| เล่ม ๓ แผ่น ๖ วัน พุฒ เดือน สิบเอ็ด ขึ้น สิบสอง ค่ำ ปี วอก ฉอ ศก ๑๒๔๖ |
โปลิไตกัล อิกอโนมี่
๏ โปลิไต กัล อิกอโนมี่ นั้น แปล ว่า วิชา ผสม ทรัพย์ ชื่อ โปลิไต กัล อิกอโนมี่ ไม่ สู้ จะ ถูก ต้อง กับ วิชา นี้ เพราะ ว่า ดู เหมือน เกี่ยว ข้อง กับ วิชา คอเวินเมนต์ แต่ เพราะ เหตุ เมื่อ ก่อน นั้น ชื่อ ไม่ มี ดี กว่า จึง ใช้ เคย เรียก ชื่อ นี้ ตั้ง แต่ เดิม วิชา นี้ เกิด ขึ้น บัด นี้ บาง คน เรียก ชื่อ วิชา นี้ ว่า อีโกนอมิกซ แล ลาง คน เรียก ชื่อ วิชา ผสม ทรัพย์ คน เดิม ที่ เขียน หนังสือ ว่า ด้วย วิชา นี้ ให้ พิสดาร เปน ชาว อังกฤษ คน หนึ่ง ชื่อ อาดาม สมิท ตั้ง แต่ นั้น มา มี หลาย คน ใน ทวีป ยุโรป แล ทวีป อะเมริกะ ได้ แต่ง หนังสือ แล ลง พิมพ์ ว่า ด้วย วิชา นี้ วิชา ผสม ทรัพย์ นั้น แล วิชา คอเวินเมนต เปน วิชา ต่าง กัน จริง อยู่ บาง ที ดู เหมือน มี เกี่ยว ข้อง กัน บ้าง แต่ การ ที่ เกี่ยว ข้อง กัน นั้น เปน โดย อัทยา ไศรย แล ไม่ ได้ เปน โดย การ ต้อง เปน วิชา ผสม ทรัพย์ นั้น ไม่ ต้อง การ เกี่ยว ข้อง ด้วย คอเวินเมนต มาก เลย ดู เหมือน หนึ่ง อยู่ จำเภาะ กดหมาย สำหรับ บ้าน เมือง จริง อยู่ คอเวินเมนต บัญญัติ กดหมาย ก็ ได้ แล กด หมาย นั้น จะ เปน เหตุ ให้ วิชา ผสม ทรัพย์ จำเริญ ขึ้น ฤา จะ เปน เหตุ ให้ วิชา นั้น น้อย เสื่อม ลง ถ้า ว่า ตาม จริง กด หมาย นั้น มัก เปน เหตุ ยัง วิชา ผสม ทรัพย์ นั้น ให้ น้อย ถอย ลง พวก คน นั้น ที่ ให้ ทรัพย์ สมบัติ ทวี ขึ้น มาก คือ พวก ซื้อ ขาย แล พวก คน ที่ กระทำ การ ต่าง ๆ แล กดหมาย ข้อ ใด ซึ่ง เปน เหตุ จะ ให้ การ ซื้อ ขาย แล การ งาน ทั้ง ปวง จะ เจริญ ขึ้น ก็ เปน คุณ ประโยชน์ แก่ วิชา ผสม ทรัพย์ นั้น หาก ว่า ถ้า บัญญัติ กดหมาย เปน ที่ เบียด เบียฬ คน พวก ซื้อ ขาย แล พวก กระทำ การ กดหมาย นั้น คง เปน อันตราย แก่ วิชา ผสม ทรัพย์ นั้น คือ ว่า พวก ทำ ไร่ นา เปน คน สำคัญ แก่ บ้าน เมือง เพราะ ยัง ผล ให้ เกิด ขึ้น เปน ประโยชน แก่ บ้าน เมือง นั้น แต่ ว่า ถ้า คอเวินเมนต จะ เก็บ เอา ค่า ไร่ นา แต่ พวก กระทำ ไร่ นา นั้น มาก เหลือ เกิน ที่ เขา จะ ทน ได้ แล จะ ไม่ ได้ บำรุง รักษา เขา ไว้ ใน การ งาน ของ เขา นั้น คง เปน เหตุ อันตราย แก่ วิชา ผสม ทรัพย นั้น ส่วน ชาว ไร่ นา ทุก คน ควร จะ ได้ การ บำรุง รักษา มา แต่ คอ เวินเมนต ถ้า แม้น ว่า มี ขะโมย ลัก เอา วัว ควาย ของ เขา แล สิ่ง ของ เครื่อง ใช้ ต่าง ๆ ไป ก็ ดี แล มี คน ที่ ไป เก็บ ค่า ไร่ นา นั้น เคย เบียด เบียฬ เขา บ้าง แล เขา ไป ฟ้อง ตระ ลาการ ๆ ไม่ ชำระ ให้ เขา ตาม ความ สัตย จริง กิจ การ ของ ชาว ไร่ นา นั้น ต้อง น้อย เสื่อม ลง ฝ่าย คอ เวินเมนต ของ เมือง ใด ๆ ที่ ไม่ มี อำนาจ อาจ ที่ จะ บำรุง รักษา พวก กระทำ การ ต่าง ๆ นั้น ไว้ ฤา จะ ทอด ธุระ เสีย ไม่ คุ้ม รักษา เขา ไว้ เช่น นั้น แล้ว ถ้า พวก ราษฎร เหล่า นั้น เกิด การ วุ่น วาย กัน ขึ้น คอเวินเมนต นั้น จะ ไม่ ต้อง ปลาด ใจ เลย ๚ะ
๏ แต่ ทว่า วิชา ผสม ทรัพย แล วิชา คอเวินเมนต นั้น ไม่ ต้อง การ เกี่ยว ข้อง กัน มาก แต่ จำ ต้อง อาไศรย ซึ่ง กัน แล กัน บ้าง ฝ่าย ผู้ ครอบ ครอง เมือง ต้อง ปฤกษา กัน กับ ผู้ รู้ วิชา ผสม ทรัพย นั้น อยู่ เสมอ ถ้า ว่า ปราถนา จะ ครอบ ครอง บ้าน เมือง ตาม อย่าง ที่ มี ผล ประโยชน แก่ คน ทั้งปวง นั้น แล ตาม ธรรมดา นั้น ที่ เปน เหตุ ให้ กิจ การ ทั้งหลาย จะ เจริญ ขึ้น ก็ แล วิชา ผสม ทรัพย นั้น สอน มนุษ ให้ รู้ ว่า ควร จะ ปราถนา สิ่ง ของ อัน ใด แล สอน ให้ รู้ ว่า จะ ได้ สิ่ง เหล่า นั้น ด้วย ความ เพียร แล อุสาห กระทำ การ อย่างไร ได้ สิ่ง ของ ที่ มนุษ ต้อง การ นั้น มี มาก หลาย คือ ว่า ต้อง การ อาหาร แล เครื่อง นุ่ง ห่ม แล เรือน เปน ที่ อยู่ อาไศรย สิ่ง ทั้งหลาย นั้น ต้อง มี ขาด ไม่ ได้ แต่มนุษ มี ความ ปราถนา สิ่ง ของ อื่น ๆ หลาย อย่าง แต่ สิ่ง เหล่า นั้น ไม่ จำ เปน ที่ จะ ได้ แต่ ทว่า มี คุณ ประโยชน แก่ ตน เปน อัน มาก แล ให้ มี ความ สุข สบาย ขึ้น ๚ะ
