พงษาวดาร อังกฤษ ต่อไป

๏ แต่ไล่ ส่งไปให้อยู่ใน ประเทศ อเมริกา พัน คน. ครั้น พวก โตรี่ กระจัด พรัดพราย ไป สิ้น แล้ว, เยมซ์ สตวด จึ่ง มา ถึง ประเทศ สกอด แลนด์, ไม่ พบ พวก โตรี่ ที่ จะ เปน กำลัง, ก็ เสดจ์ กลับ ไป ประเทศ ฝรั่งเสศ.

๏ ใน คฤสตศักราช ๑๗๒๗ ปี. ยอด เจ้า แผ่นดิน อังกฤษ เสดจ์ ไป เมือง แฮนโนเวอ, เสดจ์ ไป ถึง เมือง เล็ก น้อย ปลาย เขตร ประเทศ เยอมะนี่. ก็ ทรง พระ ประชวน. แต่ มิ ได้ หยุด ประทับ, ให้ รีบ ขับ รถ ไป ถึง เมือง ออดซ์เนบ็ด, ที่ พระ เจ้า น้อง เธอ อยู่. ประทับ รถ แทบ พระ ทวาร วัง. ข้า ราช การ จึ่ง ทราบ ว่า, พระเจ้า แผ่นดิน สิ้น พระ ชนม์. ยอด เจ้า แผ่นดิน อังกฤษ สวรรคต ใน คฤสตศักราช ๑๗๒๗ ปี. พระ ชนม์ ๖๘ พรรษา, อยู่ ใน ราชสมบัติ ๑๓ ปี, มี พระ ราชบุตร องค์ หนึ่ง, พระ ราชธิดา องค์ หนึ่ง.

๏ ฝ่าย ขุนนาง ใน กรุง ลอนดอน ทราบ ข่าว ว่า, พระเจ้า แผ่นดิน สิ้น พระชนม์ เสีย แล้ว, ก็ ราชภิเศก พระ ราชบุตร เปน เจ้า แผ่นดิน, ทรง พระนาม ว่า ยอด ที่ สอง. พระชนม์ ๔๕ พรรษา. ได้ ปก ป้อง ราชสมบัติ สืบ มา.

๏ ครั้น คฤสตศักราช ๑๗๓๖ ปี. ปรินซ์ออฟเวลซ์ พระ ราชบุตร องค์ ใหญ่, ได้ รับ เจ้า หญิง ใน ประเทศ เยอมะนี่ มา เปน พระ ชายา, ใน คฤสตศักราช ๑๗๓๗ ปี. พระ มเหษี สิ้น พระชนม์. แต่ นั้น มา สัก สอง ปี เกิด รบ กัน มาก นัก, เพราะ เอมเปรอเยอมะนี่ สิ้น พระชนม์, มี แต่ พระ ราชธิดา พระ นาม ว่า มาระยาทะรีซา. ฝ่าย เจ้า ที่ เปน อิเล็กตอ ของ เมือง บะเวรี่อา, เห็น ว่า สมบัติ ควร จะ ได้ แก่ พระองค์. เหตุ ฉนี้ เจ้า แผ่นดิน ทั้งปวง ใน ประเทศ ยูโรป นั้น ก็ เปน สอง ฝ่าย. ฝ่าย หนึ่ง เข้า กับ อิเล็กตอ, ฝ่าย หนึ่ง เข้า กับ มาระยาทะรีซา. แต่ เจ้า แผ่นดิน ฝรั่งเศศ นั้น เข้า ข้าง อิเล็กตอ. ส่วน เจ้า แผ่นดิน อังกฤษ นั้น เข้า ข้าง ฝ่าย มาระยาทะรีซา. เจ้า แผ่นดิน อังกฤษ ให้ยก กอง ทัพ หมื่น หกพัน คน ไป ช่วย มาระยาทะรีซา, แล้ว พระองค์ กับ พระ ราชบุตร ที่ สอง, ก็ ยก กอง ทัพ เสด็จ ไป ภาย หลัง.

๏ ฝ่าย เจ้า แผ่นดิน ฝรั่งเศศ ก็ ยก กอง ทัพ ไป ช่วย อิเล็กต่อ. เหตุ ฉนี้ เจ้า แผ่นดิน ทั้ง สอง ฝ่าย, จึง เปน ปฏิปักษ์ รบ พุ่ง กัน, กอง ทัพ อังกฤษ ก็ รบ รุก ล่วง เข้า ไป ใน เขตร แดน ฝรั่งเศศ. ฝ่าย ฝรั่งเศศ ก็ ข้าม มา รบ กวน ประเทศ อังกฤษ อยู่ เนือง ๆ. ส่วน พระ ราชบุตร ของ เยมาชี้ ที่ ต้อง นฤเทศ ไป อยู่ เมือง ฝรั่งเศศ นั้น, ทราบ ว่า เจ้า แผ่นดิน อังกฤษ ยก กองทัพ ไป ทำ ศึก อยู่ กับ ฝรั่งเศศ, จึง ให้ ชาลีช์ บุตร ของ พระองค์ ไป ประเทศ สกอต แลนด์, ด้วย เหน ว่า จะ มี ผู้ เข้า เปน พรรคพวก ด้วย มาก. แล้ว จะ คืน เอา ราชสมบัติ ได้ โดย สดวก. ครั้น ข่าว นั้น ทราบ มา ถึง กรุง ลอนดอน, ชาว กรุง ลอนดอน ป่วน อยู่. เพราะ เจ้า แผ่นดิน หา อยู่ ไม่. ขุนนาง ทั้งปวง ที่ อยู่ รักษา พระนคร, จึง บอก ไป ให้ กราบ ทูล พระเจ้า แผ่นดิน, แล้ว ประกาศ ว่า ผู้ ใด อาษา จับ ชาลีช์ ได้ จะ ให้ เงิน สามหมื่น ปอน.

๏ ฝ่าย ชาลีช์ ล่วง เข้า มา ถึง เมือง เอ็ดดินเบอก, เปน เมือง หลวง ใน สกอตแลนด์. ได้ เมือง นั้น ยัง แต่ ค่าย ใน เมือง นั้น. นาย ทหาร ใน ค่าย ไม่ ยอม. ขณะ นั้น มี กอง ทัพ ของ เจ้า แผ่นดิน ยก มา ช่วย เมือง นั้น. ชาลีช์ ออก ไป ต่อ ตี ได้ ไชย ชำนะ, แล้ว ล้อม ค่าย ใน เมือง นั้น ไว้, นาย ทหาร ใน ค่าย จึง ร้อง ออก มา ว่า, ถ้า ขืน จะ ล้อม ไว้ จะ เอา ไฟ เผา ค่าย นี้ เสีย. ไม่ ยอม ให้ ชาว สกอตแลนด์ เสีย ดาย ค่าย นั้น, ก็ พา กัน อ้อน วอน ชาลีช์ มิ ให้ ล้อม ไว้. ชาลีช์ หวัง จะ เอา ใจ คน เหล่า นั้น, ก็ ให้ เลิก เสีย มิ ให้ ล้อม ไว้. ฝ่าย เจ้า แผ่นดิน ฝรั่งเศศ ทราบ ว่า ชาลีช์ จะ ได้ การ, ก็ จัด เครื่อง อาวุธ กับ นาย ทหาร ส่ง ไป ให้ ชาลีช์, แล้ว สัญญา นัด หมาย ว่า จะ ให้ กอง ทัพ ยก ไป ช่วย. ชาลีช์ ได้ เครื่อง อาวุธ กับ นาย ทหาร แล้ว, ก็ ยก ล่วง เข้าไป ใน แดน อังกฤษ, ยังทาง อีก สัก สาม ราตรี จะ ถึง กรุง ลอนดอน.

๏ ฝ่าย เจ้า แผ่นดิน อังกฤษ ทราบ ความ ใน หนังสือ บอก นั้น แล้ว, ก็ รีบ เสด็จ กลับ มา กรุง ลอนดอน. แล้ว จัด กอง ทัพ ยก ไป กำจัด ชาลี่ซ์, พระองค์ เสด็จ นำ หน้า ทหาร. ฝ่าย กองทัพ ชาลี่ซ์ มิได้ เหน กอง ทัพ ฝรั่งเสศ ยก มา ช่วย ตาม สัญญา ก็ ตกใจ กลับ ไป เสีย มาก คน. ชาลี่ซ์ เหน ดัง นั้น ก็ เสียพระ ไทย กลับ ไป เมือง สกอตแลนด์. กอง ทัพ อังกฤษ ตาม ไป ทัน ได้ รบ สู้. ชาลี่ซ์ เสีย ที ขับ ม้า หนี ไป ได้, เที่ยว ซุ่ม ซ่อน อยู่ ที่ ภู เขา ใน ประเทศ สกอตแลนด์ ห้า เดือน, ก็ ลง เรือ หนี ไป เมือง ฝรั่งเสศ ได้. พวก อังกฤษ ที่ เปน ขบถ เข้า กับ ชาลี่ซ์ นั้น, พระเจ้า แผ่นดิน ให้ ประหาร ชีวิตร เสีย บ้าง, ไล่ ส่ง ไป ให้ อยู่ ใน ประเทศ อะเมริกา บ้าง.

