๏ ข่าว ใน กรุง เทพ ๚ะ

๏ ให้ นาย จิ่น มหาด เล็ก เวร ศักดิ์ เปน หลวง มล โยธา นุโยค เจ้า กรม ทนาย เลือก หอก ซ้าย ถือ ศักดินา ๑๐๐๐ ตั้ง แต่ ณวัน อาทิตย เดือน เจ็ด แรม ๔ ค่ำ

๏ ให้ ขุน พักดี ซ้าย เปน หลวง พักดี กลาง ถือ ศักดินา ๘๐๐ ตั้ง แต่ ณวัน อาทิตย เดือน เจ็ด แรม สิบ เอ็ด ค่ำ ๚ะ

๏ ให้ นาย คล้าม ฮอสปิตัล ซายันต์ เปน ขุน วรสุนท โรสถ ปลัด กรม หมอ ใน กรม ทหาร มหาด เล็ก รัก ษา พระองค์ ถือ ศักดินา ๕๐๐ ตั้ง แต่ ณวัน อาทิตย เดือน เจ็ด แรม สิบเอ็ด ค่ำ ๚ะ

๏ ให้ จีน ฮวด ข้า หลวง เดิม เปน หลวง จิตร จำ นง วานิช มี ตำแหน่ง ราชการ ใน กรมท่า ซ้าย ถือ ศักดิ นา ๖๐๐ ตั้ง แต่ ณวัน เสาร์ เดือน สิบ ขึ้น เจ็ด ค่ำ ๚ะ

๏ ให้ ขุน วิทยา นุกูล กระวี เปน ขุน มหา สิทธิโว หาร ปลัด นั่ง ศาล กรม พระ อาลักษณ์ ถือ ศักดิ นา ๑๐๐๐ ตั้ง แต่ ณวัน พุฒ เดือน สิบ แรม สิบ ค่ำ ๚ะ

๏ ให้ นาย ชำนิ โวหาร นาย เวร กรม พระอาลักษณ์ เปน ขุน พิพิธ อักษร พรรณ ผู้ ช่วย ราชการ ใน กรม พระอาลักษณ์ ถือ ศักดินา ๖๐๐ ตั้ง แต่ ณวัน พุฒ เดือน สิบ แรม สิบ ค่ำ ๚ะ

๏ ให้ นาย ประจน ณรงค์ ฤทธิ์ เปน หลวง บริหาร ชะวะกิจ ปลัด กรม โทรเลข ถือ ศักดินา ๘๐๐ ตั้ง แต่ ณวัน พุฒ เดือน สิบ แรม สิบ ค่ำ ๚ะ

๏ ให้ หมื่น สฐาน ไพรชยนต์ กรม วัง นอก ซ้าย

เปน ขุน กำแพง บุรี พนักงาน การ ขาด กวาด สนาม ใน พระราช วัง ถือ ศักดินา ๖๐๐ ตั้ง แต่ ณวัน ศุกร เดือน สิบ แรม สิบสอง ค่ำ ท่าน ทุก นาย นี้ ได้ ตำแหน่ง ใหม่ นี้ ใน ปี มะแม เบญจศก ศักราช ๑๒๔๕ ๚ะ

๏ ได้ ทราบ ว่า ข้า หลวง เดิม ใน พระ บาท ส่มเด็จ พระจอม เกล้า เจ้า อยู่ หัว (คน หนึ่ง ชื่อ พุ่ม) ได้ เปน ที่ ขุน ส่มุท โคจร แล้ว ได้ ไป ราชการ กับ เจ้า คุณ ทหาร เมื่อ ครั้ง เปน ทูต ไป กรุง ปาริศ ฝรั่งเสศ กลับ เข้า มา ได้ เลื่อน ที่ เปน พระนริน ราช เสนี่ ครั้น ถึง แผ่น ดิน ปัตยุบัน นี้ โปรด เกล้า ฯ ให้ เปน ข้าหลวง ขึ้น ไป กำกับ ศาล ต่าง ประเทศ อยู่ ณะ เมือง เชียงใหม่ ได้ ราช การ โดย เรียบ ร้อย เมือง เชียงใหม่ มี ความ สุข มาก ครั้ง นั้น แสน ท้าว พระยา ลาว แล เจ้า นคร เชียงใหม่ มี ศุภอักษร ลง มา กราบ ทูล พระ กรุณา ว่า พระ นริน ราช เสนี่ มี ความ อารี รอบ คอบ ด้วย ราชการ มาก เปน ที่ ชอบ ใจ แห่ง แสน ท้าว พระยา ลาว เจ้า นคร เชียงใหม่ ฯ ขอ พระ ราชทาน ให้ พระนริน ราช เสนี่ อยู่ รับ ราชการ ที่ เมือง เชียงใหม่ ต่อ ไป อีก พ้น กว่า กำ หนด สาม ปี ครั้ง หนึ่ง ส่มเด็จ พระเจ้า กรุง สยาม โปรด เกล้า ฯ ตั้ง พระนริน ราช เสนี่ เปน พระยา เทพ ประชุน แล้ว โปรด เกล้า ฯ ให้ ข้า หลวง เชิญ สัญญา บัตร ขึ้น ไป พระราช ทาน ตั้ง ให้ พระนริน ราช เสนี่ เปน พระ ยา เทพ ประชุน ฯ ยิ่ง มี ความ ชอบ ต่อ ไป อีก จึ่ง พระ ราช ทาน เครื่อง ยศ ใหญ่ ยิ่ง คือ ภาน หมาก ทอง คำ คุณโท ทอง คำ กระบี่ ฝัก ทอง คำ แคร่ คาน หาม แล สาย

กัน กลวด คือ สาย ตะภาย ซึ่ง เปน ที่ สำแดง ยศ ใหญ่ ผู้ มี ความ ชอบ ใน ราชการ แผ่นดิน แล้ว พระราช ทาน ตรา ความ ชอบ อีก หลาย ดวง พระยา เทพ ประชุน รับ ราช การ อยู่ ณะ เมือง เชียงใหม่ หลาย ปี เกิน กำหนด จึ่ง โปรด เกล้า ฯ ให้ พระยา ราช เสนา ไป เปลี่ยน ให้ พระ ยา เทพ ประชุน กลับ ลง มา รับ ราชการ อยู่ กรุง เทพ ฯ อย่าง เดิม พระยา เทพ ประชุน กลับ ลง มา รับ ราชการ อยู่ กรุง เทพ ได้ สาม ปี เสศ ไม่ มี ความ ผิด ประการ ใด ยิ่ง มี ความ ชอบ ขึ้น ไป ทุก ที่ เพราะ มี ความ ฉลาด รอบ รู้ รักษา ราชการ โดย ทาง ยุติธรรม ซื่อ สัตย สุจริต ต่อ ราชการ แผ่นดิน หา ผู้ เสมอ ยาก พระ ยา เทพ ประชุน ท่าน นี้ มี บ้าน เรือน เปน ตึก สอง ชั้น ใหญ่ โต ระโหถาน หลาย หลัง ตั้ง อยู่ ที่ ริม คลอง รอบ พระนคร ริม กำแพง ตรง น่า วัด บพิธ พิมุข ท่าน นี้ มี ทรัพย สมบัติ ศฤงฆาร บริวาร บริบูรณ เปน อัน มาก มี ภรรยา ชื่อ ท่าน ผู้ หญิง ลุ่น หา มี บุตร ไม่ แต่ พระ ยา เทพ ประชุน นี้ มี อายุ ๖๐ เสศ มี ศรัทธา เลื่อม ใส ใน พระบวร พุทธ สาศนา แก่ กล้า ยิ่ง มาก กว่า เลวกา มาตยา ที่ มี พาศนา ใน ราชการ พระยา เทพ ประชุน เบื่อ หน่าย ใน จารีต คะราวาศ จึ่ง ละ อิดถี ริยศ แล บริวาร ยศ ออก บรรพชา อุปสมบท เปน ภิกษุ สงฆ์ ใน พระบวร พุทธ สาศนา โดย คะติ ธรรม ยุติกา ณวัน เดือน เก้า อยู่ สำนักนิ์ สมเด็จ พระวันรัต วัด โสมนัศ วิหาร การ ซึ่ง พระยา เทพ ประชุน บวช ครั้ง นี้ เหน ว่า เปน ผู้ มี ศรัทธา จริง ยิ่ง กว่า สามัญ บุรุษ ใน สยาม ควร ที่ จะ สรรเสริญ ว่า เปน ผู้ มี ศรัทธา แก่ กล้า จริง แล เปน ผู้ เบื่อ หน่าย ใน ลาภ ยศ แล เปน ผู้ ละ โลกีย์ แท้ ไม่ ต้อง สงไสย ไม่ ต้อง มี คำ คัด ค้าน เลย ๚ะ

