๏ ข่าว ใน กรุง เทพ ฯะ

๏ มี ประกาศ ออก มา จะ ลด ราคา หนังสือ พิมพ์ อัน ไม่ ใช่ หนังสือ จดหมาย เหตุ เช่น ว่า มา ข้าง ล่วง นี้

๏ สมเด็จ พระ เจ้า น้อง ยา เธอ เจ้า ฟ้า ภาณุรังษี สว่าง วงษ กรม หลวง ภาณุพันธุวงษ วรเดช ซึ่ง สำเร็จ ราชการ กรม โปรสณีย แล โทรเลข ประกาศ แก่ ท่าน ทั้งหลาย ทั้งปวง ให้ ทราบ ทั่ว กัน ว่า ด้วย ประกาศ โปรสณีย ฉบับ ก่อน ใน ข้อ ๔ มี คำ ว่า จำพวก ที่ ๔ คือ หนังสือ พิมพ์ ทั้งหลาย นอก จาก หนังสือ จดหมาย เหตุ ให้ คิด ตาม น้ำ หนัก บาท หนึ่ง ปิด ตั๋ว ตรา ราคา อัฐ หนึ่ง ทวี ขึ้น ไป ตาม น้ำ หนัก แต่ บัด นี้ ทรง พระ กรุณา โปรด เกล้า ฯ ให้ ลด ราคา ลง น้ำ หนัก สอง บาท ให้ ปิด ตั๋ว ตรา ราคา ๑ อัฐ หนัก ๔ บาท ให้ ปิด ตั๋ว ตรา ราคา ๒ อัฐ หนัก ๘ บาท ให้ ปิด ตั๋ว ตรา ราคา ๔ อัฐ ทวี ขึ้น ไป ตาม น้ำ หนัก ทุก ๆ บาท ดัง นี้ นอก จาก ข้อ ๔ ดัง ที่ ว่า มา นี้ ให้ ใช้ คง ตาม เดิม ตั้ง พิกัด หมาย ประกาศ ฉบับ ก่อน ประกาศ มา ณวัน ศุกร เดือน เก้า แรม หก ค่ำ ปี มะแม เบญจ ศก ๑๒๔๕ ที่ พิมพ์ โรง พิมพ์ สำหรับ พนักงาน กรม โปร สณีย แล โทรเลข กรุง สยาม ฯะ

๏ ณวัน ศุกร เดือน เก้า แรม หก ค่ำ ประมาณ สัก สี่ ทุ่ม ซาเมล ลูก มิศเตอ อาเลน ชาติ อะเมริกัน ลูก จ้าง ทำ การ ใน โรง พิมพ์ ครู สมิท มา บอก ว่า เจ้า ของ ๆ ตัว ทั้ง หีบ อัน มี เงิน อยู่ ใน หีบ แล นาฬิกา พก ผ้า ผ่อน ปืน กระบอก ๑ ขะโมย เก็บ เอา ไป หมด ขณะ นั้น คน ออก ส่อง ไฟ เที่ยว มอง หา ไม่ เหน ของ กำลัง หา ขะโมย หา ของ นั้น ขาด หน้า ลูก จ้าง คน หนึ่ง ที่ อยู่ ห้อง เคียง กับ ห้อง ซาเหล นั้น ณวัน เสาร์ เดือน เก้า แรม เจ็ด ค่ำ เวลา เช้า ผู้ หญิง ที่ ดาย หญ้า ใน สวน ซึ่ง นาย เพ็ช ถือ นั้น มา บอก ว่า เหน หีบ ที่ หาย นั้น อยู่ หลัง ร่อง กลาง สวน ข้าง เหนือ ถนน บ้าน ครู สมิท จึง ภา กัน ไป ดู เหน หีบ จริง ของ สำคัญ หา มี ไม่ มี แต่ ของ สิ่ง อัน ไม่ มี ราคา ๚ะ

๏ ครั้น ตรึก ตรอง ดู การ ก็ สงไสย สาม คน คือ ห้องเถ ลูก จีน เปน คน นอน ห้าง เฝ้า สวน นาย เพ็ช ถือ นั้น ไม่ สู้ ห่าง จาก ที่ หีบ นั้น อยู่ ห้องเถ คน นี้ เปน นักเลง มี ชื่อ ว่า ไว้ ใจ ไม่ ได้ คน หนึ่ง นาย กล่อม ทาษ นาย ท้วม อำแดง หุ่น พี่ สาว สำนักนี้ อยู่ บ้าน พี่ สาว บ้าน นั้น ไม่ สู้ ห่าง ไกล จาก ที่ นั้น ด้วย เปน คน มัก ลัก ของ รังแก ชาว สวน อัน อยู่ ใน แขวง บาง คอ แหลม นั้น เนือง ๆ คน หนึ่ง นาย ชื่น ลูก จีน ลูก จ้าง ที่ โรงพิมพ์ ครู สมิท คน หนึ่ง เปน คน อัน เคย สงไสย คราว อื่น ๆ จึง สงไสย ทั้ง สาม คน นี้ ๚ะ

๏ ณวัน จันทร์ เดือน เก้า แรม เก้า ค่ำ ครู สมิท เรียก นาย ชื่น มา ถาม นาย ชื่น ให้ การ รับ ว่า ห้องเถ ใช้ นาย กล่อม ไป ลัก ของ นั้น แล วาน นาย ชื่น ไป เปน เพื่อน ด้วย นาย ชื่น ให้ การ ว่า เขา ให้ คอย ดู คน ไป มา คราว ลัก นั้น นาย กล่อม เปน ผู้ ลัก เอา หีบ ไป ไว้ หลัง ร่อง กลาง สวน ใกล้ เคียง ที่ ห้องเถ นอน เฝ้า นั้น ภอ สงัด คน แล้ว นาย ชื่น เปน คน เฝ้า ดู คน นาย กล่อม เปน คน งัด หีบ เอา ของ ไป จะ แบ่ง ปัน กัน ที่ หลัง ครู ส่มิท จึ่ง สั่ง ซาเหล ให้ ไป เรียก โปลิศ จะ ส่ง ตัว นาย ชื่น ให้ ขึ้น ไป ถึง กรม หมื่น ภูธเรศ ธำรงค์ ศักดิ์ เมื่อ ครู ส่มิท กำลัง จะ เขียน หนังสือ คำนับ มา ยัง กรม หมื่น ภูธเรศ ธำรงค์ ศักดิ์ นาย ชื่น บอก ว่า จะ ขอ ไป ล้าง มือ ลัก ประเดี๋ยว จึ่ง จะ กลับ มา ครู ส่มิท บอก ว่า อย่า เพ่อ ไป อีก ลัก ประเดี๋ยว หนึ่ง นาย ชื่น บอก ว่า ปวด ท้อง จะ ขอ ไป ส่ง ทุกข์ ครู ส่มิท จึ่ง บอก ว่า ไป ใต้ ถุน ไม่ ได้ แล้ว จึ่ง อนุญาต ให้ ไป ที่ ส่ง ทุกข์ ของ ครู ส่มิท จึ่ง สั่ง ให้ เจ๊ก ที่ เปน กุก ระวัง อย่า ให้ มัน หนี ไป เมื่อ สั่ง แล้ว ครู ส่มิท กลับ เข้า ไป ใน ห้อง เขียน หนังสือ ลัก ครู่ หนึ่ง เจ๊ก กุก มา บอก ว่า นาย ชื่น หนี ไป แล้ว เมื่อ ถาม ว่า ทำ อย่าง ไร จึ่ง หนี เจ๊ก กุก บอก ว่า นาย ชื่น ขอ ไฟ สูบ บัหรี่ เจ๊ก กุก เอา ไฟ ให้ จุด บุหรี่ แล้ว ใน ทัน ใด นั้น นาย ชื่น หนี เจ๊ก กุก ๆ ไล่ ไม่ ทัน จึ่ง มา บอก ให้ ครู ส่มิท ทราบ ความ นี้ เปน ความ จริง ตาม ที่ ว่า มา แล้ว นั้น ฯะ

