๏ การ เฉลิม พระ ชนม์ พรรษา ๚ะ

๏ คราว พระ บรมวงษานุวงษ เสนา บดี ข้า ราชการ ผู้ ใหญ่ ผู้ น้อยแล พวก ว่า ราชการ ต่าง ประเทศ พร้อม กัน ถวาย ไชย มงคล แล้ว พระบาท สมเด็จ พระเจ้า อยู่ หัว ทรง ตอบ ดัง นี้ ๚ะ

๏ พระ บรม ราช โอวาท ทรง ตรัส ตอบ ๚ะ

๏ ท่าน พระบรมวงษานุวงษ ท่าน เสนา บดี ข้า ราช การ ผู้ ใหญ่ ผู้ น้อย แล ท่าน ผู้ แทน คอเวอนเมนต์ ต่าง ประเทศ ประชุม พร้อม กัน ให้ พร เรา ในวัน มหา มงคล ไสมย บันจบ รอบ ปี ที่ คล้าย กับ วัน เกิด ของ เรา ด้วย ถ้อย คำ ที่ จะ ให้ เปน ศิริ สวัสดิ มงคล แก่ เรา สืบ ไป นั้น เรา มี ความ ยินดี ขอบ ใจ ท่าน ทั้งปวง เปน อัน มาก

๏ ใน ปี ที่ ล่วง ไป นี้ ราชการ ก็ เปน ไป โดย ปรกติ ด้วย โชคลาภ อัน ดี เหมือน อย่าง ปี ใน รัช การ ของ เรา ที่ ล่วง ไป แต่ ก่อน นั้น ราษฎร ของ เรา ที่ ใน กรุง สยาม ลาว แล มลายู ก็ ได้ อยู่ โดย ความ สงบ ไม่ มี การ ศึก สงคราม ฤๅ ขบถ ฤๅ ทุพภิก ขะไภย สิ่ง หนึ่ง สิ่ง ใด แล ราย งาน ซึ่ง ผู้ ว่า ราชการ เมือง กรมการ ได้ บอก มา นั้น ก็ เปน ที่ หวังใจ ของ เรา ว่า น้ำ ฝน ต้น เข้า ใน ปี นี้ คง จะ บริบูรณ ดี ได้ ตาม รดู การ ๚ะ

๏ การ ที่ วัฒนา บริบูรณ ด้วย ทรัพย ที่ ใน กรุง เทพ ฯ แล พล เมือง ซึ่ง ยัง มิ ได้ ตั้ง อยู่ เปน หลัก แหล่ง เที่ยว ไป มา มาก ขึ้น ทั้ง ความ ที่ เปลี่ยน แปลง ซึ่ง เปน ไป ตาม การ ตาม เวลา อัน นี้ เปน เหตุ ที่ สม ควร จะ ต้อง จัด การ อำเภอ แล โปลิศ ให้ มั่น คง แขง แรง ขึ้น กว่า ที่ มี มา แต่ ก่อน ซึ่ง ภอ ควร แก่ เวลา นั้น การ อัน นี้ เรา ได้ คิด จัด การ อยู่ โปลิศ ที่ กรุง เทพ ฯ นี้ เรา ได้ มอบ ให้ น้อง ของ เรา กรม หมื่น ภูธเรศธำรงศักดิ์ เปน ผู้ ดู แล ว่า การ แล เรา หวัง ใจ ว่า น้อง ของ เรา คง จะ จัด การ อัน นี้ ให้ ดี ขึ้น ได้ ตาม ประสงค์ แล ด่าน ทาง ซึ่ง เปน เขตร แดน ที่ ติด ต่อ กัน กับ ต่าง ประ เทศ ซึ่ง มี ทาง พระราช ไมตรี อัน สนิท กับ เรา ก็ ได้ ให้ ปฤกษา ตั้ง ข้อ พระราช บัญญัติ จัด การ รักษา โจร ผู้ ร้าย ให้ มั่นคง แขง แรง ขึ้น ใน กรุง สยาม ถ้า จะ เทียบ กับ ประเทศ อื่น แล้ว เหตุ ที่ เปน มหันตโทษ ที่ ร้าย กาจ นั้น มี น้อย เพราะ ฉนั้น ผู้ ร้าย ปล้น ซึ่ง เกิด ขึ้น ใน เรว ๆ นี้ จึ่ง เปน เหตุ ให้ เปน ที่ หวาด หวั่น มาก เรา มี ความ ยินดี ที่ ได้ ทราบ ว่า กรม พระนคร บาล ได้ เปน ธุระ สืบ เสาะ ต้น เหตุ ผู้ กระทำ ร้าย ได้ แล จับ ตัว ผู้ ร้าย ทั้ง ของ กลาง ได้ มาก แล้ว แล เรา ได้ เอา เปน ธุระ แขง แรง ที่ จะ จับ ผู้ ร้าย เหล่า นี้ ชำระ กระทำโทษ ตาม กฎหมาย เรา มี ความ หวัง ใจ ว่า การ ที่ เรา ได้ คิด จัด การ รักษา ความ สงบ เรียบ ร้อย ของ ราษฎร นั้น คง จะ เปน การ สำเร็จ ตลอด ให้ ราษฎร อยู่ เย็น เปน ศุข แล เปน ที่ เกื้อ กูล แก่ ทาง ค้า ขาย ให้ เจริญ ยิ่ง ขึ้น ทั่ว ไป ฯะ ๑ การ ซึ่ง พวก จีน เข้า เปน พวก เปน เหล่า เพื่อ จะ ช่วย ซึ่ง กัน แล กัน นั้น เปน การ สำคัญ ที่ จะ ให้ เรา ดำริห์ จัด การ อยู่ ถ้า จีน ที่ เข้า กัน เปน พวก เปน เหล่า เพื่อ แต่ จะ ช่วย พวก กัน ใน การ ที่ ป่วย ไข้ ฤๅ ขัดสน ไม่ มี การ ที่ จะ ทำ ฤๅ เพื่อ จะ เรี่ย ไร กัน เปน การ กุศล สนุกนิ์ สนาน ซึ่ง ปรากฏ ว่า จะ ไม่ เปน ที่ หวาด หวั่น แก่ ราษฎร แล้ว ก็ ควร ที่ ให้ เปน การ ดัง นั้น ได้ แต่ เมื่อ พวก จีน ที่ เข้า กัน เปน พวก เปน เหล่า ทำ การ เกิน ไป กว่า นี้ เปน ที่ หวาด หวั่น แก่ อาณา ประชา ราษฎร แล้ว จะ ยอม ให้ เปน ไป ไม่ ได้ ๚ะ

๏ สาย โทรเลข ที่ ต่อ เมือง พระตะบอง เมือง ไซ่ง่อน ก็ ได้ ลง มือ ทำ อยู่ แล้ว เมือง เรา คง จะ มี ทาง โทร เลข ไป มา กับ ประเทศ ยุโรป แล จีน ได้ โดย เรว ทั้ง ทาง เมือง ไซ่ง่อน แล เมือง ทวาย ด้วย กัน ๚ะ

๏ อนึ่ง คลอง ที่ ขุด ออก ไป ลำ แม่ น้ำ เมือง ฉเชิง เซา ให้ ทาง ไป มา กับ กรุง เทพ ฯ แล หัว เมือง ตวัน ออก ใน ลำ แม่ น้ำ นั้น ย่น ทาง ใกล้ เข้า ก็ สำเร็จ บริบุรณ แล้ว ได้ ให้ คุณ สุริวงษ ไวยวัฒน์ ที่ สมุห พระกระลาโหม ไป เปิด คลอง ให้ ราษฎร ไป มา โดย สดวก ให้ ชื่อ ว่า คลอง ประเวศบุรีรมย์ ราษฎร ก็ ได้ จับ จอง ทำ สวน ทำ นา ขึ้น อีก เปน อัน มาก ทั้ง สอง ฟาก คลอง ๚ะ

๏ อนึ่ง ใน ปี นี้ ได้ จัด การ เดิร สวน รางวัล ที่ ตรวจ นับ ต้น ผล ไม้ ให้ ได้ จำนวน ชัด เจน แน่ นอน ทำ น่าโฉนด เปลี่ยน ใหม่ ให้ แก่ ราษฎร ตาม ประเพณี มา แต่ ก่อน นั้น แม่ กอง ข้า หลวง ซึ่ง ไป ทำ การ ออก รางวัด นับ ต้น ผล ไม้ นั้น เรา ไว้ ใจ ว่า คง จะ ทำ การ เรียบ ร้อย ตลอด ไป ได้ ตาม ประสงค์ ของ เรา แล ใน ปลาย ปี นี้ ก็ จะ ให้ แต่ง ข้า หลวง ออก เดิร รางวัด นา ทำ ตรา แดง ให้ ใหม่ ใน คราว เดียว เหมือน กัน ๚ะ

๏ การ ทหาร ที่ ได้ จัด ขึ้น ใน ปี ที่ ล่วง ไป นั้น เรา ได้ เอา ใจ ใส่ การ ฝึก หัด แล การ บังคับ บัญชา เจริญ ดี ขึ้น ใน ปี นี้ เรา ไว้ ใจ ว่า จะ จัด ให้ แขง แรง ภอ ที่ จะ รักษา บ้าน เมือง แล ป้อง กัน ความ ศุข ของ ราษฎร ใน กรุง สยาม แล ได้ ให้ ซ่อม แซม ป้อม ที่ เมือง สมุท ประการ แล จะ จัด การ รักษา ให้ ดี ขึ้น ๚ะ

๏ เหตุ ใหญ่ ที่ เปน สิ่ง สำคัญ ควร เปน ที่ ระฤก ใน ปี นี้ นั้น ได้ มี การ สมโภช พระนคร บันจบ รอบ ร้อย ปี เปน การ ใหญ่ เรา ได้ ทำ การ ใหญ่ ให้ สำเร็จ ไป ๓ อย่าง คือ วัด พระศรี รัตน ศาสดาราม นาเชน แนล เอกซฮิบิแซน แล พระ ที่นั่ง จักรี มหา ปราสาท การ นาเชนแนล เอกซฮิบิแซน นั้น ได้ สำเร็จ ไป ได้ ดี เกิน กว่า ความ ที่ นึก หมาย ของ เรา แล เรา ไว้ ใจ ว่า การ ที่ ทำ ได้ นี้ จะ เปน ที่ แนะ นำ ให้ ราษฎร ของ เรา ได้ เหน ทาง ซึ่ง จะ เปน คุณ เปน ประโยชน์ แก่ เมือง เรา ๚ะ

๏ ใน รหว่าง ปี นี้ เจ้า ประเทศ ราช ใหญ่ ฝ่าย มลายู ว่าง ลง สอง ประเทศ เรา ได้ ตั้ง ให้ ตนกูฮามิด พระเสนี่ ณรงค ฤทธิ รายามุดา ผู้ บุตร เจ้า พระยา ไทรย บุรี เปน ที่ พระยา ไทรย บุรี แล ตนกูปล่า พระ ไชเยนทร ฤทธิรงค์ บุตร พระยา ตรังกะนู ให้ เปน พระ ยา ตรังกะนู สืบ สันตติวงษ ปก ครอง ประเทศ ราช ต่อ ไป เรา ไว้ ใจ ว่า พระยา ทั้ง สอง นี้ จะ รักษา บ้าน เมือง ให้ เรียบ ร้อย แล รักษา ความ ซื่อ สัตย สุจริต ต่อ เรา ดั่ง บรรพบุรุษ ได้ รักษา การ บ้าน เมือง มา แล้ว ๚ะ