๏ แล ได้ สืบ ทราบ ว่า พระสงฆ์ ปลาด คล้าย พระยา เทพ ประชุน นี้ ยัง มี อยู่ อีก หลาย องค์ ควร ที่ จะ สรร เสริญ คือ พระเจ้า น้อง ยา เธอ พระ องค์ เจ้า มนุษนาค มานพ กรมหมื่น วชิรญาณ วะโรรศ ซึ่ง เปน พระเจ้า ลูก ยา เธอ ใน พระบาท สมเด็จ พระจอม เกล้า เจ้า อยู่ หัว ท่าน พระองค์ นี้ เปน อัญชริยะ มนุษ บุรุษ สะยะ รัตน อัน พิเสศ หา ผู้ เสมอ ท่าน โดย ยาก ด้วย ท่าน ประ กอบ ไป ด้วย ขัตติยราช ตระกูล แล สมบูรณ ไป ด้วย ศฤง ฆาร บริวาร อิดถี ริยศ แล ปริวาระยศ โดย ราชศักดิ์ เปน ความ ศุข ใน คะราวาศ โดย มาก แล้ว กำลัง มี พระชนมา ยุ อัน น้อย เพียง ๒๐ เสศ ควร จะ เพลิด เพลิน ๆ ด้วย ลาภ แล ยศ แต่ พระองค์ ท่าน มิ ได้ ทรง คิด เช่น นั้น ไม่ ทรง เบื่อ หน่าย ใน คะราวาศ ด้วย เปน หินเพท ทรง ตั้ง อยู่ ใน ความ ศรัทธา เลื่อม ใส ใน ทาง บรรพชา ซึ่ง เปน อุดม เพท จึ่ง ได้ ทรง ผนวช แล ปะติบัติ โดย พุทธ วะจะนะ พระองค์ ท่าน ทรง พระ ผนวช นั้น มิ ได้ ทรง

เลง เพ่ง เอา ลาภ แล ยศ ใน สมณะ ศักดิ์ หา มิ ได้ พระ องค์ หมาย แต่ ความ ศุขติ ใน ทาง ประโลกย ควร ที่ จะ สรรเสริญ กรม หมื่น วะชิรญาณ วะโรรศ ด้วย องค์ หนึ่ง จะ ขอ ชี้ ให้ เหน เปน พยาน ว่า ท่าน เคย ทรง พระ เสลี่ยง มี คน หาม ไป ใน ที่ ต่างๆ ฤๅ ไม่ ฉนั้น ทรง รถ มี ม้า ลาก ไป โดย เร็ว อย่าง นี้ เปน ความ ศุข ใน ปัจุบัน มี ผู้ ชอบ ด้วย กัน เปน อัน มาก แต่ กรม หมื่น วชิรญาณ วะโรรศ ท่าน ไม่ ชอบ ท่าน ชอบ อย่าง สมณะ เพท เดิน ด้วย พระบาท ใน ชาติ นี้ ไม่ มี ศุข ท่าน หา ความ ศุข ใน ชาติ น่า อย่าง นี้ ยาก ที่ เจ้า นาย จะ เอา อย่าง ท่าน ได้ โดย ยาก ควร จะ สรรเสริญ ว่า ท่าน มี ศรัทธา บริสุทธิ์ แท้จริง ๚ะ

๏ อนึ่ง ได้ ทราบ ว่า พระ ศรี วิสุทธิวงษ พระราชา คณะ ซึ่ง เปน ปาเรียญ เอก อยู่ วัด โสมนัศ วิหาร ( นาม เดิม ชื่อ เซียว ) ซึ่ง เปน บุตร ของ ท่าน ทรัพ อุบาสิกา ข้า หลวง เดิม ใน พระบาท สมเด็จ พระจอม เกล้า เจ้า อยู่ หัว พระ ศรี วิสุทธิวงษ องค นี้ ก็ เปน พระสงฆ์ ประลาด อัศจรรย อยู่ คือ โยม ของ ท่าน ก็ เปน ผู้ มี ทรัพย สมบัติ อัน มั่ง มี บริบูรณ ด้วย เรือ แพ นาวา ค่า ทาษ ควร ที่ ท่าน จะ ไป ไหน จะ ต้อง ใช้ เรือ งาม คน แจว พาย หลาย คน เพราะ ญาติ โยม บริบูรณ ท่าน ก็ ไม่ ประสงค์ การ ที่ ภาค ภูม งาม ท่าน ไป ไหน ก็ ไป ตาม ใจ ของ ท่าน คือ ใน วัง ฤๅ ไป เทศ ที่ แห่ง ใด ก็ เดิน ไป แต่ ผู้ เดียว ท่าน ตะพาย ย่าม แล ถือ ตะลาปัต ของ ท่าน เอง ลาง ที ท่าน เทศ ได้ เครื่อง กัณฑ์ มาก ราคา ถึง ห้า ตำลึง บ้าง สิบ ตำลึง บ้าง ท่าน เจ้า ของ กัณฑ์ ให้ เข่า ขน ตาม มา ส่ง พระ ศรี วิสุทธิวงษ ๆท่าน ก็ เอา ของ เครื่อง กัณฑ์ ต่าง ๆ นั้น แจก คน ยาก จน ตาม ทาง ตลอด มา จน ถึง วัด เหลือ บ้าง เล็ก น้อย ท่าน ก็ ถวาย พระสงฆ์ ใน อาราม ทั่ว ๆ ไป ผู้ ที่ มา ส่ง ก็ ได้ แจก ด้วย ท่าน ไม่ ได้ เก็บ เอา ไว้ เปน อณา ประโยชน์ เลย เปน ดั่ง นี้ เนือง ๆ มา ชั้น แต่ ร่าง กาย ของ ท่าน ก็ มิ ได้ หา ความ ศุข คือ ฉัน จังหัน มิ ได้ เลือก ของ ที่ มี รศ อาศน อยู่ มิ ได้ เลือก ที่ ดี ที่ งาม ท่าน ชอบ ใจ อยู่ ที่ เงียบ ๆ เพื่อ จะ ได้ เล่า เรียน ท่าน ทำ เปน ร้าน แคร่ เล็ก ๆ ภอ อาไศรย นอน จำเพาะ ตัว ไม่ ให้ มี ความ ศุข มาก เมื่อ พระ ศรี วิสุทธิวงษ องค นี้ ท่าน ไม่ รัก ลาภ แล ยศ แล ความ ศุข ใน ปัจุบัน ท่าน หา แต่ ความ ศุข ใน ประโลกย ท่าน ทำ กิริยา ดั่ง ที่ กล่าว มา นี้ ยาก ที่ จะ หา ผู้ ประพฤติ์ เสมอ ท่าน ได้ นั้น โดย ยาก ควร ที่ จะ สรรเสริญ ว่า เปน สงฆ์ ใกล้ แห่ง ศุขติ ใน ประโลกย แน่ แล้ว ๚ะ

๏ อนึ่ง ยัง มี พระสงฆ์ อีก องค หนึ่ง ชื่อ พระ อาจาริย กลั่น ก็ เปน อัศจรรย ประลาด ด้วย คือ เดิม เปน พระสงฆ์ ปาเรียญ หก ประโยค อยู่ วัด ประยุระวงษา

วาศน แล้ว สึก ออก เปน คฤหัฐ มี ภรรยา บ้าน เรือน ค่า ทาษ เทือก สวน ทรัพย สมบัติ บริบูรณ แล้ว ทำ ราชการ เปน อาจาริย บอก หนังสือ อยู่ ณโรง ทาน หลวง ได้ รับ พระ ราช ทาน เงิน เดือน ภอ สมควร แต่ มี อายุศม ประ มาณ ๕๐ เสศ กลับ มี สัทธา เลื่อม ใส ใน สำนักนิ์ ธรรม ยติกา จึ่ง สละ ทรัพย สมบัติ บ้าน เรือน แล ภรรยา ค่า ทาษ ซึ่ง บริบูรณโดย มาก ไม่ ควร จะ สละ ก็ ยัง สละ ออก บรรพชา อุปสมบท เปน พระภิกษุ สงฆ์ จำ พรรษา อยู่ ใน สำนักนิ์ สมเดจ พระวัณรัต วัด โสมนัศวิหาร ท่าน พระ อาจาริย กลั่น องค นี้ ควร ที่ สรรเสิญ ตาม พื้น ถาน ทรัพสมบัติ พล เรือน อย่าง ท่าน นี้ ไม่ มี ใคร จะ สละ ออก บวช ได้ เหมือน อย่าง ท่าน นี้ ก็ หา ยาก อยู่ ๚ะ

๏ อนึ่ง ซึ่ง สรรเสิญ พระสงฆ์ สี่ องค นี้ คือ กรมหมื่น วะชิระญาณ วะโรรศ ๑ พระยา เทพ ประชุน ๑ พระ ศรี วิสุท ธิวงษ ๑ พระอาจาริย กลั่น ๑ ทั้ง ๔ องค นี้ ควร ที่ จะ สรรเสิญ เพราะ ท่าน ละ โลกย โลกี่ ได้ แท้ จริง ๚ะ

