๏ ข่าว ใน กรุง เทพ ฯะ

๏ เมื่อ วัน อาทิตย เดือน อ้าย ขึ้น สิบ ค่ำ ประมาณ บ่าย สามโมง มี หมู่ จีน พวก หนึ่ง ลง มา วิวาท กัน กับ จีน ที่ โรง บ่อน นั้น เกิด ตี กัน แทง ฟัน กัน ถูก อาวุธ ที่ มี บาด แผล เจบ ลำบาก เตม ที่ หลาย คน บาง คน ที่ ถูก อาวุธ กลัว จะ ทน ลำบาก ไม่ ได้ คง ตาย บ้าง หมู่ ที่ วิวาท ตี แทง ฟัน กัน นั้น มาก เกิน กำลัง หมู่ โปลิศ อัน อยู่ เคียง นั้น จึง ห้าม ปราม ระงับ ไม่ ได้ ฯะ

๏ มี ข่าว เลื่อง ลือ กัน ว่า พระบาท สมเด็จ พระเจ้า กรุง สยาม มี พระ บรมราช โองการ สั่ง ให้ เลิก จัด กอง ทัพ ซึ่ง หมาย พระไทย จะ ให้ ไป จัด แจง การ บ้าน เมือง ข้าง เขตร เหนือ ฝ่าย ตะวัน ออก พล ไพร่ ที่ ถูก ไป นั้น เพราะ นาย ของ ตัว สั่ง นั้น คง ดี ใจ เปน อัน มาก ไม่ ต้อง วุ่น วาย เสีย เงิน จ้าง ให้ คน อื่น ไป แทน ตัว ไม่ ต้อง จัด ของ เพื่อ คราว ขัด ผู้ ที่ เสีย เงิน ให้ นาย จ้าง คน ไป แทน แล้ว นั้น นาย จะ ไม่ ต้อง คืน เงิน นั้น ให้ แก่ ผู้ ที่ เสีย นั้น ฤๅ ฯะ

๏ ข้าพเจ้า ขอ แจ้ง ความ มา ยัง ท่าน เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย ให้ ทราบ ด้วย ข้าพเจ้า ได้ ยิน ได้ ฟัง ข่าว หนังสือ สยาม ไสมย ของ ท่าน ที่ ได้ ลง ซึ่ง มี เหตุ การ สิ่ง ใด ก็ ได้ ทราบ เหตุ การ ต่าง ๆ ดุจ ดั่ง ข้าพเจ้า เหมือน อยู่ ใน ที่ มืด มี ผู้ เอา ของ สว่าง มา ส่อง ให้ เหน สิ่ง ของ ต่าง ๆ ควร จะ ชื่น ชม ยินดีน ใน ท่าน โดย มาก เพราะ หนังสือ สยาม ไสมย ของ ท่าน อุปมา เหมือน ของ สว่าง ทั่ว โลกย ข้าพเจ้า ได้ ทราบ เหตุ อยู่ อย่าง หนึ่ง ใน ทุก วัน นี้ ก็ ไม่ ใคร่ ได้ ยิน ได้ ฟัง มาก อัน เหตุ การ โปลิศ ที่ กรม หมื่น ภูธเรศ ธำรงค์ ศักดิ์ ที่ ท่าน ได้ จัด เสีย ใหม่ ทั้ง โปลิศ ท้อง ที่ สามเพง ถนน ใหม่ วัด สะเกด วัง น่า มี ผู้ ตรวจ ตรา แขง แรง มี เหมือน แต่ ก่อน ผู้ ที่ ท่าน ใช้ ให้ ไป เปน ผู้ ตรวจ นั้น ก็ เปน คน เหน แก่ ราชการ แขง แรง ไม่ เหมือน กับ ท่าน แต่ ก่อน ๆ โปลิศ ก็ ได้ ความ ศุข สบาย มาก โปลิศ ก็ มี ใจ ทำ ราชการ ทั่ว ทุก ตัว คน ถึง จะ จับ คน ได้ ก็ เอา ไป ส่ง ยัง ศาล ทุก เรื่อง ทุก ราย ไม่ ได้ งุบ งิบ แล้ว กัน ที่ โรง โปลิศ เดิม แต่ ก่อน นั้น ชั้น โปลิศ ออก ยาม ไป แล้ว จาก รับ การ หลวง ยัง ต้อง ไป ทำ การ ที่ บ้าน ของ นาย โปลิศ โดย มาก บาง ที ใช้ ให้ ฟัน ดิน ตัก น้ำ บ้าง เหน เปน การ น่า สัง เวศ ที่ สุด ครั้น มา ใน ไสมย นี้ ก็ ยัง ไม่ เหน มี เหมือน แต่ ก่อน ข้าพเจ้า ได้ พิจารณา ทั่ว ไป ทุก โรง โปลิศ คน ที่ เปน นาย โปลิศ ขึ้น ใหม่ ก็ ต่าง คน แต่ง โรง เปน ที่ สอาด ใน ตา มาก ฯะ

๏ อนึ่ง ข้าพเจ้า ได้ พิเคราะห์ ดู โปลิศ ทุก วัน นี้ โป ลิศ ที่ รักษา น่า ที่ ต่าง ๆ นั้น ถึง ทำ โทษ น้อย กว่า กัน ดัง นี้ โปลิศ ก็ ยัง กลัว เกรง มาก กว่า แต่ ก่อน อีก ข้อ หนึ่ง โปลิศ แต่ ก่อน บาง ที นาย โปลิศ ย่อม ประพฤติ์ การ ไม่ เปน ยุติธรรม โปลิศ มัก เบียด เบียฬ ชาว บ้าน ร้าน ตลาด ครั้น รู้ ถึง นาย ๆ ก็ ปัด เป่า เสี่ย ไม่ ทำ โทษ กับ คน ผิด มี อย่าง นี้ มา โดย มาก ราษ ฎร นอน ตา ไม่ ค่อย หลับ เพราะ ต้อง รวัง บ้าน เรือน เปน อัน มาก ตั้ง แต่ เปลี่ยน ทหาร ลาด ตระเวน ใน ถนน ต่าง ๆ นายใหญ่ ท่าน ตรวจ ตรา กำชับ กำชา ราษ ฎร ค่อย นอน ตา หลับ ลง บ้าง ถึง คน จะ เดิน ไป สาม เพง ก็ ไม่ใคร่ มี อันตราย สิ่ง ใด เพราะ โปลิศ ระวัง เหตุ การ แขง แรง มาก ท้อง สามเพง เปน ที่ น่า กลัว มาก นัก จะ มี คน พาล ชุก ชุม ยัง ค่อย สงบ ลง ได้ การ ที่ เรียบ ร้อย ใน การ โปลิศ ทั้ง นี้ ก็ เปน ด้วย อำนาถ พระบารมี ของ กรมหมื่น ภูธเรศ ธำรงค์ ศักดิ์ ท่าน จัด การ เหน แก่ การ ที่ จะ ให้ ความ เย็น แก่ ราษฎร ทั่ว กัน ท่าน จึ่ง ได้ จัด คน ของ ท่าน ไป ช่วย กำกับ ดู แล ทุก น่า ที่ โปลิศ ทั้ง ตำบล วัด สระเกด แล วัง น่า ก็ เรียบ ร้อย ไป ตาม กัน ทุก ตำบล ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า ขอ หาฤา มา ยัง ท่าน ยัง นาย ที่ ได้ เดิน เรือ เข้า ออก ใน คลอง ตะภาน หัน ได้ ทราบ ด้วย โรง รับ จ้าง เรือ ที่ ตีน ตะภาน หัน รับ จ้าง เรือ ต่าง ๆ จอด ออก มา จน กลาง คลอง ข้าพเจ้า เหน เรือ เปน อัน มาก แล้ว ที่ น่า ท่า จ้าง เรือ นั้น เรือ ที่ จะ เดิน เข้า ออก แสน ลำบาก บาง ที ก็ โดน กัน ทุก วัน ทุก เวลา ถ้า หลีก กัน ไป ข้าง หนึ่ง ออก ไป เกย เรือ เขา เขา ก็ ร้อง ว่า ทำไม โดน เรือ จอด ถ้า เหน ว่า เปน เรือ ชาว บ้าน นอก แล้ว ก็ เอา หิน เอา อิฐ ทิ้ง ขว้าง เอา ตาม อำนาถ ของ เขา ชาว เรือ ได้ ความ ลำบาก อยู่ เนือง ๆ ลาง คน ก็ บ่น ว่า ที่ ท่าน นาย คลอง ท่าน ไป ไหน เสีย ท่าน จึ่ง ไม่ ช่วย จัด แจง จะ ทำ เปน ประการ ใด ดี จึ่ง จะ ได้ เดิน เรือ ได้ สดวก น่า กลัว จะ วิวาท กัน เพราะ คราว น้ำ ขึ้น เชี่ยว แล้ว ต้อง ระวัง ที เดียว ข้าพ เจ้า ได้ เหน วิวาท กัน แทบ ทุก วัน เพราะ เรือ หลีก กัน ที่ ตรง เหล่า นั้น มิ ได้ ขาด ซึ่ง ข้าพเจ้า ว่า มา นี้ เปน ความ จริง ที เดียว ท่าน ที่ ได้ เดิน เรือ เข้า ออก ก็ ได้ ทราบ อยู่ ทุก ท่าน ทุก นาย ขอ ท่าน ช่วย โปรด ลง พิมพ์ สยาม ไสมย ด้วย เผื่อ ท่าน ที่ มี อำนาถ ท่าน จะ ช่วย ให้ พวก เรา ได้ เดิน เรือ สดวก บ้าง กระมัง จะ ได้ ปรกติ เรียบ ร้อย ดี แล จะ ไม่ ต้อง เกิด ความ เพราะ เดิน เรือ ข้าพเจ้า เหน เปน ความ ร้อน ใจ เปน ที่ สุด ๚ะ