๏ ข้าพเจ้า ชาว ยุโรป หลาย คน มี ความ อัประยศ เพราะ ต้อง รับ ความ ดู หมิ่น ดู ถูก ของ พวก ทหาร กรม วัง ซึ่ง หัด ขึ้น ใหม่ ๆ ใน คราว นี้ ณวัน พฤหัสบดี เดือน เก้า ขึ้น สิบ สาม ค่ำ เวลา บ่าย ๕ โมง พวก ข้าพเจ้า หลาย คน ภา กัน เข้า ไป ดู กระจาด ใน พระบรม มหา ราช วัง ขณะ นั้น ส่มเด็จ พระเจ้า กรุง สยาม เสด็จ พระ ราช ดำเนิน มา ทอด พระเนตร กระจาด พวก ข้าพเจ้า ได้ ยืน อยู่ ห่าง ใน หลวง ประมาณ ๑๗ วา ๑๘ วา แล้ว บัง ฝา ผนัง ด้วย ขณะ นั้น พวก ออฟฟิเซอ ทหาร กรม วัง ถือ ไม้ มา ไล่ พวก ข้าพเจ้า ให้ ไป ให้ พ้น จาก ที่ ริม โรง กระจาด พวก ข้าพเจ้า ได้ ตอบ ว่า ซึ่ง มา ยืน อยู่ นี่ ก็ ได้ เปน พนักงาน ใน ราชการ อยู่ บ้าง ก็ ยืน อยู่ ที่ บัง ผนัง ห่าง ใน หลวง ด้วย ออฟฟิเซอ ทหาร กรม วัง เอา ไม้ หวด ไล่ พวก ข้าพเจ้า ให้ ไป ให้ พ้น โรง กระจาด ที เดียว พวก ข้าพเจ้า ที่ ต้อง ถูก ขับ ไล่ นั้น ได้ เหน ราษฎร ชาว สยาม หญิง ชาย ที่ ไม่ เปน คน ราชการ ยืน อยู่ ที่ ใกล้ โรง กระจาด เปน อัน มาก ก็ ไม่ ถูก ไล่ ถูก ไล่ แต่ พวก ข้าพเจ้า ๆ ก็ ต้อง ออก มา จาก โรง กระจาด โดย ความ ดู หมิ่น ดู ถูก ของ พวก ออฟฟิเซอ ทหาร กรม วัง พวก นั้น ทำ การ ดัง นั้น เหน จะ เปน เพราะ ยัง ไม่ ลู่ รู้ จัก ขนบ ธรรมเนียม ราช การ ใน ทหาร เพราะ เขา เปน ใหม่ ๆ ไม่ ได้ ฝึก หัด โดย ชำนิ ชำนาญ เปน แต่ การ อย่าง แต่ง ตัว อย่าง ทหาร งาม ๆ เหมือน เล่น ละคร แต่ ยัง ไม่ ทราบ ธรรม เนียม ราชการ ใน ทหาร โดย คล่อง แคล่ว ซึ่ง ออฟฟิ เซอ ทหาร กรม วัง ประพฤติ์ การ ผิด ด้วย ราชการ ทำ การ ดู หมิ่น ดู ถูก แก่ พวก เรา ชาว ต่าง ประเทศ ซึ่ง เปน ชาติ์ ยุโรป ซึ่งมี ทาง พระ ราช ไมตรี อัน สนิท กับ กรุง สยาม ไม่ ควร ออฟฟิเซอ ทหาร กรม วัง มา ดู หมิ่น ดู ถูก กับ พวก เรา เพราะ พวก เรา ไม่ ได้ ผิด กับ ธรรมเนียม ซึ่ง ออฟฟิเซอ ทหาร กรม วัง ดู หมิ่น ดู ถูก กับ พวก เรา ใน คราว นี้ เหน ที่ ท่าน ที่ เปน อธิบดี หัว น่า ใน ทหาร กรม วัง เหน จะ ยัง ไม่ ทราบ ถ้า ท่าน ทราบ แล้ว ท่าน ก็ คง จะ ไม่ ชอบ ด้วย เจ้า นาย แล ขุนนาง ผู้ ใหญ่ ใน กรุง สยาม ท่าน ได้ เคย ไป เยี่ยม เยียน ใน ประเทศ อื่น ๆ ชาว เมือง เหล่า นั้น ก็ ได้ รับ รอง ชาว สยาม โดย ความ รัก ใคร่ นับถือ ซึ่ง เปน ทาง พระ ราช ไมตรี กัน เมือง เหล่า นั้น ไม่ ได้ ดู หมิ่น ดู ถูก กับ ชาว สยาม ซึ่ง ไป เยี่ยม เยียน เมือง เหล่า นั้น ทำ การ ผิด พลั้ง บ้าง เมือง เหล่า นั้น ไม่ ได้ ดู ถูก เลย เพราะ เข้า ใจ ว่า ชาว สยาม เปน ชาว ต่าง ประเทศ จึ่ง ไม่ ได้ ดู ถูก เหมือน พวก ออฟ ฟิเซอ ทหาร กรม วัง ดู ถูก กับ พวก เรา ชาว ยุโรป ใน ครั้ง นี้ ๚ะ

๏ อนึ่ง พวก เรา ทั้ง สาม ชาติ์ นี้ ได้ เคย อยู่ ใน กรุง เทพ ฯ ถึง สิบ ปี กว่า เรา ได้ ไป ใน ที่ ห้าม ของ พวก ทหาร มหาด เล็ก แล ทหาร น่า ฤา ทหาร ดับ เพลิง แล ทหาร กรม ช้าง พวก ทหาร เหล่า นั้น เขา จะ ไม่ ให้ เรา เข้า ไป ใน ที่ ห้าม เขา ก็ ต้อง บอก เรา แต่ โดย ดี ห้าม ไม่ ให้ เข้า ไป ฝ่าย เรา ก็ รู้ จัก ภาษา ไทย เรา ก็ ไม่ เข้า ไป พวก ทหาร เหล่า นั้น เขา ก็ ไม่ ได้ ดู หมิ่น ดู ถูก เรา เหมือน พวก ออฟฟิเซอ ทหาร กรม วัง ใน ครั้ง นี้—ผู้ รับ สยาม ไสมย ๚ะ

๏ การ ราย นี้ ดู ชอบ กล อยู่ ถ้า ฝรั่ง พูด ภาษา ไม่ เปน ควร จะ หา ล่าม มา บอก ว่า ที่ นี้ เปน ที่ ห้าม อยู่ ไม่ ได้ ขอ เชิญ ไป ให้ พ้น อย่า ให้ เจ้า พนักงาน ต้อง ผิด ถ้า ฝรั่ง ไม่ ดี ไม่ ฟัง คำ เชิญโดย ดี ควร จะ มี คำ ฟ้อง กล่าว โทษ ตาม กระทรวง จะ ทำ แก่ พวก ฝรั่ง ชาว ยุโรป อัน ไม่ รู้ จัก ธรรมเนียม ให้ เหลือ เกิน เช่น พวก ไทย เคย ทำ กับ พวก ไทย นั้น ไม่ ควร เลย เมื่อ มี การ ใหญ่ ดัง นี้ ประสงค์ ความ จะ ให้ คน ทั้งปวง ดู เต็ม ตา จะ ไป รังแก คน ดู นั้น แม้น เปน ไทย เปน ชาว นอก ไม่ บังควร เลย พวก ทหาร ควร จะ รู้ คน ที่ เรียบ ร้อย ที่ เคย ทำ ราชการ เข้า วัง บ่อย ๆ นั้น จะ ทำ การ เซอะ ๆ นั้น ไม่ ชอบ เลย ๚ะ

๏ ไม่ สู้ นาน นัก กัปตัน ฝรั่ง ชาว ยุโรป คน หนึ่ง เจบ ด้วย โรค ปัจุบัน ถึง แก่ กรรม ยัง อยู่ แต่ ภรรยา ชาว ยุรป เหมือน กัน ในวิก ก่อน วิก นี้ แม่ ม่าย นั้น ไป อาไศรย อยู่ กำปั่น ฝรั่ง อีก ลำ หนึ่ง ไป ช่วย ภรรยา กัปตัน ลำ นั้น คราว คลอด บุตร นั้น วัน หนึ่ง หญิง แม่ ม่าย นั้น หาย ไป ไม่ มี ใคร รู้ ว่า หาย ไป ไหน อีก วัน หนึ่ง มี ข่าว ว่า มี ผู้ เหน ศพ ผู้ หญิง ฝรั่ง ลอย น้ำ แขวง ปาก ลัด อีก วัน หนึ่ง มี ผู้ ภบ ศพ นั้น ใน คลอง ไป ช้าง สี่ลม คราว เกบ ศพ นั้น ผ้า ผ่อน หา มี ไม่ ครั้น เกบ ศพ แล้ว จึ่ง ได้ ภา กัน ฝั่ง ศพ นั้น ๚ะ

๏ ตึก แถว นี้ นาย ห้าง แครซิ โปรเธอ แอน โก เปน ผู้ รับ เหมา ก่อ ตึก ยัง ไม่ ทัน แล้ว ดี มิ ความ ภา กัน ว่า ข้าง หนึ่ง ข้าง มุก ตึก นั้น พัง ทะลาย ลง ลูก จ้าง ผู้ ทำ การ อยู่ คน หนึ่ง มิด อยู่ ใต้ อิฐ ปูน ที่ พัง ลง นั้น เขา ภา กัน ขุด หา ตัว ลูก จ้าง นั้น ได้ ตัว เจบ บ้าง แต่ หา ตาย ไม่ ๚ะ

๏ วัน หนึ่ง มี หนังสือ ฉบับ หนึ่ง มา ถึง เอติเตอ สยาม ไสมย ขอ ให้ ลง ใน สยาม ไสมย เพราะ จะ มี คน ชอบ อ่าน แล ชอบ ใจ ท่าน ด้วย หนังสือ ฉบับ นั้น มี ความ ดัง นี้ ๚ะ