๏ ทาง พระราช ไมตรี ของ เรา กับ ประเทศ ยุโรป เปน ไป อยู่ โดย เปน ที่ ยินดี แล เจริญ ขึ้น เสมอ เรา มี ความ ปราถนา อย่าง ยิ่ง ที่ จะ จัด การ ใน ระหว่าง ทาง พระราชไมตรี กับ เมือง ต่าง ประเทศ ให้ เปน การ เจริญ แล สนิท ยิ่ง ขึ้น กว่า แต่ ก่อน โดย การ ที่ จะ ปฤกษา ราชการ ให้ เข้า ใจ ง่าย นั้น เรา จึ่ง ได้ ตั้ง ราชทูต ให้ อยู่ ประจำ การ ใน ประเทศ ยุโรป แล อเมริก ซึ่ง เรา แน่ แก่ ใจ ว่า จะ เปน ประโยชน์ อัน ใหญ่ ใน การ ที่ จะ รักษา ทาง พระราช ไมตรี สัมพันธ มิตร ให้ เจริญ ถาวร มั่น คง แขง แรง ขึ้น ไป เรา มี ความ ยินดี ที่ จะ ได้ ทราบ ความ ว่า ความ ตั้งใจ อัน ดี ของ เรา นี้ ก็ ได้ เปน ที่ ยินดี แก่ ประเทศ ทั้ง หลาย ซึ่ง เปน พระราชไมตรี อย่าง ยิ่ง ของ เรา เหมือน กัน ๚ะ

๏ ท่าน ทั้งหลาย ทั้งปวง ซึ่ง ได้ มา ประชุม พร้อม กัน ให้ พร แก่ เรา ใน เวลา วัน นี้ ก็ ดี ที่ ได้ จุด โคม เปน การ ช่วย เรา ใน ครั้ง นี้ ก็ ดี ขอ จง ได้ รับ ความ ขอบ ใจ ของ เรา ขอ ให้ สิ่ง ซึ่ง เปน ใหญ่ เปน ประธาน ใน สกล โลกย์ จง แผ่ ทิพยานุภาพ ปก ครอง รักษา ท่าน ทั้งหลาย ทั้งปวง ให้ ปราศจาก ทุกข์ เจริญ ศุข ทุก ประการ เทอญ ๚ะ

ตั้ง แต่ วัน พุฒ เดือน สิบ ขึ้น ค่ำ หนึ่ง จน ถึง วัน พุฒ เดือน สิบ เอ็ด ขึ้น ห้า ค่ำ

๏ การ ใหญ่ ใน เดือน สิบ ที่ พึ่ง แล้ว นั้น คือ การ ต่าง ๆ ซึ่ง คน ทั้ง ปวง ทั่ว ตลอด ประเทศ สยาม ได้ ทำไว้ ด้วย ความ ยินดี ถวาย ใน การ เฉลิม พระ ชนม์ พรรษา นั้น รอบ พระบรม มหา ราชวัง พวก ราช การ ฝ่าย น่า ฝ่าย ใน ได้ จัด การ แต่ง ซุ้ม ตาม โคม ใน ที่ ต่าง ๆ รอบ วัง ใน ปี นี้ ถึง สี่ คืน

๏ ณวัน ประหัสบดี เดือน สิบ ขึ้น เก้า ค่ำ เวลา ย่ำ เที่ยง ใน หลวง เสด็จ ออก ณะ พระ ที่นั่ง ใหม่ คือ จักรี มหา ปราสาท ใน เวลา นั้น พระ บรม วงษานุวงษ ข้า ทูล ลออง ธุลี พระ บาท ได้ เข้า เฝ้า โดย ลำดับ พร้อม ด้วย กงซุล ผู้ แทน กอะเวินแมนต์ ต่าง ประเทศ พวก เหล่า นี้ แต่ง ตัว เต็ม ยศ ได้ ทูล พระ กรุณา ถวาย ไชย มงคล ใน การ เฉลิม พระ ชนม์ พรรษา

๏ ใน วัน นั้น เจ้า พนักงาน ทหาร บก ทหาร เรือ ได้ ยิง ปืน สลุต ใน เวลา เช้า สอง โมง ครั้ง หนึ่ง เวลา เที่ยง ครั้ง หนึ่ง เวลา บ่าย ห้า โมง ครั้ง หนึ่ง เปน สาม เวลา เหมือน ทุก ปี

๏ ใน การ เฉลิม พระ ชนม์ พรรษา เจ้า พระยา ภาณุ วงษ มหาโกษา ธิบดี ได้ จัด ก๊าด ริมทอง จำหน่าย แก่ พระองค์ เจ้า แล เสนา บดี ข้า ราช การ สยาม แล พวก ว่า การ เช่า ต่าง ประเทศ ที่ กรุง ฯ เชิญ ท่าน ทั้ง หลาย นั้น ดัง นี้

ท่าน ด้วย ความ ยินดี มา ประชุม แดนซิง ที่ บ้าน ข้าพเจ้า วันพฤหัศบดี เดือน สิบ ขึ้น เก้า ค่ำ ปี มะเมีย จัตวาศก เวลา สอง ทุ่ม ใน การ เฉลิม พระ ชนม์ พรรษา สมเด็จ พระ เจ้า แผ่น ดิน สยาม

๏ ณะ หัว ค่ำ วัน นั้น ฝน ตก เปน อัน ลำบาก แก่ ผู้ ที่ ได้ จัด มี ซุ้ม ไฟ น่า บ้าน เปน การ สำแดง ความ ยิน ดี ใน การ พระ ชนม์ พรรษา แต่ ไม่ ทัน สอง ทุ่ม ฝน หาย ท้อง ฟ้า ปรกติ ดี การ จุด โคม ตาม ฝั่ง แม่ น้ำ ตาม บ้าน ชาว สยาม จีน แขก ฝรั่ง ตาม กำปั่น เปน อัน งาม เพลิน ตา ที่ บ้าน เจ้า คุณ กรม ท่า ก็ งาม หนัก หนา คน เปน อัน มาก ได้ ชุมนุม ที่ บ้าน เจ้า คุณ ตาม คำ เชิญ นั้น เมื่อ ใน หลวง เสด็จ เรือ พระ ที่ นั่ง กลไฟ ลำ เล็ก ลอย ตรง บ้าน เจ้า คุณ ฯ ก็ จุด ดอก ไม้ ถวาย คน ทั้ง ปวง จึ่ง รู้ ว่า ใน หลวง เสด็จ ลง มา แล้ว ภอ เสด็จ ล่อง ลง ไป แล้ว สมเด็จ พระเจ้า น้อง ยาเธอ เจ้า ฟ้า ภาณุรัง ศรี สว่าง วงษ กรม หลวง ภาณุ พันธุวงษ วรเดช แล พระ เจ้า น้อง ยาเธอ อื่น หลาย องค์ เสด็จ ขึ้น ที่ บ้าน เจ้า คุณ ด้วย ท่าน เสนา บดี แล ข้า ราช การ ผู้ ใหญ่ ผู้ น้อย เปน อัน มาก ที่ มา ประชุม กัน เมื่อ จวน สอง ยามใน หลวง เสด็จ กลับ ขึ้น บ้าน เจ้า คุณ พระราช ดำเนิน ตาม ห้อง ล่าง ห้อง บน ทอด พระ เนตร ดู ท่าน ทั้ง หลาย ที่ ชุมนุม นั้น แล ทรง ตรัส ปราไศรย แก่ ผู้ ชุมนุม นั้น หลาย ท่าน หลาย นาย สัก ครู่ หนึ่ง จึ่ง เสด็จ ขึ้น เรือ พระ ที่ นั่ง กลับ เข้า พระ บรม มหา ราชวัง คราว เสด็จ ขึ้น เสด็จ ลง พวก แตร แล มโหรี่ ถวาย เพลง รับ เสด็จ แล มี การ จุด ดอก ไม้ ถวาย ด้วย ๏ การ ชุมนุม ที่ บ้าน เจ้า คุณ เปน การ ใหญ่ สนุกนิ สม เปน การ เฉลิม พระชนม์ พรรษา

๏ กำปั่น สยาม ทั้ง กำปั่น ต่าง ประเทศ ที่ ทอด อยู่ ตาม ลำ แม่ น้ำ ใน กลาง วัน ได้ แต่ง ลำ เรือ ด้วย ธง แล ใน เวลา กลาง คืน ด้วย โคม ไฟ ศรี ต่าง ๆ ถวาย คำนับ ใน การ พระชนม์ พรรษา ทั้ง สี่ คืน ด้วย

๏ ณวัน อังคาร เดือน สิบ แรม สิบ สาม ค่ำ พระ บรม วงษา นุวงษ เสนาบดี ข้า ราชการ ผู้ ใหญ่ ผู้ น้อย ชุมนุม พร้อม กัน ถือ น้ำ ที่ วัด พระศรี รัตน ศาสดา ราม ตาม ธรรมเนียม แล้ว ๚ะ

๏ วัน พฤหัศบดี เดือน สิบ แรม ค่ำ หนึ่ง กรม ใน พระ ราชวัง บวร สถาน มงคล เสด็จ ด้วย เรือ พระ ที่นั่ง กล ไฟ เล็ก ไป ถึง ปาก น้ำ เวลา บ่าย สาม โมง สี่สิบ มินิต เสด็จ กลับ ออก จาก ปากน้ำ ณวัน จันทร์ เดือน สิบ แรม ห้า ค่ำ ๚ะ

๏ สมเด็จ กรม หลวง ภานุ พันธุวงษ วรเดช ๚ะ

๏ วัน พฤหัศบดี เดือน สิบ แรม ค่ำ หนึ่ง เสด็จ กลับ ขึ้น จาก ปาก น้ำ มา ยัง กรุง เทพ ๚ะ

๏ สมเด็จ เจ้า พระยา ศรีสุริยวงษ เจ้า คุณ กระลา โหม เจ้า คุณ กรม ท่า พระยา ประพา กรวงษ แล พระ สุนทรา ได้ มี กาน เล่น ลคร เมื่อ วัน ขึ้น ค่ำ เดือน สิบ ที่ ทำเนียบ เจ้า คุณ กรม ท่า ที่ ปาก คลอง ปาก น้ำ แต่ ที่ ทำเนียบ เจ้า คุณ กรม ท่า นั้น เดิม เปน ของ มิศเตอ ฟอก ที่ ถึง แก่ กรรม ได้ ขาย ให้ กับ เจ้า คุณ กรมท่า เจ้า คุณ กรมท่า ได้ บำรุ บำรุง ขึ้น เปน อัน มาก ได้ ทำนุ บำรุง มา หลาย ปี แล้ว บัด นี้ จึ่ง มี การ ฉลอง เล่น ละคร ที่ ทำเนียบ นั้น ๚ะ

๏ สมเด็จ เจ้า พระยา ศรีสุริยวงษ แล เจ้า พระยา ภานุ วงษ มหาโกษา ธิบดี ผู้ ว่า การ ต่าง ประเทศ มา ถึง ปาก น้ำ ณวัน พฤหัศบดี เดือน สิบ แรม ค่ำ หนึ่ง เวลา เช้า ห้า โมง สามสิบ ห้า มินิต วัน นั้น เอง เวลา ทุ่ม หนึ่ง เจ้า คุณ กลับ ขึ้น มา กรุง เทพ ๚ะ

๏ ณวัน จันทร์ เดือน สิบ แรม ห้า ค่ำ เจ้า พระยา สุริยวงษ ไวยวัฒ มา ถึง ปาก น้ำ

๏ พระ บาท สมเด็จ พระพุทธเจ้า อยู่ หัว พระราชทาน พระราช อิศริยยศ พระเจ้า น้อง นาง เธอ พระองค์ เจ้า กนิกา แก้ว ซึ่ง สิ้น พระชนม์ แล้ว นั้น เปน กรม ขุน ขัติย กัลยา ธรรมเนียม ที่ ตั้ง พระองค์ เจ้า ที่ สิ้น พระชนม์ แล้ว เช่น นี้ เคย มี มา แต่ แผ่นดิน ก่อน ๆ หลาย กรม แล้ว ๚ะ