๏ ท่าน ที่ เข้า บรรพชา อุปสมบท เปน พระ ภิกษุ ถือ ศีล ประพฤติ์ การ เลอียด เรียบ ร้อย ฝ่าย ของ ท่าน สู้ สละ ญาติ์ พี่ น้อง แล เพื่อน บ้าน หา ความ ชอบ ของ ท่าน แต่ ฝ่าย เดียว ท่าน มิ ได้ เกื้อ หนุน เพื่อน บ้าน แล ญาติ์ พี่ น้อง ชวนให้ ประพฤติ์ การ เลอียดด้วย ถ้า อยู่ บ้าน ทำ การ ตาม ตำแหน่ง แล ประพฤติ์ การ ดี ความ ดี ตาม เหน ชอบ เหน จริง นั้น ให้ เปน แบบ แผน แก่ บุตร ภรรยา เพื่อน ชอบ รัก ใคร่ เพื่อน มนุษ ด้วย กัน จะ ไม่ ดี ฤา จะ ทิ้ง เมีย ให้ เปน แม่ ม่าย จะ ทิ้ง ลูก ให้ เปน กำพร้า จะ ดี งาม ฤา เมื่อ เปน กังวล ด้วย ธุระ บ้าน ธุระ ราชการ แล ยัง แขง ใจ ประพฤติ์ การ ดี ความ ดี จะ ไม่ เปน ผล ฤา พระเยซู สาศนา ใน พระคำภีร์ สอน ว่า ให้รัก เพื่อน บ้าน เหมือน รัก ตัว เอง ประพฤติ์ การ ดี ตาม พระ ผู้ เปน เจ้า สั่ง ด้วย สุจริต ประพฤติ์ การ ดี ต่อ ท่าน ผู้ อื่น ทั้งปวง แล ต่อ ตัว เอง ด้วย ซื่อ สุจริต คือ รัก คน อื่น เหมือน รัก ตัว เอง ทำ การ ซื่อ ดัง นี้ พร้อม จึ่ง จะ ถูก ต้อง กับ คำ สั่ง ของ พระเจ้า อัน แท้ จริง พระมะหา เยซู เจ้า มี พระไทย เมตา ปรานี้ ทุก ชาติ์ ทุก ภาษา ท่าน มิ ได้ เลือก ว่า ชาติ์ ไหน ภา ษา ไหน ใคร มี ใจ เชื่อ รัก ต่อ พระมะหา เยซู เจ้า ท่าน คง ช่วย ให้ ผู้ นั้น สำเร็จ ความ รอด ให้ ได้ ความ บรม ศุข เปน อัตรา ๚ะ

๏ มี ข่าว ว่า ความ ไข้ ใน เมือง นั้น ชุก ชุม นัก บาง ตำบล คน ตาย หมด บ้าน บ้าง นาย แกร่ง น้อง พระยา

ราช สมภารกร ถึง แก่ อนิจกรรม ณวัน อาทิตย เดือน สิบ ขึ้น แปด ค่ำ พี่ ชาย ก็ มี ความ ทุกข์ โทมนัศ เปน อัน มาก เคย อาไศรย น้อง ชาย ภอ เปน ล่าม ภาษา อัง คริษ พวก พ้อง อยู่ กรุง เทพ คง พลอย มี ความ ทุกข์ เปน อัน มาก ด้วย นาย แกร่ง คน นี้ เปน ลูก สิศ สำนักนี้ เรียน หนังสือ แล ภาษา อังคริษ กับ แหม่ม สมิท ที่ กรุง เทพ เปน คน ปัญญา ดี เรียบ ร้อย คาด ว่า คง เปน กำลัง แก่ ราชการ แผ่นดิน บ้าน เมือง ความ ตาย เปน ของ มี ทั่ว โลกย จะ มา ถึง ตัว เมื่อ ไร ก็ ไม่ รู้ จึ่ง ควร คน ทั้งปวง ทั่ว กัน จะ พึ่ง อาไศรย พระมหา เยซู เจ้า ฝาก ธุระ ข้าง น่า ให้ พระมหา เยซู เจ้า ช่วย ให้ สำ เร็จ ความ รอด ใน เบื้อง น่า ด้วย ๚ะ เรื่อง ขัน ๆ ใน เรื่อง ผูก ปี้

๏ ข้าพเจ้า ได้ รู้ เหตุ อย่าง หนึ่ง เปน การ นาน แล้ว คือ พวก จับ ผูก ปี้ พระ มหา กระษัตร พระเจ้า แผ่นดิน กรุง สยาม ทรง พระ กรุณา โปรด เกล้า ฯ ให้ จับ พวก จีน ผูก ปี้ การ อัน นั้น เปน การ สมควร อยู่ แล้ว แต่ ผิด อยู่ อย่าง หนึ่ง ที่ มิ ได้ มี ล่าม ไป ด้วย เพราะ เหตุ ฉนั้น จึ่ง ทำ ให้ ทาง พระราช ไมตรี เสีย อยู่ มา เวลา วัน หนึ่ง ข้าพเจ้า เดิน ไป ใน ถนน เฟื่อง นคร เดิน ไป กับ จีน บ่าบา ด้วย กัน ส่อง คน แต่ จีน บ่าบา นั้น เดิน แยก ไป ทาง ข้าง ซ้าย มือ เปน ทาง ตลาด ข้าพเจ้า เดิน ไป ทาง ข้าง ขวา มือ เปน ทาง วัด จีน บ่าบา นั้น รู้ จัก ภาษา จีน ภาษา ฝรั่ง ภาษา แขก รู้ ถึง สาม ภาษา แต่ หา รู้ จัก ภาษา ไทย ไม่ เพราะ เหตุ พึ่ง แรก เข้า มา จีน นั้น เดิน ไป ก็ เปน เคราะห์ ร้าย ไป ภบ กับ พวก ผูก ปี้ เข้า พวก ผูก ปี้ เหน จีน พึ่ง เข้า มา เมือง ไทย ก็ ดี ใจ จึ่ง พูด ว่า เปน การ กู แล้ว จึ่ง เดิน เข้า ไป ใกล้ ถาม จีน นั้น ว่า เจ้า ผูก ปี้ แล้ว ฤๅ ยัง จีน นั้น ก็ มิ รู้ ที่ จะ ทำ อะไร จึ่ง ตอบ ไป ใน คำ อัง คริษ ว่า วัด ดู ยู เซ แปล ท่าน ว่า อะไร พวก ผูก ปี้ นั้น ก็ ไม่ รู้ จัก จึ่ง เอา เชือก มัด บั้นเอว จีน นั้น ก็ ไม่ ยอม ให้ มัด จึ่ง ตอบ ไป ใน คำ จีน ว่า อั่น จั้ว ไทย นั้น ก็ ไม่ รู้ จัก จึ่ง ว่า อ๊ายย่า จั๊วย่า เจี๊ยวไรเลย พวก เรา จง มัด มัน เถิด จีน นั้น จึ่ง ตอบ ไป ใน คำ แขก ว่า อะปะ แปล ว่า อะไร ไทย นั้น ก็ ว่า ไม่ รู้ ข้าพเจ้า กำลัง นั้น ยืน อยู่ ที่ หลัง ต้น โพ เมื่อ กำลัง เขา พูด จา กัน นั้น ก็ มี ความ กำศรด ระทด ใจ ครั้น ข้าพเจ้า จะ ออก ไป พูด กับ เขา ฤๅ ตัว ข้าพเจ้า เอง ก็ เปน จีน ข้าพเจ้า จึ่ง ว่า อย่า กระนั้น เลย เรา จะ ไป บอก กับ ญาติ์ พี่ น้อง เขา ดี กว่า เขา จะ ได้ ช่วย แก้ ไข กัน จีน บ่าบา ที่ ต้อง ผูก บั้นเอว มิ ใช่ จะ ต้อง ผูก ปี้ เมื่อ ไร เว้น เสีย แต่ ได้ ความ อัปยศ เท่า นั้น แต่ ก่อน แต่ ไร ไม่ เคย เลย ที่ จีน บ่าบา จะ ต้อง ถูก ผูก ปี้ ถ้า

ลูก จีน เกิด เมือง สิงฆโปร์ แล้ว ต้อง อยู่ ใน บังคับ อัง คริษ ทั้ง นั้น มี เหตุ การ อะไร ก็ ต้อง บอก กับ กงซุล ก่อน จึ่ง จะ ถูก นี่ แล พวก จับ ผูก ปี้ ทำ กาว ผิด เช่น นี้ ก็ ควร ที่ จะ มี คำ ขอ อะไภย เพราะ มิ ได้ รู้ จัก หลาย ภาษา แล เหน จะ เปน คน บ้าน นอก ซอกนา มิ ได้ รู้ จัก ธรรมเนียม นาย เซ ใช้ ซัด ไม่ ได้ ก็ ต้อง ไป อย่าง นั้น เอง การ อัน นี้ ข้าพเจ้า พิเคราะห์ ดู เหน เปน การ ผิด กฎหมาย แล เปน การ เสีย ทาง พระราช ไมตรี ด้วย นี่ แล พวก จีน ลูก จีน เจ๊ก บ่าบา ก็ ดี จง มี ความ เกรง กลัว ให้ มาก แต่ พวก ไทย ไม่ ต้อง กลัว เพราะ เขา อยู่ ใน บังคับ ไทย แล ไม่ ต้อง ผูก ปี้ ด้วย ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า ผู้ รับ จดหมาย เหตุสยามไสมย ขอ แสดง ความ แก่ ท่าน ซึ่ง เปน เจ้า ของ หนังสือ จดหมายเหตุ สยามไสมย