๏ เพราะ เหตุ นั้น ข้อ เอก ข้อ ที่ เปน มูล ราก แห่ง วิชา ผสม ทรัพย นั้น คือ ความ ต้อง การ ของ มนุษ ถ้า ถาม ว่า ความ ต้อง การ ของ มนุษ นั้น จะ อิ่ม จะ สำเร็จ อย่างไร ได้ จึ่ง ตอบ ว่า ด้วย อุสาห กระทำ การ นั้น และ เปน ข้อ ที่ สอง ความ ต้อง การ ของ มนุษ เปน ราก แล มนุษ ได้ ก่อ ขึ้น บน ราก นั้น ด้วย ความ หมั่น กระทำ การ สิ่ง ของ ที่ ได้ ด้วย ความ หมั่น กระทำ การ นั้น รวม เข้า กัน แล้ว เรียก ว่า ทรัพย สมบัติ นั้น และ เปน ข้อ ที่ สาม ใน วิชา ผสม ทรัพย บัดนี้ มี สาม สิ่ง แล้ว ซึ่ง เปน เอก เปน ต้น คือ ว่า ความ ต้อง การ แล ความ ปราถนา ของ มนุษ เปน ที่ หนึ่ง ความ หมั่น กระทำ การ เปน ที่ สอง ความ ต้อง การ แล ความ ปราถนา สำเร็จ แล้ว เปน ทรัพย สมบัติ เปน ข้อ ที่ สาม อนึ่ง ความ ปราถนา ของ มนุษ เปน บ่อ ให้ บังเกิด ทรัพย สมบัติ แล ความ ปราถนา นั้น เกิด ขึ้น เพราะ ธรรมดา มนุษ แล ได้ ผลัด เปลี่ยน ไป บ้าง ตาม เวลา แล ตาม เหตุ การ ที่ ได้ เกิด ขึ้น ความ ปราถนา นั้น ตั้ง ต้น ด้วย ความ บังเกิด ของ คน ใด แล สิ้น ไป ด้วย ความ ตาย ของ คน นั้น ครั้น ตาย แล้ว ทรัพย ที่ เขา ได้ ผสม ไว้ นั้น ก็ ตก เปน ของ ผู้ อื่น ที่ มี กำลัง ใหม่ แล ความ ปราถนา ใหม่ เพราะ ฉะนั้น และ ทรัพย ของ คน นั้น จะ ทวี ขึ้น ต่อไป ถ้า แม้น ความ ต้อง การ แล ความ ปราถนา ของ มนุษ หยุด เสีย ฤๅ จะ อ่อน ไป จน เขา จะ ไม่ หมั่น กระทำ การ แล้ว จะ ไม่ ต้อง การ วิชา ผสม ทรัพย เลย แต่ ว่า เพราะ เหตุ ธรรม ดา โลกย ตั้ง มั่นคง อยู่ ไม่ ผลัด เปลี่ยน ไป มนุษ ทั้งหลาย นั้น จึ่ง มี ความ ปราถนา จน จะ ไม่ มี มนุษ สืบ ไป ก็ และ ความ ต้อง การ แล ความ ปราถนา ของ มนุษ นั้น กับ ธรรมดา อัน มั่น คง ของ โลกย นี้ ได้ กระทำให้ วิชา ผสม นั้น เปน วิชา แท้ มนุษ นั้น กำลัง หา ทรัพย มัก ใช้ ธรรมดา โลกย คือ ดิน เปียก ชื้น ที่ ให้ พืช น์ งอก ขึ้น ได้ แล แสง แดด ที่ ช่วย พืช น์ นั้น ให้ เกิด ผล แล ใช้ ลม ใน การ ให้ เรือ กำปั่น แล่น แล ใน การ ให้ เครื่อง จักร ต่าง ๆ เดิน แล ใช้ น้ำ ใน การ ให้ เครื่อง จักร เดิน แล ให้ เรือ เดิน ไป ได้ ใน คลอง แล ใช้ น้ำ รด ต้น ผัก แล เข้า ที่ ไร่ นา แล อาย น้ำ นั้น ใช้ มาก ใน การ ให้ เรือ เดิน แล ให้ เครื่อง จักร หลาย อย่าง เดิน ธรรมดา เหล่า นั้น เปน แรง ช่วย มื้อ มนุษ ใน การ งาน ของ เขา มนุษ ไม่ ได้ สร้าง ธรรมดา นั้น ไว้ ฝ่าย พระเจ้า ผู้ ทรง สร้าง ประทาน ให้ แต่ มนุษ ต้อง รู้ ธรรม ดา นั้น จึ่ง จะ ใช้ ได้ ความ รู้ จัก ธรรมดา นั้น วิชา ผสม ทรัพย ไม่ ได้ สอน แต่ ต้อง เรียน รู้ จาก ครู คน อื่น วิชา ผสม ทรัพย นั้น มี อย่าง เดียว ทั่ว ทุก ประเทศ ไม่ มี อย่าง หนึ่ง สำหรับ ชาว อังกฤษ แล อีก อย่าง หนึ่ง สำหรับ ชาว อะเมริกะ แล อีก อย่าง หนึ่ง สำหรับ ชาว สยาม แต่ มี อยู่ อย่าง เดียว สำหรับ คน ทุก ประเทศ ๚ะ
๏ ส่วน วิชา ผสม ทรัพย นั้น อาไศรย แก่ ธรรมดา โลกย อย่าง หนึ่ง ซึ่ง เปน ธรรมดา ใหญ่ คือ ว่า ทุก คน เปนเจ้า ของ ตัว เอง แล เปน เจ้า ของ สรรพ สิ่ง ที่ ตน ได้ สร้าง ขึ้น ด้วย กระทำ การ มี น้ำ ใจ กระทำ แล ธรรมดา นั้น ทุก คน สัง เกต ได้ ง่าย แต่ จะ อธิบาย ธรรมดา นั้น ยาก นัก ครั้น มนุษ คน ใด รู้ แล้ว ว่า ตัว ต้องการ สิ่ง ใด จะ แสวง หา สิ่ง นั้น จน ได้ เมื่อ ได้ แล้ว จึง รู้ ว่า ตน ควร จะ เปน เจ้า ของ สิ่ง นั้น ถ้า อยาก จะ ให้ มนุษ คน ใด เข้า ใจ ว่า คน อื่น ควร จะ เปน เจ้า ของ สิ่ง นั้น ที่ ตัว เอง ได้ แสวง หา ด้วย ความ หมั่น กระทำ การ จะ เหน ว่า ให้ เข้า ใจ อย่าง นั้น ยาก นัก เจ้า ของ จำหน่าย ก็ ได้ คือ ขาย แล ให้ ผู้ อื่น ก็ ได้ แต่ เมื่อ เดิม นั้น สิ่ง ของ ทุก อย่าง ได้ เกิด ขึ้น เพราะ การ งาน ของ คน หนึ่ง คน ใด แล คน นั้น ก็ เปน เจ้า ของ เดิม ใจ มนุษ ทุก คน ถึง เปน คน จะ คิด เหน เช่น นั้น แล จะ เปน เจ้า ของ แท้ โดย อย่าง อื่น ก็ ไม่ ได้ พระ ผู้ สร้าง ทรง ประทาน ธรรมดา โลกย นั้น ไว้ แล คน ทั้ง ปวง จึง ใช้ ธรรม ดา นั้น ได้ ไม่ ต้อง ซื้อ แล ลม อากาศ แล น้ำ แล ดอก ไม้ ฤา ผล ไม้ ใน ป่า นั้น ก็ ไม่ มี เจ้า ของ คน ทั้ง หลาย ทุก คน เก็บ เอา ได้ แต่ ว่า เมื่อ คน ใด จะ เอา ธรรมดา อย่าง หนึ่ง บังคับ หัด ไว้ จน จะ เปน คุณ ประโยชน แก่ มนุษ โลกย ทั้ง ปวง ได้ คน นั้น ก็ เปน เจ้า ของ คือ ว่า ไฟ ฟ้า นั้น ไม่ มี เจ้า ของ แต่ คน เดิม นั้น ที่ ได้ คิด บังคับ ใช้ ไฟ ฟ้า นั้น ให้ ไป ตาม สาย โทรเลข บอก ข่าว แก่ คน ทั้ง หลาย คน เดิม นั้น ควร เปน เจ้า ของ สิ่ง นั้น จน ได้ ค่า จ้าง สำหรับ เวลา ที่ คิด ใน การ เครื่อง นั้น ให้ สำเร็จ แล มี กำไร บ้าง ด้วย แล ทอง คำ ที่ อยู่ ใน หิน แล ใน ดิน ป่า นั้น ไม่ มี เจ้า ของ แต่ คน เดิม ที่ ได้ ภบ แล ขุด ขึ้น ชำระ ล้าง คน นั้น เปน เจ้า ของ แล สัตว เดรฉาน นั้น มัน ไม่ รู้ เปน เจ้า ของ มัน กิน ของ ที่ เกิด ขึ้น จาก ดิน สัตว บาง อย่าง มี มด เปน ต้น มัน ผสม อาหาร ไว้ บ้าง แต่ มัน ไม่ รู้ จัก กระทำ ครัว หุง เข้า ต้ม แกง เลย ๚ะ