๏ พระบาท สมเด็จ พระพุทธ เจ้า อยู่ หัว ทรง พระ กรุณา โปรด เกล้า ฯ ให้ พระเจ้า น้อง ยาเธอ กรม หมื่น เทววงษวะโร ประการ เปน อธิบดี จัด ทหาร ดับ เพลิง เรือ ออก ลาด ตระเวน ตาม ท้อง น้ำ ฝ่าย ใต้ พระนคร สอง กอง โปรด เกล้า ฯ ให้ พระยา นรรัตน์ ราช มานิต เปน อธิ บดี จัด ทหาร ดับ เพลิง บก ลง ลาด ตระเวน ท้องน้ำ ฝ่าย เหนือ พระนคร กอง หนึ่ง รวม กอง ตระเวน เรือ ใหม่ สาม กอง กอง ตระเวน เรือ เก่า สอง กอง รวม เก่า ใหม่ เปน ห้า กอง รักษา ทาง ด้าน ท้อง น้ำ ประจำ อยู่ ใน เวลา กลาง คืน ตลอด รุ่ง แล้ว มี หมาย ประกาศ ให้ ชาว บ้าน ริม ฝั่ง แม่ น้ำ แล ชาว แพ จุด โคม ตาม น่า แพ แล น่า บ้าน เพื่อ จะ ให้ สว่าง เปน ทาง ที่ ผู้ ร้าย จะ ทำ โจรกรรม ไม่ ถนัก ถึง มาทว่า โจร ผู้ ร้าย จะ กล้า สามารถ เข้า ทำ ร้าย แก่ ชาว บ้าน ชาว แพ นั้น พวก กอง ตระเวน เรือ ก็ จะ ไล่ ติด ตาม จับ ตัว ผู้ ร้าย ได้ โดย สดวก เพราะ สว่าง เหน ผู้ ร้าย ถนัด ไม่ ขัด ขวาง ที่ ทาง จะ จับ ผู้ ร้าย นั้น ได้ ซึ่ง ทรง จัด การ ดัง ที่ กล่าว มา นี้ ก็ เพราะ ทรง พระมหา กรุณา แก่ ชาว พระนคร ดั่ง บิดา เมตา แก่ บุตร์ ฉัน ใด ก็ เหมือน กัน การ เช่น นี้ ควร คน ทั้งปวง ทั่ว พระนคร จะ เหน ดี เหน ชอบ ขอบ พระเดช พระคุณ ยิ่ง หนัก ทรง จัด การ รักษา ทาง ท้อง น้ำ แล ทาง ถนน บน บก ให้ เรียบ ร้อย ปราศจาก โจร ผู้ ร้าย แล้ว การ ค้า ขาย ก็ จะ เจริญ ทวี ขึ้น มาก กว่า เก่า พระนคร ก็ จะ สม บูรณ์ ด้วย สมบัติ พระ เกียรติยศ ก็ ฦๅ ชา ปรากฏ อยู่ ชั่ว ฟ้า แล ดิน คน ทั้งปวง ควร จะ ไว้ ใจ ว่า คง จะ ทรง จัด การ นี้ ให้ เปน การ ดี ได้ โดย เร็ว ๚ะ

๏ อ้าย ทอง ผู้ ร้าย อายุศม์ สิบ เก้า ปี ต้อง รับ พระ ราช อาญา ประหาร ชีวิตร ณวัน อาทิตย์ เดือน สิบ แรม สี่ ค่ำ ปี มะเมีย จัตวาศก จุลศักราช ๑๒๔๔ โทษ ฆ่า จีน ตาย ๚ะ

๏ พระ เศวตวรวรรณ ที่ ล้ม นี้ เดิม ที่ ช้าง พังค์ ของ นาย แสง ลาว ช้าง เมือง พราว แขวง เมือง นคร เชียง ใหม่ ช้าง พังค์ นั้น ตก ลูก เปน ช้าง พลาย เผือก สม พงษ ณวัน พุฒ เดือน สิบ สอง แรม สิบ สอง ค่ำ ปี มะโรง สัมฤทธิศก จุลศักราช ๑๒๓๐ เปน ปี ที่ ๑ ใน ราชการ ๕ พระ เจ้า กาวิโลรศ สุริยวงษ เจ้า นคร เชียงใหม่ เก่า ส่ง ลง มา ถวาย พระเจ้า อยู่ หัว ปัจุบัน นี้ ช้าง เผือก นี้ มา ถึง กรุง เทพ ณวัน พฤหัสนดี เดือน อ้าย ขึ้น หก ค่ำ ปี มะ เสง เอก ศก ขึ้น ระวาง สมโภช พระราช ทาน ขนาน นาม ว่า พระ เสวตรวรวรรณ ฯลฯ เมื่อ ขึ้น ระวาง สมโภช นั้น วัด ได้ สูง ๒ ศอก คืบ ๓ นิ้ว เปน ช้าง เผือก ที่ ๑ เฉลิม พระบารมี ใน รัชกาล ที่ ๕ ช้าง นี้ อยู่ ที่โรง ใน พระ บรม มหา ราชวัง ถึง ๑๔ ปี จึ่ง ล้ม ณวัน พุฒ เดือน สิบ แรม เจด ค่ำ ปี มะเมีย จัตวา ศก จุศักราช ๑๒๔๔ ๚ะ

๏ สวน นี้ เปน สวน หลวง มี ทาง เดิร ได้ ทั่ว ตลอด แล ต้น ดอก ไม้ แปลก ปลาด ต่าง ๆ เปน อัน มาก ใน หลวง ได้ โปรด อนุญาต ให้ พวก แตร มะโหรี่ ฝรั่ง เล่น ที่ นั้น เวลา บ่าย ตั้ง แต่ สี่ โมง ลง ไป ใคร อยาก จะ ไป ฟัง มะโหรี่ แล ชม ดู ต้น ไม้ แล ดอก ไม้ ต่าง ๆ เว้น แต่ คราว ใน หลวง เสด็จ ออก นั้น นอก จาก เวลา นั้น ก็ ไป ดู ได้ ไม่ ห้าม ๚ะ

๏ มี ข่าว อัน เปน ที่ ดี ใจ ว่า มี การ ชุมนุม ที่ ออฟิศ เจ้า คุณ กรม ท่า วัน จันทร์ เดือน สิบ แรม ห้า ค่ำ ฝ่าย คอเวินแมนต์ สยาม แล ท่าน ทั้งหลาย ผู้ ว่า การ เช่า ต่าง ประเทศ ตก ลง กัน เปน การ พลาง ว่า ด้วย เรื่อง ขาย น้ำ สุรา จีน ปลีก จะ ห้าม มิ ให้ ขาย พลาง กว่า จะ จัด การ สำเร็จ ด้วย เรื่อง นี้ ที่ ประเทศ ยุโรป เรา ก็ ไว้ ใจ ว่า เจ้า พนักงาน สยาม ครั้น ได้ ท่า ทาง เช่น นี้ แล้ว จะ จัด การ ที่ ค้าง ใน เรื่อง สุรา เช่น นี้ ให้ เปน อัน แล้ว ด้วย เรียบ ร้อย ๚ะ

๏ เยนิรัล ฮอลเดอแมน ผู้ เปน กงซุล เยนิรัล ประเทศ ยุไนเตด ซะเตดซะ ที่ กรุง ได้ เลื่อน ที่ ขึ้น เปน ราชทูต ให้ อยู่ ประจำ การ ใน ประเทศ สยาม ที่ กรุง เทพ ฯ ผู้ ว่า การ กงซุล อะเมริกัน ใน กรุง เทพ ฯ รับ คำ สั่ง แล้ว ให้ มี หนังสือ ราชการ แจ้ง ความ เรื่อง เลื่อน ที่ ขึ้น นี้ ให้ คอเวินแมนต์ สยาม ทราบ ด้วย ๚ะ

๏ สมเด็จ เจ้า ฟ้า กรม หลวง ภานุ พันธุวงษ วรเดช เสด็จ ไป ปาก น้ำ แล้ว จะ จัด ต่อ สาย โทรเลข ตั้ง แต่ ปาก น้ำ ไป ถึง เรือน โคม ไฟ นอก ปาก น้ำ ออก ไป มี พระบรม ราช โองการ ตรัส แล้ว ว่า สาย โทรเลข ที่ ต่อ เมือง พระ ตะบอง เมือง ไซ่ง่อน ก็ ได้ ลง มือ ทำ อยู่ แล้ว เมือง เรา คง จะ มี ทาง โทรเลช ไป มา กับ ประเทศ ยุโรป แล เมือง จีน โดย เร็ว ทั้ง ทาง เมือง ไซ ง่อน แล เมือง ทวาย ด้วย กัน ๚ะ

๏ ใน แผ่น ดิน ปัตยุบัน นี้ พึ่ง ได้ ลง มือ เดิร สวน ณวัน พฤหัสบดี เดือน สิบ ขึ้น สิบ ค่ำ แล้ว บัด นี้ จะ ตรวจ นับ ต้น ผล ไม้ ให้ ได้ จำนวน ชัด เจน แน่ นอน ทำ น่า โฉนฎ ปเลียน ใหม่ ให้ แก่ ราษฎร ใน หลวง ก็ จะ จัด ให้ แต่ง ข้าหลวง ออก เดิร รางวัด นา ทำ ตรา แดง ให้ ใหม่ ใน คราว เดียว เหมือน กัน ฯะ

๏ วัน ศุกร เดือน สิบเอ็ด แรม ค่ำ หนึ่ง เปน วัน ออก พระ พรรษา ฯะ

๏ วัน พฤหั้บดี เดือน สิบเอ็ด ขึ้น สิบ สี่ ค่ำ วัน ศุกร ขึ้น สิบ ห้า ค่ำ แล วัน เสาร์ แรม ค่ำ หนึ่ง เปน เวลา จะ ลอย กะทง หลวง ทั้ง สาม คืน ที่ แม่ น้ำ น่า พระ ตำหนัก วัง หลวง แล วัง น่า ฯะ

๏ ตั้ง แต่ แรม สาม ค่ำ ใน หลวง จะ พระราช ทาน พระ กะ ฐิน ตลอด เดือน ฯะ

๏ ณะ เวลา กลาง คืน วัน เสาร์ เดือน สิบเอ็ด แรม แปด ค่ำ ราษฎร จะ ลง ไป ไหว้ พระ เจดีย ที่ ปาก น้ำ คราว นั้น เปน เทศ การ เปน การ เล่น สนุกนิ์ ของ ราษ ฎร ตาม ธรรมเนียม ทุก ปี ฯะ

๏ มี พวก ละคร ฝรั่ง แล สัตว์ เปน อัน มาก เข้า มา ใน กรุง เทพ จะ เล่น ให้ ชาว สยาม ดู เปน การ สนุกนิ์ ค่า ดู เขา บอก เสร็จ แล้ว ใน หนังสือ บอก การ เล่น ของ เขา ใน หลวง ได้ โปรด ให้ เขา เล่น ใน โรง ละ คร ใหญ่ ที่ ทุ่ง พระเมร ถวาย ใน หลวง สาม วัน ฯะ

๏ ณวัน ศุกร เดือน สิบ แรม เก้า ค่ำ กำปั่น ไฟ ราชานัด แล กำปั่น ไฟ เดล เข้า มา ถึง กรุง เทพ มี จีน ใหม่ เดิน สาน เข้า มา เปน อัน มาก เต็ม ดาด ฟ้า กำปั่น ทั้งสอง ลำ นั้น ฯะ