๏ ด้วย ใน คราว นี้ ข้าพเจ้า ได้ รับ จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย เล่ม ๒ แผ่น ที่ ๔ วัน พุฒ เดือน สิบ แรม สาม ค่ำ เปน ที่ ยินดี มาก เหน ว่า ถ้อย คำ ที่ กล่าว ใน คราว นี้ ที่ เปน ข่าว ใน ก็ เปน คำ ดี ของ ผู้ ที่ สังเกต เหตุ การ มี ปัญญา เปน นักปราช กล่าว เปน คำ กลาง ทั้ง สิ้น ข้อ ว่า ผู้ มี ทรัพย เก็บ ขัง ทรัพย ไว้ แล โปลิศ ข่มเหง คน เปน คำ ไม่ ฉันทา เบียด เสียด สี ด้วย ความ หึง หวง อิจฉา ฤศยา ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด คิด จะ ให้ มี คุณ เปน ประโยชน์ แล เปน คำ เตือน สติ ผู้ ที่ ประพฤติ์ ดี ชั่ว ทั่ว กัน ไป ด้วย ท่าน ผู้ ที่ กล่าว ดัง นี้ ใช่ ธุระ ของ ตัว เพราะ คิด ว่า เรียก ว่า หนังสือ พิมพ์ ทั่ว โลกย เปน ที่ เตือน ใจ คน ที่ จะ รักษา ราชการ แผ่นดิน แล พวก ราษฎร ที่ อยู่ ใน แผ่นดิน ก็ บัด นี้ เมือง สยาม พึ่ง คิด ให้ ความ เจริญ มี แก่ บ้าน เมือง เปน แต่ พระปัญญา บาระมี ใน พระบาท สม เดจ พระเจ้า อยู่ หัว ทรง พระ อุสาห ทรง คิด ขึ้น ใน ชั้น นี้ แต่ ด้วย พระปัญญา บาระมี แล ประกอบ พระบรม วงษานุวงษ เท่า นั้น ความ อุด หนุน อื่น ๆ ยัง หา มี ไม่ แต่ ท่าน ข้าง ฝ่าย ข้า ราชการ ที่ เปน ผู้ ใหญ่ ๆ ดู ท่าน เฉื่อย ไป เหมือน เวลา ท่าน นอน หลับ อยู่ ก่อน เดียว นี้ ท่าน พึ่ง จะ ตื่น ขึ้น ยัง หา ทัน ที่ จะ ตฤก ตรอง ตาม พระปัญญา โดย พระราช ประสงค์ ไม่ ข้าพเจ้า แน่ ใจ ว่า ท่าน เหล่า นั้น ก็ มี่ น่า ที่ เปน พนักงาน รักษา ราชการ ด้วย กัน ทั้ง นั้น ท่าน คง จะ นึก ได้ ว่า ตัว ท่าน เปน ผู้ ใหญ่ แล้ว ท่าน จะ ไม่ นอน หลับ หา ความ สบาย เหมือน ก่อน เลย ท่าน คง จะ ช่วย ฉลอง พระเดช พระคุณ ใน ราชการ ของ พระบาท สมเดช พระเจ้า อยู่ หัว ช่วย คิด ราชการ ตาม พระบาท สมเด็จ พระเจ้า อยู่ หัว การ สิ่ง ใด ที่ จะ เปน ความ เจริญ แก่ บ้าน เมือง ท่าน คง จะ คิด ให้ มี ชื่อ เสียง ด้วย กระทำ ความ ดี ให้ ปรากฏ ไว้ ใน แผ่นดิน จะ เปน มรดก ตก อยู่ แก่ บุตร หลาน ของ ท่าน ต่อ ไป ข้าง หน้า ท่าน ก็ คง จะ คิด ถึง

ตัว ว่า อายุศม์ ท่าน ก็ ล่วง มา ที่ ท่าน บริบูรณ์ อยู่ แต่ ก่อน เพียง ภอ แล้ว ท่าน ก็ คง จะ คิด รวบ สาม ระวาม สี่ ด้วย ประโยชน ที่ บาง ท่าน ไม่ เพียง ภอ จะ บำรุง รักษา ครอบ ครัว ท่าน คง จะ คิด ว่า ถ้า ท่าน อุส่าห รักษา ราชการ ไป ใน พระ บาท สมเดจ พระเจ้า อยู่ หัว คง บำรุง ท่าน ให เพียง ภอ เปน แน่ หนัก แรง คง หนัก ท้อง ถ้า ท่าน ทั้ง หลาย คิด ได้ เช่น นี้ ไม่ ต้อง วิตก เลย ธรรม ของ พระ ตรัส สั่งสอน ที่ เปน คำ ย่อ ว่า กุสลา ธรรมา แล อื่น ๆ ก็ มี อยู่ หลาย อย่าง ถ้า ท่าน ผู้ ใด ทราบ จง ดำริ ตริ ตรอง ว่า คำ ที่ กล่าว นี้ กล่าว จะ ให้ มี คุณ ฤา มี โทษ ครั้น จะ ตัก เตือน สติ ท่าน ก็ ใช่ ที่ ครั้น จะ นิ่ง เสีย ประโยชน ที่ จะ เจริญ ก็ จะ ไม่ เจริญ ด้วย ความ ไม่ พร้อม เพรียง ขัด ขืน เหนี่ยว รั้ง อยู่ จึง แผ่ เผื่อ แก่ ท่าน มา ในหนังสือ จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย ของ ท่าน เปน ของ กลาง ซึ่ง คน ใน ประเทศ ยุโรป รักษา ความ เจริญ ให้ มี แก่ บ้าน เมือง มา ได ๚ะ

๏ จะ กล่าว ต่อ ไปใน ข่าว โทรเลข นอก ว่า ประเทศ ฝรั่ง เสศ กรุง ลันดัน วัน พุฒ เดือน เก้า แรม สิบเอ็ด ค่ำ มี ผู้ ปิด หนังสือ ตลอด เมือง ปารีศ ว่า ชอบ เข้า กัน กับ ลุย ฟีลิบ ที่ สอง อีก ข้อ หนึ่ง ว่า กรุง ลันดัน เดือน ห้า แรม สิบ ค่ำ มี หนังสือ เซอกุลา ลง ชื่อ ข้าง ท้าย ว่า พีลิบ กอนต์ ดะ ปารีศ มี หนังสือ ไป ถึง สมเดจ พระเจ้า ประเทศ ยุโรป ทุก องา ทั้ง สิ้น แจ้ง ความ กอนต์ จำบอด ถึง แก่ กรรม แล้ว ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า ขอ ชัก เหตุ ให้ เหน ว่า หนังสือ พิมพ์ ที่ ต้อง เสีย เงิน ซื้อ ทั่ว โลกย ด้วย ประโยชน อะไร ประ โยชน จะ ได้ รู้ เหตุ การ ต่าง ๆ จะ ได้ มี ปัญญา ตรึก ตรอง เหตุ การ ข้าง หน้า ได้ ว่า เวลา นี้ ใน เมือง ฝรั่งเสศ คน ที่ เปน คน สอง จำพวก แต่ ก่อน มี เจ้า กลับ ไม่ มี เจ้า เปน ริปบลิก ไป คราว หนึ่ง แต่ นี้ ต่อ ไป ดู เหมือน จำพวก ที่ นับถือ เจ้า มี กำลัง ขึ้น อีก จะ ทำ ให้ ริปบ ลิก กลับ ให้ มี เจ้า ขึ้น อีก เพราะ ด้วย ความ เหน ของ คน สอง จำพวก ผลัด เปลี่ยน เปน คะณะ เปน คราว ก็ นี่ และ เปน ของ ไม่ ยั่ง ยืน กลับ ไป กลับ มา อยู่ ดัง นี้ จะ มา ถือ ว่า เปน ของ เที่ยง อยู่ อย่าง เดียว ไม่ ได้ ถ้า ผู้ ใด ถือ ว่า เปน ของ เที่ยง แล้ว ก็ จะ ต้อง เปน คน ขืน โอวาท ของ พระสมณะโคตม ก็ อาจ ทำ ให้ กิน ไม่ ได้ นอน ไม่ หลับ เกิด ทุกข รำคาญ ขึ้น ใน ร่าง กาย หา ต้อง การ ไม่ ธรรมดา เปน คน อยู่ บ้าน เมือง เดียว ฉัน ต้น นับถือ อย่าง ไร ปลาย ก็ จะ ต้อง นับถือ ดัง นั้น เหมือน ประรำ ปะรา ว่า ปลูก เรือน ผิด คิด จน เรือน ทลาย ปลูก เรือน ต้อง ตาม ใจ ผู้ อยู่ คำ เตือน สติ ที่ เปน คำ ปรำ ปะรา กล่าว ไว้ ดัง นี้ ควร จะ เอา ปัญญา สอด ส่อง หา ความ แต่ ที่ ดี เจริญ ทั่ว กัน ไป เทอญ ๚ะ

