๏ ข่าว ใน กรุง เทพ ๚ะ

๏ เมื้อ คน จะ อยู่ ด้วย กัน หลาย คน จำ ต้อง มี การ ประพฤติ์ ต่อ กัน อย่า ให้ ข้าง หนึ่ง ข้าง ได แพ้ เปรียบ แก่ กัน ถ้า ต่าง คน ต่าง เต็ม ใจ ประพฤติ์ การ ต่อ กัน ด้วย ความ อัชฌาไสย จึ่ง มี ความ สบาย ด้วย กัน หมด การ เช่น นี้ สำเร็จ ไป ได้ เพราะ คน เช่นนี้ รู้ จัก ระงับ ใจ ทั้ง รู้ จัก ทั้ง ดี ใจ อด เว้น การ อัน ควร เว้น ทั้ง รู้ จัก ทั้ง เพียร ทำ การ อัน ควร ทำ คน ที่ อยู่ ด้วย กัน เรียบ ร้อย ดัง นี้ เปน คน อัน คง มี ความ เจริญ แต่ คน ใน โลกย นี้ ไม่ เหมือน กัน ที่ รู้ จัก รัก รู้ จัก เกรง รู้ จัก กลัว เหน แก่ กัน พวก เหล่า นี้ มี แต่ ความ สบาย อย่าง เดียว อีก จำพวก หนึ่ง มัก รัก ตัว เอง เกิน ไม่ เหน แก่ ผู้ อื่น ว่า ยาก สอน ยาก นึก อยาก อย่าง ไร จะ เอา ให้ ได้ สำเร็จ ความ ปราถนา คน อื่น จะ ยับ เยิน เสีย ประการ ได เขา ไม่ คิด ไม่ เหน แล้ว เพราะ เหตุ เช่น นี้ จึ่ง ต้อง มี การ บังคับ ข้อ บังคับ ต้อง เกิด การ คือ คอเวินแมนต์ การ คอเวินแมนต์ สำหรับ ครอบ ครัว สำหรับ คน ที่ เข้า กัน เปน พัค พวก ฝัก ฝ่าย เปน หมู่ เลก หมู่ ใหญ่ เปน บ้าน เปน เมือง เปน ประเทศ เปน พระราช อาณาเขตร ฯะ

๏ ถ้า คน รู้ ตัว ประพฤติ์ การ เรียบ ร้อย การ ครอง เขา เปน การ ง่าย การ งาม ถ้า คน มัก ดื้อ ใจ แขง ไม่ มี ความ อัชฌาไศย การ ครอง เขา เปน การ ยาก ต้อง กวด ขัน แขง แรง ให้ คน เช่น นั้น ราบ ลง ได้ ถ้า ชะนะ คน เช่น นั้น ไม่ ได้ การ ทั้งปวง คง เสีย ไป สิ้น ฯะ ๏ พระศาสนา อัน เปน คำ สั่งสอน ของ พระเจ้า แท้ จริง องค์ เดียว นั้น คน เรียบ ร้อย มัก เชื่อ มัก ประพฤติ์ มัก ครอง ตัว เอง ให้ ใจ ของ ตัว อยู่ ใน โอวาท ของ พระเจ้า องค์ นั้น ผู้ ได้ วาง แบบ สอน มนุษ อย่าง ดี ที่ สุด แล้ว ๚ะ

๏ ลูก เต้า ที่ รู้ จัก นับถือ พ่อ แม่ ผู้ หลัก ผู้ ใหญ่ เปน คน ครอง ง่าย อาญา พ่อ แม่ เปน อัน ควร แก่ การ แล้ว ๚ะ

๏ แต่ มี คน เปน อัน มาก ทั่ว ตลอด พิภพ ที่ ไม่ ยอม อยู่ ใน โอวาท ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด เลย มัน ไม่ เชื่อ ใน พระ เจ้า ไม่ ภอ ใจ ฟัง คำ พ่อ แม่ น้ำตา พ่อ แม่ ไม่ มี กำลัง ที่ จะ ชัก ให้ ใจ อ่อน ลง มัน ถือ ว่า คน อื่น เปน แต่ เพียง เหยื่อ สำหรับ มัน เพราะ มี คน เช่น นี้ ทั่ว กัน ใน ตำบล ต่าง ๆ ที่ มี คน อยู่ เปน หมู่ ๆ จึ่ง ต้อง จัด ตั้ง ให้ มี เจ้า พนักงาน สำหรับ จัด การ แผ่นดิน บ้าน เมือง จัด ให้ มี ผู้ มี อำนาถ ต่างๆ เปน ผู้ สำเร็จ การ แผ่นดิน บ้าน เมือง เปน เจ้า เปน ขุนนาง ผู้ ใหญ่ เปน กระลาการ สำหรับ บังคับ คน แซง อัน เปน เสี้ยน หนาม แผ่นดิน ทั้ง ใน ทั้ง นอก ให้ ราบ ลง จน ได้ เมื่อ มี การ สำหรับ แผ่นดิน เปน อัน เรียบ ลง แล้ว จึ่ง เรียก ว่า คอเวินแมนต์ ฯะ

๏ บัด นี้ ใน โลกย นี้ มี คอเวินแมนต์ หลาย ชนิด สม กับ ความ อัชฌาไสย แห่ง คน ทั้งปวง อัน เปน พื้น แผ่น ดิน บ้าน เมือง ต่าง ๆ นั้น เจ้า นั้น มี อยู่ หลาย ชนิด ที่ เรียก ว่า เอมบีรอร บ้าง กิง บ้าง เปรซิเดนต์ บ้าง พวก ผู้ สำเร็จ การ แผ่นดิน บ้าน เมือง เหล่า นี้ มี อำนาถ มาก กว่า กัน น้อย กว่า กัน ตาม ทำเนียม กดหมาย แผ่น ดิน บ้าน เมือง ต่าง ๆ นั้น ฯะ ๏ เมื่อ มี คอเวินแมนต แล้ว คน ทั้งปวง ทั้ง ผู้ ใหญ่ ผู้ น้อย ตลอด ทั่ว กัน ใน คอเวินแมนต นั้น ต้อง เตม ใจ ทำ ตาม กดหมาย ที่ คอเวินแมนตนั้น ได้ จัด ตั้ง ไว้ เปน การ ประพฤติ์ ทั่ว ตลอด บ้าน เมือง นั้น ๚ะ

๏ ถ้าคน ทั้งปวง ใน แผ่นดิน บ้าน เมือง เปน คน เรียบ ร้อย ดี แล้ว กดหมาย บ้านเมือง นั้น คง เปนอัน เรียบ ร้อย งาม ตาม คน ดี นั้น คน เหล่า นั้น คง เปน คน อัน มี ความ ดี ความ เจริญ ความ ศุข บ้าน เมือง แล คอเวิน แมนต นั้น คง ดี ขึ้น งาม ขึ้น เปน อัน นับถือ ตาม กัน ไป คน เปน คน ดี คน ชั่ว อย่าง ไร บ้าน เมือง คง เปน ไป ตาม คน ที่ เปนพื้น แห่ง บ้าน เมือง นั้น คง ดี แล ชั่ว ตาม กันไป ๚ะ