๏ ถ้า มี ท่า เรือ จอด เปน อัน มาก ควร ที่ เจ้า ของ ท่า จะ สั่ง ให้ ผู้ จอด จอด เรือ อย่า ให้ กีด ขวาง ทาง เรือ ที่ จำ ต้อง เดิน เข้า ออก ใน คลอง ซึ่ง เปน ทาง สำหรับ คน ทั่ว กัน จะ เดิน นั้น — เอะไดเตอ ๚ะ

๏ จะ ขอ กล่าว ด้วย พวก เจ้า ภาษี คือ เจ้ สัว สอน ๑ เจ้ สัว โพ ๑ เจ้ สัว ริว ๑ ท่าน สาม คน นี้ มี ความ ดี มาก ด้วย เมื่อ แต่ ก่อน ท่าน ก็ ได้ เคย ทำ ภาษี อากร แต่ ท่าน ชำระ ส่ง เงิน หลวง เสร็จ ควร จะ ต้อง กล่าว ถึง ความ ชอบ ของ ท่าน ซึ่ง พวก จีน ที่ ทำ อากร อยู่

ทุก วัน นี้ ข้าพเจ้า เหน เปน นี่ เงิน หลวง ทุก คน ๆ หนึ่ง เปน นี่ ( ๔๐๐ ชั่ง ๕๐๐ ชั่ง ) ( ๕๐๐ ชั่ง ๖๐๐ ชั่ง ) ( ๓๐๐ ชั่ง ๔๐๐ ชั่ง ) ก็ มิ ใคร่ เปน นี่ หลวง มาก ก็ อุส่าห เอา ใจ เจ้า พนักงาน ๆ จะ ต้อง การ อะไร ก็ อุ ส่าห หา ให้ พวก จีน แท้ เก็บ ได้ เงิน ฝาก ไปเมือง จีน เหลือ แต่ ตัว สู้ กู้ ไถ่ อยู่ ใน นี้ ถ้า เปน นี่ มาก แล้ว จะ เอา อะไร กับ มัน ตัว คน เดียว ๚ะ

๏ ถ้า คิด ดู ไทย เสีย เปรียบ โบราณ ท่าน ยอม ว่า เนื้อ เต่า ยำ เต่า พวก จีน มา จาก เมือง จีน มี แต่ เสื้อ กับ กางเกง ถ้า เจ้า พนักงาน เหน ว่า ผู้ ใด ขึ้น เงิน หลวง ได้ สูง โปรด ให้ แก่ จีน คน นั้น ทำ พวก จีน ทุก วัน นี้ ได้ ทำ ภาษี ดี กว่า ไม่ได้ ทำ ภาษี ได้ ทำ ภาษี เหมือน กับ ได้ เปน ขุนนาง ไม่ ได้ ทำ ภาษี เหมือน กับ เจก คน โซ ผู้ ซึ่ง แต่ง จดหมาย เหตุ ทั้ง นี้ เขา เหน แก่ การ แผ่นดิน ผู้ ใด มี ปัญญา อ่าน ต้อง สรรเสิญ ผู้ ใด หา ปัญญา ไม่ ก็ ติเตียน ๚ะ

๏ มี คน พูด กัน ว่า พวก จีน เจ้า ภาษี เปน นี่ หลวง คละมาก ๆ แล้ว จะ ไป เอา อะไร กับ พวก จีน ความ ข้อ นี้ ก็ ชอบ กล ๚ะ

๏ คน รู้ จัก รักษา เงิน ไม่ ใคร่ จะ จน ๏ ตั้ง นาฬิกา ใบ หนึ่ง ให้ ถูก แล้ว จะ เปน แบบ ตั้ง หลาย ใบ ให้ ถูก ได้ ๏ คน หนึ่ง ที่ ทำ ผิด จะ นำ คน ทั้ง บ้าน หลง ได้

๏ ความ สนุกนี้ เปน แต่ ผี หลอก ๏ ทรัพย์ มาก ไม่ เบน อัน อิ่ม ใจ กำลัง เปน แต่ ของ อวภ ซู ๏ เมด งา ทุก เมด ช่วย ทำ ให้ ทนาน เตม ๏ วัน นี้ คน เจริญ ชีวิตร ด้วย ความ สนุกนี้ ด้วย ทรัพย์ ด้วย ความ จองหอง พรุ่ง นี้ จะ จน จะ ตาย ๏ วัน นี้ จัด การ ลำหรับ หลาย ปี ข้าง น่า พรุ่ง นี้ ลง หลุม ผี เงียบ วัน นี้ จัด กิน อาหาร อะหร่อย พรุง นี้ ตัว จะ เปน อาหาร แก่ ตัว หนอน ๚ะ

๏ วัน นี้ แต่ง ตัว ด้วย ของ มี่ ราคา งาม พรุ่ง นี้ โคลน จะ เปน ผ้า ห่ม ๏ วัน นี้ ติด ใจ รัก เย่า เรือน ห้อง ที่ ล้าง แล้ว ตาม ชอบ ใจ พรุ่ง นี้ จะ ติด ขัง อบู่ ใน โลง ผี ๏ วัน นี้ ถอย ใน ตำแหน่ง นาม สูง พรุ่ง นี้ ละ ของ นี้ ไว้ จะ สู่ หลุม ผี ๏ วัน นี้ ชม รูป สวย งาม พรุ่ง นี้ เปน ของ เกลียด แก่ ตา คน ทั่ว กัน ๏ วัน นี้ ฝั่น เหน สวรรค์ เปน น่า รัก พรุ่ง นี้ จะ ร้อง ทุกข แต่ ไม่ ทัน ความ รอด

๏ วัน นี้ มี่ ความ ไว้ ใจ สูง พรุ่ง นี้ ตาย ด้วย ความ เจบ ใจ เสีย ใจ ๏ เมื่อ โกรธ นับ สิบ จึ่ง พูด ถ้า เคือง แก่ นับ ร้อย ก่อน ๚ะ

๏ คน จน อด เพราะ ไม่ มี่ อัน จะ กิน คน มั่ง มี่ อด เพราะ ไม่ กิน ๏ คน ตะหนี่ อด ด้วย ใจ โลภ ไม่ อยาก เปลือง ๏ คน ละโมบ อด กิน เพื่อ จะ ได้ กิน เกิน ส่วน ของ ตัว ๚ะ