๏ ว่า ด้วย เรื่อง เมือง ฝรั่ง เสศ ฉัน มี ความ ปราถนา อยาก จะ ฟัง ข้อ ที่ ฉัน กล่าว ข้าง ต้น อีก ต่อ ไป คือ เรื่อง ลุย ฟีลิบ ที่ สอง กับ ฉัน ขอ ให้ ความ สรรเสิญ จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย ของ ท่าน ใน คราว นี้ ถ้า ได้ เปน คำ กลาง อย่าง คราว นี้ ก็ จะ ได้ เปน คำ ดี บังเกิด มี ขึน กับ บ้าน เมือง แต่ ขอ ท่าน จง ระวัง อย่า ให้ มี ความ เกะ กะ ขึน ดัง หนังสือ ฝากไปรสนีย์ ให้ เจ็บ แสบ ด้วย คำ มุษาวาท แล อิจฉา ฤศยา หา ความ ใส่ ความ เช่น นั้น ฝ่าย บุรุศ ไปรสนีย ก็ มิ ได้ รู้ เรื่อง แต่ ต้อง นำ คำ ที่ ชั่ว ร้าย ตาม หน้า ที่ พนักงาน ไป ส่ง ให้ คน ต่าง ๆ ดัง นั้น เลย ประ โยชน ก็ จะ ได้ มี แก่ คน ทั่ว ไป และ ตัว ท่าน ด้วย เปน อัน มาก ๚ะ

๏ ข่าว โทรเลข นอก ๚ะ

เงิน แบนก์ ลันดัน สี่ เดือน ๓ ชิลิง ๘ เปนซ แล ห้า ส่วน เงิน ไปรเวศ สาม เดือน ๓ ชิลิง ๔ เปนซ ค่า ซอวริน ทอง คำ ถึง ๕ เหรียน ๖๕ เซนต

๏ กรุง ลันดัน วัน ศุกร เดือน สิบ แรม ห้า ค่ำ กอโลนี่ ทั้ง สิ้น [?] ที่ เกาะ นั้น แล เคียง กัน จะ ชุมนุม พร้อม กัน หา รือ ปฤกษา กัน ให้ เข้า สัญญา กัน เพื่อ จะ เอา เกาะ นุคินี แล เกาะ อื่น ๆ เปน ประเทศ เดียว กัน กับ ประเทศ ของ เขา ที่ เกาะ ออศแตรเลีย มี ความ ไม่ เต็ม ใจ เปน อัน มาก ด้วย เจ้าพนักงาน ซี ออฟิซ สำเร็จ ราช การ ข้าง กอโลนี่ ไม่ อนุญาต ให้ เอา เกาะ เหล่า นั้น ขึน เปน ประเทศ เดียว กัน กับ ประเทศ ของ เขา ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อาทิตร์ เดือน สิบ แรม เจ็ด ค่ำ คน ชาว สวน ชาว นา ๖๐๐ คน ได้ ชุมนุม กัน ที่ เมือง ฟากะ ซิวาซ ขอ ให้ ประเทศ โกรอาเตีย แยก ออก เปน ต่าง หาก กัน กับ ประเทศ ฮังแครี่ พวก ทหาร ต้อง ขับ ให้ พวก ทำ วุ่น วาย นั้น กระจาย ไป คน ล้ม ตาน ถูก อาวุธ หลาย ๚ะ

๏ แขวง หลาย แขวง ใน ตำบล มะโย ตำบล กลารี่ แล ตำบล ลิมริก ตก อยู่ ใน คำ หมาย ประกาศ จึ่ง ต้อง เพิ่ม เติม พวก กอนซะแตเบล หลาย คน สำหรับ รักษา การ บ้าน เมือง ให้ ราบ สงบ ดี เข้า ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน จันทร เดือน สิบ แรม แปด ค่ำ เพราะ คำ เลื่อง ลือ ว่า ประเทศ จีน ไม่ ยอม ตาม ความ คิด เหน ของ คอเวินแมนต ฝรั่งเสศ หนังสือ จดหมาย เหตุ ฝรั่งเสศ

ขัด ขวาง ยุ กัน นัก ชวน ให้ เพิ่ม เติม พล รบ ให้ ไป ประเทศ ตอนกวิน ยิ่ง มาก ขึ้น ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน สิบ แรม เก้า ค่ำ มี ข่าว แต่ เกาะ นั้น ว่า พวก โฮวา ได้ ชิง คืน เอา ตำบล หลาย ตำบล ข้าง ทิศ พายับ มา ได้ เว้น แต่ เมือง มะยุงคะ การ เข้า กัน คือ ออสโตรรุมาเนียน อะไลแอนซ

๏ กรุง ลันดัน วัน เสาร เดือน สิบ ขึ้น เจ็ด ค่ำ ความ เปน อัน แจ้ง ออก แล้ว ว่า ประเทศ รุมาเนีย ได้ สัญญา กันกับ ประเทศ ออสเตรียแล เยอมนี แล ได้ เข้า สัญญา เช่น เดียว กัน กับ ประเทศ อิตะลี่ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน พุฒ เดือน สิบ แรม สิบ ค่ำ หนัง สือ จดหมาย เหตุ ฝรังเศศ เติมปซ์ ว่า เพราะ กำลัง แผ่ ของ อังคริษ พวก จีน ได้ ขอ ให้ ฝรั่งเสศ เอา ประ เทศ อะนัม เปน เมือง ขึ้น กระทั่ง ถึง แม่ น้ำ แดง ที่ เหลือ แห่ง ประเทศ ตอนกวิน นั้น ให้ เอา ไว้ เปน เมือง ขึ้น แม่ น้ำ แดง ให้ เปน ทาง สำหรับ ประเทศ ทั้งหลาย จะ ได้ อา ไศรย ฝ่าย ฝรั่งเสศ เล่า เขา จะ เอา เขตร ปาก แม่ น้ำ นั้น ทั้ง สิ้น ๚ะ

๏ แม่ ทัพ ฝรั่งเสศ เยนิรัล บุเอ ที่ เปน แม่ ทัพ บัง คับ พล รบ ทั้ง สิ้น ที่ เมือง ญวน แล ประเทศ ตอนกวิน เดิน สาร กำปั่น ไฟ เยมนะ กลับ ไป เมือง ฝรั่งเสศ แล้ว เขา ลือ กันว่าเพราะไม่ เหน พร้อม กันกับ มงเซอ ฮาแมนด์ ท่าน เจ้า เมือง ฝรั่งเสศ ที่ ประเทศ ตอนกวิน ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน ศุกร เดือน สิบเอ็ด ขึ้น สิบ สอง ค่ำ มี คำ ลือ กัน ว่า คอเวินแมนต จีน ไม่ รับ ไม่ ยอม ตาม คอเวินแมนต ฝรั่งเสศ จะ ให้ ยอม นั้น ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อาทิตย เดือน สิบ แรม สิบ สี่ ค่ำ มิศ เตอ ซอ ครั้น ถึง กรุง ลันดัน มี คน เปน อัน มา ต้อน รับ มิศเตอ ซอ จึ่ง เล่า ให้ เขา ฟัง ด้วย การ ที่ ฝรั่งเสศ ทำ แก่ ตัว ที่ เกาะ มะดะคาซคาร หนังสือ พิมพ์ ที่ ลันดัน ร้อง ให้ ขอ มี การ แก้ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน จันทร เดือน สิบ แรม สิบ ห้า ค่ำ ที่ ปารีศ พวก ฝรั่งเสศ โห่ ร้อง กระทำ ยาบ ช้า เพราะ สมเด็จ พระเจ้า ซะเปน ได้ รับ ตำแหน่ง เปน กอโลเนล กอง ทัพ เรยิแมนต์ ที่ เรียก ซะตราซเบิก ยู แลนซ มงเซอ เครวิ มี คำ ขอ อะไภยโทษ แต่ พวก ซะเปน ที่ กรุง มะดริด เคือง เติม แก่ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน สิบเอ็ด ขึ้น ค่ำ หนึ่ง ที่ กรุง มะดริด มี การ สำแดง ความ เคือง ฝรั่งเสศ ที่

สำนัก ของ ราชทูต ฝรั่งเสศ ต้อง มี ทหาร ป้อง กัน รักษา ไว้ ฯะ

๏ คน อัน ไม่ ดู ข้าง หน้า คง ถอย ไป ข้าง หลัง ๑ ไม่ มี ใคร เปน คน จน เว้น แต่ คนที่ พระเจ้า บัติเสศ ไม่ รับ แล้ว ฯะ