๏ นิทาน เปน คำ ประรำ ประรา ว่า ยัง มี ชาว ยุโรป สอง คน พี่ น้อง พี่ ชื่อ มิศเตอ ดับละยู น้อง ชื่อ มิศเตอ ยี่เรด เกิด ใน แผ่นดิน ยุโรป เปน บุตร เสร ฐี เมื่อ เขา พี่ น้อง ทั้ง สอง มี อายุ เจริญ ไวย ได้ ๒๐ ปี เสศ เขา ทั้ง สอง ได้ ลา บิดา มารดา ว่า จะ ไป เที่ยว ชม ภูม ประ เทศ แล ขนบ ธรรมเนียม บ้าน เมือง ต่าง ประเทศ บิดา มารดา ก็ ยอม อนุญาต ให้ ไป แล้ว ให้ ทรัพย ไป ใช้ สอย คน ละพัน ปอนด์ แต่ มิศเตอ ดับละยู พี่ ชาย สมัค ไป ข้าง ฝ่าย ทวีป อินเดีย แต่ มิศเตอ ยี่เรด น้อง ชาย สมัค ไป ข้าง ทวีป แอฟริกะ พี่ น้อง ทั้ง สอง ได้ สัญญา กัน ว่า ถ้า ได้ ศึกษา วิชา แล ขนบ ธรรม เนียม ต่าง ประ เทศ คล่อง แคล่ว ด้วย กัน ทั้ง สอง ฝ่าย กำหนด ใน สิบ ปี จึ่ง จะ กลับ ไป ชาติ ภูม เดิม คน ทั้ง สอง พี่ น้อง ได้ ไป เที่ยว ต่าง ประเทศ ตาม ประสงค์ ครบ สิบ ปี ก็ กลับ มา หา บิดา มารดา ทั้ง พี่ ทั้ง น้อง แต่ มิศเตอ ดับละยู ผู้ พี่ ไป ประเทศ อินเดีย กลับ มา เล่า ความ ให้ บิดา ฟัง ว่า ใน ประเทศ อินเดีย มี ธรรมเนียม จารีต ประหลาด หลาย ประการ ข้อ หนึ่ง ผู้ พิภากษา ตัด สิ้น ความ ของ พล เมือง นั้น ภอ ใจ รับ สินบน ลูก ความ ที่ แพ้ แก้ ให้ เปน เสมอ บ้าง ชะนะ บ้าง ตาม สินบน มาก แล น้อย ก็ ปฤกษา ตัด สิ้น โดย ผิด ความ ยุติธรรม ถ้า ลูก ความ ที่ โง่ เขลา ไม่ เข้า ใจ ความ ก็ ต้อง รับ ผิด รับ ชอบ ตาม คำ ปฤกษา ตัด สิ้น ที่ ผิด ทาง ยุติธรรม ดัง นี้ เนื่อง ๆ มา เต็ม ไป ทุก โรง ทุก ศาล ถ้า ลูก ความ ที่ ฉลาด รู้ ว่า ผู้ พิ ภากษา ตัด สิน ผิด ทาง ยุติธรรม แล้ว ลูก ความ ผู้นั้น ก็ ทำ เรื่อง ราว อุทธ ร้อง ต่อ นิมิศเตอ แล คอเวอนอ ฤๅ เจ้า แผ่นดิน ๆ ชำระ ผู้ พิภากษา ผิด ยุติธรรม ก็ พูด แก้ ตัว ว่า ที่ พิภากษา ผิด ยุติธรรม นั้น เพราะ เคลิบ เคลิ้ม หลง ลืม ไป ฝ่าย เจ้า แผ่นดิน แล นิมิศเตอ คอเวอ นอ ก็ สั่ง ให้ พภากษาใหม่ ให้ ถูก ต้อง บิดา จึ่ง ถาม มิศเตอ ดับละยู ผู้ บุตร ว่า ซึ้ง ผู้ พิภากษา ให้ ผิด ยุติธรรม ไป นั้น ด้วย เหตุ ใด มิศเตอ ดับละยู ตอบ บิดา ว่า ผู้ พิภากษา ผิด ยุติธรรม นั้น เพราะ โลภ อยาก จะ ได้ สิ้นบน เอา มา ประกอบ การ พนัน ต่าง ๆ อย่าง หนึ่ง แล เอา มา เลี้ยง คน ที่ ไม่ เปน ประโยชน์ สอง พวก คือ คน ทาษ ที่ ใช้ ตาม หลัง ประดับ ยศ หา ผล ประ โยชน์ มิ ได้ พวก หนึ่ง อีก พวก หนึ่ง คือ หญิง เมีย น้อย ซึ่ง เปน ที่ ร้อน ใจ ไม่ มี ประโยชน์ พวก หนึ่ง การ พนัน แล การ เลี้ยง ทาษ มาก ๆ แล เลี้ยง เมีย มาก ๆ ทั้ง สาม อย่าง นี้ ทำ ให้ เสีย ทาง ยุติธรรม ไป บิดา มิศเตอ ดับละยู จึ่ง ตอบ ว่า ซึ่ง เจ้า ว่า นี้ ชอบ แล้ว ที่ ยุโรป แต่ เดิม ก็ เหมือน กัน ครั้น ภาย หลัง เขา กลับ ใจ เปน ซิวิไลย ไม่ ประพฤติ์ ดั่ง ที่ เจ้า เล่า ให้ พ่อ ฟัง นั้น บ้าน เมือง ก็ เจริญ มั่ง คั่ง เพราะ ด้วย ความ สามคิ์ ประ กอบ ทาง ยุติธรรม บิดา มิศเตอ ดับละยู จึ่ง ถาม อีก ว่า ที่ เจ้า เล่า ว่า ผู้ พิภากษา ตัด สิ้น ผิด ทาง ยุติธรรม แล้ว แก้ ตัว ว่า หลง ลื้ม เคลิบ เคลิ้ม ไป นั้น ทำ ไม จึ่ง ไม่ มี โทษ มิศเตอ ดับละยู จึ่ง ตอบ บิดา ว่า จะ มี โทษ อย่าง ไรย เล่า เพราะ กฎหมาย เปิด ช่อง ไว้ ว่า ผู้ พิ ภากษา หลง ลื้ม ปฤกษา ผิด ให้ ปฤกษา ใหม่ ไม่ มี โทษ บิดา มิศเตอ ดับละยู จึ่ง ถาม ว่า นักปราช ผู้ แต่ง กฎหมาย เดิม จะ มิ โง่ นัก ฤา มิศเตอ ดับละยู จึ่ง ตอบ ว่า ไม่ โง่ เลย เปน ผู้ ฉลาด ยิ่ง นัก แต่ ฉลาด ข้าง บิด โกง เพราะ นักปราช ผู้ แต่ง กฎหมาย เดิม นั้น แต่ง ให้ มี ช่อง ไว้ แก้ ตัว เพราะ ทำ ผิด แล้ว จะ ได้ แก้ ตัว ไม่ มี โทษ บิดา มิศเตอ ดับละยู จึ่ง ตอบ ว่า ธรรม เนียม ที่ เจ้า เล่า นี้ ชั่ว ร้าย น่า เกลียด น่า อาย นัก คิด ไป ใจ หาย สง สาร ราษฎร ที่ โง่ เขลา ยาก จน นั้น เปน ที่ สุด มิศเตอ ดับละยู จึ่ง ตอบ ว่า พล เมือง ที่ โง่ เขลา แล ยาก จน นั้น ผู้ ดี ไม่ มี เมตา ดู ถูก เหมือน สัตว์ เดียระฉาน กิน ให้ กิน ของ เหลือ นุ่ง ห่ม ใช้ ของ ที่ เสีย แล้ว ๚ะ

๏ เรื่อง นี้ ยัง จะ มี ต่อ ไป คราว หลัง ๚ะ

๏ มา ถึง เมือง สมุท ปราการ วัน อังคาร เดือน สิบ สอง ขึ้น เจ็ด ค่ำ เวลา เช้า ๔ โมง ๑๐ มินิต ภัก แล้ว จึ่ง ออก เรือ กลับ จะ มา ยัง กรุง เทพ ฯ เวลา บ่าย ๔ โมง ๕๐ มินิต วัน นั้น เอง ๚ะ

๏ วัน จันทร์ เดือน สิบ สอง ขึ้น หก ค่ำ เรือ กล ไฟ อุบล บริทิศ ออก จาก เมือง สมุท ปราการ จะ ไป เมือง จันรบูรี เจ้า คุณ กรมท่า ก็ ไป ใน เรือ ของ ท่าน ๚ะ

การ สาศนา

๏ ณวัน อาทิตย์ เดือน สิบสอง ขึ้น ห้า ค่ำ หญิง สาว ชาว สยาม คน หนึ่ง เพราะ สำแดง ความ เชื่อ ใน พระเยซู เจ้า ได้ รับ ศีล จุ่ม น้ำ เข้า รีด กับ หมู่ ลูก สิศ ที่ มี ชื่อ ว่า บับติศ ชัช ใน กรุง เทพ พระ มะหา นคร ๚ะ

๏ นาย จ่ายง ได้ เลื่อน ที่ ขึ้น เปน ที่ หลวง นาย ศักดิ์ แล้ว ๚ะ

๏ หญิง ชาว สยาม คน หนึ่ง คลอด บุตร สาม คน ชาย ส่อง คน หญิง คน หนึ่ง ทั้ง แม่ ทั้ง ลูก ก็ สบาย ดี อยู่ แต่ นม แม่ นั้น ไม่ ภอ เลี้ยง ลูก สาม คน ให้ กิน อิ่ม บริบูรณ์ กรมหมื่น ภูธเรศ ธำรงค์ ศักดิ์ จึ่ง มี ความ กรุณา สมเพท ทั้ง แม่ ทั้ง ลูก จัด การ ออก เงิน ซื้อ น้ำ นม ให้ เลี้ยง ลูก ให้ กิน อิ่ม บริบูรณ เมื่อ มี คราว ควร คง ภา ทั้ง แม่ ลูก เข้า เฝ้า แม่ คง หลุด จาก เปน ทาษ เขา เพราะ ลูก สาม คน นี้ ๚ะ

๏ มี ข่าว ว่า พระบาท สมเด็จ พระเจ้า กรุง สยาม ทรง โปรด ให้ ยก ทัพ ขึ้น ไป จัด การ บ้าน เมือง ข้าง เหนือ ข้าง ตวัน ออก ตัก มิ ให้ ผู้ ร้าย เบียด เบียฬ ข่มเหง ราษฎร ใน ปลาย เขตร สยาม ใน แถบ เหล่า นั้น ส่มเด็จ เจ้า ฟ้า มหามาลา กรม พระ บำราบปักษ จะ เปน แม่ กอง ใน ครั้ง นี้ กอง ทัพ จะ ยก ขึ้น ไป เมื่อ ไร ยัง ไม่ แน่ ที่ จะ ยก ขึ้น ไป ใน เดือน อ้าย ๚ะ

๏ มี ข่าว เลื่อง ฦๅ ว่า จะ จัด ให้ กรมหมื่น พิชิต ปรีชากร ขึ้น ไป เปน แม่ กอง ช่วย ชำระ ความ เกี่ยว ข้อง กับ คน ต่าง ประเทศ ที่ นคร เชียงใหม่ ๚ะ

๏ ข้าง แรม เดือน สิบสอง กรม หมื่น พรหมวรา นุรักษ ได้ สร้าง พระ พุทธรูป ยืน องค์ หนึ่ง จะ ถวาย ไว้ ใน วัด พระนาง เสด็จ ก็ ทำ บุญ ที่ วัง ของ ท่าน ด้วย หลาย วัน ถวาย ไทย ทาน แก่ พระสงฆ์ แล ให้ ทาน แก่ คน แก่ ชะรา เปน อัน มาก ใน ทุก วัน นี้ ความ รู้ แล ปัญญา แล ความ ดี ของ บุถุชน ทวี ขึ้น มาก ก็ ควร จะ ดัด แปลง การ บุราณ ให้ สม ความ รู้ ก็ เปน การ อัศจรรย์ อยู่ อย่าง หนึ่ง ว่า คน ที่ เปน นักเรียน จะ นับ ถือ ไหว้ รูป อย่าง หนึ่ง อย่าง ใด ฤา คิด ว่า ควร จะ อาไศรย รูป จะ ได้ เตือน น้ำ ใจ ใน การ นมัสการ ถ้า มิ ได้ เหน แก่ จักษุ มิ ได้ ต้อง ด้วย มือ จะ ไม่ เชื่อ ไม่ นมัส การ ฤา ถ้า มี น้ำ ใจ เชื่อ มี ความ สัทธา มี ความ รัก ความ สุจริต ก็ คง เปน คุณ แก่ ตัว แก่ ใจ อาไศรย ใจ เหน แน่ ดี กว่า ตา เปน อัน มาก ๚ะ