๏ ทาง เหล็ก สำหรับ รถ ไฟ ใน ประเทศ บริเตน ราคา ถึง เงิน ๒๕ ๐๐๐ ๐๐๐ ชั่ง ๏ ใน ประเทศ เครด บริเตน ขุด ขาย ถ่าน หิน ถึง ปี ละ ๓๓ ๕๐๐ ๐๐๐ ตัน ถ้า คิด เปน หาบ แทบ ๕๓๕ ๕๐๐ ๐๐๐ หาบ ๏ ไอ กาษ ที่ ใช้ ใน กรุง ลันดัน ราคา ถึง ปี ละ ๕๐ ๐๐๐ ชั่ง ๏ มะนุษ ตาย ถึง ปี ละ ๑๗ ๐๐๐ ๐๐๐ คน ๏ หัว ใจ มะนุษ เต้น ตุบ ตุบ วัน ละ ๗๒ ๑๖๐ หน ๚ะ
๏ เอเนศ ซะเตา ผู้ ว่า ราชการ แทน กงซุล เยนิรัล โปรตุเกศ ที่ กรุง เทพ ใน ประเทศ สยาม ๚ะ
๏ ด้วย หนังสือ ฉบับ นี้ แจ้ง ความ มา ยัง ซับเยก โปรตุเกศ แล คน ขึ้น กับ กงซุเลด เยนิรัล ศาล นี้ ว่า เจ้า คุณ โธมัช ดะ ซูซา โรซา เจ้า เมือง มะเกา แล เมือง ตีมอร์ แล เปน ราชทูต เอนวอย เอกซะ ตระออร์ ไดเนรี่ แล มินิศเตอร์ เปลนิโปเตนไตเอริ ของ สมเด็จ ฮิซโมซตะ เฟทฟุล มายะซะติ เจ้า ประเทศ โปรตุคาล ผู้ ได้ ตรา ตั้ง ให้ ว่า การ ที่ ประเทศ จีน ประเทศ ยิปุ่น แล ประเทศ สยาม มา แจ้ง ความ ให้ ทราบ ทั่ว กัน ๚ะ
๏ ข้อ ๑ ว่า ตั้ง แต่ วัน นี้ ไป ห้าม มิ ให้ ซับเยก โปรตุคาล ฤา คน ขึ้น กับ ศาล กงซุเลด เยนิรัล ทั้ง คน ขึ้น กับ เขา ฤา เปน ลูก จ้าง ของ เขา ที่ เปน เจ้า ของ โรง จำนำ ห้าม มิ ให้ คน พวก นี้ รับ รอง จำนำ ใน เวลา ค่ำ คืน ตั้ง แต่ ตวัน ตก จน ตวัน ขึ้น ๚ะ
๏ ข้อ ๒ ว่า การ จำนำ ที่ ทำ ใน เวลา กลาง วัน ต้อง จด ใน หนังสือ ราย งาน ทุก วัน ฤา ใน หนังสือ รับ จำหน่าย เงิน สำหรับ โรง นั้น ต้อง แจ้ง ความ ว่า ของ นั้น เปน ของ อย่าง ไร ต้อง จด ชื่อ แล ตำบล บ้าน ที่ อยู่ ของ คน ที่ เอา ของ มา จำนำ นั้น แล ต้อง บอก วัน แล โมง ที่ ได้ ตก ลง กัน จำนำ ของ นั้น ไว้ ด้วย ๚ะ
๏ ข้อ ๓ ว่า คน ที่ ไม่ ประพฤติ เช่น ว่า มา นี้ จะ เปน โทษ ถูก ปรับ สิบ บาท ๚ะ
๏ ข้อ ๔ ว่า ถ้า คน ไม่ ประพฤติ เช่น ว่า มา นี้ แต่ ขืน ทำ ผิด ครั้ง ส่อง จะ เปน โทษ ถูก ปรับ ถึง ส่อง สาม เท่า ให้ ควร กับ การ ๚ะ
๏ แล เพื่อ จะ ให้ ความ นี้ เปน อัน รู้ ทั่ว ตลอด กัน จึง ได้ แปล เปน ภาษา สยาม ติด ร้อย ไว้ กับ ภาษา เดิม ไป ตั้ง ไว้ ใน ที่ ควร แล จะ ส่ง ฉบับ หนึ่ง ให้ ไป ถึง หัว เมือง ทุก เมือง ใน พระราช อาณา เขตร สยาม นี้ ๚ะ
๏ หมาย มา จาก ศาล กงซุเลด โปรตุคาล ณะกรุง เทพ ฯ ณวัน ประหัสบดี เดือน สิบ แรม เจ็ด ค่ำ จุลศัก ราช ๑๒๔๖ ปี วอก ฉศก ๚ะ
คน หา ทาง ใหม่ ทำ ไม่ ดี แก่ ตัว เอง
๏ มี คน มา บอก ข่าว ว่า ส่อง คน นาย แท้ กับ นาย จริง ชวน กัน ไป เที่ยว เมือง กรุง เก่า เมื่อ ณวัน เดือน สิบ แรม สอง ค่ำ ปี วอก ฉอ ศก ก็ ภบ การ ละ เล่น เปน ของ ประ ดิษฐ คิด ใหม่ ใน หัว เมือง เอา เบี้ย ขึ้น แขวน ตั้ง แต่ เบี้ย หนึ่ง ถึง สิบ สี่ แทน ตัว ไพ่ จีน ถ้า แขวน เบี้ย หนึ่ง แทน ตัว อั๊งตี่ สอง เบี้ย แทน ตัว อั๊งสือ สาม เบี้ย แทน ตัว อั๊งเฉีย สี่ เบี้ย แทน โอตี้ ห้า เบี้ย แทน โอสือ หก เบี้ย แทน โอเฉี่ย เจ๊ด เบี้ย แทน องตี๊ แปด เบี้ย แทน องแบ่ เก้า เบี้ย แทน ฮงเผ่า สิบ เบี้ย แทน โอกี่ สิบ เอ็ด เบี้ย แทน โอแบ่ สิบ สอง เบี้ย แทน โอเผ่า สิบ สาม เบี้ย แทน อง จุด สิบ สี่ เบี้ย แทน โอจุด ถ้า ผู้ ใด แทง ถูก ใช้ ทั้ง ทุน ๑๒ ต่อ เวลา เมื่อ เบี้ย ที่ ขุน พัด แขวน นั้น จะ ออก พวก ราษฎร ที่ แทง ภา กัน ไป ดู เหมือน หวย ใน กรุงเทพ แต่ ราษฎร ก็ ภา กัน เล่น สนุกนี้ สนาน นาย แท้ จึ่ง ถาม นาย จริง ว่า การ ที่ เล่น นี้ ขุน พัด ได้ ผูก เปน เงิน หลวง ฤา เปล่า นาย จริง ตอบ ว่า ได้ ผูก แต่ บ่อน เท่า นั้น ถ้า โปรด ให้ ผูก เปนเงิน หลวง แต่ ใน แขวง กรุง เก่า เท่า นั้น คง ผูก ได้ พัน ชั่ง เปน แน่ นาย แท้ ว่า ถ้า ไม่ ได้ ผูก เหตุ ได จึ่ง เล่น ได้ นาย จริง ตอบ ว่า ได้ ยิน พวก ขุน พัด แก้ ตัว ว่า ถั่ว เสี่ย กะดาน ไช จึ่ง คิด เบี้ย แทน นาย จริง ว่า ก็ เรา ขึ้น ไป ดู ใน บ่อน ก็ ไม่ เหน ถั่ว