๏ ณะ เดือน เก้า ปี มะแม เบญจศก ใน ปี นี้ ใน ประ เทศ อินเดี่ย ฝ่าย ข้าง แขก มี เมือง อิยิบต์ เปน ต้น คน เปน ไข้ อะหิวาตะโรค ตาย เปน อัน มาก ฝ่าย ประเทศ สยาม ก็ มี บ้าง เปน บ้าง เล็ก น้อย คน ตาย ไม่ กี่ ร้อย บัด นี้ ก็ ถึง เดือน สิบ เหน จะ สิ้น เขตร ด้วย ฝน ลง ชุก โรค อัน นี้ ก็ เลื่อม ชาว สยาม อย่า พึ่ง กลัว เลย ด้วย เทวดา ที่ อยู่ สูง ๆ คง จะ ไม่ ให้ ชาว สยาม เปน ได้ จึ่ง ไล่ โรค ร้าย นี้ ให้ ไป หนา ชุม อยู่ ข้าง เมือง แขก ด้วย เทวดา ท่าน อยู่ สูง ท่าน ไม่ ให้ คน สยาม เปน ถ้า ให้ เปน ขึ้น คน ตาย ลง เขา ก็ จะ เอา อาศพ ไป ใส่ เตา ใหญ่ ที่ ทำ ไว้ ที่ วัด พรมสุริน เผา เสีย ด้วย เตา นั้น มี ท่อ ควัน สูง กลิ่น อาศพ ก็ จะ พลุ่ง ขึ้น ไป บน อากาศ เทวดา ก็ จะ เหมน ทน ไม่ ได้ จึ่ง ช่วย ป้อง กัน กำจัด โรค ร้าย ไป เสีย ไกล ตั้ง แต่ นี้ ต่อ ไป เบื้อง น่า ชาว สยาม จะ ไม่ ต้อง กลัว ไข้ อะหิวาตะโรค แล้ว เพราะ กุศล ที่ ได้ ช่วย กัน ออก เงิน เข้า ส่วน เรี่ย ไร ทำ เตา เผา ศพ ไว้ ที่ วัด พรมสุริน จึ่ง ป้อง กัน โรค ร้าย ได้ ขอ อย่า ให้ ท่าน ทั้งปวง เสีย ดาย เงิน ที่ เข้า ส่วน เรี่ย ไร ไป แล้ว เลย จง ทอด อาไลย เถิด ว่า เปน การ ดี ควร จะ เพิ่ม เงิน อีก มาก ๆ จะ ได้ มี บุญ คุณ แก่ คน ทั่ว ไป จะ หวง เก็บ เงิน ไว้ ฤๅ ให้ เขา กู้ ก็ ไม่ มี กำไร กี่ มาก น้อย เปน ไภย มัว หมอง แก่ ผู้ นั้น แท้ จริง ๚ะ

๏ ความ ใน หนังสือ นี้ มี ข้อ ชอบ กล ส่อง สาม ข้อ สาศนา อัน มี คุณ แก่ มนุษ ยิ่ง เกิน กว่า สาศนา อื่น ๆ นั้น สอน ว่า มี พระเจ้า จำเพาะ แต่ องค์ เดียว ประ เสริฐ กว่า ผู้ อื่น ทั่ว กัน สิ้น พระเจ้า องค์ นี้ ได้ สร้าง พวก หนึ่ง เปน พวก บริสุทธิ์ ทำ การ ดี แต่ ฝ่าย เดียว เคย รับ ใช้ แต่ ใน การ ดี แล้ว แต่ พระเจ้า อัน ประ เสริฐ นั้น จะ โปรด ใช้ บาง ที ใน ศาสนา นอก จาก ศาสนา ที่ ว่า แล้ว พวก บริสุทธิ์ เช่น นี้ เขา จะ เรียก ว่า เปน เทวดา ซึ่ง เทวดา พวก เช่น นี้ จะ ทำ คุณ แก่ พวก มนุษ พวก หนึ่ง พวก ใด แล ทำ ร้าย แก่ พวก มนุษ พวก อื่น นั้น ที่ จะ ไม่ มี อย่าง เว้น แต่ มี เหตุ อัน ควร แล พระเจ้า ใช้ จึ่ง ทำ ได้ ซึ่ง พระเจ้า จะ ทำ มนุษ แพ้ เปรียบ แก่ กัน ไม่ มี อย่าง เว้น แต่ มนุษ ทำ ความ ชั่ว การ บาป เปน อัปรีย์ แก่ ตัว เอง ถ้า มี ใจ กำเริบ ทำ ชั่ว ไม่ ระงับ ใจ เว้น การ ชั่ว ถ้า ไม่ แขง ใจ ประ พฤติ์ การ ตาม พระเจ้า สั่ง ความ ชั่ว ที่ มนุษ ทำ นั้น เปน เหตุ ให้ มนุษ แพ้ เปรียบ แก่ กัน เอง ๚ะ

๏ โรค แล ความ ตาย นั้น คง มี แก่ มนุษ ทั่ว กัน ถ้า ประพฤติ การ ไม่ ขัด ขวาง ธรรมดา ซึ่ง พระเจ้า ได้ ตั้ง ไว้ นั้น โรค ต่าง ๆ ก็ จะ เบา บาง ลง แต่ ความ ตาย ไม่ มี ใคร หนี พ้น ไป ได้ ๚ะ

๏ ซึ่ง จะ ออก เงิน สร้าง วัด วา อาราม เปน ที่ นมัศ การ พระเจ้า เที่ยง แท้ นั้น มี คุณ แก่ ตัว แล ท่าน ทั้ง ปวง ใน แผ่นดิน บ้าน เมือง แล ทั่ว โลกย ด้วย ซึ่ง จะ ออก เงิน จัด ให้ มี ปาช้า สำหรับ ฝัง ศพ ฤา จัด ทำ ที่ สำหรับ เผา ศพ ตาม แต่ คน จะ เหน ว่า ดี ว่า ควร นั้น ก็ มี คุณ ทั่ว กัน เหมือน กัน กลิ่น หอม กลิ่น เหมน ไม่ พ้น อากาศ โลกย ไป ได้ เลย คง ไม่ ถึง ไม่ เปน เหตุ ดี ร้าย แก่ พวก อื่น ๆ อัน จะ มี ใน โลกย อื่น ไกล พ้น จาก มนุษ โลกย ไป ใคร หมั่น ประพฤติ์ ดี แล เว้น ความ ชั่ว คง ได้ ผล ดี อัน เปน ธรรมดา ติด การ ดี การ เว้น ชั่ว นั้น ขอ ให้ ชาว สยาม ทั่ว ตลอด พระ ราช อาณา เขตร ตั้ง ใจ รัก ความ ดี นับถือ แล นมัศ การ พระเจ้า อัน แท้ จริง องค์ เดียว นั้น ให้ หมั่น ประ พฤติ์ การ ซึ่ง พระเจ้า ได้ ทรง พระ มหา กรุณา โปรด สั่ง ให้ ทำ แล หมั่น เว้น การ ทั้งปวง ซึ่ง พระเจ้า องค์ นั้น ได้ ห้าม ไว้ จึ่ง จะ เปน ศรี สวัสดิ มงคล แก่ แผ่นดิน บ้าน เมือง เปน อัน มาก ทั่ว กัน ๚ะ