๏ เมื่อ ณวัน อังคาร เดือน สิบเอ็ด แรม ๙ ค่ำ เวลา เก้า ทุ่ม เสศ จีน มี ชื่อ ๕ คน ลง เรือ ไล่ ตี ไทย คน หนึ่ง ไป ถึง กลาง น้ำ น่า วัด ทอง นพคุณ ทหาร กอง ตระเวน ฝ่าย ใต้ ซึ่ง ขึ้น อยู่ ใน พระเจ้า น้อง ยา เธอ กรมหมื่น เทวะวงษ วะโรประการ ภบ เข้า จึ่ง ได้ แวะ เรือ เข้า ไป ถาม จีน บอก ว่า ไทย เปน ผู้ ร้าย จีน กับ ไทย ต่าง คน ต่าง อายัด กัน ทหาร กอง ตระเวน เหน จีน ตี ไทย มี บาด แผล หลาย แห่ง เปน แผล ฉกรรจ์ ทหาร กอง ตระเวน จึ่ง ได้ เอา ตัว มา ทั้ง โจท ทั้ง จำเลย ครั้น รุ่ง ขึ้น ฝ่าย ไทย จำเลย ที่ ถูก ตี นั้น ก็ นิ่ง แน่ ไปพูด ไม่ ได้ หลวง สำรา จักทรานุกิจ ผู้ บังคับ การ จึ่ง ได้ สั่ง ให้ หมอ ใน กรม ทหาร กอง ตระเวน ตรวจ ดู หมอ ตรวจ ดู เหน ว่า คน ที่ ป่วย นั้น มี แผล เปน แผล ฉกรรจ์ ที่ ริม ใบ หู ข้าง ซ้าย เส้น โลหิต ใหญ่ ขาด เลือด จึ่ง ไหล ไม่ หยุด หมอ ได้ ผูก เส้น โลหิต เลือด หยุด แล้ว อาการ ก็ ค่อย ทุเลา ลง คน ที่ ป่วย นั้น ก็ พูด เปน ปรกติ หลวง สำรา จักทรานุกิจ จึ่ง สั่ง ให้ ออฟ พีซะซอ ใน กรม ทหาร ไป หา อำเภอ มา ชันสูตร บาด แผล เสร็จ แล้ว จึ่ง ได้ ให้ นำ เอา ตัว โจท จำเลย ไป ส่ง ยัง เจ้า พนักงาน กรม พระนคร บาล ภาย หลัง การ จะ เปน ประการ ใด ข้าพเจ้า ไม่ ทราบ ๚ะ

๏ เช้า มา ยัง กรุง เทพ แล้ว จะ ให้ เหน รูป ปลาด งาม ที่ มี ใน ประเทศ ต่าง ๆ ที่ เรา ไม่ เคย เหน จะ จับ เล่น ณวัน พุฒ วัน ประหัสบดี วัน ศุกร เดือน สิบสอง แรม เจ็ด ค่ำ แปด ค่ำ เก้า ค่ำ เวลา สอง ทุ่ม ครึ่ง มิศ เตอ โดริง ช่าง เล่น คน นี้ ได้ เล่น ถวาย ใน หลวง ใน ประเทศ ยุโรป หลาย ประเทศ หลาย เมือง เจ้า เมือง เมกลินเบิก พวก พ้อง ของ เจ้า ที่ ได้ มา เยี่ยม กรุง เทพ โปรด ทำ หนังสือ พระ ราชหัตถ์ เลขา ชม สรรเสริญ การ เล่น นั้น ให้ ไว้ เปน สำคัญ พระราช หัตถเลขา เจ้า อื่น ๆ ก็ มี หลาย ฉบับ ชม สรรเสริญ การ เล่น นั้น เปน อัน มาก การ ที่ จะ ให้ ดู นั้น ก็ เปน การ ให้ ความ รู้ ของ ท่าน ผู้ ดู นั้น มาก เลียด ขึ้น ด้วย ของ แล การ ใน ประเทศ ต่าง ๆ ใน พิภพ ของ เรา นี้ เชิญ ให้ ท่าน ทั้ง ปวง ไป ดู คง ไม่ คิด เสี่ย ดาย ค่า ดู นั้น เลย ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า ได้ รับ จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย ได้ เหน คำ มี ผู้ กล่าว ด้วย เรื่อง ลคร ปรินซ เที่ยเตอ เปน การ ยอ แล สรรเสริญ มิ ได้ กล่าว เปน คำ ติ เตียน ให้ ซอก ช้ำ เปน แต่ ยั่ว เย้า จะ ให้ สม ความ ปราถนา ของ ท่าน ผู้ ที่ กล่าว ข้าพเจ้า ขอ ขอบ ใจ ใน ถ้อย คำ ที่ กล่าว ทั้งปวง ซึ่ง ใช้ เปน ความ ดี ปรากฎ ขึ้น แก่ ข้าพเจ้า นั้น ด้วย แล้ว จะ ขอ ตอบ กับ ผู้ ที่ กล่าว ว่า ด้วย ข้าพเจ้า เปน ผู้ รัก ความ สนุกนิ์ ศุข สบาย มา นม นาน ได้ ประพฤติ์ ฝึก หัด เล่น ดัง นี้ ตาม ชอบ ใจ แต่ ก่อน ได้ ไป เที่ยว ใน ประ เทศ ยุโรป ภบ เหน การ สนุกนิ์ ด้วย การ เล่น หลาย บ้าน หลาย เมือง มี เมือง อังกฤษ แล ฝรั่งเสศ เปน ต้น มี การ เล่น ต่าง ๆ เปน เครื่อง ประดับ บ้าน เมือง อยู่ อย่าง หนึ่ง ใน โรง สำหรับ ที่ จะ เล่น ก็ มี ห้อง บ็อกซ์ สำหรับ กวิน ริง ปรินซ์ เอมบีรอ เอมเปรซ อนุญาต ยอม ให้ ทำ อาม ไว้ ใน โรง ลคร จะ ได้ มี เปน ที่ สง่า งาม แก่ บ้าน เมือง แล เปน ศักดิ์ ศรี แก่ ผู้ เจ้า ของ ลคร มี ทั่ว ไป ใน เมือง หลวง แล หัว เมือง ข้าพเจ้า ได้ เคย เหน มา ดัง นั้น ครั้น กลับ มา บ้าน เมือง ก็ คิด ปราถนา จะ ให้ การ เล่น ที่ ชอบ ใจ มี ขึ้น บ้าง เหมือน กับ เมือง ที่ ได้ เหน แต่ ใน เวลา นั้น ยัง หา ได้ จัด การ บำรุง บ้าน เมือง ให้ รุ่ง เรือง อย่าง ทุก วัน นี้ ไม่ ครั้น มา ใน เวลา ไสมย นี้ เหน ว่า มี ช่อง มี โอกาส ที่ จะ ยก การ เล่น ที่ ชำนาญ ของ ข้าพเจ้า ได้ ฝึก หัด ขึ้น ไว้ ตาม ชอบ ใจ ให้ คน บาง พวก ดู ได้ จึ่ง ได้ ยก การ เล่น ขึ้น ให้ เปน ที่ เจริญ ตา เจริญ ใจ แก่ คน ทั่ว ไป แล เปน เกียรติยศ สำ หรับ ประดับ บ้าน เมือง จะ ได้ เหมือน ประเทศ ยุโรป ตาม ที่ ได้ เหน มา จึ่ง ได้ อุส่าห์ ลง ทุน ออก เงิน ไป ทำ โรง การ ตก แต่ง แล เครื่อง ต่าง ๆ สำหรับ ที่ จะ เล่น ถึง ๘๐ ชั่ง ๙๐ ชั่ง ใน คราว นี้ เล่น มา ได้ ไม่ ช้า นาน พึ่ง เกบ เงิน ได้ ประมาณ พัน บาท เสศ ยัง หา ภอ กับ ที่ เสีย เงิน ลง ทุน ไป ไม่ เปน เวลา วิบัติ์ ของ การ สนุกนิ์ จะ บัง เกิด ขึ้น ก็ ดู เปน น่า อัศจรรย์ ไม่ รู้ สึก เหมือน กับ โรค ความ ไข้ บังเกิด คน สำหรับ เล่น ลคร ก็ วูบ วาบ ร่อย หรอ หมด ไป ไม่ ภอ กับ การ ที่ จะ เล่น เพราะ เปน ด้วย คน เล่น ลคร ของ ข้าพเจ้า ที่ บาง คน เขา ชอบ อยาก หา ความ สนุกนิ์ ใน ตัว เขา เอง บ้าง แล เขา ไม่ พึง ใจ ยินดี ใน ข้าพเจ้า ด้วย เหตุ ปราถนา นั่น ๆ นี่ ๆ ข้าพเจ้า จึ่ง ต้อง หยุด การ เล่น ไว้ ตาม เวลา ที่ หนึ่ง กว่า จะ สงบ สิ้น ฤทธิ์ มิ ได้ คิด จะ เล่น ให้ พวก ท่าน ที่ เคย ดู ได้ ต่อ ไป คราว นี้ มี การ สมโภช พระชนม์ พรรษา ข้าพเจ้า เล่น เพลง สมโภช จริง ตาม ที่ กล่าว เพราะ ลคร ไม่ มี ตัว พร้อม เพรียง ตาม เคย ตั้ง แต่ ณวัน แรม สี่ ค่ำ แรม ห้า ค่ำ เดือน สิบ ตาม กำหนด พวก คน ที่ เคย ดู ลคร ทาง บก รถ ม้า มา คับ คั่ง ใน กำแพง พระ นคร หลัง บ้าน หลาย รถ ทั้ง คน เดิน ชาย หญิง ภา กัน มา จะ ดู ลคร มาก ใน แม่ น้ำ คน มา ทาง เรือ มา แวะ เข้า แล้ว กลับ ไป ก็ หลาย สิบ ลำ เพราะ เคย เล่น เขา เคย ได้ ดู คน ที่ มา ทาง บก ทาง เรือ ภา กัน เข้า มา ขึ้น มา บน บ้าน ภบ ข้าพเจ้า ๆ ถาม ว่า ภา กัน มา ทำไม ทั้ง หญิง ทั้ง ชาย มาก มาย ก่าย กอง คน นั้น ๆ ตอบ ว่า ที่ นี่ เคย มี ละคร จะ มา ดู ละคร ตาม เคย จึ่ง ตอบ เขา ว่า แต่ ก่อน เคย เล่น จริง เพราะ พร้อม เพรียง เดี๋ยว นี้ ไม่ พร้อม เพรียง ไม่ อยาก จะ เล่น ให้ ไป ฟัง เพลง ที่ น่า บ้าน เถิด คน นั้น ๆ ว่า ไม่ ชอบ ฟัง เพลง อยาก ดู ละคร แล้ว ผลัด กัน พูด อ้อน วอน เจ้า ยั้ว ไป ต่าง ๆ ที่ จะ ให้ เล่น ละคร จึ่ง คิด จะ ลอง ใจ คน ดู ว่า จะ นิยม ยินดี อยาก ดู ละคร ของ ข้าพเจ้า จริง ฤา ไม่ ข้าพเจ้า จึ่ง ว่า ถ้า จะ ให้ เล่น จะ เอา เงิน ค่า ที่ ดู จะ ยอม ฤา ไม่ ยอม ก็ รับ โดย ชื่น ตา ว่า จะ ยอม เสีย เงิน ให้ ค่า ที่ ดู ทั่ว ทุก ตัว คน ด้วย เหตุ นั้น ข้าพเจ้า จึ่ง ได้ กำหนด นัด แก่ คน ผู้ ที่ อยาก ดู ละคร ว่า จะ เล่น ใน วัน แรม หก ค่ำ เดือน สิบ เพื่อ จะ ทด ลอง ใจ คน ดู ครั้น เล่น แล้ว ไป คืน หนึ่ง ครั้น รุ่ง ขึ้น กลาง วัน คน ต่าง ประเทศ รู้ ภา กัน มา ว่า จะ ขอ ดู ต่อ ไป อีก จึ่ง ต้อง มี ซ้ำ เปน สอง คืน การ เปน ดัง นี้ ครั้ง นี้ มี ผู้ กล่าว มา ใน จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย จะ ขอ ให้ คิด ซ่อม แซม เล่น ต่อ ไป ตาม ที่ กล่าว นั้น ข้าพเจ้า คิด ๆ ก็ อยาก จะ ยินดี นึก ว่า จะ ยอม ให้ สม ตาม ความ ปราถนา ของ คน ทั้งหลาย แต่ คิด วิตก ไป ว่า การ สนุกนี้ ได้ เคย ทำ ให้ เปน ทุกข์ มา ครั้ง หนึ่ง แล้ว เกลือก ว่า ปราช จะ สอด แคล้ว ติ เตียน ได้ ว่า เจ็บ ไม่ รู้ จัก จำ ขอ ผัด ทุ เลา ตริ ตรอง ดู ครั้ง หนึ่ง ก่อน แจ้ง ความ ให้ ท่าน ทราบ ตาม ความ จริง ที่ กล่าว มา นี้ แต่ ใน เวลา นี้ ที่ ยัง เหลือ มี ทุน อยู่ เพียง ไร ก็ จะ ทุ่น เล่น หา ความ ศุข บำรุง ใจ ตัว เอง ไป กว่า จะ บำรุง ไป ไม่ ได้ ตาม การ ตาม เวลา ยัง หา ได้ เห็น มี เวลา ที่ จะ คิด แผ่ เผื่อ ถึง ท่าน ทั้งหลาย ทั้งปวง ให้ พร้อม มูล บริบูรณ ดัง แต่ ก่อน ไม่ ได้ ต่อ เมื่อ ใด ได้ อินชุแรนซ์ บำรุง รักษา ความ ที่ เห็น ดี เห็น เจริญ ด้วย กัน ทั่ว ไป ข้าพเจ้า จึ่ง จะ ทำ ให้ สม ตาม ใจ ปราถนา ของ ท่าน ทั้งหลาย ทั้งปวง ได้ ด้วย ข้า พเจ้า เปน ผู้ หลง ใน การ เล่น เปน ความ ศุข สบาย จำ เกาะ ใจ ตัว มิ ได้ เล่น เช่น คน หา ผล หา ประโยชน์ เล่น อยู่ แต่ ใน บ้าน ใน เรือน มิ ได้ แผ่ เผื่อ กับ ผู้ อื่น ครั้น ต่อ มา ต้อง ไป เล่น บ้าน ผู้ อื่น เพราะ ขัด อำนาถ แล เสีย อ้อน วอน ไม่ ได้ จึ่ง ได้ ไป เล่น ที่ อื่น ก็ เห็น โทษ ต่าง ๆ เกิด ขึ้น บ้าง แล้ว แต่ ยัง ภอ ทน ได้ ด้วย พวก คน ดู ไม่ ดู สนุกนี้ แต่ ตา คิด เลย ไป จะ ให้ สนุกนี้ ใจ ด้วย ข้าพเจ้า ระอิด ระอา มา ช้า นาน แล้ว แต่ จำ เปน จำ ต้อง เล่น รักษา การ ด้วย ได้ อบรม เล่น มา ยืด ยาว ตั้ง แต่ อายุ ๒๓ ปี ยัง ไม่ มี เหตุ การ สำคัญ ครั้ง นี้ ข้าพเจ้า เห็น ว่า สม ควร ภอ ดิบ ภอ ดี กับ เวลา ที่ ได้ เล่น มา แต่ อายุ ๒๓ ปี มา จน ถึง ๖๔ ปี ซึ่ง ท่าน ทั้งหลาย ที่ ได้ อ้อน วอน มา ใน จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย ด้วย ถ้อย คำ อัน ไพร เพราะ เปน คำ ของ ผู้ ดี ที่ มี ปัญญา เปน นักปราช ที่ จะ ขอ ให้ ข้าพเจ้า เล่น ต่อ ไป นั้น ข้าพเจ้า ขอ ผัด ตริ ตรอง ให้ สม ควร แก่ การ แก่ เวลา จึง จะ ตอบ ให้ ท่าน ทราบ ด้วย ต่อ ครั้ง หลัง ฯะ