ความ ฟ้อง

๏ ด้วย มี พระ บรมราชองการ โปรด, เกนท ให้ ข้า ทูลลออง ธุลี่ พระบาท ผู้ น้อย ผู้ ใหญ่, กระทำ รูป สัตว การ พระ ศพ ใน พระ บวรราช วัง. ผู้ ซึ่ง ถูก เกนท นั้น บริบูรณ์อยู่, ก็ ได้ จ้าง เหมา กับ ผู้ รับ จ้าง, ที่ มี ช่าง ได้ เคย ทำ ซึ่ง ถูก เกนท แต่ ครั้ง งาน ก่อน ๆ, ได้ ฉลอง พระ เดช พระ คุณ มา ก็ มิ ได้ จ้าง กระทำ ของ ตัว เอง. บุศบก แล เกี้ยว ซึ่ง ตั้ง บน หลัง รูป สัตว นั้น. กระทำ ลาย อังกฤษ เดิน เม็ด. แต่ ครั้ง กรม หมื่นณรงบริรักษ เปน แม่ กอง นั้น, ได้ เอา ช่าง หลวง มา ผูก ลาย แล้ว ก็ ลง ขุด กระดาด เสน แจก ตาม ประดา ผู้ ที่ ถูก เกนท. แล้ว ก็ ปิด ลาย อังกฤษ บุษบก แล เกี้ยว ตั้ง ไว้ เปน ตัว อย่าง สิ่ง ละ หลัง, ผู้ ที่ ถูก เกนท ก็ ได้ ดู ตัว อย่าง.

๏ ครั้ง นี้ อ้าย แผง ลูก อ้าย เฉยระบาด หม่อม ไกรษร เปน ข้า ใน กรม, เปน คน สูบ ฝิ่น วัน ละ สอง สลึง ๆ เฟื้อง ทุก วัน มิ ได้ ขาด, เปน นาย ช่าง ผูก ลาย อังกฤษ บุษบก แล เกี้ยว, เปน แม่ กอง ควบ คุม ดู แล สิทธิ์ ขาด อยู่ ใน นั้น. ผู้ ที่ ต้อง เกนท จึง ขอ ลาย แบบ กระดาด เสน, จะ ลง แบบ อังกฤษ เดิน เม็ด, ก็ หา ให้ แบบ กระดาด เสน ไม่. พูด เกี่ยง จะ เอา เงิน, ผู้ ที่ ต้อง ทำ ก็ พา กัน ว่า แต่ ครั้ง กรมหมื่นณรงบริรักษ เปน แม่ กอง, ท่าน แจก แบบ ลาย กระดาด เสน ทุก คน. อ้าย แดง จึ่ง ว่า กรมณรง แจก ก็ ภา กัน ไป เอา ที่ กรมณรง เถิด, ข้า มิ ใช่ ข้า ของ เจ้า จะ ได้ มา นั่ง ขุด ลาย กระดาด เสน แจก เจ้า, ทำ ไม่ เหมือน ของ ข้า ที่ ข้า รับ จ้าง เขา ข้า จะ เลิก เสีย. จะ เกาะ เอา ตัว ขัง ตราง จะ ปรับ เอา, ผู้ ที่ ต้อง ทำ ก็ เปน จน ใจ อยู่, แบบ อย่าง ก็ มิ ได้ เหน, การ ก็ จวน เข้า ครั้น จะ ทำ เอา ดี งาม แต่ ตาม ใจ ของ ตัว, ก็ กลัว ว่า จะ ติ จะ แกะ เลิก เสีย, จะ เกาะ เอา ขัง ตราง จะ หา ทัน ราชการ ซึ่ง จะ แห่ ไม่. จึ่ง ภา กัน ซื้อ แบบ กะดาด เสน ไป ลง อังกฤษ เดิน เมด คิด เอา ลาย บุษบก บาท หนึ่ง ลาย เกี้ยว บาท หนึ่ง เอา เรียง หลัง ตาม ประดา ที่ ผู ต้อง เกนท ทำ เอง นั้น หลวง ยุทธาระศักดิ์, หลวง มณเฑียร บริบาล, ใน พระ บวรราชวัง เปน ตัว ได้ เสีย เงิน คลบาท ซื้อ แบบ ลาย กระดาด เสน จาก อ้ายแดง. แล ผู้ ที่ ต้อง เกนท ทำ เอง นั้น ก็ ซื้อ ลาย กระดาด เสน ตาม กัน เปน หลาย คน. หมื่น ปราบ ไภยรี่ ปลัด กรม, เปน แม่ กอง ดู ตัว รูป สัตว. กับ อ้าย แดง เปน กลม เกลียว กัน อ้าย แดง ว่า อย่าง ไร ก็ กระทำ ตาม อ้าย แดง. ผู้ ที่ ถูก เกนท จ้าง เหมา กับ ตัว ก็ เปน ดี, ที่ ทำ เอง นั้น ก็ คอย ตะแคะ ตะแคง เปน เชิง, ติ ให้ รื้อ เสีย เขา ทำ ได้ อย่าง แล้ว, ก็ ไม่ เอา แกลง ติ จะ เอา ขวาน ฟัน. แล้ว ให้ เกาะ เอา ขัง ตราง เอา ข้า เกาะ อิก, แต่ แรก เกาะ ให้ มา ลง มือ ทำ ครั้ง หนึ่ง. ติ ตัว รูป สัตว ว่า ไม่ ดี เกาะ อิก เอา ค่า ผูก ตอ อิก, ผู้ ที่ ทำ ก็ ได้ ความ เดือด ร้อน นัก, ต้อง เสีย เงิน ให้ เปน ค่า ติ. หลวง ณเรนชาติสังหาร ทำ รูป สัตว สาม รูป เสีย เงิน ค่า ติ ให้ รูป ละ สามสิบ บาท, สอง รูป เปน เงิน หกสิบ บาท, รูป หนึ่ง เสีย สี่ สิบ บาท, เข้า กัน สาม รูป เปน เงิน ร้อย บาท, จึ่ง ได้ ทำ เปน ปรกติ. อ้าย แดง หมื่น ปราบ ไภยรี่ นาย โพ ผู้ คุม กระทำ ครั้ง นี้ เหมือน ยัง หม่อม ไกรษร แจก เบี้ย วัด รวม ชัก ค่า ปาก ถุง, แต่ ยัง เปน กรมหลวง อยู่ นั้น ได้ ค้า ตเภา บน หลัง รูป สัตว ที่ หนึ่ง. การ ครั้ง นี้ สมเด็จ พระ เจ้า น้อง ยา เธอ เจ้า ฟ้ามหามาลา พระเจ้า ลูก ยา เธอ กรมหมื่น มเหศวรศิววิลาศ ทราบ อยู่ เตม พระ ทรวง ทั้งสอง พระองค์ แล้ว.

๏ ข้อ ความข้าง บน นี้ ไม่ ใช่ ความ เอดิ์ตอร์, เปน คำ ไทย ผู้ มี ชื่อ ให้ ลง. เจ้า ของ ขอ ให้ ลง, ข้าพเจ้า จึ่ง ลง ตาม.

ข่าว มา ทาง เตลิแครฟ คัด ออก จาก จดหมาย
เหตุ สิงคไปร์

๏ ลอนดอน เดือน ๑๒ ขึ้น ๒ ค่ำ, ข่าว ว่า ปรินเซสแดก มา ลูกเจ้าเมือง เดนหมากได้ตั้งเปน ภรรยา ซิซารวิศ อัน เปน บุตร ที่ หนึ่ง ของ เอมบีรอ เมือง รัสเซีย.

๏ ลอนดอน เดือน ๑๒ ขึ้น ๓ ค่ำ, ข่าว ว่า เกิด พยุห์ ใหญ่ น่า กลัว, ที่ ตำบล นัดซอ แขวง เมือง เยอมะนี. อนึ่ง การ ขบถ ที่ เกาะ แกนเดีย มี การ ประกาศ ว่า จะ หยุด เสีย เพื่อ จะ ได้ เปน ประโยชน์ แก่ พวก ขบถ.

๏ ลอนดอน เดือน ๑๒ ขึ้น ๑๐ ค่ำ, ข่าว ว่า คอเวอแมนต์ เมือง อังกฤษ แล อะเมริกา ยัง กำลัง ชำระ ความ, ที่ เรือ อาละ บามา ที่ เปน ไพรเวเทีย ของ พวก ขบถ เมือง อะเมริกา ไป ทำ ลาย เรือ ค้า ขาย นั้น, ดู เหมือน อังกฤษ จะ ยอม ใช้ ภาคา เรือ แล ทรัพย สิ่ง ของ ที่ ได้ ทำลาย นั้น หมด.

๏ ลอนดอน เดือน ๑๒ ขึ้น ๑๒ ค่ำ, ข่าว ว่า เชนนิรัล เชอมัน จะ ค้าง อยู่ ใน เมือง เมกสิโก, กว่า ยอเร็ต เจ้า เมือง ริปับลิก นั้น จะ ตั้ง มั่นคง ขึ้น. อนึ่ง เมือง ปรอศเซีย, ยัง ไม่ ยอม เพื่อ จะ เปน ไมตรี ใน การ ซื้อ ขาย กัน กับ เมือง ออศเตรีย.

๏ อนึ่ง ปรินซิก แดกมา นั้น, ลูก เจ้า:คนหมาก ยัง ประชวน อยู่ การ วิวาหะ ต้อง เลื่อน ผลัด ไป.

๏ ลอนดอน เดือน ๑๒ ขึ้น ๑๔ ค่ำ, ข่าว ว่า มิศเตอ เอศ, พีตศิเคอรัลด์, ได้ ตั้ง เปน เจ้า เมือง บำเบ.

๏ ชาว เมือง อังกฤษ ประชุม กัน มาก มาย ที่ เมือง มันเจศ เตอ เลี้ยง โต๊ะ กัน, ว่า กล่าว กัน ว่า คอเวอแมนต์ จำ เปน ยอม ให้ ฝูง ราษฎร เข้า ใน การ เลือก ขุนนาง.

๏ ลอนดอน เดือน ๑๒ ขึ้น ค่ำ หนึ่ง. ข่าว ว่า เกิด การ ขบถ ใน เมือง สะเปน. อนึ่ง เอมบีรอ แมศมิเลียน เจ้า เมือง เมก ศิโก, จะ ละ ทิ้ง เมือง เมกศิโก กลับ มา ยัง ประเทศ ยูโรป.