๏ ท่าน ออก จาก กรุง เทพ ฯ มา ถึง ปาก น้ำ ณวัน ประหัศบดี เดือน อ้าย ขึ้น สิบ สี่ ค่ำ ทุ่ม หนึ่ง ใน เรือ จักร ไฟ พระเหมา มัน จักร แล กลับ จะ เข้า มา กรุง ณวัน เสาร์ เดือน อ้าย แรม ค่ำ หนึ่ง เวลา เช้า สาม โมง ๚ะ

๏ มี ข่าว ลง มา ว่า ใน เมือง ลาว อัน ขึ้น กับ เมือง เชียงใหม่ เข้า ปี นี้ ไม่ สู้ งาม บริบูรณ นัก ที่ จะ ได้ ครึ่ง หนึ่ง เสีย ครึ่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ณวัน เสาร์ เดือน สิบสอง ขึ้น สิบเอ็ด ค่ำ จุลศัก ราช ๑๒๔๕ ปี มะแม เบญจศก มี การ โสกันต์ พระราช ธิดา ทรง พระนาม ดารารัสมี่ บุตร เจ้า เชียงใหม่ เปน การ โต ใหญ่ ทำ งาม ดี ที่ สุด พระยา สัมภารกร เปน เจ้า พนักงาน จัด แจง ลำดับ การ ให้ คล้าย เคียง กับ การ เช่น เคย มี ใน กรุง เทพ ท่าน ผู้ หลัก ผู้ ใหญ่ ท่าน เจ้า เมือง ลาว ต่าง ๆ ใน แขวง เมือง เชียงใหม่ ประชุม พร้อม กัน ช่วย การ โสกันต์ พระราช ธิดา เจ้า เชียง ใหม่ ๚ะ

๏ ใน ระดู แล้ง นี้ มิศเตอ คูลด์ ซึ่ง ได้ ทำ ราชการ ใน บริติษ เอเยนซี ของ สมเด็จ พระนาง กวิ่น อังกฤษ ที่ กรุง เทพ สัก สิบ ห้า ปี จะ ขึ้น ไป รับ ราชการ เปน กงซุล อังกฤษ ที่ เมือง เชียงใหม่ มิศเตอ คูลด์ เปน คน ชำนาญ ใน ภาษา แล ธรรมเนียม ประเทศ สยาม คง มี คุณ เปน อัน มาก แก่ ลูก ค้า วานิช ชาว ต่าง ประเทศ ที่ จะ ไป อาไศรย อยู่ แล เที่ยว ค้า ขาย ใน เมือง ลาว ข้าง ฝ่าย เหนือ นั้น ๚ะ

๏ ณวัน ศุกร เดือน อ้าย ขึ้น สิบ ห้า ค่ำ เวลา สอง ทุ่ม หมู่ นักปราช หนังสือ ใน พวก นักเรียน ใน ซกูล หลวง ได้ มี คราว ชุมนุม สำแดง ความ รู้ แล กำลัง ปัญญา ให้ คน ทั้งปวง มา ฟัง มา ดู ๚ะ

๏ พวก ครู ที่ ซกูล หลวง ได้ แจก หนังสือ กาด เชิญ ท่าน ผู้ หลัก ผู้ ใหญ่ มา ฟัง มา ดู กำลัง บุตร ชาว สยาม สำแดง ความ รู้ แล กำลัง ปัญญา ที่ เกิด ขึ้น ตั้ง แต่ ได้ ไป เรียน ใน ซกูล หลวง นั้น สมเด็จ พระเจ้า น้อง ยาเธอ เจ้า ฟ้า ภาณุ รังษี สว่าง วงษ กรม หลวง ภาณุ พันธุวงษ วรเดช แล พระยา ภาษกรวงษ แล พวก ข้า ราชการ อื่น หลาย ท่าน กับ พวก ฝรั่ง กงซุล ลูก ค้า วานิช พวก ครู ข้าง พระเยซู ศาสนา แล บุตร ภรรยา คน ต่าง ประเทศ หลาย คน มา ประชุม พร้อม ตาม หนังสือ เชิญ ๚ะ

๏ ครั้น พวก แตร เครื่อง ฝรั่ง แรก เล่น แล้ว พวก นักเรียน มา เล่า ความ ที่ เรียน จำ ได้ คล เรื่อง คือ ๚ะ

๏ หม่อม สุพัฒน์ ว่า ด้วย ลำ คลอง ชีวิตร ฯะ

๏ นาย พัน ว่า ด้วย ผี ฯะ

๏ นาย ชุ่ม ว่า ด้วย ทำนอง ต้น ไม้ แตก งอก ใหญ่ ขึ้น ฯะ

๏ นาย สี่ ว่า ด้วย ทัพ นักเรียน ซกูล ฯะ

๏ นาย แก้ว ว่า ด้วย ต้อง การ อยาก ได้ ฯะ

๏ นาย จัน ว่า ด้วย ทหาร เด็ก ฯะ

๏ นาย สวน ว่า ด้วย ยิ้ม หน้า บึ้ง ปาก บุ้ย ฯะ

๏ นาย เอม ใหญ่ เล่า กลอน ว่า ด้วย คน เตี้ย คือ ตอม ทัมบ ตาย ฯะ

๏ พวก แตร เครื่อง ฝรั่ง เล่น ครั้ง สอง แล้ว พวก นัก เรียน ได้ อ่าน เรื่อง คล เรื่อง คือ ฯะ

๏ นาย เยื้อน ว่า ด้วย ยา สูบ ยา อม ฯะ

๏ หม่อม เจ้า พร้อม ว่า ด้วย กระษัตร อังคริษ โบราณ ใจ กล้า หาญ มี พระนาม ริจาด เกอ ดะลื่ออน ฯะ

๏ นาย แจ่ม ว่า ด้วย เครื่อง บิน ฯะ

๏ นาย มงคล ว่า ด้วย พระราช พิธี ฯะ

๏ นาย ยี่ ว่า ด้วย ลม ฯะ

๏ นาย โชติ ว่า ด้วย รูป พระ แล ผู้ ทำ รูป นั้น ฯะ

๏ นาย พิกุน ว่า ด้วย แซวิงช์ แบนกซ์ คือ ที่ ซึ่ง รัก ษา เงิน ซึ่ง คน จน ฝาก ไว้ ให้ มี ดอก เบี้ย งอก ฯะ

๏ พวก แตร เครื่อง ฝรั่ง เล่น อีก ครั้ง หนึ่ง แล้ว มี การ พูด จา กัน ฯะ

๏ นาย เอม ใหญ่ กับ นาย เอม รอง พูด ถึง เด็ก จน หา กิน ขาย หนังสือ จดหมาย เหตุ ฯะ

๏ พวก แตร เครื่อง ฝรั่ง เล่น อีก ครั้ง หนึ่ง จึง มี นัก เรียน สอง คน พูด สำแดง โวหาร ฯะ

๏ นาย ชม พูด ด้วย เรื่อง สูบ ฝิ่น ฯะ

๏ นาย ซะมูเอล พูด ด้วย เรื่อง เดก ชาย จะ มี คุณ อย่าง ไร

๏ พวก แตร เครื่อง ฝรั่ง เล่น อีก ครั้ง หนึ่ง แล นัก เรียน สอง คน พูด ถึง ขอ ถาม ว่า การ ติด เหล้า เปน คน ขี้ เมา ฤา การ ณรง สงคราม ข้าง ไหน จะ ร้าย กว่า กัน ฯะ

๏ นาย อัน พูด ให้ เหน ว่า การ ขี้ เมา ร้าย กว่า ฯะ

๏ นาย แช่ม พูด ให้ เหน ว่า การ ณรง สงคราม ร้าย กว่า ฯะ

๏ พวก แตร เล่น อีก แล้ว พวก ผู้ ใหญ่ ซึ่ง เปน พนักงาน หา ฤา ปฤกษา กัน ว่า ใน การ ซึ่ง พวก นักเรียน ออก สำแดง ความ รู้ แล ปัญญา ใน คราว ต่าง ๆ กัน คน ไหน จะ ดี กว่า เพื่อน เพื่อ จะ แจก บำเหนจ ราง วัน ให้ แก่ คน ที่ ดี เกิน เพื่อน ใน คราว ๆ นั้น ครั้น ตก ลง เสรจ แล้ว พระ เจ้า น้อง ยาเธอ เจ้า ฟ้า ภาณุ รังษี สว่าง วงษ กรมหลวง ภาณุ พันธุ วงษ วรเดช ประทาน บำเหนจ รางวัน ให้ แก่ คน เหล่า นี้ ๚ะ