๏ ไซ่ง่อน วัน อังคาร เดือน สิบเอ็ด แรม สิบสี่ ค่ำ โรค ลง ราก เกิด ขึ้น อีก ที่ เมือง อะเลกซันเดรีย พวก เอกซะตรืม เลฟต ซัก ขวาง คอเวินแมนต ฝรั่งเสศ ด้วย การ ประเทศ ตอนกวิน ๚ะ

๏ ไซ่ง่อน วัน อังคาร เดือน สิบสอง ขึ้น เจ็ด ค่ำ อัด มิรัล เลซบีซ จะ เปน อัดมิรัล ต่อ แทน อัดมิรัล เมเยอ การ พูดจา ปราไสย จับ ว่า ใหม่ ที่ เกาะ มะดะ คาซคาร แล้ว ๚ะ

๏ ไซ่ง่อน วัน อังคาร เดือน สิบ สอง ขึ้น สิบ สี่ ค่ำ พวก ปรึกษา ราช การ ฝรั่งเสศ คือ แจมเบอร์ เหน ชอบ ยอม ความ ที่ มี ใน มุนิซิเปล บิล เจ้า คือ เกรานปรินซ ประเทศ เยอรมะนี เที่ยว เอา อากาศ อยู่ ที่ กรุง มะดริด ใน ประเทศ ซะเปน กำลัง รน ร้อน ใจ นัก ๚ะ

๏ ข่าว โทรเลข นอก ๚ะ

เงิน แบนก์ ลันดัน สี่ เดือน ๓ ชิลิง ๘ เปนซ แล ห้า ส่วน ใน ส่วน แปด แห่ง เปนซ หนึ่ง เงิน ไปรเวศ สาม เดือน ๓ ชิลิง ๙ เปนซ ค่า ซอวริน ทอง คำ ถึง ๕ เหรียน ๖๐ เซนต

๏ กรุง ลันดัน วัน เสาร์ เดือน สิบเอ็ด แรม สี่ ค่ำ หนัง สือ จดหมาย เหตุ ฝรั่งเสศ ติ การ ซึ่ง จะ ใช้ เงิน ทด แทน การ ซึ่ง ทำ แก่ มิศเตอ ซอ ซึ่ง มิศเตอ ซอ หา ร้อง นั้น เขา เยาะ เย้ย วัน อาทิตย แรม ห้า ค่ำ การ พูดจา ปรา ไสย งด ไว้ แล้ว ที่ เกาะ มะดะคาซคาร ที่ จะ เปน อัน ตก ลง ดี ไม่ ได้ คน ทั้งปวง หนี จาก เมือง ตะมะตาวี กลัว กำปั่น รบ จะ ระดม ยิง เมือง ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน สิบเอ็ด แรม เจ็ด ค่ำ ประ เทศ จีลี่ แล ประเทศ ปิรู ตก ลง ทำ หนังสือ สัญญา เรียบ ร้อย ไซน เสร็จ แล้ว พวก จีลี่ จัด การ ถอน พล รบ ออก จาก เมือง ลี่มะ แล เมือง กะลาโอ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน สิบเอ็ด แรม เจ็ด ค่ำ จับ เกาะ พวก ไนฮิลอิศ เปน อัน มาก ใน กอง ทัพ รุเชีย อัน อยู่ ที่ ประเทศ กอแกซัซ ได้ ใช้ พวก ข้า หลวง ให้ ไป สืบ ความ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน พุฒ เดือน สิบเอ็ด แรม แปด ค่ำ พวก ปฤกษา ราชการ บ้าน เมือง จับ การ ปฤกษา กัน วัน นี้ ใน หนังสือ เหลือง นั้น แจ้ง ความ ว่า พวก จีน จะ ให้ พวก ฝรั่งเสศ เลิก หนังสือ สัญญา ที่ ทำ ไว้ แล้ว แล ถอน ถอย ไป จาก ประเทศ ตอนกวิน แต่ พวก พล รบ เพิ่ม เติม ไม่ ช้า คง จะ ทำ การ ให้ สำเร็จ ภอ พวก จีน คง เหน การ อัน ควร กว่า บัด นี้ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน ประหัศบดี เดือน สิบเอ็ด แรม เก้า ค่ำ ลอด เดอบี่ ได้ เขียน หนังสือ ถึง พวก ที่ จะ ตั้ง กำปนี ไป อาไศรย์ อยู่ ให้ เกาะ นุคินี่ นั้น เปน กอโลนี่ ขึ้น ห้าม ไม่ ให้ ไป ตั้ง ที่ เกาะ นั้น แล แจ้ง ความ ว่า ถ้า ขืน ไป ตั้ง จะ สั่ง ให้ กำปั่น รบ ที่ ทะเล ปะซีฟิก ป้อง กัน รักษา ชาว เกาะ นั้น ด้วย ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน ศุกร เดือน สิบเอ็ด แรม สิบ ค่ำ ใน ที่ ปฤกษา ราชการ ประเทศ ฝรั่งเสศ คือ แจมเบอ ออฟ เดะปุดีซ์ พวก ที่ จะ เปลี่ยน ตั้ง ทำเนียม ใหม่ ที่ เดียว คือ ราดีกัล แจ้ง ความ แล้ว ว่า จะ ขอ ตั้ง โวด ติ การ ของ คอเวินแมนต ฝ่าย ประเทศ ตอนกวิน ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน เสาร เดือน สิบเอ็ด แรม สิบเอ็ด ค่ำ คอเวินแมนต อังคริษ ได้ ยอม รับ การ ซึ่ง คอเวินแมนต ฝรั่งเสศ จะ ทำ คือ ให้ มิศเตอ ซอ ๔๐๐ ชั่ง แล ขอ อะภัย โทษ ตาม สม ควร ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อาทิตย เดือน สิบเอ็ด แรม สิบสอง ค่ำ สมเด็จ พระเจ้า ซาร ได้ เรียก เอดีแกม พวก รุเชีย ของ เจ้า บัลแคเรีย ให้ กลับ มา แล เจ้า บัลแคเรีย ได้ ถอด เสนาบดี ผู้ ว่า การ ข้าง ซา พล รบ ผู้ เปน คน รุเชีย ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน จันทร เดือน สิบเอ็ด แรม สิบ สาม ค่ำ โรค ลง ราก ประเทศ เอเชีย นั้น เปน ขึ้น ใหม่ อีก ใน เมือง อะเลก ซันเดรีย วาน นี้ ตาย ถึง สิบ สอง คน ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน สิบเอ็ด แรม สิบ สี่ ค่ำ เกอนต กัลโนกี ร้อง ว่า มิ ได้ มี อัน ขัด ขวาง ร้าย ต่อ ประเทศ รุเซีย ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน พุฒ เดือน สิบสอง ขึ้น ค่ำ หนึ่ง หนัง สือ จดหมาย เหตุ ฝรั่งเสศ มี ความ เกลียด ยิ่ง มาก ขึ้น ต่อ ประเทศ จีน ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน ประหัสบดี เดือน สิบ สอง ขึ้น สอง ค่ำ ใน แจมเบอ ออฟ เดะบุติซ ฝรั่งเสศ มองเซอ ยุลิศ เฟรี่ แจ้ง ความ ว่า คอเวินแมนต มิ ได้ หมาย จะ ประกาศ รบ กัน รับ ประเทศ จีน แล พวก ฝรั่งเสศ ไม่ เชื่อ ว่า ประเทศ จีน จะ อาจ ทำ เช่น นั้น ภอ ตี เอา เมือง ซอนเต แล เมือง แบกนิก แล้ว ไม่ มี ใคร ที่ จะ ขับ พวก ฝรั่งเสศ ออก จาก ประเทศ ตอนกวิน ได้ พวก แจมเบอ จึ่ง ได้ ตั้ง โวด ไว้ ว่า มี ความ ไว้ ใจ พวก มินิศตร์ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อาทิตย เดือน สิบสอง ขึ้น สี่ ค่ำ พวก โฮะ ยอม หาฤา ปฤกษา กับ พวก ฝรั่งเสศ การ แรก เริ่ม ทำ สัญญา ต่อ กัน จับ ตั้ง แล้ว ๚ะ