เสี่ย เหมือน ที่ พูด บ่อน ก็ ได้ บ้าง เสีย บ้าง เปน ธรรม ดา เหมือน ใน กรุง เทพ แต่ เปน อัศจรร จริง จริง เล่น กัน นี้ ถ้า พวก ขุน พัด ใน กรุง เทพ ขึ้น ไป เหน คง ติด ใจ คิด เอา อย่าง มา เล่น ใน กรุง เทพ บ้าง การ ที่ เอา เบี้ย ขึ้น แขวน ได้ เปรียบ ยิ่ง กว่า ออก หวย สาม สิบ สี่ ตัว ใน กรุง เทพ เพราะ ออก สิบ สี่ ใช้ สิบ สอง ต่อ ทั้ง ทุน มี กำไร สอง ต่อ ๏ การ เช่น นี้ ควร คอเวินเมนต์ สยาม จะ ห้าม ปราม อย่า ให้ คน เล่น ถ้า ผู้ เล่น เสีย อย่า ให้ ใคร เร่ง เงิน ได้ เลย ใน การ เช่น นั้น นาน ๆ การ เช่น นี้ คง เลิก กัน อยู่ เอง ถ้า คน ทั้ง บ้าน เมือง จะ แขง ใจ ไม่ เล่น ไม่ คบ ไม่ เปน อัน ชอบ กัน กับ นักเลง เช่น นี้ มัน ก็ จะ ยุบ น้อย ลง ไป เอง เอไดตอร ๚ะ
๏ ณะ ปี มะ เมีย ฉอ ศก ๑๑๕๖ ท่าน ได้ รับ ตำแหน่ง แต่ พวก ที่ มี ชื่อ ว่า อะเมริกัน บับติศต์ เปน ครู สอน พระเยซู สาสนา แก่ พวก จีน แต่ คราว นั้น พวก ฝรั่ง จะ ไป ตั้ง อยู่ ใน เมือง จีน ไม่ ได้ พวก อะเมริกัน บับ ติศต์ จึ่ง จัด ให้ มา ภัก อยู่ ใน กรุง เทพ ไป เรียน ภาษา จีน แล สอน คน จีน ใน ประเทศ สยาม ไป พลาง ครู ดีน มา ถึง กรุง เทพ ณะ ปี มะแม สัตศก ๑๑๕๗ ณะ ปี ระกา นพศก ๑๑๕๙ มี จีน บ้าง พวก อะเมริกัน บ้าง เข้า กัน ตั้ง ขึ้น เปน หมู่ ลูก สิษ พระเยซู เจ้า อัน มิ ใช้ โรมัน กาโทลิก พวก แรก ใน กรุง เทพ หมู่ ลูก สิษ หมู่ นี้ ได้ จัด เลือก ครู ดีน เปน ครู แรก ของ เขา ครู ดีน ได้ เพียน สอน พวก จีน ใน ประเทศ สยาม จน เปน คน ชำนาญ ใน ภาษา จีน ครั้น การ รบ แรก ฝรั่ง กับ จีน ๆ แพ้ ต้อง ยก เกาะ ฮ่อง กอง ให้ แก่ อังกฤษ แล ยอม ให้ ฝรั่ง ทุก ชาติ ทุก ภาษา ไป ตั้ง อยู่ ได้ ใน เมือง อัน เปน ท่า เรือ กำปั่น ใน ประเทศ จีน หลาย ตำบล แล้ว พวก อะเมริกัน บับติศต จึ่ง สั่ง ให้ ครู ดีน ขยาย ไป อยู่ เมือง จีน ไป ส่อน พวก จีน ใน บ้าน เมือง เขา เอง ณะ ปี ขาน จัตวา ศก ๑๒๐๔ ครู ดีน จึ่ง ภา บุตร ภรรยา ไป ตั้ง บ้าน อยู่ เมือง ฮ่องกง คราว ราชทูต อะเมริกัน มิศเตอร บะเลศ์ติร์ จะ ออก ไป ทำ หนังสือ สัญญา ทาง พระราช ไมตรี กับ พวก ยวน แล พวก สยาม ราชทูต นั้น ได้ เชิญ ให้ ครู ดีน ติด มา ด้วย เปน เพื่อน เปน ล่าม ด้วย ครู ดีน จึ่ง มา เยี่ยม เยียน คน ชาว สยาม อีก ครั้ง หนึ่ง ณะ ปี จอ โทศก ๑๒๑๒ คราว นั้น พวก สยาม ยัง ไม่ พร้อม ใจ ที่ จะ ทำ หนังสือ สัญญา เปน ทาง พระราช ไมตรี อย่าง ใหม่ ทั้ง ราชทูต ทั้ง ครู ดีน กลับ ออก จาก ประเทศ สยาม ใน ปี นั้น เอง แต่ หา สำเร็จ ราชการ คราว นี้ ครู ดีน กลับ ไป เมือง จีน แล เมือง อะเมริกัน ภัก หนึ่ง จึ่ง ได้ แม่ ม่าย ของ กับตัน เบราน ผู้ เปน พ่อ ค้า อังครีษ ถึง แก่ อนิจกรรม ใน กรุง เทพ ฯ เปน ภรรยา พวก อะเมริกัน บับติศต เชิญ ให้ ครู ดีน แล ภรรยา ที่ แต่ ก่อน เคย อยู่ ใน กรุง เทพ คุ้น เคย กัน กับ พวก จีน พวก สยาม ใน กรุง เทพ รับ การ เปน ครู ส่อน พระเยซู ศาสนา ใน ประเทศ สยาม อีก ครั้ง หนึ่ง ณะ ปี ชวด ฉอศก ๑๒๒๖ ครูดีนจึ่ง ภา บุตร ภรรยา กลับ เข้า มา อาไศรย อยู่ ใน กรุง เทพ ส่อน พระเยซู ศาสนา แก่ จีน แก่ ไท อีก ครั้ง หนึ่ง แต่ นั้น มา ครู ดีน แล ภรรยา ทั้ง สอง ได้ เพียร ส่อน กุล บุตร จีน สยาม ครั้น ถึง ปี มะเมีย จัตวา ศก ๑๒๔๔ แหม่ม ดีน กลับ ไป เมือง อะเมริกะ จะ เอา อากาศ แต่ ใน ปี นั้น ระดู หนาว แหม่ม นั้น ถึง แก่ อนิจ กรรม ครู ดีน เอง ได้ อุส่าห อยู่ ใน กรุง เทพ ต่อ ไป แต่ บัดนี้ ครู ดีน กำ ลัง แก่ ชรา จะ เปน ครู สั่ง ส่อน ไม่ ว่อง ไว อย่าง แต่ ก่อน จึ่ง เหน ว่า ควร จะ ไป อยู่ ด้วย บุตร ชาย ใน เมือง รอกซเบระ ที่ อะเมริกะ ครู ดีน เกิด มา ณวัน อาทิตย เดือน เจ็ด แรม ค่ำ หนึ่ง ปี เถาะ นพ ศก ๑๑๖๗ อา ยุศม ๗๗ ปี ครั้น รู้ ว่า ท่าน จะ กลับ ไป เมือง อะเมริกะ คน ทั้ง บ้าน ทั้ง เมือง ที่ รู้ จัก ท่าน ภา กัน ไม่ สบาย ใจ ทั้ง ชาว นอก ด้วย ท่าน ได้ ตั้ง หมู่ ลูก สิศ จีน เจด หมู่ ได้ ให้ ศีล จุ่ม น้ำ แก่ คน จีน กว่า หก ร้อย คน บันดา คน ก์ ดี ใจให้ ศีล ให้ พร ขอ ให้ ท่าน เจริญ อายุศม ทำ คุณ แก่ มนุษ ต่อ ไป เปน อัน มาก ด้วย เถิด ๚ะ
ข่าว โทรเลข ใน
๏ ปาก น้ำ วัน เสาร์ เดือน สิบเอ็ด ขึ้น เจด ค่ำ เวลา เช้า สาม โมง สามสิบ มินิต เสด็จ ขึ้น ประทับ อยู่ ที่ ป้อม เสือ ซ่อน เล็บ ณวัน อาทิตย บ่าย ห้า โมง เสด็จ กลับ มา ยัง กรุง เทพ ฯ ๚ะ