๏ ลอนดอน เดือน ๑๒ แรม ๒ ค่ำ, ข่าว ว่า ป่าเลเมนต์ เมือง เยอมะนี จะ ประชุม กัน เดือน ยี่ แรม ๑๒ ค่ำ.

๏ อนึ่ง เมือง เตอเก ยัง กำลัง ทำ กดหมาย คอนสติตูชัน เพื่อ จะ ได้ ครอง เมือง ตาม คอนสติตูชัน นั้น. อนึ่ง เคอโลเนล บอด อรด ได้ ตั้ง เปน เจ้า เมือง สิงคโปร์ แล เมือง มะละกา, แล เมือง ปีแนง.

๏ ลอนดอน เดือน ๑๒ แรม ๕ ค่ำ, ข่าว ว่า พวก ขบถ ชื่อ พีเนียน ที่ เมือง ไอยะแลนด์, น่า กลัว ว่า จะ เกิด ขบถ, คอ เวอแมนด์ อังกฤษ จึ่ง ยก ทัพ ไป ดู, ยก ไป ถึง ประเทศ ไอยะ แลนด์ ไป คอย รวัง ดู.

๏ ลอนดอน เดือน ๑๒ แรม ๗ ค่ำ, ข่าว ว่า เยนนิรัน เซอ มัน, ไป เมือง เมกศิโก แล้ว คง มี ทัพ อะเมริกา ยก ไป ช่วย ริปับลิก เมือง เมกศิโก.

๏ อนึ่ง พวก ทัพ เมือง เมกศิโก ก็ ตี ได้ เมือง มัดตะมรัก แล้ว.

๏ อนึ่ง ข่าว ว่า แมกศมิเลียน เจ้า เมือง เมกศิ โก ยัง กำลัง โดยสาร มา ประเทศ ยูโรป.

๏ ลอนดอน เดือน ๑๒ แรม ๑๒ ค่ำ, ข่าว ว่า เปรศเดนต์ ยอนซัน, มี ราช กำหนด ออก มา แล้ว ตาม ธรรมเนียม ปี ละ หน. เปน ใจ ความ ว่า, ที่ เปรศเดน ยอนซัน ได้ เคย คิด ราชการ มา แต่ ก่อน นั้น เห็น ดี อยู่ แล้ว, ควร ที่ คอนเตรศ จะ ยอม ตาม. อนึ่ง บาญชี เมือง ยูไน ติศเตศ ใน ปี ๑๘๖๖ นั้น, เงิน เหลือ ใช้ เปน พัน ๕๘๐ แสน เหรียน. อนึ่ง เมือง ใน ประ เทศ ยุโรป ใน ปี นั้น สำแดง อัชฌาไศรย นับ ถือ เมือง อเมริกา มาก ยิ่ง กว่า แต่ ก่อน. อนึ่ง เมือง ฝรั่งเสศ การ ที่ จะ เลิก ทัพ กลับ มา จาก เมือง เมกศิโก มา ยัง ประเทศ ยุโรป นั้น, ฝรั่งเสศ อยาก จะ ผัด ไป ต่อ เดือน ๕ เดือน ๖ ปี น่า. แต่ เมือง ยูไน ติศเตศ ไม่ ยอม. อนึ่ง เมือง อังกฤษ ยอม ปฤกษา กัน ด้วย จะ รับ ใช้ ราคา เรือ ที่ ค้า ขาย กับ ทั้ง ทรัพ สิ่ง ของ, ซึ่ง เรือ ไพรเวเทีย อาลบา มา ได้ ทำลาย นั้น. ดู เหมือน จะ ใช้ ราคา เรือ นั้น หมด.

๏ ลอนดอต เดือน ๑๒ แรม ๑๔ ค่ำ, อังกฤษ ยก กอง ทัพ ไป ยัง เมือง ไอยะลันด์ อีก สอง กอง. อนึ่ง พวก พีเนียน ขบถ กำเริบ ขึ้น. อนึ่ง บิศมาก ผู้ สำเร็จ ราชการ เมือง ปรอศเซี่ย หาย โรค ดี แล้ว. คอเวอแมนต์ ฝรั่งเสศ มี หนังสือ สั่ง ให้ กอง ทัพ ที่ เมือง เมกศิโก ให้ กลับ มา ยัง เมือง รัฝ่งเสศ ให้ ได้.

ข่าว มา โดย หนังสือ จดหมายเหตุ ปารีต

๏ ว่า เอมบีรอ นาโปเลียน, ได้ ทำ ปืน ใหม่ ได้ ยัด ดิน ทาง ก้น เรียก ว่า ไรเฟ็ด, เปน ปืน เบา นัก มี รับ สั่ง ให้ ทำ ปืน นั้น มาก มาย เพื่อ จะ ให้ ทัพ ฝรั่งเสศ ได้ ไป ทั่ว ทุก คน. ฃ่าว ว่า จะ ให้ ทหาร ม้า ได้ ปืน นั้น ทุก ตัว คน. ข่าว ว่า ถ้า ทหาร ถือ ปืน นี้ ไป, ทัพ ฝรั่งเสศ จะ มี กำลัง มาก มาย กว่า พวก ปรอศ เซีย ที่ ชนะ เมือง ออศเตรีย นั้น อีก.

ข่าว พม่า

๏ ว่าเกิด เปน ความ ศุข แล้ว, เมือง พม่า ยอม ทำ ไม ตรี ใหม่ แก่ อังกฤษ. ข่าว ว่า ข้อ ไมตรี นั้น จะ เปน ประโยชนะ แก่ อังกฤษ นัก, แล้ว เมือง พม่า จะ ได้ ความ ศุข มาก ด้วย.

ข่าว กรุงเทพ ฯ

๏ เรือ เจ้า พระยา ออก จาก เมือง สิงคโปร์, เดือน อ้าย แรม ๑๔ ค่ำ เวลา ๔ ทุ่ม ครึ่ง, ถึง หลัง เต่า เดือน ยี่ ขึ้น ๕ ค่ำ เวลา ๔ ทุ่ม ช้า ไป เพราะ ทวน ลม กล้า ใน ทเล จีน. มา ถึง อ่าว ทเล ไทย, เรือ ก็ แล่น สบาย ถึง บางกอก ขึ้น ๖ ค่ำ เวลา สี่ โมง เช้า. คน ชาติ ยุโรป โดยสาร มา ๑๐ คน. คือ เจ้า ฝรั่งเสศ องค์ หนึ่ง, ชื่อ ดุกออฟเปนเตอา คน หนึ่ง, คอนต์ โบ วัว คน หนึ่ง, มนเซียฟันเวน คน หนึ่ง, มะดัมแกรนปรี หญิง คน หนึ่ง, คน ใช้ สอย ของ มะดัมแกรน ปรี คน หนึ่ง, ภรรยา ของ หมอ แกมเบอ กับ ลูก สอง คน. แล มิศเตอ เยเมก เกลน คน หนึ่ง, ลูก ผู้ ชาย ของ มนเซียละมาศ คน หนึ่ง, นอก นี้ มี คน โดยสาร อีก ๓๐ คน เปน ชาติ ต่าง ๆ.

เรือ รบ อะเมริกา

๏ ชื่อ ซินันโดอา, มา ถึง ที่ หลัง เต่า เดือน ยี่ ขึ้น ๘ ค่ำ กับตัน ชื่อ เยอาร์ โคลซ์ เบอโร. เรือ ลำ นั้น ต่อ ที่ เมือง ฟิละเดล เพีย คฤสตศักราช ๑๘๖๒. คอเวอแมนต์ ลง ทุน ๑๕๐ แสน เหรียน นับ ทหาร ทั้ง ตัว นาย หมด ด้วย กัน เปน ๒๕๐ คน, มี ปืน ใหญ่ ๑๐ บอก. มี ไม้ ที่ หัว เรือ เรียก ว่า แรม สำหรับ โดน เรือ แห่ง พวก ฆ่าศึก. ไม้ นั้น ยาว ๓๐ พีศ เปน ไม้ ทั้ง แท่ง แล เหล็ก ลำ เรือ นั้น หุ้ม ด้วย เหล็ก หนา ๔ นิ้ว อังกฤษ, ประมาณ ๕ นิ้ว ไทย. แต่ หา ได้ หุ้ม ตลอด ไม่. เรือ นั้น เปน เรือ แล่น ด้วย ไฟ ได้ โมง ละ ๑๓ ไมล์ ครึ่ง. กิน ถ่าน ใน ๔.๕ ชั่วโมง, น้ำ หนัก ๔๖ ตอน เรือ ลำ นั้น แล่น ออก จาก เมือง อะเมริกา ประมาณ ๑๔ เดือน แล้ว, เพื่อ จะ แล่น รอบ โลกย์ ได้ แวะ เข้า เมือง ๑๔ แห่ง แล้ว. เรือ ลำนี้ ได้ เข้า ใน การ รบ เมือง ฝ่าย ขบถ ที่ เมือง อะเมริกา คือ ป้อม พีดเชอ, แล เมือง วิล มิงตอก, เปน การ รบ สาหัศ ได้ ชนะ มา สอง ครั้ง.

การ รับ บันทุก เรือ ไป นอก

๏ เรือ ฮำเบิก ชื่อ โดโรเทีย จะ ไป ฮองกง, บันทุก เข้า ได้ ๙ พัน ๕๐๐ หาบ. บันทุก ใน จะ เอา หาบ ละ ๔๒ เซนต์ ครึ่ง, บันทุก ข้าง นอก หาบ ละ ๓๗ เซนต์ ครึ่ง.