๏ พระ องค์ เจ้า ปฤษฎางค ราชทูต สยาม ไป เที่ยว ที่ เมือง แฮคะ แล้ว คง กลับ มา กรุง ลันดัน เมื่อ เร็ว ๆ นี้ ตึก ที่ ราชทูต สยาม อยู่ บัด นี้ จะ ยก ให้ เปน ที่ อยู่ แก่ ราชทูต ใหม่ แล้ว ได้ จัด แจ่ง เช่า ตึก อื่น เคียง กัน สำหรับ ราชทูต เก่า นั้น ๚ะ

๏ ราชทูต สยาม ใหม่ ออก จาก เมือง มาเชล แล ได้ ถึง กรุง ปาริศ ณวัน เสาร เดือน สิบเอ็ด แรม สิบเอ็ด ค่ำ ท่าน ทั้งหลาย นั้น จะ ภัก อยู่ ใน ปาริศ น้อย วัน แล้ว จะ มา ยัง กรุง ลันดัน ๚ะ

๏ ราชทูต สยาม ใหม่ กับ พวก ของ ท่าน ถึง กรุง ลันดัน ณวัน เสาร เดือน สิบ สอง ขึ้น สี่ ค่ำ แล้ว ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน เสาร์ เดือน สิบ สอง ขึ้น สี่ ค่ำ มี การ ระเบิด เกิด ขึ้น วัน นี้ ใน ทาง รถ ไฟ ใต้ ดิน สอง แห่ง หลาย คน เจบ ป่วย การ นี้ เขา มัก ว่า เปน การ พวก ฟีนีอัน มี คำ ประกาศ จะ ให้ บำเหนจ ราง วัน แปด ร้อย ชั่ง แก่ ผู้ ซึ่ง จะ มา แจ้ง ความ จริง ให้ รู้ ถึง ผู้ ทำ นั้น ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อาทิตย เดือน สิบ สอง ขึ้น ห้า ค่ำ ใน วิก นี้ คอเวิน แมนต์ จะ ให้ ตั้ง โวด เปน ข้อ เพิ่ม เติม ยก ให้ มี เงิน ๔๑๖๖๖ ชั่ง เสศ สำหรับ ใช้ ใน การ ตอนกวิน ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน สิบสอง ขึ้น เจด ค่ำ การ วุ่น วาย เกิด ขึ้น ใน ประเทศ เซอเวีย ทำเนียม กว้าง ขวาง ทำ คับ แคบ เข้า แล้ว เพราะ การ วุ่น วาย นั้น จึ่ง ต้อง จัด ทหาร ให้ ออก ไป ที่ เกิด วุ่น วาย นั้น พวก กระบถ ตั้ง อยู่ ใน ที่ สำคัญ ต่าง ๆ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน พุฒ เดือน สิบสอง ขึ้น แปด ค่ำ พวก ทหาร แล พวก กระบถ กำลัง รบ กัน ใน ประเทศ เซอเวีย ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน ศุกร เดือน สิบสอง ขึ้น สิบสอง ค่ำ มี การ ระเบิด ใหญ่ ใน บ่อ ถ่าน หิน มูรฟีลด์ ที่ เมือง แอกริงตัน คราว นั้น มี ๑๑๑ คน ใน บ่อ นั้น ช่วย ให้ รอด มา ได้ แต่ ๔๘ คน เท่านั้น ๚ะ

๏ การ กระบถ นั้น แผ่ ออก แล มาก ขึ้น ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน ศุกร เดือน สิบสอง ขึ้น สิบสอง ค่ำ ท่าน เสนาบดี มินิศเตอ ฝ่าย กอโลนี ข้าง ทะเล ขอ อนุ ญาต ให้ เพิ่ม เติม เงิน สำหรับ การ ที่ ประเทศ ตอนกวิน อีก ๓๗๕๐๐ ชั่ง ๚ะ

๏ พวก ทหาร ตี ได้ ที่ ตั้ง ของ พวก กระบถ ที่ เมือง กะละฟัด จับ พวก กระบถ ถึง ร้อย คน ๚ะ

๏ คน นี้ ได้ มา อยู่ ใน ประเทศ สยาม นาน หลาย ปี มา แล้ว ครั้น อยู่ ไป นาน ได้ ขอ ให้ เจ้า ประเทศ ออสเตรีย อะนุญาต ให้ ออก จาก บังคับ พวก ออสเตรีย ให้ เข้า อยู่ ใน บังคับ เปน ซับเยกต สยาม ท่าน ก็ อะนุญาต ให้ ต่อ ที่ หลัง มิศเตอ ไปอะ คน นี้ ติด ใจ ชอบ บวช เปน เณร เปน พระสงฆ์ อยู่ ใน อาราม สยาม วัด หนึ่ง หลาย ปี ครั้น สึก ออก แล้ว ได้ ถวาย ตัว รับ ราชการ ใน หลวง ประเทศ สยาม โปรด ตั้ง ให้ เปน หลวง ทำ ราชการ ได้ หลาย ปี ต่อ ที่ หลัง ทูล ลา กลับ ไป ประเทศ ออสเตรีย ครั้น จะ ออก ไป นั้น ได้ ขอ ยืม เงิน หลาย สิบ ชั่ง บัด นี้ คำ เลื่อง ลือ ว่า พระองค เจ้า ปฤษฎางค ส่ง คำ โทรเลข เข้า มา ให้ ใน หลวง ทราบ ว่า มิศเตอ ไปอะ คน นี้ ยิง ปืน ตัด ชีวิตร ของ ตัว เอง ถึง แก่ อนิจกรรม แล้ว ๚ะ

๏ ที่ สงัด เปน แม่ แห่ง ความ รู้ ๏ คน อิ่ม ใจ มัก นอน เต็ม ตา ๏ ความ ซื่อ เปน ไม้ เท้า แขง แรง อาไศรย ได้

๏ อย่า เปน คน แรก วิวาท กับ เพื่อน รัก ๏ ความ สงไสย ข้อ หนึ่ง นำ ใจ ไม่ เชื่อ ๏ คำ ดี ถ้อย เดียว จะ ผลัก ความ โกรธ เท่า ลำ แม่ น้ำ ได้ ๚ะ

๏ ว่า ด้วย เรื่อง ของ หาย คือ ที่ แพ จีน เซ่ง จีน เซ่ง กับ บ่าว ใน เวลา กลาง คืน เคย ออก ตรวจ ดู น่า แพ หลัง แพ กลัว ว่า ผู้ ร้าย จะ มา ขึ้น แพ ขะโมย พวก เรือ กอง ลาด ตระเวน เหน เข้า จึ่ง ร้อง ถาม ว่า เวลา กลาง คืน ห้าม ไม่ ให้ เจ้า ของ แพ ออก ตรวจ พวก เรือ กอง ตระเวน ออก ตรวจ ดู อยู่ แล้ว ตั้งแต่ นั้น มา จีน เซ่ง เจ้า ของ แพ ก็ ไม่ ออก ตรวจ ไว้ ใจ แก่ พวก เรือ กอง ลาด ตระเวน แต่ จีน เซ่ง เคย เอา ต้น ระมุด ตั้ง ไว้ น่า แพ ขาย ต้น ระมุด นั้น เขา ต่อ ให้ สี่ ตำลึง จีน เซ่ง ไม่ ยอม ขาย จีน เซ่ง จะ ขาย ๕ ตำ ลึง ครั้น คืน ณวัน ขึ้น สิบห้า ค่ำ มี อ้าย ผู้ ร้าย มา ลัก เอา ต้น ระมุด ไป จีน เซ่ง ก็ หา รู้ ที่ จะ ไป เอา ใช้ กับ ใคร ได้ไม่ ซึ่ง ผู้ ร้าย ลัก ต้น ระมุด ไป ได้ ดี ร้าย พวก เรือ กอง ตระเวน จะ นอน หลับ ไป อย่าง นี้ ควร จะ ต้อง ให้ พวก เรือ กอง ตระเวน ใช้ จึ่ง จะ ถูก ต้อง เพราะ พวก เรือ กอง ตระเวน ได้ ห้าม เจ้า ของ แพ ผู้ ร้าย จึ่ง ได้ ลัก เอา ต้น ระมุด ไป ได้ ๚ะ

๏ อย่า มัก เชื่อ งาย อย่า ประมาท อย่า เลิน เล่อ ถึง ใคร จะ ว่า อย่าง ไร อย่า เลิก การ ระวัง—เอไดตอ ๚ะ