๏ มิศเตอ เฮนรึก ปรอชตีซะ กงซุล โปรตุคาล กลับ มา จาก เมือง มะเก๊า แล้ว เมื่อ อยู่ ใน เมือง มะเก๊า ท่าน กงซุล ได้ หา ฤๅ ปฤกษา กับ มิศเตอ คราซา เจ้า เมือง มะเก๊า แล ราช ทูต โปรตุเกศ สำหรับ ว่า การ ที่ กรุง เทพ ด้วย ก็ เปน อัน ตก ลง กัน แล้ว ว่า หนังสือ ไลเซนซ์ ที่ เคย ให้ ไว้ กับ เจ๊ก ขึ้น ธง โปรตุเกศ นั้น จะ เรียก กลับ คืน มา เปน อัน มาก เพราะ เจ๊ก จำพวก นี้ มัก อาไศรย หนังสือ นั้น ไป ตั้ง ที่ ขาย เหล้า ใน ตำบล ต่าง ๆ การ อัน นี้ คง เปน ที่ ชอบ ใจ คอเวินแมนต์ สยาม เปน อัน มาก

ข่าว ปาก น้ำ

๏ เสด็จ ลง ไป ปาก น้ำ เวลา ค่ำ สอง ทุ่ม ณวัน เดือน สิบ แรม แปด ค่ำ แล เสด็จ กลับ ขึ้น กรุง เทพ เวลา ค่ำ ทุ่ม หนึ่ง

๏ สมเด็จ เจ้า พระยา ขึ้น มา จาก ปาก น้ำ จะ กลับ กรุง เทพ ณวัน ศุกร เดือน สิบ แรม แปด ค่ำ เวลา เช้า สองโมง

๏ เจ้า พระยา สุริวงษไวยวัฒ ที่ สมุห พระกระลาโหม

๏ ณวัน เสาร์ เดือน สิบ แรม สิบ ค่ำ เจ้า คุณ ลง ไป ถึง ปาก น้ำ ใน เวลา บ่าย สามโมง ยี่สิบ มินิต รุ่ง ขึ้น เช้า เวลา ห้าโมง เจ้า คุณ กลับ ขึ้น มา กรุง เทพ

๏ เดือน สิบ แรม หก ค่ำ เจ้า คุณ กรม ท่า มา ถึง ปาก น้ำ เวลา สอง ทุ่ม สี่ สิบ มินิต รุ่ง ขึ้น เช้า เวลา โมง หนึ่ง สาม สิบ มินิต เจ้า คุณ กลับ จะ มา กรุง แรม เจด ค่ำ เวลา บ่าย หกโมง สาม สิบ มินิต เจ้า คุณ กลับ มา ถึง ปาก น้ำ แล กลับ ขึ้น มา กรุง เทพ ณวัน แรม สิบ ค่ำ เวลา สองโมง เช้า ภอ เอเย็น ลง วัน นั้น เจ้า คุณ กลับ ลง ไป ปาก น้ำ รุ่ง ขึ้น เช้า สามโมง กลับ ขึ้น มา ยัง กรุง ณวัน แรม สิบ เอ็ด ค่ำ เจ้า คุณ ลง ไป ปาก น้ำ เวลา บ่าย หกโมง แล รุ่ง ขึ้น เช้า เจ้า คุณ กลับ ขึ้น มา กรุง เวลา เช้า สองโมง ยี่ สิบ มินิต

๏ กำปั่น ไฟ เฮกุบะ ที่ มา ถึง กรุง เทพ ณวัน อา ทิตย แรม สิบ เอ็ด ค่ำ ได้ บันทุก สาย แล เครื่อง สำหรับ จะ ตั้ง สายโทรเลข ใน ประเทศ สยาม เปน อัน มาก ราคา ถึง ๕๗๙๙ ปอน ราคา ปอน หนึ่ง เท่า แปด บาท แต่ใน ครั้ง นี้ ต้อง เสีย ค่า แลก เงิน ปอน หนึ่ง นั้น จะ ถึง ๙ บาท เสศ

ดาว หาง

๏ ณะวัน อังคาร เดือน สิบ แรม หก ค่ำ ปี มะเมีย จัตวาศก จุลศักราช ๑๒๔๔ เวลา สิบ ทุ่ม ได้ เหน ดาว หาง ขึ้น ทิศ ตวัน ออก หาง ปัด ไป ข้าง ทิศ ตวัน ตก เฉียง ใต้ ดวง ดาว หาง ครั้ง นี้ ใหญ่ กว่า ดวง ดาว หาง ที่ เคย มี ขึ้น ใน แผ่นดิน สยาม มา แต่ ก่อน หาง ของ ดาว ครั้ง นี้ ศรี ขาว ใหญ่ ยาว ผิด ดาว หาง แต่ ก่อน มาก ท่าน ทั้ง หลาย ที่ ยัง มิ ได้ เหน จง คอย ดู ตั้ง แต่ สิบ ทุ่ม ขึ้น ไป คง เหน อีก หลาย วัน ถ้า ฟ้า ไม่ มัว ด้วย เมฆ เกิน ที่ จะ เหน นั้น

๏ ตำรา ดาว เปน ตำรา เข้า ใจ ยาก แต่ พวก นักปราช ได้ เพียร จด การ กำหนด ต่าง ๆ ที่ เคย เหน ใน อากาศ เวหา จน ได้ ความ แน่ เปน อัน มาก หลาย อย่าง ภอ แต่ง ตำรา ดาว ขึ้น ให้ เปน ผล เปน อัน มาก แก่ กล บุตร์ อัน มี่ ความ เพียร เรียน ตำรา ดาว จน ได้ ความ

๏ ดาว หาง ที่ เหน กัน อยู่ ใน กรุง เทพ เดี๋ยว นี้ แล ใน ที่ อื่น ตลอด พิภพ มี รูป คล้าย คลึง กัน กับ รูป ที่ สอง รูป นี้ ๚ะ

๏ เมื่อ แหงน ตา ดู ฟ้า อากาศ ก็ มอง เหน ดาว ต่าง ๆ เปน อัน มาก นับ ไม่ ถ้วน เล็ก บ้าง โต บ้าง ที่ ลิบ ๆ อยู่ ดาว เหล่า นี้ ทั้ง สิ้น นักปราช มัก ว่า เปน ดวง อาทิตย์ ดวง ละ ดวง ทุก ดวง ทั้ง สิ้น ดวง อาทิตย เหล่า นี้ อยู่ ห่าง กัน ไกล กัน หนัก หนา แล เปน ที่ จะ มี หมู่ โลกย อัน มี ดวง จันทร์ สำหรับ กัน หมุน รอบ ดวง อาทิตย เหล่า นั้น ด้วย ๚ะ

๏ ดวง อาทิตย ที่ เรา เหน ขึ้น เช้า ส่อง สว่าง ตลอด วัน แล ตก ทุก เย็น นั้น เปน ดาว ชนิด เดี๋ยว กัน กับ ดาว ลิบ ๆ ทุก ดวง ที่ เรา เหน ดวง อาทิตย ของ เรา ดวง นี้ มี โลกย ดวง ใหญ่ เดิร รอบ แปด ดวง โลกย เหล่า นี้ หลาย โลกย มี ดวง จันทร์ สำหรับ โลกย นั้น ดวง เดี่ยว บ้าง ส่อง ดวง บ้าง สี่ ดวง บ้าง หก ดวง แล แปด ดวง บ้าง ดวง อาทิตย ของ โลกย เรา ดวง นี้ มี ดาว หาง หลาย ดวง ที่ เวียน ไป เวียน มา รอบ ดวง อาทิตย เรา หลาย ดวง ดาว หาง บาง ดวง นั้น มา บ่อย ๆ บ้าง ดวง หลาย ร้อย ปี จึ่ง มา บันจบ รอบ หนึ่ง รอบ เดียว นั้น ๚ะ

๏ เนื้อ ดาว หาง นั้น ที่ จะ ไม่ สู้ ทึบ นัก ทึบ ภอ รับ แล ส่อง แสง แดด ได้ เช่น ดวง จันทร เรา เคย รับ ส่อง นั้น แล ยัง ใส่ ภอ เหน ดาว ที่ หาง นั้น กั้น อยู่ ก็ ได้ ๚ะ

๏ ถ้า จะ รู้ ความ ละเอียด เชิญ ซื้อ ตำรา ดาว ที่ ตี พิมพ์ ที่ โรง พิมพ์ บาง คอ แหลง ณะ ปี กุน สัปต ศก นั้น แล อ่าน เรื่อง ราว ที่ ว่า ด้วย รูป ที่ ใส่ ไว้ ใน จด หมาย เหตุ สยาม ไสมัย ฉบับ นี้ เทอญ ๚ะ

๏ ที่ จะ เข้า ใจ รูป แรก นั้น ไป ดู น่า ๕ ใน ตำรา ดาว เล่ม นั้น เถิด ๚ะ

๏ ถ้า จะ เข้า ใจ ความ ด้วย ดาว หาง ต่าง ๆ นั้น เชิญ ไป ดู ตำรา ดาว เล่ม ที่ ว่า มา แล้ว นั้น ตั้ง แต่ น่า ๔๗ จึ่ง จะ เข้า ใจ ความ ด้วย ดาว หาง ตาม ความ รู้ ของ นักปราช ต่าง ๆ ทั้ง โบราณ ทั้ง ปัตยุบัน ๚ะ

๏ ดาว หาง นั้น ไม่ เปน เหตุ ให้ คน ตก ใจ พระ เยซู เจ้า เรา ได้ ทรง สร้าง ของ ทั้งปวง ให้ เปน ที่ อาไศรย เปน ของ สำหรับ กัน เปน ของ มี คุณ ต่อ กัน แล กัน แม้น เรา ยัง ไม่ เหน ถนัด ว่า คุณ นั้น จะ มา อย่างไร จะ มา แต่ ไหน จง ไว้ ใจ ใน พระ มหา เยซู เจ้า เรา แล พระองค จะ กระทำ ให้ ของ ทั้งปวง ทั่ว กัน เปน ผล ดี แก่ ผู้ ที่ ไว้ ใจ ที่ เชื่อ แล คอย เพียร ปรนิบัติ พระองค อยู่ ๚ะ

๏ ครู สมิท จะ จัด ทำ ประนินทิน กรุง เทพ สำหรับ ปี ใหม่ ฝรั่ง เปน ภาษา อังครึษ ท่าน ทั้งหลาย ที่ อยาก จะ บอก การ ซื้อ ขาย ของ ตัว ใน ประนินทิน นั้น ต้อง จด บอก ตำบล บ้าน การ ซื้อ ขาย ของ ตัว ให้ ลง ใน ประ นินทิน นั้น ให้ ทัน การ ต้อง มา แจ้ง ความ ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม ด้วย เร็ว ให้ เสร็จ ใน เดือน สิบ สอง นี้ จึ่ง จะ บอก ราคา ลง ความ ตาม มาก แล น้อย ๚ะ

๏ บันทัด บน ข้อ ความ เปน ชื่อ เมือง ที่ เกิด การ อัน บอก มา ใน ข่าว โทรเลข นั้น ชื่อ เมือง ที่ นำ วัน คืน เดือน แล ข่าว การ เปน เมือง ที่ ส่ง ข่าว สาย โทร เลข นั้น จำ ความ นี้ ไว้ ก็ คง อ่าน แล เข้า ใจ ข่าว โทร เลข เปน การ คล่อง สบาย ใจ

๏ กรุง ลันดัน เดือน แปด ทุติยาสาธ แรม สี่ ค่ำ เรือ ที่ เคย จับ ปลา ใน ที่ ทำเล ของ พวก ซกอะ ใน ที่ เมือง นั้น หาย ไป สัก สอง ร้อย ลำ