๏ นาย พัน ๑ นาย จัน ๑ นาย ชม ๑ นาย ซะมู เอล ๑ นาย อัน ๑ นาย แจ่ม ๑ ๚ะ

๏ ครั้น แจก บำเหน็จ แล้ว เสด็จ ทรง เตือน ชม พวก นักเรียน ให้ ถวาย ความ รู้ วิชา แด่ สมเดจ พระบาท พระเจ้า กรุง สยาม เปน ประทาน โปรด ชุบ เลี้ยง เปลื้อง พระราช ทรัพย ให้ ได้ คราว ได้ ครู มา สอน กระทำ ความ ชอบ ดี สนอง พระเดช พระคุณ แล ให้ เปน ผล แก่ แผ่น ดิน บ้าน เมือง แล อนา ประชา ราษฎร ด้วย เทอญ ๚ะ

๏ เจ้า พนักงาน ที่ ตัด สิน ชี้ ว่า บำเหนจ นั้น ควร จะ ได้ แก่ ใคร ก็ พูด เตือน สอน ดล สอง สาม คำ ๚ะ

๏ ครู จัด เลี้ยง คน ที่ มา ช่วย การ ด้วย น้ำ ร้อน กอ แผ่ แล ของ หวาน แล้ว ต่าง คน ต่าง ลา ชม การ ลา ครู กลับ ไป บ้าน ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า คน นอก คน หนึ่ง ลง เรือ บด สี่ แจว ขึ้น ไป ตาม ลำ น้ำ เจ้า พระยา ข้าพเจ้า ได้ เหน คน แต่ง ตัว ใส่ หมวก ใส่ เสื้อ ใส่ กังเกง มือ ถือ กระบอง คาด ดาบ ที่ เอว อยู่ ใน เรือ สำปั้น ลำ ละ สาม คน สี่ คน เรือ สำปั้น นั้น ผูก ลอย อยู่ กับ เรือ อย่าง ใหม่ หัว เสี้ยม ท้าย เสี้ยม ยาว ประมาณ ๗ ศอก ๘ ศอก กว้าง ประ มาณ ๔ ศอก เลศ มี เก๋ง ไม้ ทาศรี คน แต่ง ตัว สวม เสื้อ ใส่ หมวก กังเกง นั่ง บ้าง ยืน บ้าง อยู่ ใน เรือ อย่าง ใหม่ ลำ ละ ๑ คน ๒ คน ทั้ง สอง ฝั่ง น้ำ เจ้า พระ ยา เหน เปน การ แปลก ขึ้น ใหม่ แต่ ก่อน ไม่ เคย มี เพราะ ที่ เหล่า นั้น ข้าพเจ้า ได้ เคย ไป เที่ยว อยู่ เนือง ๆ ข้าพเจ้า จึ่ง แวะ เข้า ไป ถาม คน ที่ อยู่ ใน เรือ นั้น บอก ว่า เปน เรือ กระโจม ยาม ทหาร กอง ลาด ตระเวน ฝ่าย เหนือ พระ นคร แล้ว ข้าพเจ้า ถาม ว่า เรือ ที่ คอย จับ โจร ผู้ ร้าย จะ มี แต่ เพียง นี้ ฤา นาย ทหาร ผู้ ที่ อยู่ ยาม เขา ตอบ ว่า นาย เขา จะ จัด ตั้ง ขึ้น ไป อีก ๙ ตำบล ๑๐ ตำบล จน ถึง เมือง นน ล่อง ลง มา ถึง ปาก คลอง บาง ลำภู บน เหน เรือ กำปั่น ลำ หนึ่ง พึ่ง ทำ แล้ว ใหม่ ทอด สมอ อยู่ กลาง น้ำ มี เรือ ไล่ สูบ ถัง ผูก ห้อย ท้าย เรือ กำปั่น อยู่ ส่อง ลำ ๆ หนึ่ง ยาว ประมาณ ๖ วา ลำ หนึ่ง ยาว ประ มาณ ๕ วา มี เครื่อง อาวุธ สำหรับ ที่ รื้อ ตัด ผูก ติด ไว้ กับ เรือ ดู งาม ดี คน แจว เรือ ของ ข้าพเจ้า บอก ว่า เปน เรือ พวก ทหาร กอง ลาด ตระเวน สำหรับ ช่วย ดับ เพลิง อยู่ กับ พระยา นรรัตน์ ราชมานิต แต่ เรือ กำ กับ ลำ ใหญ่ แล เรือ ช่วย ดับ เพลิง นั้น ความ รักษา เรือ ข้าง นอก เรือ สอาด ดี เหน มี คน แต่ง ตัว เปน ทหาร อยู่ ยาม บน หลังคา คน หนึ่ง บันได ที่ จะ ขึ้น กำปั่น สอง ข้าง ๆ ละ ๒ คน หัว คน หนึ่ง ท้าย คน หนึ่ง แต่ คน ที่ เดิน อยู่ ใน เรือ นั้น ประมาณ ลัก ๕๐ คน เสศ ข้าพเจ้า คิด ว่า จะ แวะ เรือ ขึ้น ไป ดู บน กำ ปั่น ก็ เปน เวลา สาย ข้าพเจ้า ก็ ล่อง เรือ ไป ถึง ท่า พระ นับ ตรวจ ได้ เรือ กระโจม ยาม ๑๖ แห่ง เรือ นั้น เขา จอด อยู่ ลำละฟาก ห่าง ๆ กัน ประมาณ ๘ เส้น ๙ เส้น ที่ ข้าพเจ้า ได้ ทราบ ได้ เหน การ ตาม ที่ กล่าว มา แล้ว นั้น ควร ท่าน ทั้งหลาย จะ มี ความ ชื่น ชม ยินดี เพราะ เดิม กรุง สยาม ตั้ง เมื่อ ปี ขาน จัตวา ศก ศักราช ๑๑๔๔ คิด เปน ปี ล่วง มา ได้ ๒๘ ปี ครั้น ล่วง มา ถึง ศักราช ๑๒๑๒ ปี มี โปลิศ บก รักษา ถนน ลำ เพง เปน ต้น เดิม ใน พระบาท สมเด็จ พระจอม เกล้า พระเจ้า กรุง สยาม ที่ ๔ ล่วง มา ถึง ศักราช ๑๒๔๔ คิด เปน ปี ที่ ได้ ตั้ง กรุง สยาม ๑๐๐ ปี มา แล้ว มี หมาย ประกาศ ตั้ง โปลิศ น้ำ ขึ้น ใน รัชกาล ที่ ๕ เมื่อ ณวัน เดือน สิบ แรม ค่ำ หนึ่ง ปี มะเมีย จัตวา ศก นั้น ควร ที่ ราษฎร ที่ ได้ ความ ศุข แล้ว ควร จะ ระลึก ถึง พระ เดช พระ คุณ พระบาท สมเด็จ พระเจ้า กรุง สยาม มี พระ ไทย ที่ จะ บำรุง ราษฎร พลเมือง ลูก ค้า วานิช แล คน ชาว ต่าง ประเทศ ซึ่ง เข้า มา ประกอบ การ ค้า ขาย ใน พระราช อาณา เขตร ของ ท่าน ให้ ปราศจาก โจร ผู้ ร้าย แล ข้าพเจ้า มี ความ หวัง ใจ ว่า คอเวินเมนต์ สยาม จะ รักษา โปลิศ บก โปลิศ น้ำ ที่ ได้ ตั้ง ขึ้น แล้ว นั้น เปน ที่ หมาย ให้ เหน สิ่ง สำคัญ ความ งาม ความ เจริญ ใน กรุง สยาม บังเกิด มี เปน เงา ศิวิไลย แล ฟรี แล้ว ข้าพเจ้า ได้ อ้อน วอน ขอ พระ เจ้า เที่ยง แท้ ช่วย บำรุง รักษา ให้ ความ ศิวิไลย ฟรี เกิด มี ขึ้น ใน กรุง สยาม ให้ เจริญ ยิ่ง ๆ ขึ้น ไป แล ข้าพเจ้า ขอ ความ พระราช ประสงค์ ของ สมเด็จ พระเจ้า กรุง สยาม ทรง ชะปึ้ง ใน ท่าม กลาง ประชุม บน พระที่ นั่ง จักกรี มหา ปราสาท ใน การ เฉลิม พระชนม์ พรรษา นั้น ก็ ได้ ยิน ได้ ฟัง ใน เวลา นั้น ทุก ท่าน ทุก นาย แล้ว ขอ ท่าน ผู้ ซึ่ง เปน เจ้า พนักงาน จัด การ รักษา การ ให้ ได้ ดัง พระราช ประสงค์ นั้น ฯะ