ณวัน ประหัสบดี เดือน สิบ.เอ็ด ขึ้น หก ค่ำ
เงิน แบงก์ ลันดัน สี่ เดือน ๓ ชิลิง ๙ เปนซ
เงิน ไปรเวศ สาม เดือน ๓ ชิลิง ๙ เปนซ กับ สาม อัฐ ค่า ซอวริน ทอง คำ ถึง ๕ เหรียน ๕๑ เซนต
ข่าว โทรเลข นอก
๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน สิบ ขึ้น สิบสาม ค่ำ พวก ญี่ปุ่น หา ว่า มี อาญา สิทธิ์ ตลอด หมู่ เกาะ ลูจู ๚ะ
๏ ลอด นอทบรุก แล ลอดวุลซีลี ออก แล้ว จะ ไป ประเทศ อิยิบต ๚ะ
๏ กรุง ลันดัน วัน พุฒ เดือน สิบ ขึ้น สิบสี่ ค่ำ แจ้ง ความ ออก เปน ทาง ราชการ ว่า พวก ที่ จะ ขึ้น ไป ตาม แม่ น้ำ ไนล นั้น จะ ออก จาก เมือง วะดิฮาลพ่ะ ใน เรว ๆ นี้ และ น้ำ ใน แม่ น้ำ ไนล นั้น กำลัง ขึ้น เรว นัก
๏ กรุง ลันดัน วัน ประหัสบดี เดือน สิบ ขึ้น สิบ ห้า ค่ำ สมเด็จ พระเจ้า เอมบีรอร์ เจ้า ประเทศ รุเซีย ออก จาก กรุง เซนต ปีเตอศะเบิก จะ เป ประทับ ที่ เมือง วอซอ เปน ที่ นึก ว่า สมเด็จ พระเจ้า เอมบีรอร์ ทั้ง สาม พระ องค์ จะ ภบ กัน เข้า ใน เขตร เคียง นั้น ๚ะ
๏ กรุง ลันดัน วัน ศุกร เดือน สิบ แรม ค่ำ หนึ่ง ภอ ทัพ หนุน มา ถึง แล้ว จะ ให้ ทัพ กล้า แขง ขึ้น บก ที่ เกาะ ฟอโมซะ แต่ ใน คราว พลาง นั้น ท่าน จะ คิด อ่าน ทำลาย แก่ กำปั่น รบ จีน ให้ สิ้น เสร์จ ๚ะ
๏ กรุง ลันดัน วัน เสาร์ เดือน สิบ แรม สอง ค่ำ ที่ เมือง เนเปลซ์ คน ตาย เพราะโรค ร้าย โรค แอเชีย นั้น แทบ ถึง วัน ละร้อย โรค นั้น ก็ มาก ขึ้น ใน เมือง นั้น ๚ะ
๏ ลอด นอทบรุก คราว เดิน ทาง จะ ไป ประเทศ อิยิบต ได้ กบ เกานต์ กัลโนกี เปน การ อัชฌาไสย งาม ดี ๚ะ
๏ ฮ่องกอง วัน จันทร เดือน สิบ แรม สี่ ค่ำ ประเทศ จีน ตาม ธรรมเนียม แจ้ง ความ ว่า เปน ศึก กัน กับ ฝรั่ง เสศ เมือง ซังไฮ้ จะ เปน ที่ กลาง ไม่ เข้า กัน กับ ศึก ข้าง หนึ่ง ข้าง ใด ๚ะ
๏ กำปั่น รบ อังคริษ ชื่อ เซเฟอร ถูก ลูก ปืน จีน ที่ แม่ น้ำ มิน ถูก เรือ สาม คน ถูก ลูก ปืน คราว นั้น ๚ะ
๏ กรุง ลันดัน วัน จันทร เดือน สิบ แรม สี่ ค่ำ ที่ แม่ น้ำ ไนล น้ำ ลด จน เรือ ไฟ ขึ้น ไป อีก ไม่ ได้ ๚ะ
๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน สิบ แรม ห้า ค่ำ กำ ปั่น รบ คัน โบด เยอรแมน ลำ หนึ่ง ได้ ยุด เอา ประเทศ หนึ่ง ที่ ชาย ทะเล ข้าง ตักสิน ทวีป อะฟริกะ ไว้ เปน ประ เทศ ขึน เยอรแมน แต่ ก่อน นั้น คอเวินแมนค์ ที่ แหลม เกป ได้ ยุด ประเทศ นี้ ไว้ ครั้ง หนึ่ง แล้ว ๚ะ
๏ กรุง ลันดัน วัน พุฒ เดือน สิบ แรม หก ค่ำ หนังสือ จดหมาย เหตุ นาเช่อนอัล ที่ กรุง ปารีศ แจ้ง ความ ว่า คอเวินแมนต์ ฝรั่งเสศ คิด การ ที่ จะ ประกาศ ความ ว่า เปน ศึก กัน กับ ประเทศ จีน ถ้า ทำ เช่น นี้ แล้ว จะ เลิก การ ยุด เอา เกาะ ฟอโมซะ ไว้ แล จะ จับ ทำ การ ยิ่ง ภุก กว่า นั้น ๚ะ
๏ กรุง ลันดัน วัน ประหัศบดี เดือน สิบ แรม เจด ค่ำ ลอด ดัฟฟริน จัด ตั้ง ให้ เปน ไวซรอย ประเทศ อินเดีย แล้ว ๚ะ
๏ ลอด นอทบรุก แล ลอด วุลซิลี ถึง เมือง ไกโร แล้ว เรื่อง กำปั่น นิซะโร
๏ เกาะ หมาก วัน ศุกร เดือน สิบ แรม แปด ค่ำ ณวัน พุฒ เดือน สิบ ขึ้น สิบ สี่ ค่ำ พวก แขก คืน ให้ ลูก เรือ คน หนึ่ง แล้ว แล แขก รายา นั้น สัญา แล้ว ว่า จะ เอา คน อื่น นั้น คืน ให้ ด้วย ๚ะ
๏ กรุง ลันดัน วัน ศุกร เดือน สิบ แรม แปด ค่ำ คราว ไป เยี่ยม เยียน มองเซอ เฟรี่ ท่าน ปะติเสศ ความ แจ้ง ของ หนังสือ จดหมาย เหตุ นาเช่อนอัล นั้น แล แจ้ง ความ ว่า อัดมิรัล กุเบ มิ ได้ เปลี่ยน ยัก เยื้อง กระบวน การ ของ ท่าน แล ท่าน ปัติเสศ ข้อ ซึ่ง ว่า ฝรั่งเสศ ประ กาศ ความ ว่า เปน ศึก นั้น กับ จีน ๚ะ
๏ เกาะ หมาก วัน อาทิตย เดือน สิบ แรม สิบ ค่ำ กำปั่น รบ กล ไฟ อังคริษ ชื่อ เปะแคซัซ มา ถึง แล้ว ๑๘ คน ที่ ยัง เหลือ แต่ ลูก เรือ กำปั่น นิซะโร ติด มา ใน กำปั่น รบ นั้น คน เหล่า นั้น สบาย ดี ทุก คน พวก ฮอลัน ดา ได้ เสีย ค่า ป่วย การ ค่า ลำบาก นั้น แล แขก รายา เมือง ดินม ลง มือ ไซน หนังสือ สัญา ยอม ขึ้น แล้ว ๚ะ
๏ กรุง ลันดัน วัน อาทิตย เดือน สิบ แรม สิบ ค่ำ เพราะ พวก เกลริกัล แล พวก ลิบริล ขัด ใจ เคือง ใจ กัน นัก ต้อง เรียก กอง ทัพ เพื่อ ออก ระวัง อย่า ให้ เกิด วิวาท กัน ฯะ