๏ กรุง ลันดัน เดือน เก้า ขึ้น สิบ ห้า ค่ำ พวก แขก อิยิปต ได้ จับ มิกซบแมน ดิเช เมื่อ ตัว เขา ถือ หนังสือ บอก ความ เดิน ทาง จะ ไป เมือง แรมเล แล้ว พวก แขก ได้ เอา ตัว ไป ไว้ ที่ เมือง ไกโร แต่ มิ ได้ ทำ ร้าย แก่ ตัว เขา

๏ กรุง ลันดัน เดือน เก้า แรม สาม ค่ำ มี คำ สั่ง ให้ พวก อังศริษ เปน กอง ล้อม เมือง ปืน ใหญ่ สาม สิบ หก กระบอก ลง กำปั่น จะ ให้ ไป ประเทศ อิยิปต์

๏ เซอ คาเนด วุลซี่ แม่ ทัพ อังศริษ กลับ มา ยัง เมือง อิซมาเลีย แล้ว ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน เดือน เก้า แรม สี่ ค่ำ พวก แขก ฆ่า ศึก ได้ จัด ที่ ภัก ทัพ ใหม่ ข่าว ใหม่ ได้ ความ ปะติ เศศ ข่าว เก่า ว่า มิ ได้ ปืน สิบ เอ็ด กระบอก แต่ แขก ฆ่าศึก ที่ เมือง กะซะซิม เพราะ การ ส่ง ของ ถึง ตำ บล ต่าง ๆ เปน อัน เหลือ ยาก กอง ทัพ อังศริษ จึ่ง รุก เข้า ไป เปน การ ช้า อยู่ พล รบ สะบาย ดี ทั่ว กัน

๏ กรุง ลันดัน เดือน เก้า แรม ห้า ค่ำ มี คำ สั่ง แล้ว ให้ เพิ่ม เติม กอง ทัพ ให้ ไป ถึง เมือง อะเลกซันเดร์ย จะ ได้ เปน กำลัง ช่วย ให้ กอง ทัพ เซอ เอวิลิน วุด ประ จบ กัน เข้า กับ เซอ คาเนด วุลซี่ พวก อังศริษ ได้ ทำ คู เนิน กั้น ที่ เมือง กะซะซิม

๏ กรุง ลันดัน เดือน เก้า แรม เจด ค่ำ มี ข่าว ว่า ข้าง น่า กอง ทัพ อังศริษ การ ก็ เงียบ อยู่ กำปั่น ไฟ รบ มิโนตอร กำลัง ยิง ลูก แตก อยู่ ใน เมือง อบุกีร

๏ กรุง ลันดัน เดือน เก้า แรม แปด ค่ำ หมาย ประ กาศ ของ คน หลวง ตุรกี แจก จำหน่าย ใน เมือง อิยิปต แล้ว ใน คำ ประกาศ นั้น ประจาน อะราบี ว่า เปน กระ บถ แล บังคับ สั่ง ให้ พวก อิยิปต เชื่อ ฟัง ท่าน เจ้า เมือง อิยิปต

๏ กรุง ลันดัน เดือน เก้า แรม เก้า ค่ำ หนังสือ สัญญา กระบวน ศึก ฝ่าย อังศริษ แล ตุรกี ตก ลง กัน ลง ลาย มื้อ ไซน แล้ว กอง ทัพ พวก ตุรกี จะ ลง จาก กำปั่น ที่ เมือง โปตเซด พวก แขก บิดูเอน ใกล้ เคียง เมือง แรมซัซ จับ ตี กำปั่น ที่ เรือ รบ คุม อยู่ แต่ แขก นั้น สู้ ไม่ ได้ แตก หนี

๏ กรุง ลันดัน เดือน เก้า แรม สิบ ค่ำ การ ให้ กอง ทัพ รวบ รวม ที่ เมือง กะซะซิม เกือบ จะ เสร็จ แล้ว เมือง นั้น จะ เปน ที่ ภัก ของ แม่ ทัพ แต่ วัน นั้น มา ๚ะ ๏ กรุง ลันดัน เดือน เก้า แรม สิบ เอ็ด ค่ำ พวก ทัพ แขก กอง กล้า กอง หนึ่ง ออก ทัพ จะ ไป ถึง เมือง กะ ซะซิม เมื่อ วัน เสาร เช้า เมื่อ พวก ปืน ใหญ่ ทั้ง สอง ฝ่าย ต่อ สู้ กัน พวก ทัพ อังคริษ หนุน เข้า มา พล รบ บก รุก เข้า ไป เมื่อ ฝาก ข่าว นี้ พวก แขก ฆ่าศึก คอย ถอย หลัง อยู่

๏ กรุง ลันดัน เดือน เก้า แรม สิบ สอง ค่ำ เมื่อ วัน เสาร คราว แขก รบ พวก อังคริษ ที่ เมือง กะซะซิม ทัพ แขก แตก หนี ล้ม ตาย เปน อัน มาก ได้ ปืน แขก ฆ่าศึก สี่ กะบอก

๏ ฝ่าย พวก อังคริษ ที่ ถูก อาวุธ บาด แผล ล้ม ตาย ก็ น้อย แขก ฆ่าศึก หนี กลับ เข้า คู เนิน ของ เขา แล ต่อ สู้ ยิง ปืน นาน

๏ กรุง ลันดัน เดือน เก้า แรม สิบ สี่ ค่ำ ข่าว พล รบ ใหม่ นั้น ว่า แขก ที่ ต่อ สู้ อังคริษ ที่ เมือง กะซะซิม ได้ ต่อ สู้ กัน กล้า หาญ แขง แรง แต่ นั้น มา ไม่ มี ข่าว ว่า ด้วย การ ขยาย เดิน ของ กอง ทัพ นั้น

๏ กรุง ลันดัน เดือน สิบ ขึ้น ค่ำ หนึ่ง ท่าน เสนา บดี ผู้ ว่า การ ต่าง ประเทศ ที่ ลันดัน ไม่ ยอม ให้ พล รบ ตุรกี ลง จาก กำปั่น ขึ้น บก ที่ เมือง โปดเซด

๏ กรุง ลันดัน เดือน สิบ ขึ้น สอง ค่ำ พวก อังคริษ รุก ตี เอา เมือง เฑลเอลกิเบอ ได้ แล้ว ได้ ปืน ใหญ่ สี่ สิบ กระ บอก แล จับ ได้ ทหาร เปน อัน มาก ทหาร ม้า ยัง ไล่ แขก ฆ่าศึก อยู่

๏ กรุง ลันดัน เดือน สิบ ขึ้น สอง ค่ำ ซึ่ง ว่า อังคริษ แล ตุรกี ทำ สัญญา ทำนอง ศึก หา ถูก ไม่ การ นั้น ยัง ไม่ สำเร็จ

๏ คราว รบ กัน ที่ เมือง เฑลเอลกิเบอร์ แตก เสีย แก่ อัง คริษ พวก แขก ถูก อาวุธ ล้ม ตาย ประมาณ สัก สอง พัน คน ฝ่าย อังคริษ สัก สอง ร้อย คน พวก ฆ่าศึก นั้น ไม่ เปน เรื่อง แล้ว ภา กัน หนี เข้า ป่า ไป ทหาร ม้า อังคริษ ไล่ ติด ตาม ชิด กัน นัก อียิบต

๏ กรุง ลันดัน เดือน สิบ ขึ้น สี่ ค่ำ พวก ที่ ค่าย แค พรีโตอาร์ อ่อน น้อม เข้า อยู่ ใน อำนาถ เจ้า เมือง อียิบต พล รบ อังคริษ ที่ เมือง ไกโร ได้ แล้ว พวก แขก ฆ่าศึก หมื่น หนึ่ง ได้ วาง เครื่อง อาวุธ แล้ว อะราบี ตก อยู่ กับ อังคริษ แล้ว การ รบ นั้น เปน อัน แล้ว เสร็จ ๚ะ

๏ แมคริซ เดือน สิบ ขึ้น หก ค่ำ ที่ ภัก ของ แม่ ทัพ อังคริษ เลื่อน ไป อหยู่ ที่ เมือง ไกโร แล้ว แต่ เชิง แห่ง การ รบ นั้น อหยู่ ที่ เมือง อะเลกซันเดรีย พวก ที่ เมือง ดามิเอตตะ ไม่ ยอม มอบ ค่าย ให้ แก่ พวก อังคริษ

๏ กรุง ลันดัน เดือน สิบ ขื้น เจ็ด ค่ำ ค่าย ที่ เมือง บุกิง อ่อน น้อม ยอม เข้า อำนาจ แล้ว เจ้า เมือง อิยิบต มี หมาย ประกาศ ออก แล้ว ให้ กอง ทัพ อิยิบต เปน อัน เลิก

๏ กรุง ลันดัน เดือน สิบ ขื้น แปด ค่ำ ราชทูต อัง คริษ ที่ กรุง กอนชะตานไตโนเปล ได้ ถวาย หมาย แก่ คน หลวง แขก ตุรกี ใจ ความ ว่า ซึ่ง จะ มี สัญญา ทำ นอง รบ ทั้ง สอง ฝ่าย นั้น ไม่ ต้อง การ แล้ว ๚ะ

๏ พลรบ ที่ ค่าย เมือง ดะมิเอตตะ อ่อน น้อม ยอม กับ อังคริษ แล้ว ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน เดือน สิบ ขื้น สิบ ค่ำ พวก อิยิบต์ ที่ กระบฏ นั้น จะ ไม่ ให้ ประหาร ชีวิตร ต่อ คอเวินแมนต์ อังคริษ อะนุญาต จึง ประหาร ชีวิตร เขา ได้ จะ ชำระ ตัด สิ้น คน กระบฏ นั้น ตาม ทำนอง กระบวน รบ ๚ะ

๏ พวก รูเชี่ย แล มอนตินิโคร มี สัญญา ต่อ กัน ว่า จะ ช่วย กัน ป้อง กัน รักษา แก่ กัน แล จะ กั้น รบ รุก ไล่ ฆ่า ศึก ทั้ง สอง ฝ่าย ๚ะ

๏ คัด มา แต่ จดหมายเหตุ ชะเตรซ ไตมซ์ ซึ่ง ออก ณะวัน เสาร์ เดือน สิบ ขื้น สิบเอ็ด ค่ำ ที่ เมือง สิงคะโปร์ ครั้น จะ อ่าน หนังสือ จดหมายเหตุ คือ ซิดนี่ เมล ที่ ออก วัน เสาร์ เดือน เก้า ขื้น สิบ สอง ค่ำ ก็ ดู เหมือน พวก โปลิศ ที่ เหมือง เมลโบรน์ ได้ ทำ การ เลอะ เปน อัน แปลก ด้วย ว่า ท่าน ผู้ นั้น ได้ แวะ เข้า เมือง นี้ ประมาณ สัก เดือน สอง เดือน คราว ที่ จะ ไป ถึง เกาะ ฮอสแตรเลีย รับ ธุระ ของ ใน หลวง ประเทศ สยาม จะ ไป จัด ซื้อ ม้า เอา เข้า มา ถวาย ท่าน นั้น เปน บุตร ชาย ของ แหม่ม ลิโอโน เวนซ์ ซึ่ง คราว หนึ่ง ได้ เปน ครู สอน ใน หลวง ประเทศ สยาม แหม่ม นั้น ได้ แต่ง เรื่อง ราว ตี พิมพ์ ฉบับ หนึ่ง ว่า ด้วย ประเทศ สยาม ท่าน ทั้ง หลาย อัน เคย อ่าน หนัง สือ จดหมายเหตุ ของ เรา คง คุ้น เคย กัน กับ หนังสือ ของ แหม่ม ลิโอโนเวนซ์ นั้น ๚ะ