๏ ข่าว โทรเลข นอก ๚ะ

เงิน แบงก์ ลันดัน สี่ เดือน ๓ ชิลิง ๘ เปนซ แล สาม ส่วน ใน ส่วน สี่ แห่ง เปนซ หนึ่ง เงิน ไปรเวศ สาม เดือน ๓ ชิลิง ๘ เปนซ แล ส่วน หนึ่ง ใน ๘ แห่ง เปนซ หนึ่ง ค่า ซอวริน ทองคำ ถึง ๕ เหรียน ๖๐ เซนต

๏ กรุง ลันดัน วันเสาร เดือน สิบ สอง แรม สิบ ค่ำ แก่ กอง ทัพ ของ เกอเนล ฮิกซ์ ที่ ซูดัน อัน ถึง ๑๕๐๐๐ มี แต่ คน เดียว อัน หนี เอา ตัว รอด มา ได้ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อาทิตย เดือน สิบ สอง แรม สิบเอ็ด ค่ำ ซึ่ง สั่ง ให้ พลรบ อังครีษ ถอน กลับ มา จาก ประ เทศ อิยิบต บัด นี้ ห้าม ให้ งด ไว้ ก่อน คอย ดู การ ตาม แต่ จะ มี ขึ้น ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน สิบสอง แรม สิบ สาม ค่ำ มี คำ บอก กัน ว่า มี การ หา ฦๅ ฝ่าย อังครีษ กับ ฝรั่งเสศ หมาย จะ ให้ มี ผู้ กลาง จัด การ กับ พวก จีน ใน เวลา หว่าง นั้น มี คำ สั่ง ให้ เพิ่ม เติม กำปั่น รบ อังครีษ ที่ ทเล จีน ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน พุฒ เดือน สิบ สอง แรม สิบ สี่ ค่ำ การ หาฦๅ ทำ ทาง ไมตรี เปน อัน หยุด อยู่ พวก ฝรั่งเสศ จะ ขืน เอา ยัง ขอ หา ไว้ แต่ เดิม นั้น ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน ศุกร เดือน อ้าย ขึ้น ค่ำ หนึ่ง สมเด็จ พระเจ้า เลมบึรอร์ ประเทศ เยอรแมนี่ มี คำ โทรเลข ไป ถึง สมเด็จ พระเจ้า ประเทศ ซะเปน ขอบคุณ เพราะ ได้ ยิน ที่ รับ พระราช โอรส องค์ ใหญ่ คือ ปรินซ อิมบีรีอัล ที่ กรุง มะดริด แล แจ้ง ความ ว่า จะ เปน มิศ สนิท ตลอด ชีวิตร

๏ กรุง ลันดัน วัน อาทิตย เดือน สิบ สอง แรม สี่ ค่ำ แผ่นดิน ไหว กระ ทำ ให้ หลาย เมือง ใน ประเทศ นั้น ฉิบหาย พัน คน ถึง แก่ ความ ตาย สอง หมื่น คน ไม่ มี บ้าน ที่ จะ อาไศรย อยู่ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน เสาร์ เดือน อ้าย ขึ้น สอง ค่ำ มอง เซอ ดะเลเซปซ์ แล เจ้า พนักงาน แทน เจ้า ของ กำปั่น บริ ติซ ทำ หนังสือ สัญญา ลง มือ ไซน แล้ว ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อาทิตย เดือน อ้าย [?] ขึ้น สาม ค่ำ หนัง สือ ราย งาน คือ ริโปด ของ กอมมิตี พวก แจมเบอ ออฟ ดิบุติ ฝรั่งเสศ ว่า ด้วย การ ประเทศ ตอนกวิน เตือน ว่า ถ้า ทำ ได้ ให้ จัด การ กับ ประเทศ จีน เปน ทาง อัชฌาไสย แต่ ใน หว่าง นั้น จง ส่ง พล รบ เพิ่ม เติม แล้ว แต่ จะ ต้อง การ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน จันทร เดือน อ้าย ขึ้น สี่ ค่ำ กอ เวินแมนต์ เยอรแมนี่ รับ สัญญา แล้ว จะ รับ ช่วย ป้องกัน รักษา คน ซับแยก ทั้ง สอง ประทศ ใน ประเทศ จีน ถ้า จะ ประกาศ รบ กัน ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน อ้าย ขึ้น ห้า ค่ำ คอ เวินแมนต ประเทศ รุเซีย ฝรั่งเสศ แล ยุไนเตด ซะตตซ ได้ สัญญา กัน จะ รับ ช่วย คอเวินแมนต อังครษ แล เยอรเมนี ป้องกัน รักษา คน กลาง ใน ประเทศ จีน ๚ะ

๏ สืบ เปน ความ จริง ว่า อ้าย โอคอนเนล ได้ ฆ่า แยมซ์ แก รี่ จึ่ง ปรับ โทษ ให้ ฆ่า ตาม กันไป ๚ะ

๏ เซอ แฮรี ปาก ที่ แต่ ก่อน ได้ มา เปลี่ยน หนังสือ สัญญา อังครษ กับ สยาม แล เพิ่ม เติม ข้อ สัญญา ใหม่ ที่ กรุง เทพ ฯ ใน ปี มโรงอัฐศก ไป ที่ ประเทศ โกเรีย แล้ว จะ ทำ หนังสือ สัญญา ก่อ ทาง ไมตรี กับ ประเทศ นั้น ด้วย ๚ะ

๏ คอเวินแมนต์ รูเซีย หมาย จะ ทำ คลอง ที่ คอด อัน มี ชื่อ ว่า อิสมัซ บีรีกอฟ ให้ กำปั่น เดิน แต่ ทเล ทราบ แบลก ซี ให้ ถึง ทเล ทราบ คือ ซี ออฟ แอซอฟ จน ได้ ๚ะ

๏ ว่า ด้วย นก ยูง กับ กา ๚ะ

๏ ครั้น ถึง เวลา วัน หนึ่ง ฝูง นก ทั้ง ปวง ได้ มา ประชุม พร้อม กัน ใน ที่ ตำบล แห่ง หนึ่ง เพื่อ จะ เลือก ตั้ง นก หนึ่ง ขึ้น เปน เจ้านาย แห่ง ตน คิด ดัง นั้น แล้ว จึ่ง ตั้ง นก ยูง ขึ้น เปน เจ้า นก ยูง ก็ ยก ปีก ขึ้น ด้วย ความ ดี ใจ ฝ่าย กา เหน แล้ว ก็ โดต เข้า มา ว่า กับ นก ยูง ที่ เปน เจ้า นั้น ว่า ท่าน เอ่ย ขอ ให้ ข้าพเจ้า ผู้ ทาษ ของ ท่าน ถาม ท่าน ศัก คำ หนึ่ง เถิด เดิม เรา ทั้งหลาย พร้อม ใจ กัน ตั้ง ท่าน ขึ้น เปน ใหญ่ แล้ว มาท ว่า ภาย หลัง จะ มี นก ใด ๆ มา คมเหง พวก เรา ตัว ท่าน จะ ช่วย ได้ ฤา ส่วน นก ยูง มิ ได้ ตอบ ประการ ใด ก็นิ่ง อยู่ ฝูง นก ทั้ง ปวง เหน ดัง นั้น จึ่ง ตั้ง นก อื่น ขึ้น เปน เจ้า แห่ง ตน อัน ความ เปรียบ ข้อ นี้ เปน ใจความ ว่า การ ที่ งาม จะ สู้ ความ ดี ก็ มิ ได้ ๚ะ