๏ สมเด็จ พระเจ้า ประเทศ อิตะลี่ ยัง ประทับ อยู่ ที่ เมือง เนเปลซ ไม่ ฟัง ความ คิด เหน ของ พวก เสนา บดี คน ตาย เพราะ ความ ไข้ ใน เมือง นั้น เปน อัน มาก
๏ เมือง อะมอย วัน ประหัสบดี เดือน สิบ ขึ้น สิบ ห้า ค่ำ เวลา เช้า ห้า โมง ห้าสิบ มินิต เมือง กิลุง ท่า เรือ ที่ เกาะ ฟอโมซะ ปิด แล้ว คอย ๆ ยิง กัน ทั้งสอง ฝ่าย ห่าง ๆ กัน ฯะ
๏ เมือง แคนตอน วัน เสาร์ เดือน สิบ แรม ค่ำ หนึ่ง เวลา เช้า สี่ โมง ยี่สิบ มินิต เกิด การ วิวาท วุน ร้าย ที่ เมือง เชาลุง หลาย คราว พวก ราษฎร เผา โรง สวด สอง โรง แล เรือน ยี่สิบ หก หลัง แล ลัก ขะโมย ของ ไป
๏ กรุง ลันดัน วัน จันทร เดือน สิบ แรม สิบเอ็ด ค่ำ สมเด็จ พระเจ้า อิตะลี่ มา ยัง กรุง โรม แล้ว ราษฎร ทั้ง ปวง รับ ด้วย ความ ยินดี เปน อัน มาก ฯะ
๏ เซอ เอดวิน บิ มัลเลด รับ ตรา ตั้ง เปน ราชทูต อังครีษ แล้ว ฯะ
๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน สิบ แรม สิบสอง ค่ำ มี รับ สั่ง ให้ ปาเลี่ยแมนต์ ชุมนุม ทำ ราชการ ณวัน ประ หัสบดี เดือน สิบสอง ขึ้น ห้า ค่ำ ฯะ
๏ โรค ลง ราก น้อย ลง ใน เมือง เนเปลซ ฯะ
๏ สมเด็จ พระเจ้า เอมบีรอร ประเทศ เยอรแมนี้ ประ เทศ ออศเตรีย แล ประเทศ รุเซีย มี เสนาบดี ผู้ ใหญ่ คือ จาลเซลลอร ของ เจ้า ทั้งสาม นั้น ติด มา ด้วย พวก นี้ ภบ กัน เข้า แล้ว ฯะ
๏ กรุง ลันดัน วัน พุฒ เดือน สิบ แรม สิบสาม ค่ำ หนังสือ จดหมาย เหตุ ที่ กรุง เซนต ปีเตอซะเบิก แจ้ง ความ ว่า ซึ่ง เอมบีรอร ทั้งสาม ชุมนุม กัน นั้น คือ ว่า จะ ให้ ความ ดี ซึ่ง มิ ต่อ กัน นั้น ยั่ง ยืน เท่า นั้น เอง มิ ได้ คิด เข้า กัน อย่าง อื่น พวก เสนาบดี จาลเซลลอร ของ เอมบีรอร ทั้งสาม ชุมนุม กัน แล้ว วาน นี้ ฯะ
๏ ฮ่องกอง วัน พุฒ เดือน สิบ แรม สิบสาม ค่ำ กำปั่น รบ ฝรั่งเสศ จับ รบ กัน อีก ที่ แม่ น้ำ มิน ฯะ
๏ กรุง ลันดัน วัน ประหัสบดี เดือน สิบ แรม สิบสี่ ค่ำ มี คำ สั่ง ให้ กำปั่น รบ กล ไฟ อังคริษ คือ แอคะเมนนัน มี ป้อม แล ปืน ใหญ่ สี่ กระบอก ไป ยัง ประเทศ จีน ๚ะ
๏ มี ข่าว ส่าย โทรเลข แต่ เยนิรัล คอดัน อัน ถึง วัน อังคาร เดือน สิบ แรม หก ค่ำ แจ้ง ความ ว่า ไม่ กี่ วัน จะ ไป อยู่ ที่ เมี่ยง เบอเบอ แล้ว จะ คอย พลรบ อัง คริษ แล้ว ก็ ซ้ำ ขอ ให้ เซเบอ ปาชะ ขึ้น ไป แล ขอ ฝาก เงิน ๓๐ ๐๐๐ ชั่ง ขึ้น ไป ด้วย ๚ะ
๏ กรุง ลันดัน วัน เสาร เดือน สิบ แรม สิบ ห้า ค่ำ สม เด็จ พระเจ้า เอมบีรธร ทั้งสาม ชุมนุม กัน สิ้น เสร์จ แล้ว
ข่าว นอก
๏ มี ข่าว ว่า การ รบข้าง ฝรั่งเศศ ที่ แม่ น้ำ มิน เปน อัน เสร์จ จบ แล้ว ณวัน เสาร เดือน สิบ ขึ้น สิบ ค่ำ กำปั่น ฝรั่งเศศ ทุก ลำ ที่ ช่วย กัน ใน การ รบ ที่ นั้น ไป อยู่ ที่ เมือง มัดซู ๚ะ
๏ ณวัน จันทร เดือน สิบเอ็ด ขึ้น สาม ค่ำ เวลา สาม ทุ่ม ห้าสิบ ห้า มินิต ๔๔ ซะแกนด์ ดวง อาทิตย ได้ ถึง ตรง กลาง หว่าง โลกย แต่ ทิศ เหนือ แล ทิศ ใต้ แต่ นั้น ไป ดวง อาทิตย จะ เดิน ใน ทาง ทิศ ใต้ แต่ กลาง โลกย ลง ไป จน ถึง วัน อาทิตย เดือน อ้าย ขึ้น ห้า ค่ำ แล้ว จะ กลับ เดิน ขึ้น มา ข้าง เหนือ ใน ทิศ ใต้ นั้น จน ถึง วัน ประหัสบดี เดือน ห้า ขึ้น สี่ ค่ำ ปี ระกา ยัง เป็น ปี วอก ฉอศก ๑๒๔๒ เวลา สอง ทุ่ม ๑๕ มินิต ๑๐ ซะ แกนด์ จะ หมด ทาง ทิศ ใต้ แต่ นั้น มา จะ เดิน ใน ทาง ทิศ เหนือ แต่ กลาง โลกย ขึ้น ไป มหา สงกรานต์ ปี น่า จะ ตก ณวัน อาทิตย เดือน ห้า แรม สิบ สาม ค่ำ
ลง ความ น้อย กว่า สาม เดือน ลง มา
คราว แรก ๑๐ บันทัด ฤา น้อย กว่า ๑๐ บันทัด ๗ บาท ๒ สลึง คราว แรก ทุก บันทัด เกิน ๑๐ บันทัด คิด เอา บันทัด ละ ๑ สลึง ถ้า จะ ลง กว่า หน หนึ่ง จะ เรียก เอา ครึ่ง ราคา ที่ ว่า มา นี้
สิบ บันทัด ฤา น้อย กว่า สิบ บันทัด เดือน ละ ๑๕ บาท
ทุก บันทัด อัน เกิน สิบ บันทัด จะ เรียก เอา บันทัด ละ ๖ สลึง
แถว เท่า แถว น่า ใน แถว หนึ่ง จะ เรียก เอา ปี ละ ๒๐๐ บาท ซีก แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๑๒๐ บาท เซี่ยว แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๘๐ บาท
เรือ จม น้ำ
๏ ณวัน พฤหัสบดี เดือน เก้า แรม แปด ค่ำ ลูก จ้าง ครู สมิท ภบ เรือ มาด ลำ หนึ่ง จม น้ำ อยู่ ที่ น่า ห้าง ครู สมิท ที่ บาง คอแหลม ท่าน ผู้ ใด เปน เจ้า ของ เรือ ให้ มา รับ เอา ไป แต่ ต้อง เสีย ค่า ลง พิมพ์ จึ่ง เอา ไป ได้ ๚ะ
ยา สำหรับ บ้าน อย่าง สัก สิทธิ์ นัก
AYER'S AGUE CURE.