๏ ได้ คัด ข้อ ความ ตาม หนังสือ พิมพ ใน ราชการ ว่า พระเจ้า น้อง ยาเธอ กรม หมื่น ภูธเรศ ธำรงค ศักดิ์ อะธิบดี กรม พระ นคร บาล ทรง สืบ ได้ ความ ว่า มี ผู้ ร้าย ลัก เด็ก อายุ ขวบ หนึ่ง ไป จำนำ ไว้ ที่ โรง จำนำ จีน เยี่ยง ติด ผัว อำแดง ง่วน เงก เมีย ซึ่ง มี หนังสือ คู่ มือ อยู่ ใน บังคับ กงซุล โปรตุเกศ จีน เยี่ยง ติด ตั้ง โรง รับ จำ นำ อยู่ ถนน เฟื่อง นคร ข้าง บ้าน หลวง รามรักษา นอก ราชการ เนื้อ ความ ทั้ง นี้ ได้ ทราบ ใต้ ฝ่า พระบาท ใน พระเจ้า น้อง ยาเธอ กรม หมื่น ภูธเรศ ธำรงค ศักดิ์ ว่า อี หุ่น ต้อง ล่าม โซ่ อยู่ ใน บ้าน นาย เงิน อี หุ่น ใช้ อ้าย จุ้ย ผัว ไป หา อี แก้ว ทาษ เจ้สัวจู่ ให้ ช่วย หา เงิน ผู้ มี ชื่อ มา ถ่าย ค่า ตัว อี หุ่น ด้วย อี แก้ว ก็ มา หา อี หุ่น ๆ พูด กัน อยู่ ประมาณ ครู่ หนึ่ง แล้ว อี แก้ว จึง อุ้ม หนู แดง อายุ ขวบ หนึ่ง บุตร อี หุ่น นั้น ไป อี หุ่น คอย บุตร ซึ่ง อี แก้ว อุ้ม เอา ไป ตั้ง แต่ เวลา เช้า ๓ โมง จน ถึง เวลา บ่าย ๔ โมง อี หุ่น ไม่ เหน อี แก้ว เอา หนู แดง บุตร มา ส่ง อี หุ่น ใช้ อ้าย จุ้ย ผัว ไป ตาม ที่ บ้าน เจ้ สัวจู่ นาย อี แก้ว เจ้สัวจู่ ว่า อี แก้ว หาย ไป ตั้ง แต่ เช้า ยัง ไม่ กลับ มา เจ้สัวจู่ จึง ให้ นาย ทอง กับ อ้าย จุ้ย พ่อ หนู แดง ไป เที่ยว ติด ตาม อี แก้ว นาย ทอง กับ อ้าย จุ้ย ได้ ภบ หนู แดง ที่ โรง จำนำ จีน เยี่ยง ติด ๆ บอก ว่า หญิง มี ชื่อ สอง คน ภา มา จำนำ ไว้ เปน เงิน ตรา บาท หนึ่ง สัญญา จะ ให้ ดอก เบี้ย วัน ละ เฟื้อง นาย ทอง ขอ ถ่าย เด็ก ต่อ จีน เจ้า ของ โรง จำนำ ๆ หา ให้ ถ่าย ไม่ เพราะ นาย ทอง ไม่ ใช่ ผู้ จำนำ แล ตัว จำนำ ก็ ไม่ เอา มา ด้วย เมื่อ เนื้อ ความ นี้ ได้ ทราบ ใต้ ฝ่า พระ บาท พระเจ้า น้อง ยาเธอ กรมหมื่น ภูธเรศ ธำรงค ศักดิ์ ๆ ได้ ไป ฟ้อง ที่ สาร กงซุล โปรตุเกศ ๆ มอบ ตัว จีน เยี่ยง ติด ถวาย มา ให้ ชำระ ตาม กฎหมาย ฝ่าย สยาม กงซุล ไม่ รับ ธุระ แล้ว เจ้า พนักงาน กรม พระ นครบาล ได้ จับ ตัว จีน เยี่ยง ติด ผัว อำแดง ง่วน เงก เมีย เจ้า ของ โรง จำนำ รับ ตัว อี สีลา ซึ่ง เปน ทาษ อ้าย อ่ำ มหา มลตรี ซึ่ง เปน นาย น่า ภา อี แก้ว ทาษ เจ้สัวจู่ อุ้ม เอา บุตร อี หุ่น อายุ ขวบ หนึ่ง มา จำนำ อี สีลา ทาษ อ้าย อ่ำ มหา มลตรี ให้ การ ว่า อี สีลา เปน ผู้ รับ ประกัน อี แก้ว จำนำ หนู แดง บุตร อี หุ่น กับ จีน เยี่ยง ติด ไว้ เปน เงิน บาท หนึ่ง สัญญา จะ ให้ ดอกเบี้ย วัน ละ เฟื้อง แล้ว อี สีลา ทาษ อ้าย อ่ำ มหา มลตรี ซึ่ง เปน ผู้ รับ ประกัน ได้ เงิน ส่วน แบ่ง ปัน ของ อี แก้ว เฟื้อง หนึ่ง แล้ว ก็ ไป เล่น ไพ่ เสีย หมด อี แก้ว ผู้ อุ้ม เด็ก ไป จำนำ ให้ การ ว่า อี แก้ว เปน ทาษ เจ้สัวจู่ ค่า ตัว ห้า ชั่ง อี หุ่น เรียก อี แก้ว ไป ให้ อี แก้ว ช่วย หา เงิน ถ่าย ค่า ตัว ให้ พูด กัน อยู่ ครู่ หนึ่ง อี แก้ว บอก อี หุ่น ว่า ยัง ไม่ ได้ รับ ประทาน อาหาร อี แก้ว จึง ลา อี หุ่น อี แก้ว จึง อุ้ม หนู แดง บุตร อี หุ่น ไป ด้วย แล้ว อี แก้ว ให้ อี สีลา เปน นาย น่า รับ ประกัน หนู แดง ไป จำนำ ไว้ ที่ โรง จีน เยี่ยง ติด ได้ เงิน บาท หนึ่ง อี แก้ว แบ่ง ให้ อี สีลา เฟื้อง หนึ่ง เหลือ สาม สลึง เฟื้อง นั้น อี แก้ว ไป เล่น ถั่ว โป เสีย หมด พระเจ้า น้อง ยาเธอ กรมหมื่น ภูธเรศ ธำรงค ศักดิ์ จึง คัด ข้อ ความ ขึ้น กราบ บังโคม ทูล พระ กรุณา ว่า ข้า พระ พุทธ เจ้า ชำระ ได้ ความ ดัง นี้ แล เหน ด้วย เกล้า ฯ ว่า เปน การ แปลก ปลาด ไม่ เคย มี ใน กรุง เทพ ฯ กับ ได้ ยิน ผู้ มี ชื่อ พูด กัน หลาย ปาก ว่า ที่ กรุง เก่า มี คน ร้าย ใจ บาป คน หนึ่ง นิมนต์ พระ สงฆ รูป หนึ่ง ไป ฉัน ที่ แพโรง จำนำ คน ที่ นิมนต พระ นั้น ก็ หนี ไป เสีย ก่อน เมื่อ พระ ฉัน เสร็จ แล้ว ก็ จะ ลา ไป จีน เจ้า ของ แพ โรง จำนำ บอก กับ พระ ว่า จะ ไป ไม่ ได้ ด้วย คน ที่ นิมนต มา นั้น มัน จำนำ พระ ไว้ เปน เงิน ตรา ตำลึง หนึ่ง จีน เจ้า ของ แพ ไม่ ยอม ให้ พระ กลับ ไป วัด เอา พระ ขัง ไว้ ใน ห้อง แพ ชาว บ้าน กรุง เก่า มี ความ สงสาร พระ ที่ ต้อง ถูก นิมนต ไป จำนำ นั้น ชาว บ้าน จึง เรี่ย ไรย ได้ เงิน ตำลึง เสศ มา ถ่าย พระ กับ จีน นั้น ไป ความ เรื่อง นี้ ถ้า จะ สืบ เอา ความ จริง ก็ จะ ได้ ตัว เพราะ มี ผู้ พูด ถูก ต้อง กัน หลาย ปาก ควร จะ ฟัง เอา เปน ความ จริง ได้ ควร มิ ควร แล้ว แต่ จะ ทรง พระ กรุณา โปรด เกล้า ฯ ซึ่ง ความ เรื่อง จำนำ คน มี ขึ้น ใน พระราช อาณา เขตร สยาม แล้ว ข้า พระ พุทธ เจ้า เหน ด้วย เกล้า ฯ ว่า เปน ที่ น่า กลัว แล เปน การ เดือด ร้อน กับ ราษฎร มาก ข้า พระ พุทธ เจ้า ได้ หา ตัว พระเกษม ราช สุภาวดี มา ถาม ถึง กฎหมาย ที่ จะ ตรง กับ ความ ตาม เหตุ ซึ่ง กราบ บังคม ทูล พระ กรุณา มา ข้าง ต้น นี้ ก็ ไม่ มี กฎหมาย ที่ จะ ใช้ ให้ สม กับ เนื้อ ความ ครั้น ข้า พระ พุทธ เจ้า จะ ตัด สิน ไป ก็ มี ความ ขัด ข้อง อยู่ ขอ พระ บารมี ปก เกล้า ฯ เปน ที่ พึ่ง ควร มิ ควร แล้ว แต่ ทรง พระ กรุณา โปรด เกล้า ฯ ขอ เดชะ ฯะ