๏ กา ตัว หนึ่ง กระหาย น้ำ แทบ จะ ตาย อยู่ แล้ว เหน หม้อ น้ำ ตั้ง อยู่ แต่ ไกล ก็ บิน ไป เพื่อ จะ กิน น้ำ นั้น ครั้น กา บิน ไป ถึง หม้อ น้ำ ก็ เหน น้ำ ที่ ใน หม้อ นั้น น้อย นัก จะ ก้ม ลง กิน ก็ ไม่ ถึง กาจึง คิด ว่า จะ ทำ อย่างไร ดีจึ่ง จะ กินน้ำ ได้ จะ คิด อ่าน ทำ ให้ หม้อ น้ำ แตก ด้วย ประการ ใด ก็ ไม่ ได้ กาจึ่ง คาบ เอาหินเล็กน้อยทิ้งลง ไป ใน หม้อ น้ำ นั้น จน น้ำ สูง ขึ้น มา ถึง ปาก หม้อ จน ปาก เอื้อม ลง ไป ดื่ม กิน น้ำ ได้ คำ เปรียบ นี้ ใจ ความ ว่า เมื่อ มี การ ยาก ลำบาก อย่าได้แพ้แก่ การ อุส่าห์ เพียรทำไป จนได้การ

๏ ใน กาล ก่อน มี ละมั่ง ใหญ่ ตัว หนึ่ง มี อายุ มาก มัก เบียด เบียน ใน หมู่ สัตว พวก เดียว กัน ครั้น มาวันหนึ่ง ละมั่งตัว นั้น ออก มา กระทืบ ดิน ด้วย เท้า ของตัว ด้วย กำลัง ถือ ตัว ว่า เปน ใหญ่ ไม่ กลัว ใคร แล้ว สบัด ศีระ ทำ อาการ เหมือน จะ มี คำ บังคับ พวก ของ ตัว แล้ว ปีบ ร้อง ด้วย เสียง อันดัง ดูน่า กลัว พวก บริวาร ของ ตัว ก็ กลัว จน ตัว สั่น ใน ขนะ นั้น ลูก ละมั่ง ตัว เล็ก ๆ ก็ เข้า มา หา แล้ว กล่าว แก่ ละมั่ง ใหญ่ นั้น ว่า เหตุ ไร ท่าน ที่มีตัว ใหญ่ กำลัง มาก ไม่ มี ใคร จะ สู้ ได้ ใน กาล ทุก เมื่อ ถ้า เว้น ไว้ แต่ เวลา ที่ หมา ไล่เนื้อวิ่ง ไล่ มา เมื่อ ท่านเหน ดัง นั้น ก็ ครั่น คราม นัก แทบ จะ โดด ออก จาก หนัง ของ ตัว ฝ่าย ละมั่ง ใหญ่ จึ่ง ตอบ ว่า คำ ที่ เจ้า กล่าว นั้น ก็ จริง อยู่ เหตุ อะไร ที่ เรา เปน ดัง นั้น ก็ ไม่ รู้ เลย เรา ก็ มี กำลัง ใหญ่ ก็ จริง อยู่ แล เรา อาจ จะ ยืน รักษา พวก เรา ไว้ ให้ ดี ไม่ กลัว ใคร แล เรา ก็ ตั้ง ใจ แขง แรง เนื่อง ๆ ว่า จะ ไม่ กลัวเหตุ ใด ๆ ต่อ ไป ใน เบื้อง หน้า แต่ ทว่า ใจ ของ เรา จะ ทำ ตาม ที่ เรา บังคับ นั้น ก็ ไม่ ได้ เมื่อ เรา ได้ ยิน แต่ เสียง หมา ไล่ เนื้อ แต่ บันดา กำลัง ใน ใจ นั้น ก็ เสื่อม สูญ ไป แล เรา จะ ห้าม ตัว ไม่ ให้หนี ไป ตาม เต็ม กำลัง เท้า เรา ก็ มิ ได้ ๚ะ

๏ พึ่ง ได้ รับ ของ สำหรับ กรุ แล ปี ใหม่ ที่ ห้าง บน แล ห้าง ล่าง ของ นาย ห้าง ๚ะ

๏ เครื่อง สำหรับ เด็ก จะ ใช้ เล่น เปน อัน มาก ทุก ชะนิด เปน ของ สำหรับ กรุศ แล ปี ใหม่ ๚ะ

๏ เครื่อง ทำ ด้วย หนัง อย่าง ดี เช่น ท่าน ผู้ ดี ทั้ง ชาย ทั้ง หญิง ต้องการ สมุด เปล่า จด ข้อ ความ กาด แล หนังสือ ต่าง ๆ ๚ะ

๏ ตะเกียง อัน เข้า มา ใหม่ ทุก ชะนิด สำหรับ โต๊ะ สำหรับ ฝา สำหรับ ห้อย ตะเกียง ส่อง กิ่ง ตะเกียง อย่าง ใหม่ สำหรับ ห้อย ที่ มี พัด ปั้นกา ๚ะ

๏ เครื่อง ตั้ง ดอกไม้ เครื่อง สำหรับ แต่ง ตัว เครื่อง สำหรับ ล้าง หน้า แล โต๊ะ สำหรับ กัน ๚ะ

๏ เครื่อง เย็บ ผ้า ทั้ง เล็ก ทั้ง ใหญ่ ที่ มี ชื่อ ว่า เครื่อง เย็บ ผ้า ของ ซิงเกอ แท้ เครื่อง เย็บ ผ้า ไปรนเซซ เครื่อง เย็บ ผ้า แซกโซเนีย ๚ะ

๏ เครื่อง สำหรับ เขียน หนังสือ ทุก ชนิด ๚ะ

๏ เครื่อง นิเกล เชิง ใส่ บุหรี่ เครื่อง ใส่ น้ำ หมึก แล ของ อื่น ต่าง ๆ ๚ะ

๏ นาฬิกา พก ทั้ง เงิน ทั้ง ทอง คำ ทั้ง นิเกล แล เครื่อง ประดับ ตัว ๚ะ

๏ เครื่อง เงิน แต่ เมือง เบอมิงแฮม กรุง ปารีศ แล ประเทศ เยอรแมนี ๚ะ

๏ กำปั่น เหล็ก อัน รักษา ของ ให้ พ้นไฟ ได้ โต เล็ก หลาย ขนาด ๚ะ

๏ หีบ สำหรับ ใส่ เงิน แล เครื่อง ประดับ แต่ง ตัว ๚ะ

๏ เครื่อง กรอง น้ำ อย่าง ใหม่ ๚ะ

๏ เสบียง อาหาร ต่าง ๆ อัน จัด เลือก ไว้ อย่าง ดี แล้ว หมู ไส้ กรอก ขนม เนื้อ นก ลูก ไม้ ของ หวาน ขนม บิศกัด ของ ใน ขวด แล ของ ใน กะป๋อง ๚ะ

๏ เหล้า บิเออ เยอรแมนี สาม สี่ ชนิด อย่าง ดี ใน ขวด กวาด แล ขวด ไปนต ๚ะ

๏ น้ำ ที่ เรียก เฟรดริกซอล บิดวาเตอ แล น้ำ เยอร แมนี ที่ เรียก ว่า ตอเออบรูเมน ๚ะ

๏ ผ้า ห่ม ขน สัตว์ ผ้า คลุม ตัว นอน รูป เขียน ด้วย ศรี รูป พิมพ์ แล ของ อื่น เปน อัน มาก ต่าง ๆ ๚ะ

๏ นาย ห้าง ฟอก แอน ไบเดก ขอ แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน อ้าย แรม ห้า ค่ำ จุลศักราช ๑๒๕๕ ปี มะแม เบญจศก (๒ ห) ๚ะ

๏ ถ้า ท่าน ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด จะ เอา หนังสือ ข้อ ความ ต่าง ๆ มา ลง ใน จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย ต้อง บอก ชื่อ แล ตำบล บ้าน ให้ เจ้า ของ จดหมาย เหตุ รู้ จึ่ง จะ ลง พิมพ์ ให้ จะ ได้ มี ความ อัทยาไสย ต่อ กัน ๚ะ