๏ เรือ แฮนโนเวอ. ชื่อ เซลลี่ จะ ไป ฮองกง. บันทุก เข้า ได้ ๗ พัน ห้า ร้อย หาบ, บันทุก ใน หาบละ ๔๕ เซนต์.

๏ เรือ ดัช ชื่อ เบงคาเลน จะ ไป ฮองกง, บันทุก เข้า ได้ หก พัน ห้า ร้อย หาบ, บันทุก นอก หาบละ ๔๐ เซนต์.

๏ เรือ อังกฤษ ชื่อ เจ้าฟ้า จะ ไป เมือง สิงคโปร์, บันทุก เข้า ๔ พัน ๘ ร้อย หาบ, บันทุก ใน หาบละ ๒๗ เซนต์ ครึ่ง.

๏ เรือ อังกฤษ ชื่อ ซี ซาระ, จะ ไป เมือง สิงคโปร์, บันทุก เข้า ได้ ๗ พัน ๒ ร้อย หาบ, บันทุก ใน หาบละ ๒๕ เซนต์.

๏ เรือ ปรอศเซีย. ชื่อ คาละวิลเฮม จะ ไป สิงคโปร์, บัน ทุก เข้า ได้ ๔ พัน ๖ ร้อย หาบ, บันทุก ใน หาบละ ๒๘ เซนต์.

๏ เรือ ฮำเบิก. ชื่อ อาลิศ ไป สิงคโปร์, บันทุก เข้า ได้ ห้า พัน หาบ, บันทุก ใน หาบละ ๒๕ เซนต์.

๏ เรือ ดัชะ ชื่อ แอดมิรัลดิ วินเตอ จะ ไป นิงโป. บันทุก เข้า ได้ หมื่น หาบ, บันทุก ใน หาบละ ๕๐ เซนต์. ข้าง นอก หาบละ ๔๔ เซนต์.

๏ เรือ อะเมริกัน ชื่อ บังเกอฮีล. จะ ไป เมือง ฮองกง. บันทุก เข้า ได้ สองหมื่น ห้า พัน หาบ, บันทุก ใน ๓๐ เซนต์. ข้าง นอก ๒๔ เซนต์.

๏ เรือ อังกฤษ ชื่อ แกบชิงมูล จะ ไป ฮองกง. บันทุก เข้า ได้ หมื่น หาบ, บันทุก ใน หาบละ ๔๐ เซนต์. บันทุก พริก ไทย แล ฝาง หาบละ ๕๐ เซนต์.

๏ เรือ อังกฤษ ชื่อ นรซ่า จะ ไป ฮองกง. บันทุก เข้า ได้ ๘ พัน ๕ ร้อย หาบ, บันทุก ใน นอก เหมา กัน หาบละ ๔๐ เซนต์.

๏ เรือ อังกฤษ ชื่อ เอมปี้รอ จะ ไป ฮองกง. บันทุก เข้า ได้ ๙ พัน ๕ ร้อย, ข้างใน ข้าง นอก เหมา กัน หาบละ ๔๐ เซนต์.

๏ เรือ อังกฤษ ชื่อ อิสเทินสะตา ไป ฮองกง. บันทุก เข้า ได้ ๙ พัน ห้าร้อย หาบ, ข้าง ใน ข้าง นอก เหมา กัน หาบละ ๔๐ เซนต์.

๏ เรือ อังกฤษ ชื่อ วิลคะโล จะ ไป ฮองกง. บันทุก เข้า ได้ หมื่น หาบ, บันทุก ใน ๔๐ เซนต์, บันทุก นอก ๓๗ เซนต์ ครึ่ง.

๏ เรือ อังกฤษ ชื่อ มาซี่ดอน จะ ไป ฮองกง. บันทุน เข้า หมื่น ๕๐๐ หาบ, ข้าง ใน หาบ ละ ๔๐ เซนต์, ข้าง นอก หาบละ ๓๗ เซนต์ ครึ่ง.

๏ เรือ อังกฤษ ชื่อ เอซิฟอร์เตศคิว. จะ ไป ฮองกง, บันทุก เข้า ได้ หมื่น สอง พัน หาบ, ข้าง ใน หาบ ละ ๔๐ เซนต์, ข้าง นอก หาบละ ๓๒ เซนต์ ครึ่ง.

๏ เรือ อังกฤษ ชื่อ อำมิคัศะ จะ ไป ฮองกง. บันทุก เข้า ได้ หมื่น ๓ พัน หาบ, เหมา เปน เงิน ๔ พัน ๗๐๐ เหรียญ,

๏ เรือ ฮำเบิก ไป ฮองกง. บันทุก เข้า ได้ ๔ พัน ๒๕๐ หาบ, บันทุก ใน หาบละ ๔๕ เซนต์.

๏ เรือ ปรอศเซีย ชื่อ เมติลละเต ไป ฮองกง. บันทุก เข้า ได้ ๗ พัน ๕๐๐ หาบ, บันทุก ใน นอก เหมา กัน หาบละ ๔๔ เซนต์.

๏ เรือ อังกฤษ ชื่อ เบิซะโกรพี. ไป ฮองกง บันทุก เข้า ได้ หมื่น หาบ, บันทุก ใน หาบละ ๓๗ เซนต์ ครึ่ง, ข้าง นอก หาบละ ๓๒ เซนต์ ครึ่ง.

๏ เรือ อังกฤษ ชื่อ เซนตูริอัน ไป ฮองกง. บันทุก เข้า ได้ หมื่น ๔ พัน หาบ, บันทุก ใน หาบละ ๓๕ เซนต์, ข้าง นอก หาบละ ๓๐ เซนต์.

ราคา สินค้า ฮองกง

๏ ฮองกง เดือน อ้าย ขึ้น ๗ ค่ำ. การ ค้า ขาย ที่ ฮองกง ไม่ สู้ ดี มาก, เพราะ ข่าว ที่ มา แต่ ประเทศ ยุโรป, เปน ข่าว ไม่ ดี แก่ การค้า ขาย.

๏ ราคา เข้า ใน ๑๕ วัน นั้น ไม่ ยั่งยืน, ราคา เข้า ถูก อยู่.

๏ เข้า บังกล่า, หาบละ ๒ เหรียน ๓๐ เซนต์ แล ๒ เหรียน ๖๐ เซนต์. เข้า รางกุ้ง หาบละ เหรียน ๙๕ เซนต์, แล สอง เหรียน ๑๐ เซนต์. เข้า อาระกัน หาบละ เหรียน ๙๕ เซนต์, แล ๒ เหรียน ๑๐ เซนต์. เข้า สยาม หาบละ สอง เหรียน แล สอง เหรียน ๕ เซนต์. เข้า ไซ่ง่อน หาบละ สอง เหรียน แล ๒ เหรียน ๒๐ เซนต์.

๏ พริกไทย ดำ หาบละ ๖ เหรียน ๕๐ เซนต์, แล ๖ เหรียน ๗๐ เซนต์.

๏ หมาก แห้ง หาบละ ๒ เหรียน ๘๐ เซนต์, แล ๔ เหรียน ๖๐ เซนต์.

๏ ตะกั่ว นม หาบละ ๖ เหรียน ๑๐ เซนต์, แล ๖ เหรียน ๖๐ เซนต์.

๏ ตะกั่ว เกรียบ หาบละ ๒๐ เหรียน, แล ๒๑ เหรียน ๕๐ เซนต์.

๏ เหล็ก วิลาศ หาบละ ๖ เหรียน แล ๖ เหรียน ๒๐ เซนต์.

๏ ปรอด หาบละ ๖๗ เหรียน แล ๖๘ เหรียน:

๏ ถ่าน หิน อังกฤษ หาบ ละ ๑๒ เหรียน แล ๑๓ เหรียน ๕๐ เซนต์.

๏ ถ่าน ออสตราเลียน หาบละ ๘ เหรียน แล ๙ เหรียน ๕๐ เซนต์.

คำให้พร ใน หลวง

๏ ข้าพเจ้า ผู้ เจ้า ของ จดหมาย เหตุ, ได้ รับ หนังสือ ใน หลวง สำรับ อวยพร ผู้ ใหญ่ ผู้ น้อย ต่าง ประเทศ, ที่ ท่าน ได้ ทรง โปรด เอา ไว้ เปน ชอบ กัน, เปน ความ อวยพร แก่ ท่าน ทั้งหลาย สำรับ ปี ใหม่. เปน ใจ ความ ว่า ขอ ให้ ท่าน ทั้งหลาย เปน ศุข ตลอด ปี นี้, แล อีก หลาย ปี ต่อ ไป ข้าง น่า. หนังสือ นั้น มี พระราช หรรถ เลขา ลง ชื่อ ข้าพเจ้า, ที่ ในหลวง ได้ ทรง โปรด ดั่ง นั้น. ข้าพเจ้า คิด ถึง พระเดช พระคุณ. จึง ขอ พระเจ้า ได้ ทรง โปรด ในหลวง แล พระเจ้า ลูก เธอ ทุก ๆ พระองค์ แล พระ สนม ทุก ๆ คน, ให้ มี ความ ศุข ตลอด ปี ใหม่ นี้, แล ตลอด ไป ข้าง น่า อีก หลาย สิบ ปี, เปน ความ จริง ในใจ ข้าพเจ้า.

การ สำแดง ของ ปลาด ที่ เมือง ปารีด

๏ เรา ได้ ยิน ข่าว ว่า ใน หลวง ได้ ตั้ง พระยาสุริยวงษ วัยวัฒ, ไป เมือง ปารีด ไป ดู ของ ปลาด ๆ ที่ เมือง ปารีด ต่าง พระเนด พระยา สุริยวงษวัยวัฒ ได้ ลง กำปั่น เจ้า พระยา, ณวัน อาทิตย เดือนยี่ ขึ้น ๑๕ ค่ำ. เมียใหญ่ ของ ท่าน ก็ ไป ด้วย คน หนึ่ง, กับ หญิง คนใช้ หลาย คน. แล ครู แตร ชื่อ มิศเตอ ซี่ฮิวเอศซัน เปน เสมี่ยนไป ด้วย. จะ ไป ถึง เมือง สิงคโปร์ แล้ว, จะ ลง เรือ กลไฟ อังกฤษ ฤา ฝรั่งเสศ ไป ยัง กรุง ปารีต.