๏ ความ เรื่อง จำนำ คน นี้ มี พระ บรมราช โองการ โปรด เกล้า ฯ ให้ พระยา ศรี สุนทร โวหาร เชิญ บรม วงษา นุวงษ แล ท่าน เสนาบดี ฤๅ ข้า ทูล ลออง ธุลี พระ บาท มา ประชุม พร้อม กัน ที่ หอ มิวเซียม ปฤกษา ทำ ความ เหน มี ข้อ ความ ตาม สำเนา ดัง นี้ ข้าพระพุทธ เจ้า สม เด็จ พระเจ้า บรม วงษ เธอ เจ้า ฟ้า มหา มาลา กรม พระ บำ ราบ ปรปักษ ๑ สมเด็จ พระเจ้า น้อง ยาเธอ เจ้า ฟ้า จาตุรนต์ รัศมี กรม หลวง จักรพรรดิ พงษ ๑ สมเด็จ พระเจ้า น้อง ยา เธอ เจ้า ฟ้า ภาณุรังษี สว่าง วงษ กรม หลวง ภาณุพันธุ วงษ วรเดช ๑ กรม หมื่น นเรศวรฤทธิ์ ๑ กรม หมื่น พิชิต ปรีชา กร ๑ กรม หมื่น อดิศร อุดม เดช ๑ กรม หมื่น ภูธเรศ ธำรงค์ ศักดิ์ ๑ กรม หมื่น ประจักษ ศิลปาคม ๑ กรม หมื่น เทวะวงษ วะโรประการ ๑ เจ้า พระยา สุริยวงษ ไวย วัฒน์ ๑ เจ้า พระยา ภาณุวงษ มหาโกษา ธิบดี ๑ เจ้า พระยา พล เทพ กระเษตรา ธิบดี ๑ เจ้า พระยา มหินทร ศักดิ์ ธำ รงค ๑ เจ้า พระยา ศรี พิพัฒน ๑ พระยา อภัย รณฤทธิ์ ๑ พระยา เจริญ ราช ไมตรี ๑ พระยา ภาษ กระวงษ ๑ พระ ยา กลาโหม ราช เสนา ๑ พระยา เทพ ประชุน ๑ พระ ยา ราช วะรา นุกูล ๑ พระยา จ่าแสน บดี ๑ ขอ พระ ราช ทาน กราบ บังคม ทูล พระ กรุณา ได้ ทรง ทราบ ฝ่า ละออง ธุลี พระบาท ด้วย ทรง พระ กรุณา โปรด เกล้า ฯ ให้ ข้า พระ พุทธเจ้า ประชุม กัน ปฤกษา เรื่อง ความ ยี่ แก้ว ผู้ ร้าย ลัก เด็ก ไป จำนำ จีน เยี่ยง ติด ผัว อำแดง ง่วน เงก ภรรยา อี สีลา ผู้ รับ ประกัน ถ้า เหน ควร จะ ตัด สิน ลง โทษ ประการ ใด และ จะ คิด ป้อง กัน การ ข้าง น่า ต่อ ไป ประการ ใด ให้ ปฤกษา พร้อม กัน นำ ความ ขึ้น กราบ บังคม ทูล พระกรุณา นั้น พระเดช พระคุณ หา ที่ สุด มิ ได้ ข้า พระพุทธ เจ้า รับ ใส่ เกล้า ฯ ได้ ประชุม กัน ตรวจ ตริ ตรอง ข้อ ความ แล้ว เหน ด้วย เกล้า ฯ ว่า การ ลัก เด็ก จำนำ ซึ่ง เกิด ขึ้น ครั้ง นี้ เปน การ แปลก ปลาด เปน เหตุ อัน ร้าย กาจ ซึ่ง ไม่ เคย มี มา แต่ ก่อน ควร จะ ต้อง ทำ โทษ ให้ จง หนัก ให้ เปน แบบ อย่าง ไว้ อย่า ให้ เหตุ เช่น นี้ มี ขึ้น อีก ได้ ข้า พระพุทธ เจ้า เหน ด้วย เกล้า ฯ ว่า ใน ความ เรื่อง นี้ จีน เยี่ยง ติด ผัว อำ แดง ง่วนเงก ภรรยา เปน ต้น เหตุ ให้ อี แก้ว ก่อ การ ร้าย เพราะ การ เรื่อง นี้ ถ้า จีน เยี่ยง ติด อำแดง ง่วนเงก ไม่ ให้ ท้าย ถือ หาง รับ รองกับ อี แก้ว ว่า จะ รับ ซื้อ รับ จำนำ เด็ก อ่อน ซึ่ง อี แก้ว พราก มา จาก มารดา มา จำนำ อี แก้ว ก็ ไม่ ทำ ความ ชั่ว ความ ร้าย ใน ครั้ง นี้ เพราะ นอก จาก จีน เยี่ยง ติด อำแดง ง่วนเง็ก แล้ว ไม่ มี ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด อื่น ที่ อี แก้ว จะ มุ่ง หมาย ที่ จะ ขาย จะ จำ นำ ทารก อ่อน ดัง นี้ ได้ เพราะ การ อย่าง นี้ ยัง ไม่ มี แห่ง หนึ่ง แห่ง ใด อี แก้ว เมื่อ เวลา รับ เอา เด็ก มา ก็ ยัง หา เปน ผู้ ร้าย ไม่ เพราะ ไม่ ได้ ความ ว่า อี แก้ว พ่อ ลวง ฤๅ ลัก เอา มา ต่อ จีน เยี่ยง ติด อำแดง ง่วนเง็ก พูด จา สัญญา จะ ให้ เงิน กับ อี แก้ว อี แก้ว จึ่ง ได้ เกิด ความ ปราถนา ยาก จะ ได้ เงิน ของ จีน เยี่ยง ติด อำแดง ง่วนเง็ก จึ่ง ได้ เปน ผู้ ร้าย เอา เด็ก อายุ ขวบ เดียว จำ นำ ให้ กับ จีน เยี่ยง ติด อำแดง ง่วนเง็ก ใน เวลา นั้น เพราะ ฉะนั้น จึ่ง เหน ว่า จีน เยี่ยง ติด อำแดง ง่วน เง็ก เปน ต้น เหตุ ก่อ การ ร้าย เรื่อง นี้ ประการ หนึ่ง ที่ จีน เยี่ยง ติด อำแดง ง่วนเง็ก ก่อ เหตุ ผล อัน ร้าย กาจ ขึ้น ครั้ง น มิ ใช่ เพราะ เหน การ ไม่ มี ผิด ฤๅ โลภ อยาก ได้ ประโยชน ใน การ ที่ ทำ ฤๅ ด้วย ความ รัก เด็ก ฤๅ อาณา ต่อ อี แก้ว อย่าง หนึ่ง อย่าง ใด เพราะ แล เหน ได้ อยู่ ว่า การ ที่ สัญญา จำนำ กับ อี แก้ว ครั้ง นี้ มี ดอก เบี้ย วัน ละ เฟื้อง พิเคราะห์ ดู คน ธรรมดา แม้น ถึง ไม่ ต้อง เสีย เงิน ราคา เด็ก ให้ อี แก้ว เปน แต่ จะ เอา มา จ้าง ให้ เลี้ยง เปล่า ๆ วัน ละ เฟื้อง ก็ จะ ไม่ มี ใคร รับ ประโยชน ที่ จีน เยี่ยง ติด ที่ อำแดง ง่วนเง็ก จะ ได้ ไม่ คุ้ม ค่า ที่ เลี้ยง เด็ก จึ่ง ควร เหน ว่า ไม่ เปน การ ทำ หา กำไร ประการ หนึ่ง ก็ เปน แต่ รับ จำนำ แล มี ดอก เบี้ย ไม่ ได้ สัญญา ขาย เปน สิทธิ์ ขาด ซึ่ง ให้ เหน เปน ว่า รัก ใคร่ อยาก ได้ เด็ก เลี้ยง จึ่ง ควร เหน ว่[..............] เยี่ยง ติด อำแดง ง่วนเง็ก ทำ ทั้ง นี้ ด้วย ควา[..............] อาจ ประมาท อาญา แผ่นดิน ปราถนา จะ ออก[...........] ราษฎร โจร ผู้ ร้าย ทั้งหลาย เหน ว่า ตัว กล้า[.............] ทำ การ ที่ ผิด อย่างไร ก็ ทำ ได้ ไม่ มี โทษ ปราถนา ให้ โจร ผู้ ร้าย ลัก ของ มา จำนำ ที่ ร้าน ของ ตัว ให้ มาก ขึ้น ให้ เปน ที่ ลำบาก แล อันตราย แก่ ราษฎร ทั่ว ไป ซึ่ง จีน เที่ยง ติด อำแดง ง่วนเง็ก กระทำ เหตุ อัน ตราย เปน ข้อ ฉกรรจ ปัจุบัน แล อนาคต ด้วย ความ ตั้ง ใจ มุ่ง หมาย ดัง นี้ มี ความ ผิด เปน อัน มาก อี แก้ว เปน ผู้ พราก เอา เด็ก มา จาก มารดา มา จำนำ ไว้ กับ คน ใจ ร้าย ทำ ให้ เด็ก ทน ทุกข ธรมาร แล้ว ทำ ให้ มารดา ของ เด็ก พลัด พราก จาก บุตร ได้ ความ ยาก แค้น เดือด ร้อน ต้อง ใน ถาน โจร ใจ ร้าย กระทำ ให้ เปน ที่ เดือด ร้อน หวาด หวั่น แก่ ราษฎร ทั้งหลาย ซึ่ง มี บุตร ทั้งปวง ต่อ ไป เพราะ คิด ทำ การ ลัก เด็ก อ่อน ซึ่ง แต่ ก่อน ไม่ ใคร่ เคย ทำ เอา มา ขาย มา จำนำ ใช้ เปน เหตุ ตัว อย่าง ขึ้น ดัง นี้ อี แก้ว มี ความ ผิด อี สี่ลา เปน ผู้ คบ คิด กับ อี แก้ว เข้า รับ เปน นาย ประกัน อี แก้ว กับ จีน เที่ยง ติด อำแดง ง่วนเง็ก จึ่ง ได้ รับ จำนำ เด็ก กัน อิ สี่ลา ก็ ได้ ส่วน แบ่ง ปัน เปน ผู้ ร่วม คิด ทำ ผิด ด้วย อี แก้ว จีน เที่ยง ติด อำแดง ง่วนเง็ก อี สี่ลา อี แก้ว มี ความ ผิด เสมอ กัน เพราะ โทษ ที่ เกิด ขึ้น ทั้ง นี้ อา ไศรย การ ที่ อ้าย อี สี่ คน นี้ ทำ การ ถ้า ขาด ไป แต่ พวก หนึ่ง พวก ใด การ ร้าย อัน นี้ ก็ จะ ไม่ เกิด ขึ้น จึ่ง เหน ด้วย เกล้า ฯ พร้อม กัน ว่า ควร จะ ลง พระราช อาญา เฆี่ยน อ้าย จีน เที่ยง ติด อี ง่วนเง็ก อี แก้ว อี สี่ลา คน ละสอง ยก ๒๐ ที แล้ว เอา ตัว ไป จำ ไว้ ณคุก ให้ เข็ด หลาบ และ อย่า เปน เยี่ยง อย่าง ต่อ ไป แล การ ที่ จะ รักษา ไป ภาย น่า นั้น ขอ รับ พระราช ทาน มี หมาย ประกาศ ให้ ราษฎร ทราบ ทั่ว กัน ห้าม อย่า ให้ ใคร ทำ ดั่ง อ้าย อี สี่ คน นี้ เปน อัน ขาด ถ้า มิ ฟัง จับ ได้ จะ ลง พระราช อาญา เหมือน ครั้ง นี้ ก็ เหน ด้วย เกล้า ฯ ว่า จะ ภอ สงบ ระงับ การ อย่าง นี้ มิ ให้ มี ต่อ ไป ได้ ควร มิ ควร สุด แล้ว แต่ จะ ทรง พระกรุณา โปรด เกล้า ฯ ขอ เดชะ ๚ะ