๏ ๔ ยา คือ เอเออร์ เอคู กุเออ แก้ ไข้ จับ แล โรค ต่าง ๆ อัน มัก เกิด ใน ที่ ลุ่ม ที่ ชุ่ม ชื้น นัก ๚ะ
๏ ถ้า เกิด เหตุ ว่า ผิด ลม ผิด อากาศ ผิด ภูม ที่ แล้ว รีบ กิน ยา เอเออร์ เอคู กุเออ ให้ ดับ เหตุ ร้าย แล กิน จน ตัว หาย ดี ยา ขนาน นี้ กิน วัน ละ สี่ หน คราว ละ ช้อน น้ำ ร้อน ช้อน หนึ่ง ก่อน รับ ประทาน อาหาร สัก ครึ่ง ชั่วโมง สาม หน แล ก่อน จะ เข้า นอน หน หนึ่ง ถ้า เด็ก อายุ สิบ ขวบ ให้ กิน ๓๐ หยด ถ้า ห้า ขวบ ๒๐ หยด ยา ขนาน นี้ กิน ได้ ใน น้ำ ชา น้ำ กาแฟ้ น้ำ นม ฤา ใน น้ำ ก็ ได้ ถ้า ไม่ ใคร่ เดิน กิน ยา เม็ด เอเออร์ ปิลซ์ ให้ เดิน ภอ เปน ปรกติ ๚ะ
AYER'S HAIR VIGOR.
๏ ๕ ยา คือ เอเออร์ แฮร วิคอร เปน ของ สำหรับ โต๊ะ แต่ง ตัว เปน ยา แก้ ผม หล่น ให้ ดก แล ผม หงอก ให้ มี ศรี อย่าง เดิม ๚ะ
๏ ยา ขนาน นี้ ถ้า จะ ทา ผม เปน แต่ การ ต่ง ตัว ไม่ ต้อง เขย่า ขวด ถ้า จะ ใช้ รักษา เนื้อ ศีศะ เขย่า ก่อน จึ่ง ทา ผม เถิด ๚ะ
๏ เชิญ ไป ซื้อ ยา ห้า อย่าง นี้ ที่ ห้าง เอ ยุลิง แอน โก ตั้ง ห้าง ฝั่ง แม่ น้ำ เจ้า พระยา ใต้ ปาก คลอง ขุด ใหม่ ล่าง เหนือ ตึก กงซุล โปรตุเกศ ขึ้น ไป น้อย หนึ่ง ๚ะ
เปน ยา แก้ โรค
![['แก้ โรค ตับ ต่าง ๆ', 'J.HAYDOCKS NEW LIVER PILL', 'ยา เม็ด ตับ เฮด๊อก ใหม่']](../0001-02-13_5_2.png)
๏ เปน เหตุ ให้ เกิด ความ ไข้ ใน ท้อง ใน ไข่ดัน แล ใน เส้น เอน ซึ่ง จะ ว่า มา ข้าง ล่าง นี้ ภอ เปน ใจ ความ คำ ส่อน ว่า ด้วย ตับ ได้ แต่ง อ่าน ใน ตึก สอน ตำรา ยา คัด เลือก แต่ แพทย หมอ ทุก แพทย ๆะ
๏ ก็ เปน ที่ รู้ กัน ว่า ตับ เปน เครื่อง สำคัญ ทำ โล หิต แล ทำ ให้ โลหิต นั้น หมด จด ใน การ รอบ กาย เพราะ ตับ นั้น เปน ของ ใหญ่ แล เปน ของ เหมือน ฟอง น้ำ ตับ นั้น เปน พนักงาน สำคัญ นัก ใน ส่วน ร่าง กาย ที่ จะ จัด อาหาร ให้ เปน เนื้อ แล อุปถำภ์ เลี้ยง ร่าง กาย ให้ จำเริญ อาหาร ที่ รับ เข้า ใน ปาก แล้ว แล กะเภาะ กระทำ ให้ เปน น้ำ หวาน แล ของ ใช้ เปน ของ เลี้ยง ชีวิตร ได้ น้ำ นั้น จึ่ง เข้า เส้น ใหญ่ ที่ หัว ใจ เข้า อาไศรย การ ของ ตับ น้ำ เสบียง นั้น กลับ เปน น้ำ ตาล ไป อย่าง หนึ่ง แล้ว ออก จาก ตับ อาไศรย เส้น ใหญ่ ที่ ตับ เส้น หนึ่ง แล แล่น ออก ไป ทั่ว ตลอด ร่าง กาย ของ ที่ บัด นี้ เกิด ขึ้น ใหม่ มี คุณ เปน ประโยชน์ ไป สอง อย่าง ทำนุ บำรุง ไฟ ธาตุ อย่าง หนึ่ง แล ให้ ของ ใน ร่าง กาย ทุก ชนิด งอก เปน ช่อง เปน ชั้น ๆะ
๏ หมอ เมอซิซอน ว่า ของ ที่ เข้า เปน ดี นั้น แล ของ ซึ่ง ออก จาก ดี นั้น เปน ของ เลอียด ลึก นัก ดี นั้น มา จาก ตับ เสมอ มัก รีบ มาก เข้า ก่อน รับ ประทาน อาหาร แล ภอ อิ่ม เลิก กิน แล้ว ก็ ค่อย ยุบ ลง ถ้า ตับ นั้น ไม่ ไว ไม่ ปรกติ ฤา ถ้า ดี นั้น มี ที่ ขัด เข้า แล้ว ตัว ก็ จะ ซูบ ผอม ลง แล ความ ไข้ คง บังเกิด ขึ้น ที่ นี้ จะ หมาย อาการ แปด อย่าง ที่ บัด นี้ มัก มี ที่ ท่าน ทั้งหลาย ทั่ว กัน รู้ ด้วย ฯะ
๑ คน ไข้ นั้น บ่น ว่า หนัก แล ตึง ที่ ต้น ท้อง ๒ ท้อง แล ไส้ ขึ้น ด้วย ลม ๓ ร้อน ใน อก ใน ใจ ๔ บ่น ว่า เหนื่อย เมื่อย เนื้อ ตัว ขา แขน แล เหา นอน นัก ภอ รับ ประทาน อาหาร แล้ว ๕ รส ที่ ปาก ไม่ ดี ใน เวลา เช้า ลิ้น ติด ของ หนา ๖ ท้อง มัก ผูก แต่ ลง เปน คราว ๆ ๗ ปวด ศีศะ แล ที่ หน้า ผาก ๘ ไม่ สบาย ใจ ใจ ซา ไป ตัว อ่อน ไป ไม่ อยาก จะ ทำ การ มัก ผัด จน พรุ่ง นี้ ทั้ง นั้น
๏ อาการ ซึ่ง ว่า มา แล้ว ทั้ง ๘ นี้ เปน อัน ปรากฎ ให้ เหน ว่า ตับ นั้น ไม่ ปรกติ ถ้า ทำ การ สำหรับ ตับ ไม่ ปรกติ ฤา จะ จัด การ ของ คน ไข้ นั้น ผิด ไป ก็ จะ เกิด เหตุ ใหญ่ ควร ที่ คน ไข้ นั้น จะ รีบ หา ของ ซึ่ง จะ ให้ ตับ นั้น ไว ขึ้น ยา สำหรับ การ นี้ มัก เปน ยา เม็ด การ ที่ เคย มี ทุก วัน ให้ เหน ว่า เมื่อ ยา เม็ด นั้น ประสม ทำ ถูก ต้อง แล้ว เปน อย่าง สดวก ที่ จะ ช่วย ตับ ให้ ทำ การ สำหรบ ตับ ให้ ได้ แล ยา เม็ด นั้น เปน อัน ไว้ ใจ ได้ ท่าน ทั้งหลาย ที่ มา ฟัง คำ นี้ ก็ รู้ ว่า ข้าพเจ้า ได้ เปลือง เวลา ชีวิตร ของ ข้า พเจ้า หลาย ปี มา แล้ว คิด อ่าน ประสม ทำ ยา เม็ด ให้ เปน การ ช่วย การ ของ ตับ แล ดี ให้ สดวก ให้ แน่ ข้าพเจ้า ไม่ มี ความ เชื่อ ใน ยา ถ่าย ให้ ลง มาก นัก จึ่ง ได้ คิด อ่าน ทำ ยา เม็ด อย่าง หนึ่ง ครั้น จะ กิน แต่ เม็ด เดียว นั้นก็ จะ ให้ ลง แน่ แล ภอ เหมาะ กับ การ ด้วย ข้าพเจ้า จึ่ง ได้ ตั้ง ชื่อ เรียก ยา เมด นี้ ว่า ฯะ
เม็ด เดียว เม็ด เดียว เม็ด เดียว ภอ คราว หนึ่ง
๏ ยา เม็ด ตับ เฮดอก ใหม่ ขนาน นี้ เปน ยา สัก สิทธิ์ แก้ โรค ตับ โรค ขัด เบา เม็ด เดียว จะ ให้ สิ้น สงไสย ของ คน อัน ไม่ เชื่อ เลย ฯะ
๏ ยา เมด ตับ เฮดอก ใหม่ จะ แก้ โรค ของ ผู้ หญิง เปน แน่ โรค คือ เมื่อย เหนื่อย ตัว อ่อน กำลัง ไม่ ใคร่ ไว ไม่ อยาก รับ ประทาน อาหาร แล ปวด ศีร์ศะ ฯะ
๏ ยา ขนาน นี้ ให้ เกิด การ เหมือน กัน ทั่ว กัน แทบ จะ รับ ได้ ว่า คง แก้ คน ไข้ ทุก คน ฯะ
๏ ทุก ๆ ขวด มี ยา ขวด ละ ยี่สิบ เม็ด เม็ด เดียว ภอ แก้ คราว หนึ่ง ราคา ขวด ละ ยี่สิบ ห้า เซนต์ พวก ขาย ยา มี ยา นี้ ขาย ทุก ห้าง ฯะ
๏ ยา เม็ด นี้ ทุก เม็ด หุ้ม ด้วย น้ำ ตาล ถ้า ห้าง ขาย ยา ที่ ตัว เคย ซื้อ ไม่ มี ยา เม็ด นี้ ขาย ข้าพเจ้า จะ ส่ง ยา นี้ ออก ทาง ไปรสนีย์ ให้ แก่ ท่าน ทุก นาย เมื่อ ได้ รับ ราคา ขวด ละ ยี่สิบ ห้า เซนต์ ห้า ขวด เหรียน หนึ่ง รีบ ซื้อ ไว้ เถิด อย่า เนิน อย่า ช้า เลย ฯะ
HAYDOCK & Co.,
New York, U. S. A.