การ วัด เขตร แดน สยาม กับ เขตร แดน พม่า

๏ เรา ได้ ยิน ข่าว ว่า, กัปตัน เอ เอช แบก เปน นาย พวก อินซะเนีย หลวง ฝ่าย อังกฤษ. ออก จาก กรุงเทพ ฯ ใน เดือน อ้าย ข้าง แรม จะ ไป เมือง เพชรบุรี, แล้ว จะ ไป ยัง แดน ต่อ แดน. มี ขุนนาง ฝ่าย สยาม ไป ด้วย สอง คน สาม คน, ถึง เมือง เพชรบุรี แล้ว. คอเวอแมนต์ สยาม จัดแจงให้ มี ช้าง หลาย ตัว มา รับ. กัปตัน แบก ยัง หา พร้อม ที่ จะ ขึ้น ขี่ ช้าง ไป, คอย สอง วัน สาม วัน ช้าง ก็ หาย ไป หมด. กัปตัน ต้อง คอย อีก ๗ วัน ไม่ สบายใจ นัก กว่า ช้าง กลับ มา, แล้ว ก็ ไป เดือน ยี่ ขึ้น สี่ ค่ำ.

กลไฟ สยาม ใหม่

๏ เรา ได้ ยิน ข่าว ว่า, คง มี เรือ กลไฟ ชื่อ สะตีเมอ สยาม อีก ลำ หนึ่ง เปน เรือ ใหม่, แทน เรือ ที่ มี ชื่อ นั้น, ที่ เสีย ไป ที่ ทาง จะ ออก จาก มระแมน ไป กาละกะตา เมื่อ ปี กลาย นี้.

กลไฟ ชื่อ ยาปัน

๏ อนึ่ง เรือ กลไฟ ชื่อ ยาปัน, ที่ มี ข่าว มา บอก ว่า จะ มา ถึง กรุงเทพ ฯ เดือน ยี่ ขึ้น ๑๐ ค่ำ, จะ เดิน ทาง สิงคโปร์ มา กรุงเทพ ฯ รับ ส่ง สินค้า แล คน โดยสาร นั้น. ข่าว ว่า ผัด ไป ถึง เดือน สาม กลาง เดือน แล้ว จะ มา รับ การ นั้น.

ความ กงสุล ฝรั่งเสศ กับ หมอ ปรัตเล

๏ ก็ ควร ที่ เรา ผู้ เจ้า ของ จดหมายเหตุ จะ ให้ คน ทั้งปวง รู้ ว่า, มนเซี่ย ออบาเร กงสุล ฝรั่งเสศ, ขอ ให้ กงสุล อะเม วิกา นัด ว่า ความ กัน. หนังสือ กงสุล มา ถึง ข้าพเจ้า ณเดือน อ้าย แรม ห้า ค่ำ, ใน หนังสือ นั้น สั่ง ให้ หมอ มา ต่อ น่า กงสุล อเม ริกาณวัน พฤหัส เดือน อ้าย แรม ๑๒ ค่ำ เวลา เช้า ๔ โมง, เพื่อ จะ ชำระ ความ นั้น. ใน วัน นั้น กงสุล ฝรั่งเศศ แล ข้าพเจ้า, ก็ ไป ต่อ น่า กงสุล อะเมริกา. กงสุล ฝรั่งเศศ จะ เอา เงิน ปรับ ไหม แต่ ข้าพ เจ้า พัน ๕๐๐ เหรียน, เพราะ ว่า ข้าพเจ้า ได้ ลง พิมพ์ อังกฤษ เปน ใจ ความ ว่า, มนเซีย ออบาเร ใน วัน ที่ เฝ้า น่า พระธินั่ง สุทัยสวรย นั้น, กงสุล หยิบ หนังสือ ฉบับ หนึ่ง จาก กะเป๋า เสื้อ ถวาย ใน หลวง, แล้ว พูด หยาบ คาย ว่า เจ้า พระยา ศรีสุริยวงษ ต่าง ๆ. เปน เนื้อ ความ ว่า เมื่อ เจ้า พระยา ศรีสุริยวงษ ยัง ได้ โปรด ตั้ง อยู่ ที่ ของ ท่าน, เมือง ฝรั่งเศศ กับ เมือง สยาม จะ อยู่ เปน ศุข กัน มิ ได้. ต้อง บังคับ ให้ ท่าน เจ้า พระยา ศรีสุริยวงษ ถ่อม ตัว ลง, ถ้า ไม่ ฉนั้น จะ เกิด ความ น่า กลัว นัก. มี คน บอก ว่า มนเซียออบาเร องอาจ ว่า, ถ้า ใน หลวง จะ โปรด มนเซียออบา เร ๆ จะ บอก ชื่อ คน ที่ ควร จะ ยก ขึ้น แทน, มี คำ ฟ้อง แต่ เท่า นั้น. ใน วัน เดือน อ้าย แรม ๑๒ ค่ำ นั้น, ก็ ยัง หา ได้ ตัด สิน ความ ไม่, เพราะ หมอ ปรัดเล ผัด ไป ว่า พยาน ยัง หา พร้อม ไม่. กงสุล อะเมริกา จึ่ง ให้ ผัด ไป ถึง ณวัน จันทร เดือน ยี่ แรม ค่ำ หนึ่ง.

คลอง ขุด ใหม่ ถึง แม่ น้ำ ท่า จีน

๏ เรา ได้ ยิน ข่าว ว่า คลอง นั้น ขุด ทะลุ แล้ว, เรือ แจว เรือ ภาย ก็ ไป มา ได้. เขา ฦๅ กัน ว่า ท่าน เจ้า พระยา ศรีสุริยวงษ ได้ ลง เรือ ไป ตลอด คลอง ทาง ๔ ชั่ว โมง แล้ว กลับ มา ๔ ชั่ว โมง, แต่ จะ เรือ แจว ฤๅ เรือ ภาย ไม่ ทราบ, จึ่ง เข้า ใจ ว่า ผู้ ใด ๆ ปราถนา จะ ไป เที่ยว เล่น, จะ ภา ลูก เมีย ไป ด้วย. ออก จาก กรุงเทพ ฯ เช้า ๆ, จะ ไป ถึง แม่ น้ำ ท่า จีน ที่ โรง หีบ อ้อย จักร กลไฟ, แดด ยัง ไม่ ออก กล้า พัก อยู่ นั้น ๔ ชั่ว โมง ๕ ชั่ว โมง, แล้ว กลับ มา เวลา เยยน สบาย, ดู น่า ที่ เรา จะ ไป เที่ยว เล่น ตาม ทาง นั้น. เรา มี ใจ ร้อน รน ปราถนา จะ ให้ คอเวอแมนต์ กรุงเทพ ฯ ทำ ทาง ถนฯ ริม คลอง ฟาก หนึ่ง ภอ ที่ จะ ขี่ รถ ได้ สบาย, ตาม ที่ ได้ หมาย การ ไว้ แต่ ก่อน จะ ได้ เปน ทาง เจริญ แก่ กรุงเทพ ฯ อีก ทาง หนึ่ง แท้.

ภรรยา หมอ แคมเบอ

๏ ซึ่ง ภรรยา หมอ แคมเบอ กับ ลูก สอง คน กลับ มา สบาย ณวัน ศุกร เดือน ยี่ ขึ้น ๖ ค่ำ นั้น พวก ชาติ ยุโรบ แล พวก อเมริกา ซึ่ง อยู่ กรุง เทพ ฯ ก็ มี ความ ยินดี มาก

เรือ เข้า พระยา ออก ไป

๏ วัน อาทิตย์ เดือน ยี่ ขึ้น ๑๕ ค่ำ เรือ เจ้า พระยา ออก จาก หลัง เต่า จะ ไป เมือง สิงคโปร์ คน ไทย สาน ไป มาก พระยา สุริยวงษ วัยวัฒ กับ เมีย ใหญ่ ของ ท่าน ก็ ไป แล มิศเทอ มัดเฮอบี แล ภรรยา ก็ ไป แล มิศเทอ ออดมัน แล เจ้า ฝรั่งเสศ ชื่อ คุกคี่แปนแต แล เคาน์ตะคี่ ไบวัว แล มน เชี่ยฟันเวล แล มะค่ำคี่แกรนเปร์ แล ครูแตร ชื่อ ฮิวเอศซัน

๏ ได้ ยิน ว่า เรือ เจ้า พระยา จะ กลับ มา อีก หน แล้ว ก็ จะ ไป เข้า อู่ ที่ เมือง สิงคโปร์

เซอยอน บอริง

๏ หนังสือ จดหมาย เหตุ เมือง ลอนดอน ลง พิมพ์ เดือน ๑๒ ขึ้น ๑๐ ค่ำ เปน ใจ ความ ว่า เซอยอนบอริง ผู้ เปน มินิศ เตอปลี่นิโปเตนซิเอร แต่ เจ้า เมือง เฮวาย คือ เมือง ซันคาดิศ เปน ผู้ ที่ ได้ ทำ พระราชไมตรี เมือง อังกฤษ กับ เมือง อื่น ๆ มาก มาย พระ เจ้า กรุง สยาม ได้ ตั้ง ท่าน เซอ ยอนบอริง เปน เอนว่อยเอกศเตอ ออดิเนเร แล ราชทูต ปลี่ นิโปเตนซิเอร สำรับ ที่ จะ ว่า ราชการ กรุง เทพ ฯ ที่ เมือง ปารีต แล เมือง เบอลิน ที่ เปน เมือง หลวง ปรอศเซียแล เมือง เฮคิว เปน หลวง เมือง ฮอลันด์ คน ทั้งปวง ก็ จำ ได้ ว่า เซอยอนบอริง คน นี้ เปน ราชทูต อังกฤษ มา ทำ พระ ราช ไมตรี เมือง อังกฤษ กับ กรุง สยาม ครั้ง ก่อน ได้ เบิก การ ค้า ขาย ที่ กรุง เทพ ฯ เปน การ ใหญ่ ทวี ขึ้น นัก