๏ บัด นี้ มี ทาง ที่ จะ คิด อ่าน เอา ข่าว โทรเลข ตลอด พิภพ มา ยัง กรุง เทพ ทุก วัน ครั้น ได้ แล้ว เมื่อ ไร จะ ตี พิมพ์ ลง ใน ทัน ใด แจก จำหน่าย ให้ แก่ ท่าน ทั้งหลาย อัน อยาก จะ ได้ รับ แล จะ ส่ง ให้ แก่ ท่าน ผู้ ที่ มี ใจ รับ นั้น ตาม ทาง ไปรสนีย ทุก คราว ออก นั้น ค่า ข่าว โทรเลข นั้น แล ค่า หนังสือ พิมพ์ นั้น จะ แบ่ง เปน ส่วน เท่า กัน แล ท่าน ผู้ รับ นั้น จะ ต้อง ออก เงิน ใช้ ส่วน ของ ท่าน ไป พลาง เมื่อ เปน การ ปรกติ ลง กำหนด การ ได้ แน่ แล้ว จึ่ง จะ กำหนด ราคา หนังสือ พิมพ์ นั้น ฉบับ ละ เท่า นั้น แล้ว ไม่ ต้อง เสีย ค่า อื่น นอก จาก ค่า หนังสือ พิมพ์ ซึ่ง จะ กำหนด ไว้ นั้น ถ้า ท่าน ทั้งหลาย อัน มี ความ ยินดี อยาก จะ ได้ ข่าว โทร เลข เช่น นี้ ทุก คราว ที่ มี มา นั้น เชิญ เขียน หนังสือ มา ยัง ครู สมิท ที่ บาง คอแหลม จะ ได้ คิด อ่าน ทำ การ ให้ เปน อัน สำเร็จ ให้ เปน ผล แก่ ท่าน ทั้งปวง อัน อยาก ได้ ความ รู้ ถึง การ ตลอด พิภพ อัน ควร จะ รู้ ให้ ทัน การ ทัน ใจ ด้วย ๚ะ

คราว แรก ๑๐ บันทัด ฤา น้อย กว่า ๑๐ บันทัด ๗ บาท ๒ สลึง คราว แรก ทุก บันทัด เกิน ๑๐ บันทัด คิด เอา บันทัด ละ ๓ สลึง ถ้า จะ ลง กว่า หน หนึ่ง จะ เรียก เอา ครึ่ง ราคา ที่ ว่า มา นี้

ใน คราว สยาม ไสมย ยัง ออก แต่ ปี ละ ๒๖ ฉบับ สิบ บันทัด ฤา น้อย กว่า สิบ บันทัด เดือน ละ ๗ บาท ๒ สลึง ทุก บันทัด อัน เกิน สิบ บันทัด จะ เรียก เอา บันทัด ละ ๓ สลึง

แถว เท่า แถว น่า ใน แถว หนึ่ง จะ เรียก เอา ปี ละ ๖๖ บาท ซีก แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๔๐ บาท เสี้ยว แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๒๗ บาท

๏ ใน กำปั่น เมล ที่ เพิ่ง เข้า มา ยัง กรุง เทพ นั้น มี ครอง คือ ไซฮอบคิกอน มา จาก ประเทศ ยุโรป เครื่อง นี้ เปน เครื่อง อย่าง ใหม่ ที่ สุด มี รูป เปน เรื่อง เปน อัน มาก ให้ เหน ตำบล แล ของ ต่าง ๆ อัน มี อยู่ ใน ทุก ประเทศ ตลอด พิภพ ราคา เครื่อง แล รูป นี้ พร้อม แต่ เพียง ๔๐๐ บาท เปน เครื่อง แล ของ ชนิด เดียว กัน แต่ เล็ก กว่า กัน กับ เครื่อง ที่ โปรเฟซเซอ โดริง ใช้ ใน การ เล่น หนัง ใหญ่ คราว ท่าน เที่ยว ตลอด พิภพ อยู่ ถ้า จะ มา ดู เครื่อง สำหรับ นี้ เชิญ มา ดู ที่ ห้าง คือ ห้าง สิงโต ของ มิศเตอ ฟอก ไบเดก แอน โก เคียง กงซุล ฝรั่งเสศ เถิด แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน อ้าย ขึ้น หก ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๕ ปี มะแม เบญจศก (๓ ห) ฯะ

๏ ข้าพเจ้า นาย หนู เปน ผู้ รับ จ้าง แช่ สิ่ง ของ เครื่อง รูปพรรณ ต่าง ๆ คือ แช่ ถ้วย แก้ว ไม้ แช่ สังกะสี ดีบุก เหล็ก แช่ ทอง เหลือง ทอง แดง ทอง ขาว ทอง ลง หิน ฤา สิ่ง ของ เครื่อง รูปพรรณ ต่าง ๆ ที่ แช่ มา แต่ ยุโรป ฤา ประเทศ อื่น ๆ ที่ ลอก เสี่ย ไม่ งาม เหมือน อย่าง เดิม นั้น ข้าพเจ้า จะ รับ ทำ ให้ เปน นาค เปน ทอง เปน เงิน เหมือน อย่าง เดิม แล จะ ให้ เกลี้ยง เกลา เปน เงา งาม เสมอ อย่าง เยอรแมน ที่ มา แต่ ยุโรป ฤา ประเทศ อื่น ๆ ให้ สม กับ ความ ปราถนา ของ ท่าน โดย งาม ดี แล เร็ว แล จะ คิด ราคา ให้ ถูก ต่ำ กว่า ที่ มา แต่ ยุโรป ฤา ประเทศ อื่น ๆ ไม่ ให้ เหลือ เกิน ภอ สมควร กับ ผู้ ที่ จ้าง แช่ นั้น ถ้า ท่าน ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด จะ มา จ้าง แช่ ขอ เชิญ ท่าน มา ที่ บ้าน ข้าพเจ้า ได้ ตั้ง ที่ แช่ อยู่ ที่ ตึก ริม ตึก ไปรสนีย ข้าง บน ขึ้น มา ถ้า ว่า ราคา ตก ลง กัน แล้ว ข้าพเจ้า จะ รับ ทำ ให้ ได้ โดย เร็ว แจ้ง ความ มา ตั้ง แต่ ณวัน พุฒ เดือน สิบเอ็ด แรม ค่ำ ๑ ปี มะแม เบญจศก จุลศักราช ๑๒๔๕ ( ต ป ) ฯะ

๏ เปน ภาษา อังคริษ บอก วัน เดือน ฝรั่ง จีน ไทย บอก ให้ รู้ เลอียด ว่า ดวง อาทิตย์ อยู่ เหนือ ฤา ใต้ กลาง โลกย์ ทุก วัน เท่าไร ตลอด ปี ให้ รู้ ว่า สูน ไสย กลาง ดวง อา ทิตย์ ดู โต เล็ก เท่าไร ทุก วัน ให้ รู้ ว่า เวลา เที่ยง แล เวลา ตาม เงา แดด คลาด กัน วัน ละ เท่าไร ให้ รู้ ว่า เว ลา น้ำ ขึ้น น้ำ ลง ที่ กรุง เทพ ทุก วัน แจ้ง ให้ รู้ ถึง การ อื่น เปน อัน มาก อัน ควร คน ทั้งปวง จะ รู้ ถ้า ไม่ รู้ เขา จะ นินทา ว่า คน โง่ ประนินทิน นี้ ราคา ถูก เล่ม ละ สี่ บาท เท่า นั้น เชิญ มา ซื้อ ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม มี ถึง ห้า ปี ถ้า ต้อง การ ได้ ตั้ง แต่ คริศ ศักราช๑๘๗๗ ถึง ๑๘๘๓ ครบ หก ปี (จ. ห) ฯะ

๏ เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย มี ความ ปราถนา จะ ให้ ออก สอง อย่าง อย่าง หนึ่ง จะ ให้ ออก ทุก วัน เว้น แต่ วัน อาทิตย อีก อย่าง หนึ่ง ให้ ออก เจด วัน ครั้ง หนึ่ง เสมอ มิ ให้ ขาด เมื้อ คน ทั้ง ปวง ตั้ง ใจ ซื้อ เปน อัน มาก คง สำ เร็จ การ คง ได้ อ่าน หนังสือ จดหมาย เหตุ ราคา ถูก ๆ ด้วย แต่ บัด นี้ จะ ออก จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย นี้ เดือน ละ สอง คราว ไป ก่อน ๚ะ