๏ เมือง เมลโบรน์ เดือน เก้า ขื้น สิบเอ็ด ค่ำ ชาย หนุ่ม คน หนึ่ง ที่ บอก ว่า ชื่อ ของ ตัว คือ วิเลียม โธ มาศ ลิโอโนเวนซ์ แล อ้าง ว่า เปน ผู้ ถือ ธุระ ข้าง คน หลวง ประเทศ สยาม แล ได้ ซื้อ ม้า หลาย ตัว แล รถ คัน หนึ่ง ไว้ แล้ว ค่า รถ นั้น เปน เงิน ๒๐๐ ปอน (คือ ๑๖๐๐ บาท) ท่าน คน นี้ ได้ ถูก เกาะ ณะวัน เสาร์ อา ไศรย คำ ฟ้อง หา ว่า ประมาณ สัก สอง ปี มา แล้ว ตัว แกล้ง อ้าง ว่า ตัว เปน เอเยนต์ ของ เมซเซอซ์ แฮริซอน โยนซะ แอน ดิวะลิน ที่ เมือง ซิดนี มา ซื้อ ขน แกะ รา คา ถึง ๕๐ ปอน (๕๐๐ บาท) แต่ นาย ห้าง มิศเตอ ยอน เวะ เธอซะปูน ผู้ อยู่ ที่ เมือง เคลน อินีซะ คราว หนึ่ง ผู้ ถูก เกาะ นั้น เปน คน หนึ่ง ใน พวก โปลิศ ที่ เมือง นุ เซาท์ เวลซะ ได้ บาด หมาย ออก ให้ เกาะ ตัว ใน คริษ ศักราช ๑๘๕๙ (๑๖๗๙?) แต่ ตำบล ที่ อยู่ ของ ตัว มิ ได้ เปน อัน ปรากฎ จน เมื่อ เรว ๆ นี้ พวก โปลิศ ที่ เมือง เคลน อินนีซ ได้ ข่าว ว่า ตัว อยู่ ใน เมือง เมล โบรน์ ผู้ ที่ ถูก จับ ไว้ แล้ว นั้น เมื่อ เขา ไป เกาะ พึ่ง นั่ง ใน รถ เทียม ม้า สี่ ตัว ซึ่ง ผู้ ถูก เกาะ นั้น ได้ เช่า แต่ โรง รถ ของ ห้าง ตัดเตอซัล หมาย ว่า จะ ไป ดู เขา แข่ง ม้า กัน ตาม สบาย ๚ะ

๏ เมลโบรน์ เดือน เก้า ขึ้น สิบ เอ็ด ค่ำ ลุอิศ ไอ ลิ โอโนเวนซ์ ที่ เกาะ ไว้ เพราะ คำ ฟ้อง หา ว่า ได้ เอา ขน แกะ หก มัด จาก มิศเตอ โรเธอ ซมุ่น อัน อยู่ ที่ เมือง เคลน อินนีซ เปน การ โกง ได้ ให้ ตัว ปรากฎ ที่ ศาล โป ลิศ เมื่อ เช้า นี้ นี่ ผู้ ว่า แทน ผู้ ถูก ฟ้อง นั้น ว่า การ นี้ คง เปน การ หลง สัก อย่าง ถ้า จะ อนุญาต ให้ กลับ ไป ก่อน คง จัด แจง ให้ เสรจ แก่ กัน ด้วย ดี เจ้า ศาล จึง อนุญาต ให้ กลับ ไป ก่อน ประมาณ สัก วิก หนึ่ง แล บังคับ ให้ มี คน มา รับ ประกัน ตัว ไป ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน เดือน สิบ ขึ้น สิบ สอง ค่ำ ราชทูต รู เซีย เตือน ราชทูต แห่ง ประเทศ ใหญ่ ชุมนุม กัน ที่ กรุง กอนซตานไตโนเปล ปฤกษา กัน ด้วย ข้อ ทุ่ม เถียง กัน ด้วย เขตร ประเทศ ครีก

๏ ทหาร ม้า อังคริษ เที่ยว ตระเวน บ้าน พวก อะราบ ที่ เมือง ไกโร ให้ คน ทั้งปวง อัน เคย เยาะ เย้ย พวก ฝรั่ง ให้ เขด กลัว

๏ กรุง ลันดัน เดือน สิบ ขึ้น สิบ สาม ค่ำ เซอ คาเนต วุลซี่ แล อัดมิรัน ซีโมร์ เลื่อน ที่ เปน ขุนนาง สูง ทั้ง คู่

๏ ข้อ เถียง กัน ฝ่าย ประเทศ ตุรกี แล ประเทศ คริซะ ด้วย เขตร ประเทศ คริซะ นั้น พวก ตุรกี ยอม ให้ พวก ครีก แล้ว การ ชุมนุม ปฤกษา กัน ด้วย เรื่อง นี้ เปน อัน เลิก แล้ว

๏ กรุง ลันดัน เดือน สิบ ขึ้น สิบ สี่ ค่ำ กอง ทหาร ม้า อังคริษ ส่ง เจ้า เมือง ประเทศ อิยิบต ไป ถึง เมือง ไกโร แล้ว คอเวินแมนต์ ประเทศ เมื้อง ยุโรป ต่าง ๆ คอย พัง อยาก จะ รู้ ว่า พวก อังคริษ จะ กล่าว อย่างไร ด้วย การ อังคริษ จะ ทำ กับ ประเทศ อิยิบต ใน ข้าง หน้า นั้น

๏ กรุง ลันดัน เดือน สิบ ขึ้น สิบ ห้า ค่ำ คน หลวง ประ เทศ ตุรกี ถาม แล้ว เพราะ อยาก รู้ ใน การ ซึ่ง จะ ให้ กอง ทัพ อังคริษ เลิก ไป จาก ประเทศ อิยิบต นั้น คอเวินแมนต์ อังคริษ หมาย การ อย่างไร บ้าง

๏ กรุง ลันดัน เดือน สิบ แรม ค่ำ หนึ่ง กอง ทัพ หลาย กอง รับ คำ สั่ง แล้ว ให้ ลง กำปั่น กลับ ไป บ้าน เถิด เซอ คาเนดวุลซี่ เหน ว่า ทหาร หมื่น หนึ่ง ภอ ที่ จะ จัด การ ให้ ราบ คาบ สงบ เงียบ ลง

๏ กรุง ลันดัน เดือน สิบ แรม ส่อง ค่ำ คน หลวง ประเทศ ตุรกี มี คำ ขอบ คุณ อังคริษ เปน อัน มาก เพราะ ได้ จัด การ ให้ สงบ เรียบ ลง ใน ประเทศ อิยิบต แล กล่าว สำแดง ความ ไว้ พระ ไทย ว่า ทาง พระราช ไมตรี ฝ่าย ประเทศ อังคริษ แล ประเทศ ตุรกี จะ เปน อัน ชิด สนิท ต่อ ๆ กัน ไป เปน นิจ

๏ ใน เมื้อง ไกโร ที่ เกบ ดิน ปืน เกิด การ ระเบิด ใหญ่ เปน เพราะ ดิน ปืน อับ ของ ก็ เสีย แล คน ก็ ตาย เปน อัน มาก เพราะ ไฟ นั้น

๏ กรุง ลันดัน เดือน สิบ แรม สี่ ค่ำ มี การ ตรวจ ดู กอง ทัพ ของ สมเดจ พระ นาง กวิ๋น อิงแลนด ที่ เมื้อง ไกโร ก็ เปน การ เหมาะ งาม สำเรจ กอง ทัพ อินเดีย จะ กลับ ออก จาก ประเทศ อิยิบต เมื่อ เรว ๆ นี้ หนังสือ จด หมาย เหตุ คือ ไตมซ์ ใน เรื่อง ความ สำคัญ ข้อ หนึ่ง แจ้ง ความ ว่า เปน อัน ตั้ง ใจ แล้ว จะ ให้ พล รบ อังคริษ ค้าง อยู่ ใน ประเทศ อิยิบต ถึง ๑๒๐๐๐ คน

๏ กรุง ลันดัน เดือน สิบ แรม ห้า ค่ำ จะ จัด แผ่น ตรา เปน เครื่อง อิสริยศ สำหรับ การ รบ ใน ประเทศ อิยิบต ๚ะ

๏ เซอ ยอน เฮดิ จะ กลับ ไป ถึง ประเทศ อิงแลนด จะ เตือน คอเวินแมนต แล แจ้ง ความ ด้วย การ ที่ จะ รักษา ประเทศ อิยิบต ไว้ พลาง

๏ กรุง ลันดัน เดือน สิบ แรม หก ค่ำ เซอ คาเนดวุลซี่ เปน อัน คาด ฃะเน ว่า จะ กลับ ออก จาก ประเทศ อิยิบต ณะ เดือน สิบ เอ็ด ขึ้น แปด ค่ำ

๏ คน ที่ แต่ ก่อน หนี บัด นี้ กลับ เข้า ประเทศ อิยิบต เปน อัน มาก

๏ กรุง ลันดัน เดือน สิบ แรม แปด ค่ำ กอง ทัพ เท้า อังคริษ หก เรยิแมนต์ แล กอง ทัพ ม้า ส่อง เรยิแมนต์ จะ ให้ ค้าง อยู่ ใน อียิปต ก่อน กอง ทัพ นอก จาก นี้ จะ กลับ ไป บ้าน ใน เดือน นี้

๏ คน หลวง ตุรกี คอย เตือน ขอ คำ ตอบ ถึง คำ ถาม ว่า กอง ทัพ อังกฤษ ทั้ง สิ้น จะ ถอน เลิก ออก ไป ให้ พ้น ประเทศ อียิปต เมื่อ ไร แล ขู่ ว่า จะ อ้าง ถึง ประเทศ อื่น ถ้า ไม่ มี ตอบ เรว

๏ กรุง ลันดัน เดือน สิบ แรม เก้า ค่ำ หนังสือ จด หมาย เหตุ คือ ไตมซ ลง ข่าว โทรเลข ว่า มี หนังสือ เปน พยาน ว่า อะราบี่ เปน ใจ ด้วย ใน การ ฆ่า พวก ฝรั่ง ชาว บ้าน ที่ เมือง อเลกซันเดรีย