๏ สมเด็จ พระเจ้า กรุง สยาม ทรง เซน ลาย พระราช หัตถ สะเลขา ว่า ดั่ง นี้ ๚ะ

๏ ซึ่ง พระบรมวงษา นุวงษ แล ท่าน เสนาบดี ปฤกษา ลง เนื้อ เหน มา นี้ เหน ว่า ถูก ต้อง ตาม การ อยู่ แล้ว ควร เปน แบบ อย่าง สืบ ต่อ ไป ให้ กรมหมื่น ภูธเรศ ธำรงค ศักดิ์ ลง โทษ แก่ ผู้ ผิด แล ตรา พระราช บัญญัติ ไว้ สำหรับ แผ่นดิน สืบ ไป สั่ง แต่ ณวัน อาทิตย เดือน อ้าย แรม สิบ สาม ค่ำ ปี มะเมีย จัตวา ศก ๑๒๔๔ ทรง เซน พระนาม ดั่ง นี้ ( สยามินทร ) ๚ะ

[.................]จะ เอา ของ อัน มิ ใช่ ของ ๆ ตัว ฤา ถ้า [..............]ได้ใช้ ให้ ตัว ไป จำนำ ผู้ จำนำ นั้น ควร [..............]เปน ผู้ ร้าย ถ้า โรง นำจำ รับ จำนำ ของ [.........]ย ลัก ไป จำนำ ไว้ นั้น เปน แน่ เจ้า พนักงาน ควร จะ มีอำนาถ ไป เอา ของ ที่ โรง นั้น ถ้า ได้ ของ ที่ โรง นั้น ควร เจ้า ของ โรง จะ คืน ของ ให้ กับ เจ้า ของ จริง ไม่ ควร ที่ เจ้า ของ โรง จำนำ จะ รับ จำนำ ของ ที่ รู้ ว่า เปน ของ ชะโมย มา ถ้า เจ้า ของ โรง จำนำ ไม่ รู้ ว่า ผู้ ที่ เอา ของ มา จำนำ ไม่ รู้ บ้านช่อง อยู่ ตำบล ใด ทั้ง ที่ สำนักนิ์ อาไศรย ของ ผู้ เอา ของ มา จำนำ นั้น ไม่ ควร ที่ เจ้า ของ โรง จะ รับ จำนำ ของ นั้น ไว้ เลย ไม่ ควร ที่ จะ ให้ โรง จำนำ เปน บ่อ อัน ลับ ลึก ที่ โจร ผู้ ร้าย จะ เอา ของ ไป ซ่อน ซุก ไว้ ใน บ่อ นั้น ให้ สูญ หาย หลุด ขาด จาก เจ้า ของ นั้น เสี่ย สิ้น โรง บ่อน หวย ถั่ว โป แล ที่ เล่น พะนัน กัน ต่าง ๆ

๏ ถ้า คอเวินเมนต์ สยาม จะ ห้าม มิ ให้ มี โรง เช่น นี้ เปน อัน ขาด ก็ จะ เปน การ งาม แก่ แผ่นดิน บ้าน เมือง แล คง มี คน สรรเสริญ ทั่ว ตลอด พิภพ แต่ ทว่า ถ้า คอเวินเมนต์ จะ อนุญาต ให้ มี โรง เช่น นี้ แล้ว ควร จะ มี ข้อ กำหนด ต่าง ๆ ภอ อย่า ให้ โรง เช่น นี้ ให้ คน มา เล่น เกิน ทรัพย์ ผู้ ที่ จะ มา เล่น นั้น ถ้า เล่น เกิน ทรัพย์ ที่ ตัว มี นั้น พึง เข้า ใจ เถิด ผู้ เล่น นั้น ได้ เอา ทรัพย์ ผู้ อื่น มา เล่น คน นั้น คง ได้ ทรัพย์ โดย ทาง ไม่ ซื่อ สุจริต ควร ที่ นาย บ่อน จะ ใคร่ ตรึก ตรอง ดู ว่า ผู้ เล่น จะ เปน คน ซื่อ สุจริต ฤา เปน คน นักเลง เอา เงิน มา เล่น เสี่ย มาก ด้วย ว่า ของ ที่ เล่น เสี่ย นั้น เปน ของ มิ ได้ มา โดย สุจริต ของ นั้น ก็ ตก อยู่ แก่ นาย บ่อน แต่ จะ เอา ตัว ผู้ ร้าย ไม่ ได้ การ เช่น นี้ จะ เปน กำลัง แก่ คน ร้าย ให้ มัน มี ทาง ที่ จะ ลัก ของ ผู้ อื่น ให้ สูญ หาย ไป ง่าย ๆ แล การ จับ ตัว ผู้ ร้าย เปน อัน ยาก เหลือ เกิน เพราะ นาย โรง ปิด บัง ให้ นักเลง พ้น มือ เจ้า พนักงาน ได้ ถ้า ราษฎร จะ ไม่ ให้ ผู้ ร้าย มาก ขึ้น ต้อง เลิก การ เล่น การ พะนัน แล ของ มึน เมา สูบ ฝิ่น ติด ฝิ่น กิน เหล้า เปน กำลัง อัน ร้าย กาจ เลิก การ เหล่า นี้ แล้ว คง มี ความ ศุข ความ เจริญ ยิ่ง ๆ ขึ้น ไป แก่ แผ่นดิน บ้าน เมือง แล คง เปน กำลัง ช่วย คอเวินเมนต์ สยาม รักษา แผ่นดิน บ้าน เมือง ให้ คน พาล ราบ น้อย ลง เปน อัน มาก ที เดียว เพราะ ราษฎร เข้า กัน ประพฤติ์ การ ดี ไม่ เปน กำลัง ไม่ คบ ไม่ เลี้ยง ผู้ ร้าย ๚ะ

๏ ข่าว โทรเลข นอก ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน เสาร์ เดือน เก้า ขึ้น แปด ค่ำ ลอด อี พีตซะ มอร์ซ ตอบ คำ ถาม ว่า เปน กำลัง ปฤกษา หา ฤๅ กัน ด้วย เรื่อง ราย ฝิ่น คอเวินแมนต์ อังกฤษ ได้ แสดง ความ ชอบ ใจ จะ รับ ความ ซึ่ง คอเวินแมนต์ จีน อยาก จะ ให้ มี บ้าง แต่ ต้อง มี ข้อ กำหนด อย่าง หนึ่ง

๏ ข้อ ที่ เรียก ว่า บิล อัน ว่า ด้วย การ ชั่ว อ่าน เปน ครั้ง ที่ สาม ใน ที่ ปฤกษา ราชการ อังกฤษ ที่ มี ชื่อ ว่า เฮาซะ ออฟ กอมมันซ์ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อาทิตย เดือน เก้า ขึ้น เก้า ค่ำ หัว เมือง กะตะโลเนี่ย มี คำ ประกาศ ว่า อยู่ ใน โทษ ถูก ล้อม แล้ว คน สอด แนม พวก กาลิซต์ ไว นัก ข้าง เหนือ ใน ประเทศ ซะเปน ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน จันทร เดือน เก้า ขึ้น สิบ ค่ำ มี หนัง สือ ราชการ ออก ว่า การ วุ่น วาย ใน ประเทศ ซะเปน ราบ ลง แล้ว ๚ะ

๏ กอมตะ ซามบอด เจ็บ เตม ที่ แล้ว อีก ครั้ง หนึ่ง ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน เก้า ขึ้น สิบเอ็ด ค่ำ โรค ลง ราก น้อย เข้า เปน อัน มาก แล้ว ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน ศุกร เดือน เก้า ขึ้น สิบสี่ ค่ำ โรค ลง ราก นั้น กำเริบ ขึ้น ใน เมือง อะเลกซันเดรี่ย ๚ะ

๏ ลอด พีตซะมอร์ซ ตอบ คำ ถาม ว่า กำลัง หาฤๅ ปฤกษา กัน กับ คอเวินแมนต์ ฝรั่งเศศ ด้วย การ ที่ เมือง ตะมะตะวี่ นั้น ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน พุฒ เดือน เก้า ขึ้น สิบสอง ค่ำ ข้อ ซึ่ง เรียก ว่า บิล ว่า ด้วย ห้าง ล้ม อ่าน ใน เฮาซะ ออฟ กอมมันซ์ อังกฤษ ครั้ง ที่ สาม แล้ว ๚ะ