ราคา สินค้า กรุง เทพ

๏ เข้ากล้อง อย่าง ต่ำ เกวียนละ ๕๓ ๏ เข้า กล้อง อย่าง กลาง เกวียนละ ๕๕ บาท ๏ เข้าขาว อย่าง ดี เกวียน ละ ๗๐ บาท ๏ เข้า อย่าง ที่ ๔ เกวียน ละ ๖๕ บาท ๏ เข้า ขาว ที่ หนึ่ง เกวียน ๗๐ บาท ที่ ๒ เกวียนละ ๖๕ บาท ๏ เมลก งา เกวียน ๑๐๗ บาท ๏ ฝ้าย ที่ มี เมด หาบละ ๏ น้ำ ตาน ทราย ขาวอย่าง ที่ หนึ่ง หาบละ ๑๖ บาท ที่ ๒ หาบละ ๑๑ บาทที่ ๓ หาบละ ๑๐ บาท ๒ สลึง ๏ หนังควาย หาบละ ๑๑ บาท ๒ สลึง ๏ หนังวัว หาบ ละ ๑๘ บาท ๏ เขาควาย ดำ หาบละ ๑๕ บาท ๏ เขา ควาย เผือก หาบ ละ ๒๘ บาท

๏ เขา เนื้อ หาบ ละ ๘ บาท ๏ กำยาน ที่ ๑ หาบ ละ ๑๗๘ บาท ที่ ๒ หาบ ละ ๗๕ บาท ๏ ตะกั่วเกรียบ ที่ ๑ หาบ ละ ๓๔ บาท ที่ ๒ หาบ ละ ๓๑ บาท ๏ ป่านกลีบ ที่ ๑ หาบละ ๒๐ บาท ที่ ๒ หาบ ละ ๑๘ บาท ๏ รง หาบ ละ ๘๐ บาท

๏ ไหมโคราช หาบละ ๓๐๐ บาท ไหม ยวร หาบ ละ ๔๐๐ บาท ไหมเขมน หาบ ละ ๖๕๐ บาท ๏ ครั้ง ที่ ๑ หาบ ละ ๑๕ บาท ที่ ๒ หาบ ละ ๑๔ บาท ๏ เร่ว หาบ ละ ๕๗ บาท

๏ กระวาน หาบละ ๓๖๐ บาท ๏ ฝาง ๓ ตุ้น ๔ ตุ้น เปน หาบ ๆ ละ ๓ บาท ๓ สลึง ที่ ๕ ตุ้น ๘ ตุ้น เปน หาบๆละ ๒ บาท ๓ สลึง ที่ ๗ ตุ้น ๘ ตุ้น ๙ ตุ้น เปน หาบ ๆ ละ ๒ บาท สลึง เฟื้อง

๏ เมลด กระเบา หาบละ ๕ สลึง ๏ ไม้ ชิง ชัน ที่ หนึ่ง ๑๐๐ หาบ เปน ๒๐๐ บาท ๏ ไม้แดง ที่ หนึ่ง ๑๐๐ หาบ เปน ๒๔๐ บาท ที่ สอง ๑๐๐ หาบ เปน ๑๒๐ บาท ๏ ไม้ สัก ยก ละ ๙๐ บาท ๏ งา ช้าง ๔ กิ่ง เปน หาบ ๆ ละ ๓๕ บาท ๕ กิ่ง เปน หาบละ ๓๓๗ บาท ๖ กิ่ง เปน หาบ ๆ ละ ๒๕๐ บาท ๏ ปลาแห้ง หาบละ ๑๕ บาท ๏ ปลาสลิด หาบ ละ ๑๓ บาท ๒ สลึง กระ สอบ ๑๐๐ ใบ เปน ๘ บาท ๏ ทอง หนัก บาทหนึ่ง เปน เงิน ๑๗ บาท ๒ สลึง

๏ การ แลก เงิน เมือง สิงค์ โปร ได้ กำไร ร้อย ละ ๒ เหรียน

สิงโต แล สัตว ปา อื่น ต่าง ๆ

๏ อยู่ มา วัน หนึ่ง สิงโต ตัว หนึ่ง, กับสัตว เดียรฉาน อื่น หลาย ตัว ปฤกษา ตกลง กัน ว่า, เรา ทั้ง หลาย จะ ไป หากิน, ถ้า ได้ สิ่ง ไร, ก็ จะ เอา วาง ลง เปน ของ กลาง, ปัน กัน เปน ส่วน. แล้ว ก็ ภา กัน ไป หากิน วัน ต้น ได้ กวาง ตัว ใหญ่ มา, ก็ แบ้ง ตัว กวาง ออก สาม ส่วน, สิงโต ก็ ตั้ง ตัว เอง ว่า เรา เปน ใหญ่ ใน พวก เรา, แล้ว ก็ เอา ท้าว เยียบ ลง บน กวาง ที่ เปน ส่วน ที่ หนึ่ง. ว่า เรา เปน ใหญ่ ใน พวก เรา, ควร เรา จะ เอา ส่วน ที่ หนึ่ง. แล้ว ก็ เอา ท้าว ไป เยียบ ลง บล ส่วน ที่ ๒ ว่า, นี่ ก็ ควร จะ เปน ของ เรา ด้วย เพราะ เรา มี กำ ลัง มาก กว่า พวก เรา. แล้ว สิงโต ทำ สีหนาท ดุ น่า กลัว นัก, สัตว ทั้ง ปวง ก็ สะ ดุ้ง ตัว สั่น, สิงโต ว่า ส่วน ที่ ๓ นี้ เรา ก็ จะ เอา ด้วย, พวก เรา ไม่ ชอบ ก็ มา สู้ กัน ดู ใคร อาจะ ห้าม เรา ได้.

๏ ใจ ความ นี้ สอน ใจ ว่า คน ก็ ดี ฤา บ้าน เมือง ก็ ดี ที่ มี กำลัง มาก ก็ มัก คิด ว่า, ถ้า เรา มี กำลัง ภอ ที่ จะ ตี ได้ ฤา จะ ชิง ได้ ก็ ควร ที่ จะ เอา. คิด อย่าง นี้ ผิด ที เดียว.

เกาะ บอเนี่ยว

๏ บอเนี่ยว นั้น เปน เกาะ ใหญ่, ถ้า จะ ไป ทิศ ตวัน ออก เมือง สิงคโปร์ ประมาณ ๗๐ ไมล์ จะ ถึง เกาะ บอเนี่ยว. ยาว ๘๕๐ ไมล์ กว้าง ๓๕๐ ไมล์. มี คน อยู่ เปน ชาติ มลายู มาก ชาติ แขก ต่าง ๆ ประมาณ อยู่ ใน ระหว่าง ๓๐๐ หมื่น สี่ ร้อย หมื่น คน. มี ภูเขา สูง มี แม่น้ำ มาก. ป่า ดง ก็ บริบูรณ ด้วย ไม้ ดี ไม้ สูง. แผ่นดิน ราบ เสมอ ทำ ไร่ ทำ นา มี ผล มาก ง่าย นัก, เกิด ต้น อ้อย, ฝ้าย, เข้า, พริกไทย ดำ พริกไทย ขาว, ยาแดง สาระพัด แทบ จะ ทุก สิ่ง ที่ เกิด ใน กรุงเทพ ฯ. ดิน นั้น มี แร่ ตะกั่ว เตรียบ ทองแดง, พลวง, เพชร พลอย, เงิน ทอง บริบูรณ. สัตวเดียร ฉาน ก็ มี วัว ป่า หมู ช้าง. ที่ ริม ตลิ่ง มี ปลิง ทะเล มาก. ที่ เกาะ นั้น มี รัง นก แล ยาง ไม้ ต่าง ๆ มาก มาย. อากาศ ที่ นั้น ก็ สบาย เขา สรเสิญ ว่า, ที่ นั้น อยู่ สบาย เพราะ มี ภูเขา สูง คน อยู่ บน ภูเขา ก็ สบาย ไม่ สู้ ร้อน นัก. เขา อมัมมิเตอ สำรับ วัด ร้อน เวลา รุ่ง เช้า อยู่ ที่ ๕๖ ดีกรี, เวลา เที่ยง ๘๗ ดีกรี, เวลา ตวัน ตก อยู่ ๖๓ ดีกรี.

๏ ก่อน คฤศต ศักราช ๑๘๓๙ คือ ๒๘ ปี แล้ว, อังกฤษ ก็ ไม่ ใคร่ จะ รู้ เกาะ นั้น. ใน ปี นั้น เซอ เยม ซิ บรูก แล่น เรือ เข้า ไป ถึง, แล้ว ก็ ตั้ง บ้าน อยู่ ที่ สาราวัก. เซอ เยม ซิ บรูก ขับ ไล่ พวก สลัด ที่ อาไศรย ใน เกาะ นั้น ได้ การ ใหญ่. อยู่ มา เจ้า เมือง บอเนี่ยว นั้น, ก็ ยก ที่ ที่ ตำบล ซาราวัก เปน ที่ กว้าง ขวาง ให้ เซอ เยม ซิ บรูก ๆ จึง เปน ที่ เจ้า เมือง ซาราวัก. ครั้น ถึง คฤสต ศักราช ๑๘๖๓ เมือง อังกฤษ กับ เมือง อะเมริกา ก็ รับ มี เอง นั้น ไว้ ว่า เปน เมือง ใหญ่ ไม่ ได้ ขึ้น แก่ เมือง อื่น.