๏ จะ เข้า นอน ทั้ง หิว อด ดี กว่า ที่ จะ เปน นี่ เขา ๏ เมื่อ ต้น ไม้ ล้ม แล้ว ต่าง คน ต่าง ถือ ขวาน วิ่ง เข้า หา

๏ ไป ทาง อ้อม ดี กว่า ที่ จะ ตก หลุม ๏ เถาวัน มัก เปน ต้น อ่อน แต่ มัก ใช้ มัด ไม้ อื่น ๆ ฯะ

๏ การ ที่ ตัว เอง ทำ ได้ อย่า มอบ ไว้ ให้ ผู้ อื่น

๏ ของ ทั้งปวง มี ต้น มี ปลาย เว้น แต่ พระ เจ้า

๏ ถ้า จับ ทำ ดี ข้าง ต้น ข้าง ปลาย คง ดี ด้วย ๏ คน เกียจ คร้าน เปน พี่ ของ คน ขอ ทาน ๏ คน ใจ เรว มือ ไว คง ไม่ คลาด ความ ลำบาก ๏ ถ้า ประตู เปิด สุนัข์ คง เข้า ๏ คำ ข้าง หน้า คำ หนึ่ง ดี กว่า คำ ข้าง หลัง สอง คำ

๏ คน ตา บอด ไม่ ควร จะ ใช้ เลือก ศรี่ ๏ ของ ทุก สิ่ง อัน มี ศรี แล่ง มิ ใช่ ทอง คำ ๏ ลูก จ้าง ไม่ ดี จะ เปน นาย ดี ไม่ ได้ ๏ ความ จริง เปน ลี้ ลา ใหญ่ ภอ คน ทั่ว กัน มา อาไศรย ยื่น ได้ ๏ คน ที่ ไหว้ ทอง คำ มาก กว่า คน ที่ ไหว้ พระเจ้า ๏ กาล อะดีด ล่วง ไป แล้ว ข้าง น่า ยัง ไม่ มา ถึง แต่ บัด นี้ อยู่ ที่ ไหน เล่า ๏ คน ชั่ว มาก มัก เท่า ไร คง มี ความ ดี บ้าง ๏ หา มี ใคร เปน คน ดี ที่ จะ ยิง ดี ขึ้น ไม่ ได้ ๏ ใบ ไม้ อัน หล่น กระซิบ เตือน คน เปน ๏ จง รักษา ความ ดี ไว้ กับ ภรรยา กับ ท้อง กับ ใจ ของ ตัว ๏ คน ที่ อยาก ให้ คน อื่น สรรเสิญ ตัว เปน คน อัน ไม่ สม จะ สรรเสิญ ๏ การ ดี กว่า ถ้อย คำ ๏ ตัว พึ่ง คง เกบ น้ำ พึ่ง แต่ ดอก ทุก พรรณ ๏ ใจ ร้าย ดูด ยา พิศม์ แต่ ดอก หวาน ดี ทุก ดอก ๏ คน ที่ ประมาท เวลา ๆ คง ประมาท เขา ๏ ความ รู้ แล การ ปรนิบัติ พระเจ้า ด้วย ซื่อ ตรง เปน ปีก ที่ เรา อาไศรย บิน สู่ สวรรค์ ได้

๏ ดอก กุหลาบ งาม หอม งอก ที่ ต้น มี หนาม แหลม นัก ๏ ขาด ทุน ด้วย การ ซื่อ ดี กว่า กำไร อัน ได้ ด้วย การ โกง ๏ เพราะ แบบ ชั่ว มี ไม่ เปน เหตุ ที่ เรา จะ เอา เยี่ยง อย่าง ๏ เรียบ ร้อย เปน พระ ที่ นั่ง แห่ง ความ ฉลาด ๏ การ สู้ อด การ เว้น มี คุณ เปน อัน มาก ๏ เคย ประพฤติ์ อย่าง ไร คง ตาย อย่าง นั้น ๏ ต้น ล้ม ที่ ไหน คง อยู่ ซา ที่ ๏ เมื่อ ได้ จง เกบ ไว้ เพื่อ คราว แก่ คราว อด ๏ ฟัน เข้า แต่ น้อย ๆ ต้น ใหญ่ คง ล้ม ทน ไม่ ไหว ๏ เมื่อ ปัญญา ดี ครอง ความ ปราถนา คง ตาม

๏ เมื่อ ความ ปราถนา บังคับ ถุง เงิน ต้อง ออก ใช้

๏ ที่ คลอง ลึก น้ำ ไหล เงียบ ๏ ที่ คลอง ตื้น น้ำ ไหล มัก มี เสียง ดัง ๏ เมื่อ ระงับ ความ ปราถนา ให้ น้อย ลง ทรัพย ทวี ขึ้น ฯะ

๏ ณวัน จันทร์ เดือน สิบเอ็ด ขึ้น เจ็ด ค่ำ เวลา กลาง คืน มี โจร ผู้ ร้าย ปีน ขึ้น เข้า ตึก นาย ห้าง แรม เซ แอน โก ลัก เอา ของ ต่าง ๆ ไป ได้ คือ ๚ะ

๏ หนังสือ ปาลิคอย ดิกเช่อนแนะรี่ ใบ ปก แน่น หนา บีด หนัง ลูก วัว แปล คำ สยาม เปน ภาษา ละติน ภาษา ฝรั่งเสศ แล ภาษา อังคริษ ด้วย ๚ะ

๏ หนังสือ ฝรั่ง อย่าง อื่น ประมาณ สัก สิบ ส่อง เล่ม เปน หนังสือ แปล คำ บ้าง เปน หนังสือ แครมา บ้าง สำ หรับ จะ หัด เรียน ภาษา ฝรั่งเสศ ภาษา เยอรแมน แล ภา ษา จีน ๚ะ

๏ ภาน เงิน สำหรับ ใส่ บุ้หรี่ อย่าง ไทย กา น้ำ ชา แล ชาม ใส่ น้ำ ตาล เปน ของ กาไหล่ หมวก ทั้งสิ้น อัน ติด เครื่อง ใส่ หมวก ที่ ลัก เอา ไป นั้น ประมาณ สัก หก สัก เจ็ด หมวก ๚ะ

๏ ถ้า ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด จะ ช่วย ให้ ได้ ตัว ขะโมย ฤา ของ คืน มิศเตอ แรม เซ อยู่ น่า พลับพลา สูง จะ ให้ บำเหน็จ ควร แก่ การ ( ห ๑ ) (วัน แรม เดือน สิบเอ็ด)

๏ หนังสือ แปล คำ จีน เปน สำเนียง ภาษา เตี้ยจิ๋ว ซึ่ง เปน ภาษา ที่ จีน เปน อัน มาก เคย ใช้ เคย พูด ตลอด ประเทศ สยาม ราคา เล่ม ละ ห้า บาท ท่าน ทั้งหลาย อัน อยาก ซื้อ ใช้ ไป ซื้อ เอา แต่ หมอ ติ่น บ้าน อยู่ หลัง ตึก กงซุล โปตุเกศ เถิด ( จ ห ) วัน แรม เดือน สิบเอ็ด ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า นาย หนู เปน ผู้ รับ จ้าง แซ่ สิ่ง ของ เครื่อง รูปพรรณ ต่าง ๆ คือ แซ่ ถ้วย แก้ว ไม้ แซ่ สังกะสี ดีบุก เหล็ก แซ่ ทอง เหลือง ทอง แดง ทอง ขาว ทอง ลง หิน ฤา สิ่ง ของ เครื่อง รูปพรรณ ต่าง ๆ ที่ แซ่ มา แต่ ยุโรป ฤา ประเทศ อื่น ๆ ที่ ลอก เสีย ไม่ งาม เหมือน อย่าง เดิม นั้น ข้าพเจ้า จะ รับ ทำ ให้ เปน นาค เปน ทอง เปน เงิน เหมือน อย่าง เดิม แล จะ ให้ เกลี้ยง เกลา เปน เงา งาม เสมอ อย่าง เยอรแมน ที่ มา แต่ ยุโรป ฤา ประเทศ อื่น ๆ ให้ สม กับ ความ ปราถนา ของ ท่าน โดย งาม ดี แล เร็ว แล จะ คิด ราคา ให้ ถูก ต่ำ กว่า ที่ มา แต่ ยุโรป ฤา ประเทศ อื่น ๆ ไม่ ให้ เหลือ เกิน ภอ สมควร กับ ผู้ ที่ จ้าง แซ่ นั้น ถ้า ท่าน ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด จะ มา จ้าง แซ่ ขอ เชิญ ท่าน มา ที่ บ้าน ข้าพเจ้า ได้ ตั้ง ที่ แซ่ อยู่ ที่ ตึก ริม ตึก ไปรสนี่ย ข้าง บน ขึ้น มา ถ้า วา ราคา ตก ลง กัน แล้ว ข้าพเจ้า จะ รับ ทำ ให้ ได้ โดย เร็ว แจ้ง ความ มา ตั้ง แต่ ณวัน พุฒ เดือน สิบเอ็ด แรม ค่ำ ๑ ปี มะแม เบญจศก จุลศักราช ๑๒๕๕ ( ต ป ) ๚ะ