๏ พวก เจ้า ออเลี่ยนซ์ ถูก เรียก ให้ ไป เมือง ฟรอซะ ดอฟ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน ประหัสบดี เดือน เก้า ขึ้น สิบสาม ค่ำ หนังสือ จดหมาย เหตุ ซะแตนดาด ตี่ พิมพ์ ข่าว เตลิ แกรม ว่า พวก ซิติวาโย ชะนะ พวก อุซิบิปุ แล้ว ซิติวา โย ยัง เปน อยู่ ที่ ถูก อาวุธ บาด แผล นั้น จะ หาย ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อาทิตย เดือน เก้า แรม ค่ำ หนึ่ง ซึ่ง ว่า อุซิบิปุ แพ้ นั้น ยัง ไม่ มี ที่ อ้าง ยัน ให้ แน่ ๚ะ

๏ คอเวินแมนต์ จีน สั่ง ให้ ซื้อ กำปั่น รบ อีก สอง ลำ ที่ เมือง กิเอล ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน จันทร์ เดือน เก้า แรม ส่อง ค่ำ พระ องค์ เจ้า แต่ เมื้อง มอนตินิโคร ถึง กรุง กอนซะแตนไต โนเปล แล้ว พวก เตอรกี รับ สม ควร แล้ว ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน เก้า แรม สาม ค่ำ โรค ลง ราก เกือบ สิ้น แล้ว ที่ เมือง ไกโร แล น้อย ลง เปน อัน มาก ที่ เมือง อะเลกซันเดรี่ย แล หัว เมือง อัน ขึ้น เมือง นั้น ด้วย ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน พฤหัศบดี เดือน เก้า แรม ห้า ค่ำ เซอ ซะแตฟฟอด นอท โกด บ่น เมื่อ คืน นี้ ว่า ถึง การ เงียบ เปน ที่ วิตก ของ คอเวินแมนต์ ด้วย เรื่อง ราย งาน ที่ เกาะ มะดะแคซคาร มิศเตอ แคลดซะโตน ตอบ ว่า บัด นี้ แจ้ง ความ ได้ ว่า การ ซึ่ง เปน ไป แล้ว ที่ เกาะ นั้น ไม่ เปน เช่น จะ ให้ ความ ดี ฝ่าย อังคฤษ แล ฝรั่งเสศ เปน อัน ร้าว มัว หมอง ไป ๚ะ

๏ มี เรื่อง ว่า การ ฝ่าย ฝรั่งเสศ แล พวก ซะเปน ไม่ เต็ม เหมาะ งาม กัน สมเด็จ พระเจ้า ซะเปน จะ เยี่ยม สมเด็จ พระเจ้า เอมปีเรอร์ เยระมะนี่ ณวัน จันทร์ เดือน เก้า แรม ส่อง ค่ำ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน ประหัศบดี เดือน เก้า แรม ห้า ค่ำ เรื่อง คือ บิล สำหรับ จะ ให้ พวก ซะกอซ มี คอเวิน แมนต์ สำหรับ ครอง บ้าน เมือง เอง เปน อัน เลิก ไม่ เอา คราว อ่าน ครั้ง ส่อง ใน ที่ ปฤกษา ราชการ อังคฤษ คือ เฮาซะ ออฟ ลอดซ์ ๚ะ

๏ หนังสือ พิมพ์ จดหมาย เหตุ คือ นอท เยรแมน แค เซ็ต ได้ ลง พิมพ์ เรื่อง หนึ่ง อ้าง ถึง การ ซึ่ง พวก ฝรั่ง เสศ มัก ว่า มัก ติ ประเทศ เยระมะนี นั้น แล้ว ก็ ติ ว่า พวก ฝรั่งเสศ พวก เดียว เปน ต้น เหตุ มิ ให้ การ สงบ เรียบ ราบ ที่ ประเทศ ยุโรป เปน อัน คง อยู่ ได้ ๚ะ

ข่าว นอก

๏ มิศเตอ แฮซ แอม ซะแตนลี่ ขึ้น ไป ตาม แม่ น้ำ กอนโค เกิน บึง ใหญ่ คือ ซะแตนลี่ ปูล ข่าว ใหม่ ๆ ซึ่ง ได้ มา จาก ที่ ภัก แรม ค้าง นั้น เปน ที่ มี ความ ไว้ ใจ ใหม่ พวก ฝรั่ง อัน อยู่ ใน บังคับ มองเซอ ดะ แบรซะ ยัง อยู่ ใกล้ เคียง ที่ นั้น ด้วย หัว น่า พวก ฝรั่งเสศ นั้น คืน จะ เอา ผล ประ โยชน์ ซึ่ง ชาว เมือง เหล่า นั้น ได้ ยอม ให้ ตาม สัญา ซึ่ง ทำ ไว้ กับ เขา แต่ มิศเตอ ซะแตนลี่ ได้ ทำ สัญา กับ ชาว เมือง เหล่า นั้น ซึ่ง มิศเตอ ซะแตนลี ถือ ว่า คง เปน ที่ ขัด ไม่ ให้ พวก ฝรั่งเศศ ชิง เอา ผล ประโยชน์ อัน ควร จะ ได้ เพราะ ทาง แล เมือง ซึ่ง มิศเตอ ซะ เบน ฝรั่ง แรด ได้ ภบ นั้น แล ได้ ให้ คน รู้ ทั่ว กัน นั้น ๚ะ

๏ พวก เกาะ นั้น ออก รบ พวก ฝรั่งเศศ หลาย คราว หลาย ครั้ง แต่ ไม่ เบ [?] เรื่อง แพ้ พวก ฝรั่งเศศ ทุก ครั้ง

๏ พวก นี้ ยอม น้อม ทำ หนังสือ สัญญา ขึ้น กับ พวก ฝรั่งเศศ แล้ว ฝรั่งเศศ จะ ช่วย ป้อง กัน รักษา บ้าน เมือง ทั้ง ทหาร คุม รักษา ป้อม ค่าย ต่าง ๆ แล จะ ช่วย ราชการ ให้ บ้าน เมือง มี ความ เจริญ อยู่ เย็น เปน ศุข ถ้า พวก ญวน จะ กระทำ ตาม ด้วย ชื่อ สุจริต ก็ จะ ดี ถ้า บิด บ้าน เมือง คง ตก เปน ของ ฝรั่งเศศ สิ้น ๚ะ

๏ บัด นี้ มี ทาง ที่ จะ คิด อ่าน เอา ข่าว โทรเลข ตลอด พิภพ มา ยัง กรุง เทพ ทุก วัน ครั้น ได้ แล้ว เมื่อ ไร จะ ตี พิมพ์ ลง ใน ทัน ใด แจก จำหน่าย ให้ แก่ ท่าน ทั้งหลาย อัน อยาก จะ ได้ รับ แล จะ ส่ง ให้ แก่ ท่าน ผู้ ที่ มี ใจ รับ นั้น ตาม ทาง ไปรส์นีย ทุก คราว ออก นั้น ค่า ข่าว โทรเลข นั้น แล ค่า หนังสือ พิมพ์ นั้น จะ แบ่ง เปน ส่วน เท่า กัน แล ท่าน ผู้ รับ นั้น จะ ต้อง ออก เงิน ใช้ ส่วน ของ ท่าน ไป พลาง เมื่อ เปน การ ปรกติ ลง กำหนด การ ได้ แน่ แล้ว จึ่ง จะ กำหนด ราคา หนังสือ พิมพ์ นั้น ฉบับ ละ เท่า นั้น แล้ว ไม่ ต้อง เสีย ค่า อื่น นอก จาก ค่า หนังสือ พิมพ์ ซึ่ง จะ กำหนด ไว้ นั้น ถ้า ท่าน ทั้งหลาย อัน มี ความ ยินดี อยาก จะ ได้ ข่าว โทร เลข เช่น นี้ ทุก คราว ที่ มี มา นั้น เชิญ เขียน หนังสือ มา ยัง ครู สมิท ที่ บาง คอแหลม จะ ได้ คิด อ่าน ทำ การ ให้ เปน อัน สำเร็จ ให้ เปน ผล แก่ ท่าน ทั้งปวง อัน อยาก ได้ ความ รู้ ถึง การ ตลอด พิภพ อัน ควร จะ รู้ ให้ ทัน การ ทัน ใจ ด้วย ๚ะ

๏ ร้าน ไปรส์นีย บาง คอแหลม ตั้ง อยู่ ปลาย ถนน ริม แม่ น้ำ เจ้า พระยา ที่ บ้าน ครู สมิท ตัว ตรา ไปร ส์นีย ทุก อย่าง แล ไปรส์นีย บัตร มี ขาย ที่ นั้น ด้วย ไปรส์นีย บุรุษย มา รับ เอา หนังสือ ฝาก ไป วัน ละ สาม หน เวลา เช้า ประมาณ สอง โมง ครั้ง หนึ่ง เวลา เที่ยง ครั้ง หนึ่ง เวลา บ่าย ๕ โมง ครั้ง หนึ่ง ถ้า ท่าน ทั้งหลาย มี หนังสือ ที่ จะ ฝาก ไป ต้อง เอา หนังสือ นั้น มา ใส่ ไว้ ใน หีบ ไปรส์นีย ก่อน เวลา ที่ กำหนด มา แล้ว นั้น ก็ จะ ทัน การ แจ้ง ความ ณวัน จันทร์ เดือน เก้า แรม เก้า ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๕ ปี มะแม เบญจศก ๚ะ