๏ ว่า ด้วย กรุง เก่า ๚ะ

๏ ว่า ด้วย ภูมิ ลำเนา กรุง ทวาระวะดี ศรีอยุทธยา โดย สังเขป กรุงศรีอยุทธยา ตั้ง อยู่ ที่ เกาะ หนอง โสน มี แม่ น้ำ ล้อม รอบ เกาะ ๆ นั้น มี สันถาน เปน รูป สำเภา ด้าน ยาว ร้อย เส้น อยู่ ทิศ เหนือ ทิศ ใต้ ด้าน กว้าง ห้า สิบ เส้น อยู่ ทิศ ตวัน ตก ทิศ ตวัน ออก กำแพง พระนคร ตั้ง แต่ พื้น ดิน สูง สุด ใบ สีมา สาม วา หนา ๑๐ ศอก มี เชิง เทิน ด้วย ตาม กำแพง พระ นคร มี ป้อม ๑๖ ป้อม มี ประตู ใหญ่ ๒๓ ประตู มี ประตู ช่อง กุด ๖๑ ประตู พระ ราช วัง หลวง ตั้ง อยู่ ตรง กลาง ย่าน ด้าน ยาว พระ นคร ทิศ เหนือ กำแพง พระราช วัง หลวง ตั้ง แต่ พื้น ดิน สูง สุด ใบ สีมา ๑๐ ศอก ตาม กำแพง พระ ราชวัง หลวง มี ป้อม ๘ ป้อม มี ประตู ยอด ซุ้ม ๑๘ มี ประตู หูช้าง ๔ รวม ๒๒ ประตู ใน พระ ราช วัง หลวง ชั้น ใน มี พระ ทวาร ๑๗ พระ ทวาร มี ชื่อ ทั้ง สิ้น ใน พระ ราชวัง หลวง มี พระมหา ปราสาท ๙ องค์ คือ ปราสาท ยอด ปรางค์ ๒ องค์ ปราสาท ยอด มณฑป นพสูร เก้า ยอด องค์ ๑ ห้า ยอด ๒ องค์ ยอด เดี่ยว ๔ องค์ แล มี ปราสาท ยอด ปรางค์ ที่ พระนคร หลวง องค์ ๑ มี ปรา สาท ยอด มณฑป นพสูร ที่ เกาะ บาง ปะอิน องค์ ๑ ที่ เมือง ลพ บุรี ๒ องค์ ที่ พะเนียต องค์ ๑ รวม พระ ที่ นั่ง ปราสาท ของ พระ เจ้า แผ่น ดิน ๑๔ องค์ ใน พระราช วัง หลวง มี โรง ช้าง เผือก ๔ โรง หลังคา โรง เปน จัตุร มุข มี ซุ้ม ยอด ทั้ง ๔ โรง มี โรง ช้าง พระ ที่ นั่ง ๔ โรง มี ซุ้ม ยอด ด้วย มี โรง ม้า พระ ที่ นั่ง โรง หนึ่ง ๔ ห้อง มี ฉ้อ ฟ้า น่า มุข ประตู ทั้ง สี่ มี มุข สอน น่า ซุ้ม มี โรง ช้าง อัฐ คช ๘ โรง มี ซุ้ม ยอด ด้วย มี ศาลา ลูก ขุน ใน ใหญ่ สาม หลัง แฝด มี ฉ้อ ฟ้า น่า มุข สอน ฉะโงก มี พระคลัง ต่าง ๆ ทุก พนักงาน ครบ ตำแหน่ง มี โรง แสง โรง ปืน ใหญ่ น้อย โรง สรรพาวุธ ยุทธนา การ โรง พระ โอสถ มี ศาลา ใหญ่ น้อย มาก แล ทิม ดาบ ตำรวจ หน้า ตำรวจ วัง มหาด เล็ก แล พระ ตำหนัก ใหญ่ น้อย หลาย หลัง แล พระ ตำหนัก สำหรับ กรม พระราช วัง น่า เสด็จ เข้า มา รัก คอย เข้า เฝ้า แล ตำหนัก ศาลา ทา แดง สำหรับ พระราช วงษา นุวงษ ภัก คอย จะ เข้า เฝ้า แล หอ พระ พุทธ หอ พระ ไสย สาตร หอ พระ ไตร ปิฎก หอ พระ ตำหรับ หอ พระ เครื่อง มงคล มี พระ อุทยาน ผล แล ดอก ๔ สวน ๚ะ

๏ พระราช วัง น่า ชื่อ พระราช วัง จันทน์ บวร ตั้ง อยู่ ทิศ ตวัน ออก ใต้ สี่สะรอ ทำนบ พระราช วัง น่า ห่าง กับ พระราช วัง หลวง ทาง ๕๐ เส้น ใน พระราช วัง น่า มี พระ ที่ นั่ง จัตุร มุข ไม่ มี ยอด มี พระ ตำหนัก ใหญ่ น้อย แล คลัง โรง ช้าง โรง ม้า ศาลา ใหญ่ น้อย โรง ปืน แล โรง สรรพาวุธ มี ครบ สิ่ง ๚ะ

๏ พระราช วัง หลัง ตั้ง อยู่ ทิศ ตวัน ตก ห่าง กับ พระราช วัง หลวง ทาง ๓๐ เส้น มี พระตำ หนัก ใหญ่ น้อย แต่ โรง ช้าง โรง สรรพาวุธ ไม่ มี

๏ มี ด่าน คอย เหตุ ตาม ลำ แม่ น้ำ รอบ กรุง สี่ ทิศ เรือ จ้าง รับ ส่ง คน ไป มา รอบ กรุง ๒๓ ตำบล ตลาด ใหญ่ ใน ท้อง น้ำ รอบ กรุง สี่ ตลาด ตลาด บก นอก กำแพง พระ นคร ๓๐ ตำบล ตั้ง ค่าย ผะนม กอง ตระเวน รักษา ใน พระนคร ๒๔ ตำบล ตะภาน ใน พระ นคร เปน ตะภาน อิฐ ๑๕ ตะภานไม้ ๑๕ รวม เปน ๓๐ ตะภาน ด้วย กัน ใน กำแพง พระ นคร ตลาด บก ใน กำแพง พระนคร ๖๑ ตำ บล ที่ ค้า ขาย ใน ตำบล ต่าง ๆ รอบ กรุง ๕๒ ย่าน ตำบล ช้าง พลาย ช้าง รัง สำหรับ พระ นคร อยู่ ใน โรง หลังคา มี ฉ้อ ฟ้า ทุก โรง ใน พระนคร ม้า สำหรับ พระนคร อยู่ ใน โรง มี ฉ้อ ฟ้า ทุก โรง ๚ะ

๏ คุก ขัง นักโทษ มี ๘ ตำบล มี หอ กลอง ยอด เปน ซุ้ม ทา แดง พื้น ทำ สาม ชั้น สูง ตั้ง แต่ พื้น ดิน ถึง ชั้น ยอด สาม สิบ วา พระ มหา พิไชย ราช รถ ใหญ่ อยู่ ใน โรง มี ฉ้อ ฟ้า ห้า โรง เรือ พระ ที่ นั่ง ต่าง ๆ อยู่ ใน โรง มี ฉ้อ ฟ้า หลาย โรง ฯ หนึ่ง ยาว เส้น เสศ ทุก โรง เรือ รบ สำ หรับ น้ำ จืด น้ำ เค็ม มี มาก อยู่ ใน โรง ยาว แถว ตำหนัก วัง พระราช วงษา นุวงษ ทำ เปน ฉ้อ ฟ้า หาง หงษ ทา แดง บ้าน เรือน เจ้า พระยา แล พระยา พระ หลวง ขุน หมื่น หลังคา เปน ปั้น ลม บ้าง แล เก๋ง จีน บ้าง ๚ะ

๏ สิ่ง ซึ่ง เปน หลัก พระนคร กรุง ศรีอยุทธ ยานั้น คือ พระ มหา ปราสาท ๑๙ องค์ พระ มหา ธาตุ ๕ องค์ คือ วัด พระราม ๑ วัด มหา ธาตุ ๑ วัด ราชฏบูรณะ ๑ วัด พุทไธ สวรรค์ ๑ วัด สมรโกษ ๑ พระ มหา เจดี่ย ฐาน ๕ องค์ คือ วัด สวน หลวง สพ สวรรค์ ๑ วัด ขุน เมือง ใจ ๑ วัด เจ้า พระยาไทย สูง สอง เส้น หก วา ๑ วัด ภูเขาทอง สูง สอง เส้น ห้า วา ๑ วัด ใหญ่ ไชย มงคล สูง สอง เส้น ห้า วา ๑ พระ มหา พุทธ ปติมากร สาม พระองค์ คือ วัด พระศรี สรรเพ็ช ๑ วัด มงคล บพิตร ๑ วัด เจ้า พระ นางเชิง ๑ กับ รอย ฝ่า พระพุทธ บาท บน เขา สุวรรณ บรรพต ซึ่ง เปน เขตร แดน แผ่น ดิน สยาม ก็ เปน ที่ เฉลิม พระเกียรติ ยศ พระ เจ้า กรุง ศรีอยุทธยา ทุก ๆ พระองค์ เปน พระ เกียรติยศ ปรากฎ ใน เมือง สัมมาทิฐิ ๚ะ

๏ จะ เล่น แต่ อีก วิก เดียว ๚ะ

ตั้ง แต่ วัน พฤหัสบดี เดือน สิบเอ็ด แรม เจ็ด ค่ำ

๏ แต่ ค่า ดู นั้น อยู่ ใน เงื้อม มือ ทุก ตัว คน ๚ะ

๏ ละคร ม้า ของ ชิอะรินี ทั้ง ฝูง สัตว แล พวก ยี่ปุ่น อัน ชำนาญ ใน การ เล่น ๚ะ

๏ ซินยอ ชิอะรินี มี ความ ยินดี คำนับ แจ้ง ความ ให้ ท่าน ทั้งปวง มา ดู การ เล่น การ ดู ใหญ่ ก่อน ของ จะ กลับ ไป จาก กรุง เทพ ท่าน จึง ได้ ตั้ง ใจ ลด ราคา มาก ลง เพียง นี้ แล้ว ๚ะ

๏ ที่นั่ง อัน มี ที่นั่ง หก ชั้น ๑๘ บาท ที่นั่ง ผู้ ดี เปน เก้าอี้ ๓ บาท ที่ คอก บาท ๑ ที่ พื้น ๒ สลึง เด็ก ใน สิบ ขวบ เอา ครึ่ง ราคา จง ไป ดู การ เล่น ทั้ง คน ทั้ง สัตว เปน การ เล่น ใหญ่ กว่า ดี กว่า แล การ ที่ จะ ดู นั้น มี สง่า กว่า การ เล่น อื่น อัน เคย มา เล่น ใน กรุง เทพ เมื่อ มี คราว ดู นั้น จำ ให้ แม่น ว่า จะเล่น ไม่ กี่วัน จง ไป ดูคน ขี่ ม้า ชำนาญ กว่า ผู้ อื่น ทั่ว โลกย หญิง ชำนาญ เล่น ด้วย เกิน เปรียบ

ฝูง สัตว อัน เปน อยู่ สัตว ร้าย ชำนาญ วิชา แล ของ แปลก ประหลาด ใหญ่ อื่น ๆ นั้น ด้วย ประตู โรง ลคร เบ็ด อยู่ ทุก คืน ตั้ง แต่ เวถา ล่อง ทุ่ม จับ เล่น เวลา สาม ทุ่ม มิศ เตอ ยี่ อคราติ ผู้ เปน เยนิรัล เอเยนต์ ของ พวก นี้ ขอ แจ้ง ความ แก่ ท่าน ทั้งปวง ด้วย ( ห ๑ ) ฯะ

๏ จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย ๚ะ

๏ เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย มี ความ ปราถนา จะ ให้ ออก สอง อย่าง อย่าง หนึ่ง จะ ให้ ออก ทุก วัน เว้น แต่ วัน อาทิตย อีก อย่าง หนึ่ง ให้ ออก เจด วัน ครั้ง หนึ่ง เสมอ มิ ให้ ขาด เมือ คน ทั้ง ปวง ตั้ง ใจ ซื้อ เปน อัน มาก คง สำเร็จ การ คง ได้ อ่าน หนังสือ จดหมาย เหตุ ราคา ถูก ๆ ด้วย แต่ บัด นี้ จะ ออก จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย นี้ เดือน ละคราว ๆ ไป ก่อน ๚ะ

๏ สยาม ไสมย ที่ จะ ออก พลาง เดือน ละหน นั้น จะ ขาย ปลีก ฉบับ ละ สลึง

๏ ถ้า รับ เอา ตลอด ปีแล้ว ใช้ เงิน ล่วงน่า ราคา ปี ละ หก สลึง คือ สิบ สอง ฉบับ

๏ ค่า บอก ถึง ห้าง ขาย ของ ถึง การ เลลัง แล ของ ซึ่ง จะ ขาย นั้น ฤา บอก ความ ของ คน ซึ่ง จะ หา การ ฤา แจ้ง ความ ต้อง การ ของ ตัว จะ คิด เอา บันทัด ละ สลึง คราว แรก ถ้า ซ้ำ จะ คิด เอา บันทัด ละเฟือง ถ้า จะ ลง ความ ถึง ปี จะ คิด ราคา อย่าง หนึ่ง แล้ว แต่ จะ ตก ลง กัน

๏ ถ้า คน จะ เข้า กัน ซื้อ ถึง หก ฉบับ จะ คิด เอา แต่ ค่า ห้า ฉบับ คือ จะ ยก ให้ หนึ่ง ใน หก