๏ การะบูน อย่าง ดี นัก ก็ เกิด ที่ เมือง บอเนี่ยว, ราคา กา ระบูน บอเนี่ยว มาก กว่า การะบูน เมือง จีน, เมื่อ การะบูน เมือง จีน ขาย หาบ ละ ๒๐. เหรียน. การะบูน ที่ เมือง บอเนี่ยว ขาย ชั่ง ละ ๓๖ เหรียน. มี ชัน ขาว ๆ ใส ๆ ดี บัง เกิด ที่ นั่น. เกิด ยางไม้ อีก อย่าง หนึ่ง เรียก ว่า คัดตาเปอชา, เขา ทำ เบน เครื่อง ภาชนะ ใช้ สอย หลาย อย่าง, ใช้ ได้ นาน ไม่ เสีย. เกิด อินเดีย รับบา เปน ยาง ไม้ คล้าย กับ คัดตาเปอชา, เกิด กำยาน แล สาคู, เครื่อง เพชร ต่าง ๆ มาก มาย.

๏ ถ้ามี คน ไป อยู่ที่ นั่น เปน คน หมั่น เหมือน ชาติ ยูโรบ. เกาะ บอเนียว จะ เปน ดี ขึ้น, จะ เปน ที่ ค้า ขาย ดี กว่า เมือง จีน มาก.

๏ คำ แก้ ความ มนเชียออบาเร

๏ คำใต้ นี้ เปน หนังสือ ที่ เรา ได้ ฝาก ถึง มนเชียออบาเร กง สุล ฝรั่งเสศ. ณวัน พุทธ เดือน อ้าย แรม ๑๑ ค่ำ.

๏ หนังสือ ดี. บี. บรัดเล, มา ถึง มนเชียออบาเร กงสุลฝรั่ง เสศ เซอ. ข้าพเจ้า ขอ มี หนังสือ มา ด้วย มือ เย. เอม. ฮุดเอศ ไควเออ กงสุล อะเมริกา มา ถึง ท่าน กงสุล ฝรั่งเสศ, เพื่อ จะ ได้ แก้ ความ ที่ ลง พิมพ์ นั้น บ้าง, แล เพื่อ จะ ได้ ให้ เสรจ กัน ใน การ ที่ ท่าน ฟ้อง ข้าพเจ้า ต่อ กงสุล อะเมริกา นั้น. ข้าพเจ้า ได้ สืบ ถาม แล้ว, จึ่ง นึก ว่า เหน ที่ ลง พิมพ์ ณวัน พฤหัศ เดือน อ้าย ขึ้น ๑๓ ค่ำ นั้น จะ มี ผิด บ้าง, เพราะ คน ที่ ฟัง จะ ฟัง ไม่ ถูก ใน คำ ที่ ท่าน ทูล ถึง เจ้า พระยา กระลาโหม ใน วัน นั้น. เพราะ คอเวอ แมนต์ กรุงเทพ ฯ ได้ ว่า ไว้ว่า, มี ความ ผิด ใหญ่ ใน ข้อ นั้น. มี พยาน อื่น บ้าง ที่ ได้ ว่า ไว้ว่า เปน ความ ผิด จริง. เขา ว่า ท่าน กงสุล ไม่ ได้ ขอ ให้ ท่าน เจ้า พระยา กระลาโหม, ออก จาก ที่ กระ ลาโหม, แต่ ได้ ขอ ให้ ท่าน เจ้า พระยา กระลาโหม ออก จาก ที่ คัมมิชันเนอ ใหญ่ ใน การ ที่ ทำ ไม้ ตรี่ ใหม่ เมือง เขมน นั้น. ถ้า ท่าน เหน ข้อ อื่น ๆ ที่ ลงพิมพ์ นั้น ไม่ ถูก ท่าน จึ่งไม่ สบาย, แล ที่ ผู้อื่น ได้ มา เล่า ให้ ข้าพเจ้า ฟัง ผิด ไป นั้น, ข้าพเจ้า มี น้ำใจ จะ ลง พิมพ์ แก้ ความ ผิด นั้น ทุก สิ่ง ทุก อย่าง ตาม ที่ สม ควร. ฃอ ท่าน ได้ ยอม ให้ ข้าพเจ้า กล่าว ต่อ ไป อีก ข้อ หนึ่ง ว่า, ข้าพเจ้า ลง พิมพ์ ตาม เรื่อง ที่ เขา ฦๅ กัน นั้น, ด้วย ปราถนา จะ ทำการ เอดีเตอ์ ให้ เปน ความ สัจ ตาม ธรรมเนียม ตาม ที่ สม ควร แต่ เท่านั้น.

การเลหลังทุกเดือน

ข้าพเจ้า ฃอ แจ้ง ความ มา ยัง ท่าน พ่อ ค้า แล ลูก ค้า ทั้ง หลาย ใน กรุง เทพ ฯ นี้ ด้วย ข้าพเจ้า แมศ เทอไลมาตินแอนกัมปนี่ ได้แต่งการเลหลังทุก เดือนให้เปน สำรับ แก่ พ่อ ค้า แล ลูก ค้า ใน กรุง เทพ ฯ นี้ จะ ได้ ซื้อ ขาย กัน เปน การ ง่าย แต่ เปน เงิน สด การ เลหลัง นี้ ท่าน ทั้ง หลาย ก็ แจ้ง อยู่ เอง ด้วย การ นี้ ข้าพเจ้า ได้ คิด จะ ตั้ง ที่ ถนน ศาลเจ้าโรงเกือก ข้าพเจ้า จะ ตั้ง การ เลหลัง นี้ ตั้ง แต่ เดือน ฝรั่ง คือ เดือน ยันยวาเร แต่ วัน ขึ้น ๖ ค่ำ ข้าง ฝรั่ง ก่อน ข้าพเจ้า จะ เลหลัง ข้าพเจ้า จึ่ง จะ มี จดหมาย ปน ราย สิ่ง ของ ซึ่ง ข้าพเจ้า มี จ เลหลัง นั้น ให้ ทราบ เสีย ก่อน สาม วัน แล้ว ข้า พเจ้า จะ ทำ ทั้ง ต้น เดือน ปลาย เดือน เสมอ อัต ตรา ทั้ง ชั่ว ปี หนังสือ เขียน เมื่อ วัน เสา ขึ้น ค่ำ หนึ่ง เดือน อ้าย ถ้า ผู้ ใด จะ มี ของ ฝาก ให้ เลหลัง ก็ ข้าพเจ้า จะ รับ แต่ จะ ต้อง เสีย ให้ ค่า ธรรมเนียม ร้อย ละ ๒ ครั้ง

๏ ประกาศ ด้วย น้ำ โซ ดะ

๏ ผู้ มี ชื่อ ใต้ นี้ ขอ แจ้ง แก่ ท่าน ทั้ง ปวง ทั้ง หญิง ทั้ง ชาย ที่ ใน กรุง เทพ ฯ ว่า พวก เรา ได้ ซื้อ เครื่อง ทำ น้ำ โซ ดะ แล น้ำ มนาว แต่ มิศ เทอ กะไลไร แล ทำ น้ำ โซ ดะ แล น้ำ มนาว ที่ ห้าง ของ เรา ที่ ริม บ้าน กงสุล ฝรั่ง เศศ ลง พิมพ์ ณวัน พฤหัศบดี เดือน อ้าย ขึ้น ๑๓ ค่ำ ชื่อ พวน เรา มี รีเมตี่มนตินี

ห่าน ที่ มี ไข่ ทอง

๏ มี คน ๆ หนึ่ง มี ห่าน ไข่ เปน ทอง วัน ละ ใบ, คน นั้น นึก ว่า ไข่ ใน ท้อง ห่าน คง มี มาก, จะ คอย ให้ ห่าน ไข่ วัน ละ ใบ จะ ช้า ไป อยาก จะ ได้ เรว ๆ จึง จับ ห่าน ฆ่า เสีย. ผ่า ท้อง ห่าน ดู เหน ว่า ไม่ มี ไข่ ทอง ก็ เสีย ใจ นัก. ถ้า ไม่ ได้ ฆ่า ห่าน เสีย ก็ จะ ได้ ไข่ ทอง วัน ละใบ. ใจ ความ ใน คำ เปรียบ นี้ ว่า เมื่อ มี ความ ศุขภอ ดี อยู่ แล้ว ควร ที่ จะ สบายใจ ด้วย ความ ศุข, อย่า ได้ มี ความ ปราฐ นา กำ เริบ ไป.