๏ ใน ปี นี้ ใน ระดู ฝน นี้ การ เช่น นี้ เกิด เปน สาม ราย แล้ว ณวัน อังคาร เดือน แปด แรม สิบ สอง ค่ำ ภูเขา ไฟ วิซุวิอัซ กำลัง ไว เกิด แผ่นดิน ไหว ที่ เมือง อิซเตี้ย คน ล้ม ตาย เปน กัน มาก ที่ เมือง กาซะมิก กิโอละ ใน ประเทศ อิตะลี่ พวก ชาว ยุโรป ได้ เรี่ย ไร เกบ เงิน ช่วย คน ที่ ต้อง ลำบาก คราว หนึ่ง ณวัน พุฒ เดือน เก้า แรม สิบ เอ็ด ค่ำ ก็ เกิด การ วุ่น วาย ใหญ่ ที่ เกาะ กรกะตู เกาะ ชาวะ แล เกาะ ซุมาตรา คน ต้อง ลำบาก ล้ม ตาย เปน อัน มาก พวก ขาว สิงฆ์ โปร์ ชาว สยาม แล ชาว ยุโรป ได้ เรี่ย ไร เงิน ช่วย แก้ ความ ลำบาก เกิด เพราะ การ ภูเขา ไฟ นั้น บัด นี้ มี ข่าว ใหม่ แจ้ง ความ ว่า ที่ เกาะ อมัติเปก ที่ ทเล สราบ นิคะราเคอะ มี ไฟ พลุ่ง ขึ้น จาก ท้อง แผ่นดิน อีก แห่ง หนึ่ง ใน สาม เดือน ที่ ล่วง ไป แล้ว วอลแกโนที่ เงียบ นาน แล้ว มิ ได้ มี เหตุ ต่าง ๆ บอก ว่า จะ คง ไว ขึ้น คน ที่ อยู่ ใกล้ เคียง แตก ตื่น ไม่ สบาย เปน อัน มาก ณวัน อังคาร เดือน เจ็ด ขึ้น สิบ สี่ ค่ำ ดิน หิน ละลาย ร้อน คือ ลาวะ ล้น ไหล จาก ปาก ช่อง ไฟ ใหม่ ออก ไป ข้าง เมือง ลาซ ปีลาซ ภูเขา นั้น กำลัง ไว ด้วย ไฟ ด้วย ลาวะ ล้น ไหล ตาม ข้าง ภูเขา ภา ทั้ง ต้น ไม้ ทั้ง หิน ทั้ง ดิน ทลาย ลง ไป ตาม กัน เสียง อู้ ร้อง ใต้ ดิน ทำ ให้ ทุก คน ที่ ได้ ยิน เสียง นั้น มี ความ วิตก กลัว แผ่นดิน สั่น ลั่น หวั่น ไหว เนือง เนือง กัน มา คน เปน อัน มาก จัด แจง อพยบ ภา กัน หนี แล เจ้า พนักงาน การ แผ่นดิน บ้าน เมือง จัด การ ช่วย คน ทั้งปวง ไป ให้ พ้น ที่ ร้าย นั้น ณะวัน อาทิตย เดือน เจด แรม สี่ ค่ำ ลาวะ นั้น ปิด ถนน มิด ทับ ชาย หนุ่ม สอง คน ตาย ของ ละลาย นั้น ล้น เท ออก มา เปน ลำ ดั่ง ลำ แม่ น้ำ มิ ได้ ขาด ชาว บ้าน คน ทั้งปวง สิ้น สะติ ปัญญา ต้อง จัด เรือ ต่าง ๆ ไป ถึง เกาะ นั้น บันทุก คน ภา ไป อยู่ เมือง คระนาดะ เมือง ริวะ แล เมือง อื่น ๆ ณะวัน อังคาร เดือน เจ็ด แรม หก ค่ำ ลาวะ นั้น ไหล ลง ไป ทาง อื่น ทาง ใหม่ ปิด ทาง จะ ไป ถึง เชือก สวน ไร่ นา ที่ เคย เลี้ยง ทั้ง คน ทั้ง ฝูง สัตว ใน ป่า จน เลี้ยง ไม่ ได้ เปนอัน ตัด เสบียง อาหาร จน ไม่ มี ที่ จะกิน ไฟ พลุ่ง ขึ้น ยิ่ง นัก ยิ่ง น่า กลัว คน น้อย ที่ เหลือ นั้น ต้อง หนี ขึ้น ฝั่ง ดอน ใหญ่ บัด นี้ ลาวะ โคลน ขี้ เท่า แล หิน ปิด บัง ข้าง ภูเขา ที่ แต่ ก่อน เปน ที่ น่า รัก น่า อยู่ หลาย ร้อย ปี มา แล้ว ๚ะ

๏ เรา ทั้งหลาย อัน อยู่ ใน ประเทศ สยาม ที่ ไม่ ได้ เหน ไม่ ได้ มี ความ อัศจรรย์ บังเกิด ดั่ง นี้ ควร จะ มี ใจ ขอบ พระเดช พระคุณ ของ พระเจ้า ผู้ เปน ใหญ่ ใน อนันต์ จักรวาฬ ทั่ว กัน ได้ โปรด ป้อง กัน รัก ษา แผ่นดิน บ้าน เมือง เรา แล ตัว เรา เวง มิ ได้ ให้ ต้อง อันตราย ร้าย แล ได้ โปรด ให้เรา มี อัน จะ ช่วย ผู้ ต้อง ลำบาก ด้วย ใจ เมตา กรุณา ไป ได้ ๚ะ

๏ ตั้ง แต่ กงซุล เยนิรัล บี แอช แฮเมล ได้ มี คำ ประ กาศ ขอ ให้ คน ใน กรุง ช่วย คน ขัด อับ จน ด้วย ไฟ เกิด จาก ท้อง แผ่นดิน แผ่นดิน ไหว แล น้ำ ทะเล ทวม เพราะ ไฟ นั้น คน ใน ประเทศ สยาม ได้ ช่วย กัน ออก เงิน คนละเล็ก ละน้อย ตาม มี ตาม เกิด เงิน ที่ ได้ นั้น เบ็ด เสร็จ ถึง สอง หมื่น สี่ พัน เจต ร้อย ห้า สิบ หก บาท เงิน ราย นี้ ส่ง ไป ถึง กอมมิติ สำหรับ จะ แจก ให้ แก้ คน ที่ ถูก ร้าย นั้น คน ละเล็ก คน ละ น้อย ช่วย แก้ ขัด กว่า คน เหล่า นั้น จะ มี กำลัง ทำ มา หา กิน ได้ เปน อัน สดวก อีก ชื่อ คน ที่ ให้ ทาน นั้น มี มาก จึ่ง ทำ บาญ ชี บอก ชื่อ คราว นี้ ใน สยาม ไสมย เปน อัน เสร็จ แล้ว แต่ บาญชี ชื่อ นั้น ลง หนังสือ จดหมาย เหตุ อังคริศ คือ สยาม วีกลี่ อัดเวอไตเซอ ซึ่ง ตี พิมพ์ ออก ณะ วัน เสาร เดือน สิบเอ็ด ขึ้น ห้า ค่ำ คราว หนึ่ง แรม หก ค่ำ คราว หนึ่ง แล แรม สิบ เอ็ด ค่ำ คราว หนึ่ง แล้ว แล บาญชี นั้น ก็ มี ที่ บ้าน กงซุล เยนิรัล แฮ เมล ด้วย ๚ะ

๏ คำ อธิบาย บาญชี เรี่ย ไร เงิน ช่วย คน ขัด ยาก ที่ เกาะ ที่ เกิด อันตราย ไฟ พลุ่ง ขึ้น จาก ท้อง แผ่นดิน แล น้ำ ท่วม ใน เดือน เก้า ข้าง แรม นั้น ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า มิศเตอ บีแฮช แอเมล ขอ อธิบาย ความ ว่า

๏ ส่วน เงิน ๒๗๒๕ บาท ที่ มี มา จาก เอเยนซี่ อังครึษ ต้อง เพิ่ม เติม เงิน ที่ มี ใน บาญชี แล้ว เมือ ได้ เงิน ราย นั้น ท่าน ผู้ ให้ นั้น ว่า ต้อง ถือ ว่า เปน เงิน ได้ ใน ทาง เอเยนซิ อังครึษ นั้น เงิน เพิ่ม เติม นั้น คือ ๚ะ

ห้าง บอนิโอ กำปะนี ๒๐๐ บาท มิศเตอ แอฟ แฮช กลาก ๘๐ บาท ครู เอศ เย สมิฑ ๖๐ บาท มิศเตอ เย เกนซ์ ๕๐ บาท

๏ ครั้น รวม เงิน ราย นี้ เข้า กับ ราย ใหญ่ นั้น เงิน นั้น ก็ ถึง ๗๑๑๕ บาท ที่ ได้ เพราะ ความ เพียร แล ชื่อ เสียง ดัง ของ มิศเตอ ดะเบลยู แฮซะ นุแมน ผู้ ว่า การ แทน เอเยนต์ แล กงซุล เยนิรัล อังครึษ ๚ะ

๏ ส่วน ราย เงิน ๓๐๐๐ บาท ซึ่ง ได้ มา จาก กอมมิศ แช แล กงซุล ฝรั่งเศศ กอนต์ ดะ เกอการะเด็ก ก็ ต้อง เพิ่ม เติม เงิน ของ มิศเตอ อี บอนิวิล อีก ๕๐ บาท เงิน ของ ท่าน กงซุล ฝรั่งเศศ ก็ ถึง ๓๐๕๐ บาท เบ็ด เสร็จ ด้วย กัน ๏ นาย ห้าง เมซเซอ มุเลอ แอน ไมซเนอ ก็ ได้ ช่วย แขง แรง จึ่ง ได้ เงิน หลาย ราย เพราะ การ อุส่าห์ ของ นาย ห้าง นั้น

๏ เงิน เรี่ย ไร คราว นี้ ก็ ได้คุณ เปน อัน มาก เพราะ การ ซึ่ง ครู เอศ เย สมิท ได้ ช่วย เปน อัน มาก ท่าน ได้ อนุญาต ให้ ข้าพเจ้า ใช้ หนังสือ พิมพ์ สยาม อัดเวอ ไตเซอ แล สยาม ไสมย แล้ว ได้ แปล แล ตี พิมพ์ หนัง สือ เซอกุลา หลาย ร้อย ฉบับ เปน ภาษา สยาม มิ ได้ คิด ค่า พิมพ์ ค่า แปล แล้ว ก็ ได้ ให้ เงิน ถึง ส่ม งาม ด้วย ฯะ