๏ สยาม ไสมย ที่ จะ ออก พลาง เดือน ละ ๒ หน นั้น จะ ขาย ปลีก ฉบับ ละ สลึง

๏ ถ้า รับ เอา ตลอด ปี แล้ว ใช้ เงิน ล่วง น่า ราคา ปี ละ สาม บาท คือ ยี่ สิบ หก ฉบับ ถ้า มา รับ ไป จาก โรง พิมพ์ ถ้า จะ ให้ ส่ง ถึง บ้าน อาไศรย ไปรสนีย ต้อง เสีย ปี ละ สาม บาท สลึง เฟื้อง สอง อัฐ ๚ะ

๏ ค่า บอก ถึง ห้าง ขาย ของ ถึง การ เลล้ง แล ของ ซึ่ง จะ ขาย นั้น ฤา บอก ความ ของ คน ซึ่ง จะ หา การ ฤา แจ้ง ความ ต้อง การ ของ ตัว จะ คิด ค่า ลง ตาม ว่า แล้ว นั้น ๚ะ

๏ ถ้า คน จะ เข้า กัน ซื้อ ถึง หก ฉบับ จะ คิด เอา แต่ ค่า ห้า ฉบับ คือ จะ ยก ให้ หนึ่ง ใน หก ๚ะ

๏ จดหมาย เหตุ นี้ เจ้า ของ จะ ส่ง แต่ เพียง เปน แห่ง ๆ ผู้ ซื้อ ต้อง ไป รับ ใน ตำบล ต่าง ๆ ซึ่ง จะ หมาย ไว้ นั้น

๏ ที่ บ้าน แม่ เปรม ที่ วัด เกาะ แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ แพ นาย เทพ ตรง ข้าม ปาก คลอง บางหลวง ที่ ขาย เครื่อง แก้ว แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ โรง พิมพ์ บาง คอแหลม แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ จะ ส่ง ทาง ไปรสนีย ถึง บ้าน ถ้า บ้าน อยู่ ใน เขตร ทาง ไปรสนีย นั้น แต่ ผู้ ซื้อ หนังสือ นี้ ต้อง เสีย เงิน ค่า หนังสือ ค่า ไปรสนีย เสร็จ ก่อน จึ่ง จะ ส่ง ทาง นั้น ได้ แต่ ต้อง บอก ชื่อ ตำ บล บ้าน ถนน แล คลอง นับเบอ ที่ อยู่ นั้น ให้ แน่ ด้วย ๚ะ

๏ เพราะ คน ที่ ซื้อ อ่าน นั้น มาก เจ้า ของ รับ ส่ง ทุก แห่ง ไม่ ได้ จะ ส่ง เปน แห่ง ๆ ไป พลาง ให้ ผู้ ซื้อ นั้น ไป รับ ทุก คราว ออก ณ ตำบล อัน อยู่ ใกล้ เคียง บ้าน ผู้ ซื้อ นั้น เถิด หนังสือ นี้ จะ ออก วัน พุฒ แรก ทั้ง ข้าง ขึ้น ข้าง แรม ทุก เดือน เมื่อ จัด ส่ง ถึง ตำบล อื่น แล้ว จะ บอก ให้ รู้ ด้วย ๚ะ

๏ หนังสือ ต่าง ๆ อัน มี ขาย ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม ๚ะ

๏ มี หนังสือ เปน เรื่อง พระเยซูสาศนา แล หนังสือ ต่าง ๆ สำหรับ สอน เด็ก ให้ อ่าน หนังสือ ไท แล หนังสือ อังกฤษ ออก มี หนังสือ สำหรับ สอน วิชา คิด เลข สอน ให้ รู้ ถึง ตำรา ดาว แล มี หนังสือ สำหรับ สอน ใจ ให้ รู้ ขนบ ธรรมเนียม จะ ได้ เปน คน เรียบ ร้อย แล จะ ได้ เปน คน แต่ง หนังสือ เปน เรื่อง ราว เปน บท กลอน หนังสือ อ่าน เล่น ก็ มี มาก หลาย อย่าง หนังสือ ต่าง ๆ นั้น คือ ๚ะ

๏ ก ข ก กา ปถม ก กา ไท กา กับ สุนักข์ แล นก ยาง กากี คำ ฉันท์ แล คำ กลอน กฤษนา สอน น้อง ขันธ วิภังค์ นี่ ตำรา ยา เกล็ด พระ คริษวงษ ตาม มัดธาย แล ตาม ไยฮัน เปน เรื่อง ใน พระ คำภีร์ พระเยซู สาศนา จันทะ โครบ จินดามณี พระยา ฉัททัน ซุยถัง ตำรา ดาว ตำรา คิด เลข อย่าง ใหม่ ทิพสังวาล นิราศ เกาะ จาน นิราศ เมือง แกลง นิราศ โคราช นิราศ ถลาง นิราศ ชม ตลาด นิราศ วัด เจ้า ฟ้า นิราศ เดือน นิราศ พระ แท่น ดง รัง นิราศ ทวาราวดี นิราศ นรินทร์ นิราศ พระบาท นิราศ พระปะถม นิราศ เมือง เพ็ชร นิราศ อิเหนา กับ นิราศ ภูเขา ทอง นก กระ จาบ เบญมาศ ทยง ปถม มาลา อัง กฤษ บุจนา แล วิสัชนา ใน สาสนา แท้ จริง เพ็ช มงกุฎ พระ อไภยมณี พระ สมุท ราชาธิราช มงคล ทิปนี่ แปล เปน สุภาสิต สยน หญิง มายา สัตรี ลักษณ เมษ สวัสดิ รักษา บัญญัติ พระ ร่วง ภาล์ ส่อน น้อง ลักษณ ภรรยา เจ็ด สถาน กฤษนา ส่อน น้อง ลักษณ บุตร สาม สถาน วงษ สวรรค์ เสภา คือ ขุนช้าง ขุนแผน สิงห ไกรภพ สังข ทอง คือ เจ้า เงาะ สิบ สอง เหลียม สุภาสิต ต่าง ๆ คือ โลกนิตย ขงจื๋ มงคล ทิปนี่ แปล สุภาสิต สยน หญิง แม่ ม่าย ส่อน ลูก สุภาสิต ส่อน เด็ก สุภาสิต พระร่วง สุภาสิก โคลง สมุด จะ หัด อังกฤษ อุถเรุท อิเหนา รามเกียรติ ๚ะ

๏ หนังสือ ภาษาสยาม ต่าง ๆ มี ขาย ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม นี้ เมื่อ ขาย ปลีก มี ราคา ตี พิมพ์ ไน่ หนังสือ ทุก ๆ เล่ม ธรรมเนียม นั้น คือ ว่า ถ้า สมุด ไท เล่ม ๑ เปน อักษร พิมพ์ เล็ก คิด เอา ราคา เล่ม ถะ สลึง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ถะ บาท ถ้า เปน อักษร พิมพ์ ใหญ่ คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง เฟื้อง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ หก สลึง ถ้า ใบ ปก แขง คิด ราคา ใบ ปก อีก เล่ม ละ บาท ถ้า ท่าน ทั้งหลาย จะ ซื้อ หนังสือ ที่ ละ มาก ๆ จบ ทุก เรื่อง ที่ มี ใน โรง พิมพ์ ฤา ถ้า ลูกค้า วานิช จะ ซื้อ ที่ ละ มาก ๆ สำ หรับ จะ ตั้ง โรง ขาย หนังสือ จะ ลด ราคา ร้อย ยี่ สิบ บาท จะ คิด เอา แต่ ร้อย บาท ถ้า ไม่ ถึง เพียง นี้ จะ จัด ว่า ซื้อ ปลีก กัน ก็ คง ขาย ตาม ราคา ปลีก อัน บอก ไว้ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม นั้น แล ถ้า จะ มา ซื้อ หนังสือ ที่ โรง พิมพ์ นี้ ต้อง ใช้ เงิน สด ขาย เชื่อ ไม่ ได้ ตั้ง แต่ นี้ ไป เปน อัน ขาด