๏ ร้าน ไปรสนี่ย บาง คอแหลม ตั้ง อยู่ ปลาย ถนน ริม แม่ น้ำ เจ้า พระยา ที่ บ้าน ครู สมิท ตั๋ว ตรา ไปรสนี่ย ทุก อย่าง แล ไปรสนี่ย บัตร มี ขาย ที่ นั้น ด้วย ไปรสนี่ย บุรุษ มา รับ เอา หนังสือ ฝาก ไป วัน ละ สาม หน เว ลา เช้า มืด ครั้ง หนึ่ง เวลา ๔ โมง เช้า ครั้ง หนึ่ง เวลา บ่าย ๓ โมง ครั้ง หนึ่ง บุรุษย ไปรสนี่ย เอา หนังสือ ไป จาก ที่ ร้าน ไปรสนี่ย บาง คอแหลม ทุก ๆ เวลา ไป ถึง ออฟฟิซ โทรเลข ปาก คลอง โอ่ง อ่าง ได้ จำหน่าย เสรจ ทุก วัน ทุก เวลา ใน วัน นั้น เอง ถ้า ท่าน ทั้งหลาย มี หนังสือ ที่ จะ ฝาก ไป ต้อง เอา หนังสือ นั้น มา ใส่ ไว้ ใน หีบ ไปรสนี่ย ก่อน เวลา ที่ กำหนด มา แล้ว นั้น ก็ จะ ทัน การ แจ้ง ความ ณวัน พุฒ เดือน สิบเอ็ด แรม ค่ำ หนึ่ง จุลศักราช ๑๒๔๕ ปี มะแม เบญจศก ๚ะ

บัด นี้ กรม ไปรสนี่ย รับ ธุระ จะ ส่ง หนังสือ จด หมาย เหตุ จะ คิด เอา แต่ ฉบับ ละ อัฐ ท่าน ทั้งหลาย อยาก จะ ให้ กรม ไปรสนี่ย ส่ง หนังสือ ที่ ท่าน รับ นั้น ไป ถึง บ้าน ก็ ได้ แต่ ท่าน เหล่า นี้ ต้อง มา เสีย เงิน ค่า หนังสือ จดหมาย เหตุ ปี ละ สาม บาท แล ค่า ไปร สนี่ย ฉบับ ละ อัฐ ปี ละ ๒๖ ฉบับ รวม เปน ปี ละ สาม บาท สลึง เฟื้อง ๒ อัฐ จึง จะ ส่ง ทาง นั้น ได้ ด้วย สดวก

๏ บัด นี้ มี ทาง ที่ จะ คิด อ่าน เอา ข่าว โทรเลข ตลอด พิภพ มา ยัง กรุง เทพ ทุก วัน ครั้น ได้ แล้ว เมื่อ ไร จะ ตี พิมพ์ ลง ใน ทัน ใด แจก จำหน่าย ให้ แก่ ท่าน ทั้งหลาย อัน อยาก จะ ได้ รับ แล จะ ส่ง ให้ แก่ ท่าน ผู้ ที่ มี ใจ รับ นั้น ตาม ทาง ไปรสนี่ย ทุก คราว ออก นั้น ค่า ข่าว โทรเลข นั้น แล ค่า หนังสือ พิมพ์ นั้น จะ แบ่ง เปน ส่วน เท่า กัน แล ท่าน ผู้ รับ นั้น จะ ต้อง ออก เงิน ใช้ ส่วน ของ ท่าน ไป พลาง เมื่อ เปน การ ปรกติ ลง กำหนด การ ได้ แน่ แล้ว จึง จะ กำหนด ราคา หนังสือ พิมพ์ นั้น ฉบับ ละ เท่า นั้น แล้ว ไม่ ต้อง เสีย ค่า อื่น นอก จาก ค่า หนังสือ พิมพ์ ซึ่ง จะ กำหนด ไว้ นั้น ถ้า ท่าน ทั้งหลาย อัน มี ความ ยินดี อยาก จะ ได้ ข่าว โทร เลข เช่น นี้ ทุก คราว ที่ มี มา นั้น เชิญ เขียน หนังสือ มา ยัง ครู สมิท ที่ บาง คอแหลม จะ ได้ คิด อ่าน ทำ การ ให้ เปน อัน สำเร็จ ให้ เปน ผล แก่ ท่าน ทั้งปวง อัน อยาก ได้ ความ รู้ ถึง การ ตลอด พิภพ อัน ควร จะ รู้ ให้ ทัน การ ทัน ใจ ด้วย ๚ะ

คราว แรก ๑๐ บันทัด ฤา น้อย กว่า ๑๐ บันทัด ๗ บาท ๒ สลึง

มา นี้

คราว แรก ทุก บันทัด เกิน ๑๐ บันทัด คิด เอา บันทัด ละ ๓ ถ้า จะ ลง กว่า หน หนึ่ง จะ เรียก เอา ครึ่ง ราคา ที่ ว่า

ใน คราว สยาม ไสมย ยัง ออก แต่ ปี่ ละ ๒๖ ฉบับ สิบ บันทัด ฤา น้อย กว่า สิบ บันทัด เดือน ละ ๗ บาท ๒ สลึง ทุก บันทัด อัน เกิน สิบ บันทัด จะ เรียก เอา บันทัด ละ ๓ สลึง

แถว เท่า แถว น่า ใน แถว หนึ่ง จะ เรียก เอา ปี ละ ๒๖ บาท ซีก แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๔๐ บาท เซี่ยว แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๒๗ บาท

๏ แจ้ง ความ ให้ รู้ ทั่ว กัน ฯะ

๏ ตึก ช่าง ชัก รูป โฟโตแครฟ ตั้ง อยู่ ใน เมือง ( เคียง ประตู ผี แล ถนน ใหม่ ใน เขตร วัง พระองค์ เจ้า จันทร ทัศ จุธาธาร ) ฯะ

๏ มิศเตอ ดะเปลยู เกนเนด ลอฟตัศ มี ความ ยินดี ขอ แจ้ง ความ ให้ ท่าน ที่ เปน ฝรั่ง เปน ไทย เปน จีน ทราบ ทั่ว กัน ว่า ข้าพเจ้า ได้ จัด การ จะ รับ จ้าง ชัก รูป โฟโตแครฟ ใน ตึก ใหม่ นี้ ที่ ได้ จัด ไว้ สำหรับ การ เช่น นี้ แล้ว ที่ ตึก นั้น มี เรือน แก้ว แล ของ อื่น อัน ไม่ เคย มี ใน กรุง เทพ ฯ ท่าน ทั้งหลาย อัน มี ธุระ ใน การ ราย นี้ เชิญ มา หา ที่ ตึก อัน ว่า มา แล้ว นี้ จะ ได้ ช่วย ให สำเร็จ ความ ปราถนา โดย เร็ว ราคา นั้น จะ คิด เอา แต่ ภอ สมควร การ นัด หมาย จะ ทำ ให้ แล้ว ตาม นัด การ ที่ ผู้ จ้าง จะ สั่ง คง ทำ ให้ แล้ว โดย เร็ว ท่าน ทั้งหลาย ที่ จะ ให้ ไป ชัก รูป ที่ บ้าน เขา จะ คิด เอา ราคา แล้ว แต่ จะ ตก ลง กัน มิศเตอ ดะเปลยู เกนเนด ลอฟตัศ ช่วง ชัก รูป แจ้ง ความ มา ณวัน ศุกร เดือน สี่ แรม เจ็ด ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๔ ปี มะเมีย จัตวาศก ฯะ

๏ เปน ภาษา อังครึษ บอก วัน เดือน ฝรั่ง จีน ไทย บอก ให้ รู้ เลอียด ว่า ดวง อาทิตย์ อยู่ เหนือ ฤา ใต้ กลาง โลกย์ ทุก วัน เท่าไร ตลอด ปี ให้ รู้ ว่า สูน ไสย กลาง ดวง อา ทิตย์ ดู โต เล็ก เท่าไร ทุก วัน ให้ รู้ ว่า เวลา เที่ยง แล เวลา ตาม เงา แดด คลาด กัน วัน ละ เท่าไร ให้ รู้ ว่า เว ลา น้ำ ขึ้น น้ำ ลง ที่ กรุง เทพ ทุก วัน แจ้ง ให้ รู้ ถึง การ อื่น เปน อัน มาก อัน ควร คน ทั้งปวง จะ รู้ ถ้า ไม่ รู้ เขา จะ นินทา ว่า คน โง่ ประนินทิน นี้ ราคา ถูก เล่ม ละ สี่ บาท เท่า นั้น เชิญ มา ซื้อ ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม มี ถึง ห้า ปี ถ้า ต้องการ ได้ ตั้ง แต่ คริศ ศักราช ๑๘๗๘ ถึง ๑๘๘๓ ครบ หก ปี (จ. ห) ฯะ