๏ ท่าน ผู้ ที่ อายุศม์ สูง ก็ คง จำ ได้ คราว แผ่นดิน พระบาท สมเด็จ พระ นั่ง เกล้า ก็ จำ ได้ ว่า ในคราว แผ่น ดิน นน ใน กำแพง เมือง เคียง พระบรม มหา ราชวัง มี ถนน เปน แห่ง ๆ ที่ ม้า แล รถ เดิน ได้ ใน ระดู แล้ง ใน คราว แผ่นดิน พระบาท สมเด็จ พระจอม เกล้า แล พระ บาท สมเด็จ พระเจ้า กรุง สยาม ใน ปัตยุบัน นี้ มี พระ ราช หฤไทย ยินดี ทรง พระ ราช ดำริห์ ทำนุ บำรุง พระ นคร ให้ วัฒนา ถาวร เจริญ ยิ่ง ขึ้น ได้ พระราช ทาน ทรัพย์ ให้ เจ้า พนักงาน จึ่ง ได้ จำหน่าย จ้าง คน ทำ การ ขุด คลอง แล ถนน ปลุก ตึก เปน อัน มาก ราษฎร ได้ ทำเล ค้า ขาย ทำ มา หา กิน กว้าง ขวาง ออก เปน อัน มาก ที่ ไร่ นา ใน แผ่นดิน บ้าน เมือง ได้ ทวี มาก ขึ้น คน จน ทำ มา หา กิน ได้ โดย สดวก คน จน กลับ เปน คน มั่ง มี ทรัพย์ ยิ่ง ขึ้น เปน อัน บริบูรณ บ้าน เมือง สง่า งาม ครึก ครื้น ขึ้น ลูก ค้า พานิช ชาว ใน แล ชาว ต่าง ประเทศ ที่ เข้า มา อาไศรย พึ่ง พระบรมโพธิ สมภาร แล ตั้ง ห้าง ขาย ของ งาม ดี มี กำไร งาม ขึ้น ด้วย คน จัด ซื้อ ม้า ไว้ สำหรับ ออก เที่ยว เอา ลม อากาศ เพราะ ขี่ ม้า ได้ คราว ระดู แล้ง บาง ที่ ใช้ รถ ได้ ด้วย แต่ ใน ระดู ฝน นั้น จะ ขี่ ม้า ขี่ รถ ไป ไม่ ค่อย ได้ มี พระ ไทย ยินดี ที่ จะ กระทำ ความ ดี แก่ บ้าน เมือง ด้วย จึ่ง โปรด กระทำ ตึก ใน กำแพง นอก กำแพง แล ถนน มาก ขึ้น ขุด คลอง ใหม่ หลาย แห่ง ให้ ราษฎร มี ทำเล ทำ มา หา กิน ยิ่ง มาก กว่า แต่ ก่อน เปน อัน มาก ทรง พระกรุณา โปรด เกล้า ฯ ให้ จัด ปู ถนน ด้วย อิฐ จน คน ขี่ ม้า ขี่ รถ ได้ ทั้ง ระดู ฝน ระดู แล้ง เหมือน กัน แต่ ถนน กรุง เจริญ ยัง ปู อิฐ หา ตลอด ไม่ ถนน นี้ ควร จะ ปู ให้ ตลอด ทาง อีก ประการ หนึ่ง ควร จะ ให้ มี ถนน ลง ถึง แม่ น้ำ เปน ท่า เรือ จอด ภอ รถ เดิน ได้ ติด ต่อ กัน กับ ถนน กรุงเจริญ นั้น อัน มิ ใช่ ทาง ไปรเวศ หลาย แห่ง ตั้ง แต่ สุด ทาง นั้น จน กระทั่ง ถึง พระบรม มหา ราชวัง ข้า ราชการ ฟาก ตวัน ตก จะ ได้ ข้าม มา ทำ ราชการ จะ ขึ้น รถ ฤๅ ขี่ ม้า ก็ ได้ สุด แล้ว แต่ จะ สนัด ๚ะ

๏ แจ้ง ความ ให้ รู้ ทั่ว กัน ๚ะ

๏ ตึก ช่าง ชัก รูป โฟโตแครฟ ตั้ง อยู่ ใน เมือง ( เคียง ประตู ผี แล ถนน ใหม่ ใน เขตร วัง พระองค์ เจ้า จันทร ทัศ จุธาธาร ) ๚ะ

๏ มิศเตอ ดะเบลย เกนเนด ลอฟตัซ มี ความ ยินดี ขอ แจ้ง ความ ให้ ท่าน ที่ เปน ฝรั่ง เปน ไทย เปน จีน ทราบ ทั่ว กัน ว่า ข้าพเจ้า ได้ จัด การ จะ รับ จ้าง ชัก รูป โฟโตแครฟ ใน ตึก ใหม่ นี้ ที่ ได้ จัด ไว้ สำหรับ การ เช่น นี้ แล้ว ที่ ตึก นั้น มี เรือน แก้ว แล ของ อื่น อัน ไม่ เคย มี ใน กรุง เทพ ฯ ท่าน ทั้งหลาย อัน มี ธุระ ใน การ ราย นี้ เชิญ มา หา ที่ ตึก อัน ว่า มา แล้ว นี้ จะ ได้ ช่วย ให้ สำเร็จ ความ ปราถนา โดย เร็ว ราคา นั้น จะ คิด เอา แต่ ภอ สมควร การ นัด หมาย จะ ทำ ให้ แล้ว ตาม นัด การ ที่ ผู้ จ้าง จะ สั่ง คง ทำ ให้ แล้ว โดย เร็ว ท่าน ทั้งหลาย ที่ จะ ให้ ไป ชัก รูป ที่ บ้าน เขา จะ คิด เอา ราคา แล้ว แต่ จะ ตก ลง กัน มิศเตอ ดะเบลยู เกนเนด ลอฟตัช ช่าง ชัก รูป แจ้ง ความ มา ณวัน ศุกร เดือน สี่ แรม เจ็ด ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๔ ปี มะเมีย จัตวาศก ะ

กำปั่น ไฟ

กำปั่น ไฟ ชื่อ ดิกี กัปตัน บุทแมน ลำ หนึ่ง กำปั่น ไฟ ชื่อ รุดอลฟะ กัปตัน เวนต์ ลำ หนึ่ง

๏ กำปั่น ไฟ ทั้งสอง ลำ นี้ ไม่ อีก กี่ วัน จะ เข้า มา ยัง กรุง เทพ แล้ว จะ รับ บันทุก ของ แล รับ คน เดิน สารใน ตำบล ต่างๆ ไป ส่ง ถึง ตำบล ต่าง ๆ อัน ว่า มา ข้าง ล่าง นี้ คือ เมือง สิงคโปร์ เมือง จันทบุรี เมือง กำปอด เมือง แฮเตียน เมือง ชุมพร เมือง ลคร เมือง กะลันตัน เมือง ตรังคานู เมือง ปาหัง แล เมือง อื่น ๆ กำปั่น ไฟ ดิกี เข้า มา ยัง กรุง แล้ว

๏ กำปั่น ไฟ ทั้งสอง ลำ นี้ เมื่อ มา จะ จอด ที่ ท่า ที่ กรุง เทพ ฯ ที่ นาย ห้าง โคตี๋ น่า วัด สังฆราช บาด หลวง ที่ คอก ควาย ถ้า จะ รู้ ความ เลอียด ด้วย ค่า ระวาง ค่า เดิน สาร เชิญ ไป หา ถาม เอา ความ แต่ นาย ห้าง โคตี ณ ตำบล กรุง เทพ ฯ อัน ว่า มา แล้ว นั้น แจ้ง ความ มา ณวัน จันทร์ เดือน เก้า แรม สอง ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๕ ปี มะแม เบญจศก ฯะ

๏ เปน ภาษา อังคริษ บอก วัน เดือน ฝรั่ง จีน ไทย บอก ให้ รู้ เลอียด ว่า ดวง อาทิตย์ อยู่ เหนือ ฤา ใต้ กลาง โลกย์ ทุก วัน เท่าไร ตลอด ปี ให้ รู้ ว่า สูน ไสย กลาง ดวง อา ทิตย์ ดู โต เล็ก เท่าไร ทุก วัน ให้ รู้ ว่า เวลา เที่ยง แล เวลา ตาม เงา แดด คลาด กัน วัน ละ เท่าไร ให้ รู้ ว่า เว ลา น้ำ ขึ้น น้ำ ลง ที่ กรุง เทพ ทุก วัน แจ้ง ให้ รู้ ถึง การ อื่น เปน อัน มาก อัน ควร คน ทั้งปวง จะ รู้ ถ้า ไม่ รู้ เขา จะ นินทา ว่า คน โง่ ประนินทิน นี้ ราคา ถูก เล่ม ละ สี่ บาท เท่า นั้น เชิญ มา ซื้อ ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม มี ถึง ห้า ปี ถ้า ต้อง การ ได้ ตั้ง แต่ คริศ ศักราช ๑๘๗๘ ถึง ๑๘๘๓ ครบ หก ปี (จ. ห) ฯะ