๏ จดหมาย เหตุ นี้ เจ้า ของ จะ ส่ง แต่ เพียง เปน แห่ง ๆ ผู้ ซื้อ ต้อง ไป รับ ใน ตำบล ต่าง ๆ ซึ่ง จะ หมาย ไว้ นั้น

๏ บัดนี้ ผู้ ที่ จะ ซื้อ จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย จะ ต้อง ไป รับ ที่ เสา ติงช้า บ้าน พ่อ เลก แห่ง หนึ่ง

๏ ที่ บ้าน แม่ เปรม ที่ วัด เกาะ แห่ง หนึ่ง

๏ ที่ โรง พิมพ์ บาง คอแหลม แห่ง หนึ่ง

๏ เพราะ คน ที่ ซื้อ อ่าน นั้น มาก เจ้า ของ รับ ส่ง ทุก แห่ง ไม่ ได้ จะ ส่ง เปน แห่ง ๆ ไป พลาง ให้ ผู้ ซื้อ นั้น ไป รับ ทุก คราว ออก ณะ ตำบล อัน อยู่ ใกล้ เคียง บ้าน ผู้ ซื้อ นั้น เถิด หนังสือ นี้ จะ ออก วัน พุฒ แรก ข้าง ขึ้น ทุก เดือน เมื่อ จัด ส่ง ถึง ตำบล อื่น แล้ว จะ บอก ให้ รู้ ด้วย

๏ ให้ ทราบ ทั่ว กัน ว่า มี คำ สั่ง มา ให้ ขาย เปน สาม ราย ที่ ของ หมอ วิเลียม ลูอิศ ฮัดชินซอน ทั้ง ตึก แล เรือน โรง แล ของ อื่น ๆ อัน มี ใน ที่ นั้น ที่ ตึก เรือน แล โรง เหล่า นี้ อยู่ ริม ถนน เจริญ กรุง ฟาก ตวัน ออก ตรง กับ ที่ เอเยนซี่ ของ สมเด็จ พระนาง กวีน อิงแลนด์ ๚ะ

๏ ของ เหล่า นี้ จะ เลลัง ขาย เมื่อ จะ เลลัง ขาย จึ่ง จะ บอก ความ ต่อ ไป ครู ซะมุเอล เย สมิท แจ้ง ความ แทน หมอ วิเลียม ลูอิด ฮัดชินซอน ณวัน พฤห เดือน สิบเอ็ด ขึ้น หก ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๔ ปี มะเมีย จัตวาศก ( ห ๑ ) ๚ะ

๏ จะ ขาย ๚ะ

๏ สวน ตำบล หนึ่ง ตาม แม่ น้ำ เจ้า พระยา ฝั่ง ตวัน ตก ที่ บ้าง ปะแก้ว เปน สวน อย่าง ดี มี ต้น ผล ไล้ เปน อัน มาก ที่ สวน นั้น มี เรือน ฝา กระ ดาน ไม้ ศัก หลัง คา มุง กระเบื้อง หลัง หนึ่ง แล มีโรง สำหรับ เรือน นั้น หลาย โรง ถ้า จะ รู้ ความ เลอียด เชิญ ไป ถาม เอา ความ ที่ โรง เลื่อย ไม้ คือ บางกอก ซอมิล แจ้ง ความ มา ณวัน เสา เดือน สิบเอ็ด ขึ้น สอง ค่ำ จุลศักรา ๑๒๔๔ ปี มะเมีย จัตวา ศก ( ห ๑ ) ๚ะ

๏ แจ้ง ความ ให้ รู้ ทั่ว กัน ๚ะ

๏ บารัน ซตืลฟริด ช่าง ชัก รูปโฟ โตแครฟ ตั้ง ใจ ว่า จะ เปิด ช่อง ให้ คน ทั้งปวง มา หา ท่าน ๆ จะ ชัก รูป ให้ สัก ครึ่ง เดือน เท่า นั้น ตั้ง แต่ วัน พุฒ เดือน สิบเอ็ด ขึ้น หก ค่ำ มา หา ท่าน ได้ ตั้ง แต่ เวลา เช้า สาม โมง จน ห้า โมง ครึ่ง หนึ่ง ตั้ง แต่ บ่าย สองโมง จน สี่ โมง ครึ่ง หนึ่ง ทุก วัน เว้น แต่ วัน อาทิตย์ เด็ก อายุศม์ อ่อน จะ ไม่ ชัก เปน อัน ขาด เมื่อ จะ รับ รูป เอา ไป ต้อง ใช้ เงิน จึ่ง เอา รูป ไป ได้ ท่าน ทั้งปวง อัน หยาก จะ ให้ ชัก รูป ของ ตัว เชิญ ไป หา ท่าน บารัน ซตืลฟริด ที่ ตึก ใหม่ ตรง ทุ่ง พระเมน ข้าง ตวัน ออก คือ โรง ลัก แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน สิบเอ็ด ขึ้น หก ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๔ ปี มะเมีย จัตวา ศก ( ห ๑ ) ๚ะ

๏ แจ้ง ความ ให้ รู้ ทั่ว กัน ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า มิศเตอ ซะโลมัน นาย โป ลิศ ตั้ง อยู่ ที่ ตึก ที่ ประตู เมือง ที่ ถนน ใหม่ ซอ แจ้ง ความ ให้ ท่าน ทั้งปวง รู้ ทั่ว กัน ว่า ถ้า ท่าน ผู้ ใด หยาก จะ ได้ รูป กรุง เทพ ซึ่ง ชัก ที่ พระปราง ที่ วัด อรุณ ราช วราราม รูป นั้น ยาว ๑๒ ฟิต กว้าง สอง ฟิต เชิญ มา ซื้อ แต่ ข้าพเจ้า เทิญ รูป นี้ เปน รูป บารัน ชะติลฟริด ได้ ชัก ใน หลวง ตรัส ชม ว่า เปน รูป งาม เกิน เคย มี ใน กรุง แจ้ง ความ มา ณวัน เสาร์ เดือน สิบ แรม สาม ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๔ ปี มะเมีย จัตวา ศก ( ห ๑ ) ๚ะ

๏ หนังสือ ต่าง ๆ อัน มี ขาย ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม ๚ะ

๏ มี หนังสือ ต่าง ๆ สำหรับ สอน เด็ก ให้ อ่าน หนังสือ ไท แล หนังสือ อังกฤษ ออก มี หนังสือ สำหรับ สอน วิชา คิด เลข สอน ให้ รู้ ถึง ตำรา ดาว แล มี หนังสือ สำหรับ สอน ใจ ให้ รู้ ขนบ ธรรมเนียม จะ ได้ เปน คน เรียบ ร้อย แล จะ ได้ เปน คน แต่ง หนังสือ เปน เรื่อง ราว เปน บท กลอน หนังสือ อ่าน เล่น ก็ มี มาก หลาย อย่าง คือ ๚ะ

๏ ก ข ก กา ปถม ก กา ไท กา กับ สุนักข์ แล นก ยาง กากี คำ ฉันท์ แล คำ กลอน กฤษนา สอน น้อง ชัน ภ วิภังค์นิ ตำรา ยา เกล็ด พระ ศรีษวงษ ตาม ไย ฮัน เปน เรื่อง ใน พระคัมภีร์ พระ เยซู ศาสนา จันทะโครพ จินดามณี พระยา ฉัททัน ซุยถัง ค้าภาคว ตำรา คิด เลข อย่าง ใหม่ ทิพสังวาล นิราศ เกาะ จาน นิราศ เมือง แกลง นิราศ โคราช นิราศ ฉาง นิราศ ชม ตลาด นิราศ วัด เจ้า ฟ้า นิราศ เดือน นิราศ พระแท่น ดง รัง นิราศ ทวาราวดี นิราศ นรินทร์ นิราศ พระ บาท นิราศ พระปถม นิราศ เมือง เพ็ชร นิราศ อิเหนา กับ นิราศ ภูเขา ทอง นก กระ จาบ เบญมาศ ทอง ปถม มาลา อัง กฤษ บุจนา แล วสัชนา ใน ศาสนา แท้ จริง เพ็ชรมงกุฎ พระ อไภยมณี พระ สมุท ราชาธิราช มงคลทิปนี แปล เปน สุภาษิต สอน หญิง มายา สตรี ลักษณวงษ สวัสดิ รักษา บัญญัติ พระ ร่วง ภาลี สอน น้อง ลักษณ ภรรยา เจ็ด สถาน กฤษนา สอน น้อง ลักษณ บุตร สาม สถาน วงษสวรรค์ เสภา คือขุนช้าง ขุนแผน สิงหไกรภพ สังข ทองคือเจ้าเงาะ สิบสอง เหลียม สุภาสิต ต่าง ๆ คือโลกนิตย ขงจู๊ มงคลทิปนี่แปล สุภาสิต สอน หญิง แม่ ม่วย สอน ลูก สุภาสิต สอน เด็ก สุภาสิต พระร่วง สุภาสิก โคลง สมุด จะ หัด อังกฤษ อุณรุท อิเหนา รามเกียรติ ๚ะ

๏ หนังสือ ภาษาสยาม ต่าง ๆ มี ขาย ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม นี้ เมื่อ ขาย ปลีก มี ราคา ตี พิมพ์ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม ธรรมเนียม นั้น คือว่า ถ้า สมุดไท เล่ม ๑ เปน อักษร พิมพ์ เล็ก คิดเอา ราคา เล่ม ละ สลึง ถ้ารวม สี่ เล่ม ใบปกอ่อน เล่ม ละ บาท ถ้า เปน อักษร พิมพ์ ใหญ่ คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง เฟื้อง ถ้ารวม สี่ เล่ม ใบ ปกอ่อน เล่ม ละ หก สลึง ถ้า ใบ ปก แขง คิด ราคา ใบ ปก อีก เล่ม ละ บาท ถ้า ท่าน ทั้งหลาย จะ ซื้อ หนังสือ ที ละมาก ๆ จบ ทุก เรื่อง ที่ มี ใน โรง พิมพ์ ฤๅ ถ้า ลูกค้า วานิช จะ ซื้อ ที ละ มาก ๆ สา หรับ จะ ตั้ง โรง ขาย หนังสือ จะ ลด ราคา ร้อย ยี่สิบ บาท จะ คิด เอา แค่ ร้อย บาท ถ้า ไม่ ถึง เพียง นี้ จะ จัด ว่า ซื้อ ปลีก กัน ก็ คง ขาย ตาม ราคา ปลีก อัน บอกไว้ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม นั้น แล ถ้า จะ มา ซื้อ หนังสือ ที่ โรง พิมพ์ นี้ ต้อง ใช้ เงิน สด ฃาย เชื่อไม่ได้ ตั้ง แต่ นี้ ไป เปน อัน ขาด

๏ ยูไนเวอ์ร์ซิตี สยาม ๚ะ

๏ ถ้า บิดา มารดา ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด อยาก จะ ให้ ลูก ชาย ลูก หญิง เรียน ภา ษา ไท ภาษา ฝรั่ง ฦๅ วิชา ต่าง ๆ เพื่อ จะ เปน คน มี ปัญญา รู้ ความ ซึ่ง เรียบร้อย จะ ได้ เปน ผู้ หลัก ผู้ใหญ่ สม เปน พ่อ บ้าน แม่ บ้าน เปน กำลัง แก่ ราชการ แล แผ่นดิน บ้าน เมือง เชิญ มา ฝาก ไว้ กับ ครู แล ที่ ยูไนเวอซิตี สยาม บาง คอ แหลม ค่า สอน ค่า เลี้ยง จะ เรียก เอา แต่ ภอ สม การ ถ้า จะ รู้ ความ ละเอียด เชิญ มา ถาม แต่ ครู ที่ บางคอแหลม เทอญ ๚ะ