๏ เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย มี ความ ปราถนา จะ ให้ ออก สอง อย่าง อย่าง หนึ่ง จะ ให้ ออก ทุก วัน เว้น แต่ วัน อาทิตย อีก อย่าง หนึ่ง ให้ ออก เจด วัน ครั้ง หนึ่ง เสมอ มิ ให้ ขาด เมื้อ คน ทั้ง ปวง ตั้ง ใจ ซื้อ เปน อัน มาก คง สำ เร็จ การ คง ได้ อ่าน หนังสือ จดหมาย เหตุ ราคา ถูก ๆ ด้วย แต่ บัด นี้ จะ ออก จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย นี้ เดือน ละ สอง คราว ไป ก่อน ๚ะ

๏ สยาม ไสมย ที่ จะ ออก พลาง เดือน ละ ๒ หน นั้น จะ ขาย ปลีก ฉบับ ละ สลึง

๏ ถ้า รับ เอา ตลอด ปี แล้ว ใช้ เงิน ล่วงน่า ราคา ปี ละ สาม บาท คือ ยี่ สิบ หก ฉบับ ถ้า มา รับ ไป จาก โรง พิมพ์ ถ้า จะ ให้ ส่ง ถึง บ้าน อาไศรย ไปรสนีย ต้อง เสีย ปี ละ สาม บาท สลึง เฟื้อง สอง อัฐ ๚ะ

๏ ค่า บอก ถึง ห้าง ขาย ของ ถึง การ เลล้ง แล ของ ซึ่ง จะ ขาย นั้น ฤๅ บอก ความ ของ คน ซึ่ง จะ หา การ ฤๅ แจ้ง ความ ต้องการ ของ ตัว จะ คิด ค่า ลง ตาม ว่า แล้ว นั้น ๚ะ

๏ ถ้า คน จะ เข้า กัน ซื้อ ถึง หก ฉบับ จะ คิด เอา แต่ ค่า ห้า ฉบับ คือ จะ ยก ให้ หนึ่ง ใน หก ๚ะ

๏ จดหมาย เหตุ นี้ เจ้า ของ จะ ส่ง แต่ เพียง เปน แห่ง ๆ ผู้ ซื้อ ต้อง ไป รับ ใน ตำบล ต่าง ๆ ซึ่ง จะ หมาย ไว้ นั้น

๏ ที่ บ้าน แม่ เปรม ที่ วัด เกาะ แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ แพ นาย เทพ ตรง ข้าม ปาก คลอง บางหลวง ที่ ขาย เครื่อง แก้ว แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ โรง พิมพ์ บาง คอแหลม แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ จะ ส่ง ทาง ไปรสนีย ถึง บ้าน ถ้า บ้าน อยู่ ใน เขตร ทาง ไปรสนีย นั้น แต่

ผู้ ซื้อ หนังสือ นี้ ต้อง เสีย เงิน ค่า หนังสือ ค่า ไปรสนีย เสร็จ ก่อน จึง จะ ส่ง ทาง นั้น ได้ แต่ ต้อง บอก ชื่อ ตำ บล บ้าน ถนน แล คลอง นัมเบอ ที่ อยู่ นั้น ให้ แน่ ด้วย ๚ะ

๏ เพราะ คน ที่ ซื้อ อ่าน นั้น มาก เจ้า ของ รับ ส่ง ทุก แห่ง ไม่ ได้ จะ ส่ง เปน แห่ง ๆ ไป พลาง ให้ ผู้ ซื้อ นั้น ไป รับ ทุก คราว ออก ณ ตำบล อัน อยู่ ใกล้ เคียง บ้าน ผู้ ซื้อ นั้น เถิด หนังสือ นี้ จะ ออก วัน พุฒ แรก ทั้ง ข้าง ขึ้น ข้าง แรม ทุก เดือน เมื่อ จัด ส่ง ถึง ตำบล อื่น แล้ว จะ บอก ให้ รู้ ด้วย ๚ะ

๏ หนังสือ ต่าง ๆ อัน มี ขาย ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม ๚ะ ๏ มี หนังสือ เปน เรื่อง พระเยซูสาศนา แล หนังสือ ต่าง ๆ สำหรับ สอน เด็ก ให้ อ่าน หนังสือ ไท แล หนังสือ อังกฤษ ออก มี หนังสือ สำหรับ สอน วิชา คิดเลข สอน ให้ รู้ ถึง ตำรา ดาว แล มี หนังสือ สำหรับ สอน ใจ ให้ รู้ ขนบ ธรรมเนียม จะ ได้ เปน คน เรียบ ร้อย แล จะ ได้ เปน คน แต่ง หนังสือ เปน เรื่อง ราว เปน บท กลอน หนังสือ อ่าน เล่น ก็ มี มาก หลายอย่าง หนังสือ ต่าง ๆ นั้น คือ ๚ะ

๏ ก ข ก กา ปถม ก กา ไท กา กับ สุนักข์ แล นก ยาง กากี คำ ฉันท์ แล คำ กลอน กฤษนา สอน น้อง ขันธ วิภังคินี ตำรา ยา เกล็ด พระ คริษวงษ ตาม มัคธาย แล ตาม โยฮัน เปน เรื่อง ใน พระ คำภีร์ พระเยซู สาศนา จันทะ โครบ จินดามณี พระยา ฉัททัน ซุยถัง ตำรา ดาว ตำรา คิด เลข อย่าง ใหม่ ทิพสังวาล นิราศ เกาะ จาน นิราศ เมือง แกลง นิราศ โคราช นิราศ ถลาง นิราศ ชม ตลาด นิราศ วัด เจ้าฟ้า นิราศ เดือน นิราศ พระ แท่น ดง รัง นิราศ ทวาราวดี

นิราศ นรินทร์ นิราศ พระบาท นิราศ พระ ปถม นิราศ เมือง เพ็ชร นิราศ อิเหนา กับ นิราศ ภูเขาทอง นก กระ จาบ เบญมาศ ทอง ปถมมาลา อัง กฤษ บุจฉา แล วิสัชนา ใน สาสนา แท้ จริง เพ็ช มงกุฎ พระ อไภย มณี พระ สมุท ราชาธิราช มงคลทีปนี แปล เปน สุภาสิต สอน หญิง มายา สัตรี ลักษณ วงษ สวัสดิรักษา บัญญัติ พระ ร่วง ภาลี สอน น้อง ลักษณ ภรรยา เจ็ด สถาน กฤษนา สอน น้อง ลักษณ บุตร สาม สถาน วงษ สวรรค์ เล่ภา คือ ขุนช้าง ขุนแผน สิงห ไกร ภพ สังข ทอง คือ เจ้าเงาะ สิบ สอง เหลี่ยม สุภาสิต ต่าง ๆ คือ โลก นิตย ขงจื๋ มงคลทีปนี แปล สุภาสิต สอน หญิง แม่ม่าย สอน ลูก สุภาสิต สอน เด็ก สุภาสิต พระ ร่วง สุภาสิต โคลง สมุท จะ หัด อังกฤษ อุณรุท อิเหนา ราม เกียรติ ๚ะ

๏ หนังสือ ภาษา สยาม ต่าง ๆ มี ขาย ที่ โรงพิมพ์ บางคอแหลม นี้ เมื่อ ขาย ปลีก มี ราคา ตีพิมพ์ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม ธรรมเนียม นั้น คือ ว่า ถ้า สมุด ไท เล่ม ๑ เปน อักษร พิมพ์ เล็ก คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบปก อ่อน เล่ม ละ บาท ถ้า เปน อักษร พิมพ์ ใหญ่ คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง เฟื้อง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบปก อ่อน เล่ม ละ หก สลึง ถ้า ใบปก แข็ง คิด ราคา ใบปก อีก เล่ม ละ บาท ถ้า ท่าน ทั้งหลาย จะ ซื้อ หนังสือ ที่ ละ มาก ๆ จบ ทุก เรื่อง ที่ มี ใน โรงพิมพ์ ฤา ถ้า ลูกค้า วานิช จะ ซื้อ ที่ ละ มาก ๆ สำ หรับ จะ ตั้ง โรง ขาย หนังสือ จะ ลด ราคา ร้อย ยี่สิบ บาท จะ คิด เอา แต่ ร้อย บาท ถ้า ไม่ ถึง เพียง นี้ จะ จัก ว่า ซื้อ ปลีก กัน ก็ คง ขาย ตาม ราคา ปลีก อัน บอก ไว้ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม นั้น แล ถ้า จะ มา ซื้อ หนังสือ ที่ โรงพิมพ์ นี้ ต้อง ใช้ เงินสด ขาย เชื่อ ไม่ ได้ ตั้งแต่ นี้ ไป เปน อันขาด