๏ ข้าพเจ้า ได้ ส่ง เงิน ออก ไป ถึง ๗๐๐๐ เหรียน ให้ พวก กอมมิตตี แจก จำหน่าย เงิน นี้ ถึง ๑๒๔๘๓ บาท ฯะ

๏ แทน คน ทั้งปวง อัน ต้อง ยาก บำบาก นั้น ข้าพเจ้า ขอ สำแดง ความ กะตัญญู ลึก ซึ้ง แก่ ท่าน ทุก นาย ที่ ได้ ช่วย ใน การ เรี่ย ไร : กับ เงิน ช่วย ที่ กรุง เทพ ฯ เปน อัน สำเร็จ แท้ จริง ขอ ให้ ความ เมตา นั้น ภบ ปะ บำเหน็จ ผล อัน งาม บริบูรณ ข้าพเจ้า บีแอซ แฮ เมล แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน สิบเอ็ด แรม แปด ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๕ ปี มะแม เบญจศก ฯะ

๏ คำนับ มา ยัง มิศเตอ เอะไดเตอ ที่ รัก ใคร่ นั้น ขอ ท่าน เอา หนังสือ แปล ฉบับ นี้ ลง ใน จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย ของ ท่าน ซึ่ง ออก ถัด วัน นี้ ไป ข้าพเจ้า ได้ รับ หนังสือ นี้ แต่ พวก กอมมิติ กลาง ที่ เกาะ บะแต เวี่ย อัน เปน ธุระ จะ ช่วย แก้ ขัด คน ที่ ต้อง ยาก เพราะ การ ร้าย อัน เกิด ที่ เกาะ กระกะตูอะ คำนับ มาแต่ บี แฮซ แฮเมล กงซุล เยนิรัล ของ ส่มเด็จ พระเจ้าแผ่นดิน เนเธอแลนด์

๏ บะแตเวี่ย วัน อังคาร เดือน สิบเอ็ด ขึ้น แปด ค่ำ คำ นับ มา ยัง กงซุล เยนิรัล ฮอลันดา ที่ กรุง เทพ ด้วย ว่า หนังสือ ของ ท่าน ซึ่ง เขียน ณวัน พุฒ วัน จันทร์ แล วัน ศุกร เดือน สิบ แรม ๓ ค่ำ แรม ๘ ค่ำ แรม ๑๒ ค่ำ แจ้ง ความ ว่า ได้ ส่ง มา คราว หนึ่ง เงิน ๒๐๐๐ เหรียน อีก คราว หนึ่ง ๓๐๐๐ เหรียน อีก คราว หนึ่ง ๒๐๐๐ เหรียน ได้ รับ ทั้ง สาม คราว แล้ว ข้าพเจ้า ขอ ขอบ คุณ เปน อัน มาก เพราะ ท่าน ได้ อุส่าห์ เพียร ช่วย คน ต้อง ลำ บาก เพราะ การ ร้าย ที่ เกาะ กระกะตูอะ ฯะ

๏ ข้าพเจ้า ก็ ขอ ให้ ท่าน แจ้ง ความ กะตัญญู เต็ม ใจ ของ ข้าพเจ้า แก่ ท่าน ทั้งปวง ใน กรุง เทพ ฯ ทั้ง ชาว ประเทศ สยาม ทั้ง ชาว นอก เพราะ ผล ทาน อย่าง งาม ของ ท่าน แล แจ้ง ความ กะตัญญู แก่ ท่าน กงซุล ด้วย กัน แจ้ง ให้ ท่าน ทั้งหลาย ทราบ ว่า การ สมเพท ของ เขา ใน ครั้ง นี้ เปน ที่ นับถือ กัน อย่าง สูง ในเมือง นี้

๏ มิศเตอ เดวิซอน นอแมน เปรซิเดนต์ แล มิศเตอ ดี บีตซ์ เซกริเตอรี่ พวก กอมมิตี้ กลาง สำหรับ จะ ช่วย แก้ คน ขัด เพราะ การ ร้าย ที่ เกาะ กระกะตูอะ ทั้งสอง นาย ลง มือ ไซน ฯะ

๏ บัด นี้ มี ทาง ที่ จะ คิด อ่าน เอา ข่าว โทรเลข ตลอด พิภพ มา ยัง กรุง เทพ ทุก วัน ครั้น ได้ แล้ว เมื่อ ไร จะ ตี พิมพ์ ลง ใน ทัน ใด แจก จำหน่าย ให้ แก่ ท่าน ทั้งหลาย อัน อยาก จะ ได้ รับ แล จะ ส่ง ให้ แก่ ท่าน ผู้ ที่ มี ใจ รับ นั้น ตาม ทาง ไปรสนีย ทุก คราว ออก นั้น ค่า ข่าว โทรเลข นั้น แล ค่า หนังสือ พิมพ์ นั้น จะ แบ่ง เปน ส่วน เท่า กัน แล ท่าน ผู้ รับ นั้น จะ ต้อง ออก เงิน ใช้ ส่วน ของ ท่าน ไป พลาง เมื่อ เปน การ ปรกติ ลง กำหนด การ ได้ แน่ แล้ว จึ่ง จะ กำหนด ราคา หนังสือ พิมพ์ นั้น ฉบับ ละ เท่า นั้น แล้ว ไม่ ต้อง เสีย ค่า อื่น นอก จาก ค่า หนังสือ พิมพ์ ซึ่ง จะ กำหนด ไว้ นั้น ถ้า ท่าน ทั้งหลาย อัน มี่ ความ ยินดี่ อยาก จะ ได้ ข่าว โทร เลข เช่น นี้ ทุก คราว ที่ มี่ มา นั้น เชิญ เขียน หนังสือ มา ยัง ครู สมิท ที่ บาง คอแหลม จะ ได้ คิด อ่าน ทำ การ ให้ เปน อัน สำเร็จ ให้ เปน ผล แก่ ท่าน ทั้งปวง อัน อยาก ได้ ความ รู้ ถึง การ ตลอด พิภพ อัน ควร จะ รู้ ให้ ทัน การ ทัน ใจ ด้วย ๚ะ

คราว แรก ๑๐ บันทัด ฤา น้อย กว่า ๑๐ บันทัด ๗ บาท ๒ สลึง คราว แรก ทุก บันทัด เกิน ๑๐ บันทัด คิด เอา บันทัด ละ ๓ สลึง ถ้า จะ ลง กว่า หน หนึ่ง จะ เรียก เอา ครึ่ง ราคา ที่ ว่า มา นี้

สิบ บันทัด ฤา น้อย กว่า สิบ บันทัด เดือน ละ ๗ บาท ๒ สลึง ทุก บันทัด อัน เกิน สิบ บันทัด จะ เรียก เอา บันทัด ละ ๓ สลึง

แถว เท่า แถว น่า ใน แถว หนึ่ง จะ เรียก เอา ปี ละ ๖๖ บาท ซีก แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๕๐ บาท เซี่ยว แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๒๗ บาท

๏ แจ้ง ความ ให้ รู้ ทั่ว กัน ๚ะ

๏ ตึก ช่าง ชัก รูป โฟโตแครฟ ตั้ง อยู่ ใน เมือง ( เคียง ประตู ผี แล ถนน ใหม่ ใน เขตร วัง พระองค เจ้า จันทร ทัศ จุธาธาร ) ๚ะ

๏ มิศเตอ ดะเปลยู เกนเนด ลอฟตัส มี่ ความ ยินดี่ ขอ แจ้ง ความ ให้ ท่าน ที่ เปน ฝรั่ง เปน ไทย เปน จีน ทราบ ทั่ว กัน ว่า ข้าพจ้า ได้ จัด การ จะ รับ จ้าง ชัก รูป โฟโตแครฟ ใน ตึก ใหม่ นี้ ที่ ได้ จัด ไว้ สำหรับ การ เช่น นี้ แล้ว ที่ ตึก นั้น มี เรือน แก้วแล ของ อื่น อันไม่ เคย มี ใน กรุง เทพ ฯ ท่าน ทั้งหลาย อัน มี ธุระ ใน การ ราย นี้ เชิญ มา หา ที่ ตึก อัน ว่า มา แล้ว นี้ จะ ได้ ช่วย ให้ สำเร็จ ความ ปราถนา โดย เร็ว ราคา นั้น จะ คิด เอา แต่ ภอ สมควร การ นัด หมาย จะ ทำ ให้ แล้ว ตาม นัด การ ที่ ผู้ จ้าง จะ สั่ง คง ทำ ให้ แล้ว โดย เร็ว ท่าน ทั้งหลาย ที่ จะ ให้ ไป ชัก รูป ที่ บ้าน เขา จะ คิด เอา ราคา แล้ว แต่ จะ ตก ลง กัน มิศเตอ ดะเปลยู เกนเนด ลอฟตัช ช่าง ชัก รูป แจ้ง ความ มา ณวัน ศุกร เดือน สี่ แรม เจ็ด ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๔ ปี มะเมีย จัตวาศก ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า นาย หนู เปน ผู้ รับ จ้าง แช่ สิ่ง ของ เครื่อง รูปพรรณ ต่าง ๆ คือ แช่ ถ้วย แก้ว ไม้ แช่ สังกะลี ดีบุก เหล็ก แช่ ทอง เหลือง ทอง แดง ทอง ขาว ทอง ลง หิน ฤา สิ่ง ของ เครื่อง รูปพรรณ ต่าง ๆ ที่ แช่ มา แต่ ยุโรป ฤา ประเทศ อื่น ๆ ที่ ลอก เสีย ไม่ งาม เหมือน อย่าง เดิม นั้น ข้าพเจ้า จะ รับ ทำ ให้ เปน นาค เปน ทอง เปน เงิน เหมือน อย่าง เดิม แล จะ ให้ เกลี้ยง เกลา เปน เงา งาม เสมอ อย่าง เยอรแมน ที่ มา แต่ ยุโรป ฤา ประเทศ อื่น ๆ ให้ สม กับ ความ ปราถนา ของ ท่าน โดย งาม ดี แล เร็ว แล จะ คิด ราคา ให้ ถูก ต่ำ กว่า ที่ มา แต่ ยุโรป ฤา ประเทศ อื่น ๆ ไม่ ให้ เหลือ เกิน ภอ สมควร กับ ผู้ ที่ จ้าง แช่ นั้น ถ้า ท่าน ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด จะ มา จ้าง แช่ ซอ เชิญ ท่าน มา ที่ บ้าน ข้าพเจ้า ได้ ตั้ง ที่ แช่ อยู่ ที่ ตึก ริม ตึก ไปรสนีย ข้าง บน ขึ้น มา ถ้า ว่า ราคา ตก ลง กัน แล้ว ข้าพเจ้า จะ รับ ทำ ให้ ได้ โดย เร็ว แจ้ง ความ มา ตั้ง แต่ ณวัน พุฒ เดือน สิบเอ็ด แรม ค่ำ ๑ ปี มะแม เบญจศก จุลศักราช ๑๒๔๕ ( ต ป ) ๚ะ