คน ตระหนี่ใหญ่ กับ เพื่อนบ้าน ของ ตัว

๏ กาล ก่อน มี คน ตระ หนี่ใหญ่. มี เงิน มาก ปราฐนา จะ ซ่อน เงิน ไว้ ไม่ให้ ผู้ ใด รู้ เว้นไว้แต่เพื่อนบ้าน ของตัว คน ๑ ที่ ไว้ ใจ ได้, วัน หนึ่ง วาน เพื่อน บ้าน ไป ช่วย ขุด หลุม, แล้ว เอา เงิน ใส่ ลง ไว้ เอา ดิน กลบ เสีย, ครั้น หลาย อาทิตย ล่วง ไป แล้ว, คน ตระนี่ ใหญ่, ปราฐนา จะ ไป ดู เงิน สักที ก็ ไป เบิด หลุม ดู เงิน ที่ ซ้อน ไว้นั้น ก็ หาย ไป. จึง นึก ในใจ ว่า เงิน เอา ไว้ ที่ นี้ ไม่มี ใคร รู้ เว้น ไว้ แต่ เพื่อน บ้าน ของ เรา, แล้ว เขา ก็ ปิด หลุม ไว้ ดัง เก่า แล้ว ไป หา เพื่อน บ้าน บอกว่า, เรา มี เงิน ที่ จะ ฝั่ง ไว้ อีก. พรุ่ง นี้ มาช่วย ขุด หลุม ให้ โต ใหญ่ เรา จะ ฝั่ง เงิน อีก. เพื่อน บ้าน นึก ว่า จริง, แล้ว อยาก ได้ เงิน ที่ เขา จะ ฝั่ง ใหม่ ด้วย จึง เอา เงิน ที่ ขะโมย ไป แต่ ก่อน นั้น คืน มา ไว้ ดัง เก่า. แล้ว กลับ ไป บ้าน คอย เวลา ใกล้ รุ่ง, ยัง ไม่ ถึง เวลา รุ่ง ตระ นี่ใหญ่ ก็ ลง ไป ผู้ เดียว, ดู ว่า ความ อุบาย ของ ตัว นั้น จะ สม ดังใจ ฤา ไม่ เบิด หลุม ขึ้น ดู ก็ เหน เงิน ที่ หาย ไปนั้น, อยู่ ใน หลุม แล้ว, ก็ เก็บ เอา ไป เสีย แต่ ยัง ไม่ทัน รุ่ง, แล้ว ตั้ง ใจ ว่า ต่อ ไปข้าง น่า จะ ไม่ ประสม เงิน ไว้ อีก จะ ได้ เอา ไป ใช้ มี ความ สบาย นัก.

หมาย การ นาย ห้าง

มิศเตอ มา เลิบ บียูเลียน แอนกำปะนี ขอ แจ้ง ความ แก่ ท่าน ทั้ง ปวง ว่า ได้ ตั้ง ที่ ขาย ของ ขึ้น ใหม่ ที่ เรือน ซึ่ง มิศเตอ เอฟ เปลก เอศไคว เธอ อยู่ แต่ ก่อน ริม กงสุล พุตเกศ ข้าพเจ้า ได้ แยก ออก ขาย อีก แห่ง หนึ่ง แล ที่ เก่า ของ ข้าพเจ้า ก็ ยัง ขาย อยู่ มี ของ มา ใหม่ หลาย สิ่ง มา เมื่อ เรวๆ นี้ แทบ จะ ทุก สิ่ง ที่ ท่าน ทั้ง ปวง จะ ต้อง การ ซื้อ เชิญ ท่าน มา ชม ดู เถิด

๏ ถ้า มี หีบ ฤา ตู้ ฤา โต๊ะ เปน ไม้ งาม มี เงา ผ่องใส, ถ้า แล ฃอง นั้น ไป ถูก น้ำร้อน ฤา บรั่นเด ขาว ซีด เสีย ศรี ไป, จะ ทำ อย่างไร จึง จะ ให้ กลับ ดีงาม ขึ้น ดัง เก่า. ตอบ ว่า เอา ผ้า ชุบ น้ำมัน มะพร้าว ถู ให้ หนักๆ ที่ ขาว ซีด ไป นั้น, แล้ว เอา น้ำ ออดี กะโลน ฤา แอลกอฮล์ นิดหน่อย เท ลง ที่ ไม้ ขาว ซีด นั้น, เอา ผ้า สอาด ถู ที่ นั้น ก็ คง กลับ ดีงาม ดัง เก่า. ถ้า เหล้า บรั่นเด ตก ที่ ไม้ นั้น เสีย งาม ไป, ให้ เอา ผ้า ชุบ บรั่นเด ถู ที่ นั้น ก็ จะ ดี ดัง เก่า, ลอง ดู เถิด จะ ได้ ไหม.

๏ อนึ่ง ข่าว มา แต่ เมือง อเมริกา ว่า, เยนนิรัน แกรนต์ ปี นี้ จะ ไป เที่ยว ที่ ประเทศ ยูโรบ หลาย เดือน, แล้ว จะ กลับ ไป ยัง วัตชิงตันท์.

๏ อนึ่ง ทองคำ ที่ ได้ ทำ ที่ เมือง กาลิฟอร์เนีย ใน ปีกลาย นี้ เดียว, แล ฝาก ไป ถึง เมือง นิวยอก ก็ เปน สองร้อย ๕ แสน ๖ หมื่น ๔ พัน ๘๙๕ เหรียน.

๏ ข่าว ใหม่ มา แต่ เมือง จีน

๏ มี ข่าว มา ว่า, ฝรั่งเสศ ตี ที่ ตำบล ชื่อ ลุก เก็บ ได้ หนังสือ โคเรีย มาก นัก เปน หนังสือ หลวง, มาก หลาย เล่ม นัก, ฝรั่งเสศ จะ เอา ไป ไว้ เมือง ปารีต. ฝรั่งเสศ เห็น ชาว เมือง โคเรีย เปน คน ฉลาด มี ความ รู้ มาก. อนึ่ง ข่าว ว่า ที่ แขวง เมือง เซี่ยงไฮ้ นั้น เกิด พยุห์ ใหญ่. อนึ่ง ปลัด เมือง จีน ได้ กลับ มา ยัง เมือง เซี่ยงไฮ้, ข่าว ว่า ได้ ตี พวก ขบถ เมือง จีน ชื่อ เนียน ไฟ ได้ ชนะ ใหญ่. อนึ่ง เหรียญ ใหม่ ที่ เมือง ฮ่องกง เจ้า เมือง ฮ่องกง มี หมาย ประกาศ ว่า, เงิน เหรียญ ซึ่ง ทำ ใหม่ ที่ เมือง ฮ่องกง, คอเวอแมน ได้ รับ ไว้, ว่า ใช้ ดี ใช้ ได้ เหรียญ ละ ร้อน เซน. ต์

๏ ข่าว มา แต่ เมือง ญี่ปุ่น

เกิด ไฟ ไหม้ ใหญ่ ที่ เมือง โยโกฮะมา เดือน ๑๒ แรม ๔ ค่ำ, ตึก เรือน ทรัพย สิ่ง ของ สูญ ไป, คิด ราคา เปน ๔๐ แสน เหรียน มี อินชูเรนซ์ ด้วย ทรัพย ที่ หาย นั้น, ถึง ๒๕ แสน เหรียน, ตึก พวก ชาวยุโรป เสีย ๖๕ หลัง, ตึก กองสุด ทั้ง ปวง เสีย ไป หมด, ไฟ เกิด ที่ บ้าน ชาว โยโกฮะมา, หา ได้ เกิด ที่ บ้าน ชาว ยูโรป ไม่.

๏ อนึ่ง เดือน อ้าย แรม ๒ ค่ำ, เกิด แผ่น ดิน ไหว ที่ เมือง โยโกฮะมา, แต่ บ้าน เมือง หา ได้ เป็น อัน ตราย ไม่.

๏ อนึ่ง ข่าว ว่า คน หนุ่ม ๆ ชาว ยี่ปุ่น หลาย คน โดย สาร จะ ไป ประเทศ ยุโรป, คอเวอแมน ยี่ปุ่น ใช้ ให้ ไป เรียน กดหมาย แล วิชา ต่าง ๆ ที่ ประเทศ ยุโรป. ๏ อนึ่ง ทหาร ยี่ปุ่น กลับมา แต่ ที่ เป็น ศึก กัน เอง ได้ เลิก ทัพ เสีย แล้ว, แต่ ข่าว ว่า ผู้ ใหญ่ หลาย คน เสียใจ ไป, เพราะ มิกกาโด ได้ เลิก ทัพ มา ตั้ง นั้น. อนึ่ง คน ชาว ยุโรป ขายเรือ กลไฟ ลำ หนึ่ง ชื่อ โกโร มันเตส์, แก่ คอเวอแมนต์ ยี่ปุ่น เปน เงิน แสนเหรียน, ขาย เรือใบ ลำหนึ่ง ชื่อโอวาริเปน เงิน๓หมื่นเหรียน.

๏ ผู้ ที่ เปน ใหญ่ แก่ คน ทั้งปวง, คือ คน ที่ ได้ เลือก เอา ทาง ประพฤติ ซื่อ ตรง ไม่ ได้ แวะ หัน ออก จาก ทาง นั้น. ผู้ ที่ ขัด ขวาง ความ ชันะสูตร ให้ หลง ให้ ผิด ไม่ ยอม ตาม. ผู้ ที่ เมื่อ เกิด ความ ทุกข์ ใจ ปรกฎิ ไม่ สะวน, ผู้ ที่ ได้ วาง ใจ ลง กับ ความ ซื่อ สัตย สุจริต แล บน คำ พระเจ้า, ไม่ หวาด หวั่น ไหว. ผู้ นั้น แล เปน ใหญ่ กว่า คน ทั้งปวง, มิใช่ คน ที่ มี ทรัพย มาก มี วาศนา มาก จะ เปน ใหญ่. แต่ คน ที่ ได้ ถือ เอา บุญ คุณ ของ พระเจ้า มั่น คง กว่า ผู้อื่น ทั้งปวง, นั้น แล เปน ผู้ ใหญ่ จริง.

๏ ธรรมเนียม อังกฤษ นับ วัน ตั้ง แต่ เวลา เที่ยง คืนวัน น่า, ไป จน เวลา เที่ยงวัน, เรียก ว่า เวลา เช้า. ตั้งแต่ เที่ยงวัน จน ถึง เที่ยงคืน เรียก ว่า เวลา บ่าย. ทั้ง สอง นี้ เรียก วัน หนึ่ง, เปน ๒๔ ชั่วโมง. น้ำขึ้น ที่ บางกอก ช้า กว่า ที่ ปาก น้ำ ๒ ชั่วโมง ๔๕ นาที.