๏ เปน ภาษา อังคริษ บอก วัน เดือน ฝรั่ง จีน ไทย บอก ให้ รู้ เลอียด ว่า ดวง อาทิตย์ อยู่ เหนือ ฤา ใต้ กลาง โลกย์ ทุก วัน เท่าไร ตลอด ปี ให้ รู้ ว่า สูน ไสย กลาง ดวง อา ทิตย์ ดู โต เล็ก เท่าไร ทุก วัน ให้ รู้ ว่า เวลา เที่ยง แล เวลา ตาม เงา แดด คลาด กัน วัน ละ เท่าไร ให้ รู้ ว่า เว ลา น้ำ ขึ้น น้ำ ลง ที่ กรุง เทพ ทุก วัน แจ้ง ให้ รู้ ถึง การ อื่น เปน อัน มาก อัน ควร คน ทั้งปวง จะ รู้ ถ้า ไม่ รู้ เขา จะ นินทา ว่า คน โง่ ประนินทิน นี้ ราคา ถูก เล่ม ละ สี่ บาท เท่า นั้น เชิญ มา ซื้อ ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม มี ถึง ห้า ปี ถ้า ต้อง การ ได้ ตั้ง แต่ คริศ ศักราช ๑๘๗๘ ถึง ๑๘๘๓ ครบ หก ปี (จ. ห) ๚ะ

๏ เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย มี ความ ปราถนา จะ ให้ ออก สอง อย่าง อย่าง หนึ่ง จะ ให้ ออก ทุก วัน เว้น แต่ วัน อาทิตย อีก อย่าง หนึ่ง ให้ ออก เจด วัน ครั้ง หนึ่ง เสมอ มิ ให้ ขาด เมื่อ คน ทั้ง ปวง ตั้ง ใจ ซื้อ เปน อัน มาก คง สำ เร็จ การ คง ได้ อ่าน หนังสือ จดหมาย เหตุ ราคา ถูก ๆ ด้วย แต่ บัด นี้ จะ ออก จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย นี้ เดือน ละ สอง คราว ไป ก่อน ๚ะ

๏ สยาม ไสมย ที่ จะ ออก พลาง เดือน ละ ๒ หน นั้น จะ ขาย ปลีก ฉบับ ละ สลึง

๏ ถ้า รับ เอา ตลอด ปี แล้ว ใช้ เงิน ล่วง น่า ราคา ปี ละ สาม บาท คือ ยี่ สิบ หก ฉบับ ถ้า มา รับ ไป จาก โรง พิมพ์ ถ้า จะ ให้ ส่ง ถึง บ้าน อาไศรย ไปรสนีย ต้อง เสีย ปี ละ สาม บาท สลึ้ง เฟื้อง สอง อัฐ ๚ะ

๏ ค่า บอก ถึง ห้าง ขาย ของ ถึง การ เลลัง แล ของ ซึ่ง จะ ขาย นั้น ฤา บอก ความ ของ คน ซึ่ง จะ หา การ ฤา แจ้ง ความ ต้อง การ ของ ตัว จะ คิด ค่า ลง ตาม ว่า แล้ว นั้น ๚ะ

๏ ถ้า คน จะ เข้า กัน ซื้อ ถึง หก ฉบับ จะ คิด เอา แต่ ค่า ห้า ฉบับ คือ จะ ยก ให้ หนึ่ง ใน หก ๚ะ

๏ จดหมาย เหตุ นี้ เจ้า ของ จะ ส่ง แต่ เพียง เปน แห่ง ๆ ผู้ ซื้อ ต้อง ไป รับ ใน ตำบล ต่าง ๆ ซึ่ง จะ หมาย ไว้ นั้น

๏ ที่ บ้าน แม่ เปรม ที่ วัด เกาะ แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ แพ นาย เทพ ตรง ข้าม ปาก คลอง บางหลวง ที่ ขาย เครื่อง แก้ว แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ โรง พิมพ์ บาง คอแหลม แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ จะ ส่ง ทาง ไปรสนีย ถึง บ้าน ถ้า บ้าน อยู่ ใน เขตร ทาง ไปรสนีย นั้น แต่ ผู้ ซื้อ หนังสือ นี้ ต้อง เสีย เงิน ค่า หนังสือ ค่า ไปรสนีย เสร็จ ก่อน จึ่ง จะ ส่ง ทาง นั้น ได้ แต่ ต้อง บอก ชื่อ ตำ บล บ้าน ถนน แล คลอง นับเบอ ที่ อยู่ นั้น ให้ แน่ ด้วย ๚ะ

๏ เพราะ คน ที่ ซื้อ อ่าน นั้น มาก เจ้า ของ รับ ส่ง ทุก แห่ง ไม่ ได้ จะ ส่ง เปน แห่ง ๆ ไป พลาง ให้ ผู้ ซื้อ นั้น ไป รับ ทุก คราว ออก ณ ตำบล อัน อยู่ ใกล้ เคียง บ้าน ผู้ ซื้อ นั้น เถิด หนังสือ นี้ จะ ออก วัน พุฒ แรก ทั้ง ข้าง ขึ้น ข้าง แรม ทุก เดือน เมื่อ จัด ส่ง ถึง ตำบล อื่น แล้ว จะ บอก ให้ รู้ ด้วย ๚ะ

๏ หนังสือ ต่าง ๆ อัน มี ขาย ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม ๚ะ

๏ มี หนังสือ เปน เรื่อง พระเยซูสาสนา แล หนังสือ ต่าง ๆ สำหรับ สอน เด็ก ให้ อ่าน หนังสือ ไท แล หนังสือ อังกฤษ ออก มี หนังสือ สำหรับ สอน วิชา คิด เลข สอน ให้ รู้ ถึง ตำรา ดาว แล มี หนังสือ สำหรับ สอน ใจ ให้ รู้ ขนบ ธรรมเนียม จะ ได้ เปน คน เรียบ ร้อย แล จะ ได้ เปน คน แต่ง หนังสือ เปน เรื่อง ราว เปน บท กลอน หนังสือ อ่าน เล่น ก็ มี มาก หลาย อย่าง หนังสือ ต่าง ๆ นั้น คือ ๚ะ

๏ ก ข ก กา ปถม ก กา ไท กา กับ สุนักข์ แล นก ยาง กากี คำ ฉันท์ แล คำ กลอน กฤษณา สอน น้อง ขันธ วิภังคินี ตำรา ยา เกล็ด พระ คริษวงษ ตาม มัธธาย แล ตาม โยฮัน เปน เรื่อง ใน พระ คัมภีร์ พระ เยซู สาสนา จันทะ โครพ จินดามณี พระยา ฉัททัน ซุย ถัง ตำรา ดาว ตำรา คิด เลข อย่าง ใหม่ ทิพสังวาล นิราศ เกาะ จาน นิราศ เมือง แกลง นิราศ โคราช นิราศ ฉถาง นิราศ ชม ตลาด นิราศ วัด เจ้า ฟ้า นิราศ เดือน นิราศ พระ แท่น ดง รัง นิราศ ทวาราวดี นิราศ นรินทร์ นิราศ พระบาท นิราศ พระปถม นิราศ เมือง เพ็ชร นิราศ อิเหนากับ นิราศ ภูเขา ทอง นก กระ จาบ เบญมาศ ทอง ปถม มาลา อัง กฤษ บุจฉา แล วิสัชนา ใน สาสนา แท้ จริง เพ็ชมงกุฎ พระ อไภยมณี พระ สมุท ราชาธิราช-มงคลทิปนี แปล เปน สุภาสิต สอน หญิง มายา สัตรี ลักษณวงษ สวัสดิ รักษา บัญญัติ พระ ร่วง ภาคย์ สอน น้อง ลักษณ ภรรยา เจ็ด สถาน กฤษนา สอน น้อง ลักษณ บุตร สาม สถาน วงษสวรรค์ เลภา คือ ขุนช้าง ขุนแผน สิงหไกรภพ สังข ทอง คือ เจ้า เงาะ สิบ สอง เหลียม สุภาสิต ต่าง ๆ คือ โลกนิตย ขงจื๋ มงคลทิปนี แปล สุภาสิต สอน หญิง แม่ ม่าย สอน ลูก สุภาสิต สอน เด็ก สุภาสิต พระร่วง สุภาสิต โคลง สมุก จะ หัด อังกฤษ อุณรุท อิเหนา รามเกียรติ ๚ะ

๏ หนังสือ ภาษาสยาม ต่าง ๆ มี ขาย ที่ โรง พิมพ์ บาง คอ แหลม นี้ เมื่อ ขาย ปลีก มี ราคา ตี พิมพ์ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม ธรรมเนียม นั้น คือ ว่า ถ้า สมุด ไท เล่ม ๑ เปน อักษร พิมพ์ เล็ก คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ บาท ถ้า เปน อักษร พิมพ์ ใหญ่ คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง เฟือง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ หก สลึง ถ้า ใบ ปก แขง คิด ราคา ใบ ปก อีก เล่ม ละ บาท ถ้า ท่าน ทั้งหลาย จะ ซื้อ หนังสือ ที่ ละ มาก ๆ จบ ทุก เรื่อง ที่ มี ใน โรง พิมพ ฤๅ ถ้า ลูกค้า วานิช จะ ซื้อ ที่ ละ มาก ๆ สำ หรับ จะ ตั้ง โรง ขาย หนังสือ จะ ลด ราคา ร้อย ยี่ สิบ บาท จะ คิด เอา แต่ ร้อย บาท ถ้า ไม่ ถึง เพียง นี้ จะ จัด ว่า ซื้อ ปลีก กัน ก็ คง ขาย ตาม ราคา ปลีก อัน บอก ไว้ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม นั้น แล ถ้า จะ มา ซื้อ หนังสือ ที่ โรง พิมพ์ นี้ ต้อง ใช้ เงิน สด ขาย เชื่อ ไม่ ได้ ตั้ง แต่ นี้ ไป เปน อัน ขาด