๏ คำ เตือน เพื่อ จะ ได้ ยา เมด เฮดอก แน่ จง จำ ไว้ ว่า ทุก โหล ห่อ นั้น มี ชื่อ นาย ห้าง เขียน อยู่ กับ ห่อ ละ โหล นั้น ดัง นี้ W. H. TONE & Co. ถ้า ไม่ มี ชื่อ นาย ห้าง เขียน ดัง นี้ อย่า ซื้อ ไว้ เลย ฯะ
๏ ณะ กรุง เทพ นาย ห้าง ยุลิ่ง แอน โก เปน แอเยนต รับ ขาย ยา เมด เฮดอก แต่ ห้าง เดียว ห้าง เฮดอก แอน โก ที่ เมือง นุยอก ประเทศ อะเมริกะ แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน สาม ขึ้น สาม ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๕ ปี มะแม เบญจศก (จ ห) ฯะ
๏ เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย มี ความ ปราถนา จะ ให้ ออก สอง อย่าง อย่าง หนึ่ง จะ ให้ ออก ทก วัน เว้น แต่ วัน อาทิตย อีก อย่าง หนึ่ง ให้ ออก เจด วัน ครั้ง หนึ่ง เสมอ มิ ให้ ขาด เมื่อ คน ทั้ง ปวง ตั้ง ใจ ซื้อ เปน อัน มาก คง สำ เร็จ การ คง ได้ อ่าน หนังสือ จดหมาย เหตุ ราคา ถูก ๆ ด้วย แล ตั้ง แต่ นี้ ไป จะ ออก จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย นี้ เดือน ละ สี่ คราว ไป ก่อน ๚ะ
๏ สยาม ไสมย ที่ จะ ออก พลาง เดือน ละ ๔ หน นั้น จะ ขาย ปลีก ฉบับ ละ สลึง
๏ ถ้า รับ เอา ตลอด ปี แล้ว ใช้ เงิน ล่วง น่า ราคา ปี ละ หก บาท คือ ห้า สิบ สอง ฉบับ ถ้า มา รับ ไป จาก โรง พิมพ์ ถ้า จะ ให้ ส่ง ถึง บ้าน อาไศรย ไปรสนีย์ ต้อง เสีย ปี ละ หก บาท สาม สลึง สี่ อัฐ ๚ะ
๏ ค่า บอก ถึง คน เกิด คน ตาย ฤา ทิ้ง ห้าง ขาย ของ ถึง การ เลล้ง แล ของ ซึ่ง จะ ขาย นั้น ฤา บอก ความ ของ คน ซึ่ง จะ หา การ ฤา แจ้ง ความ ต้อง การ ของ ตัว จะ คิด ค่า ลง ตาม ว่า แล้ว นั้น ๚ะ
๏ ถ้า คน จะ เข้า กัน ซื้อ ถึง หก ฉบับ จะ คิด เอา แต่ ค่า ห้า ฉบับ คือ จะ ยก ให้ หนึ่ง ใน หก ๚ะ
๏ จดหมาย เหตุ นี้ เจ้า ของ จะ ส่ง แต่ เพียง เปน แห่ง ๆ ผู้ ซื้อ ต้อง ไป รับ ใน ตำบล ต่าง ๆ ซึ่ง จะ หมาย ไว้ นั้น
๏ ที่ บ้าน แม่ เปรม ที่ วัด เกาะ แห่ง หนึ่ง ๚ะ
๏ ที่ แพ นาย เทพ ตรง ข้าม ปาก คลอง บางหลวง ที่ ขาย เครื่อง แก้ว แห่ง หนึ่ง ๚ะ
๏ ที่ ตึก แม่ แพ ที่ สี่กัก เหนือ เสา ชิงช้า แห่ง หนึ่ง ๚ะ
๏ ที่ โรง พิมพ์ บาง คอแหลม แห่ง หนึ่ง ๚ะ
๏ จะ ส่ง ทาง ไปรสนีย์ ถึง บ้าน ถ้า บ้าน อยู่ ใน เขตร ทาง ไปรสนีย์ นั้น แต่ ผู้ ซื้อ หนังสือ นี้ ต้อง เสีย เงิน ค่า หนังสือ ค่า ไปรสนีย เสร็จ ก่อน จึ่ง จะ ส่ง ทาง นั้น ได้ แต่ ต้อง บอก ชื่อ ตำ บล บ้าน ถนน แล คลอง นัมเบอ ที่ อยู่ นั้น ให้ แน่ ด้วย ฯะ
๏ เพราะ คน ที่ ซื้อ อ่าน นั้น มาก เจ้า ของ รับ ส่ง ทุก แห่ง ไม่ ได้ จะ ส่ง เปน แห่ง ๆ ไป พลาง ให้ ผู้ ซื้อ นั้น ไป รับ ทุก คราว ออก ณะ ตำบล อัน อยู่ ใกล้ เคียง บ้าน ผู้ ซื้อ นั้น เถิด หนังสือ นี้ จะ ออก ทุก วัน พุฒ ตลอด ปี เมื่อ จัด ส่ง ถึง ตำบล อื่น แล้ว จะ บอก ให้ รู้ ด้วย ฯะ
๏ หนังสือ ต่าง ๆ อัน มี ขาย ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม ฯะ
๏ มี หนังสือ เปน เรื่อง พระเยซูศาสนา แล หนังสือ ต่าง ๆ สำหรับ สอน เด็ก ให้ อ่าน หนังสือ ไท แล หนังสือ อังกฤษ ออก มี หนังสือ สำหรับ สอน วิชา คิด เลข สอน ให้ รู้ ถึง ตำรา ดาว แล มี หนังสือ สำหรับ สอน ใจ ให้ รู้ ขนบ ธรรมเนียม จะ ได้ เปน คน เรียบ ร้อย แล จะ ได้ เปน คน แต่ง หนังสือ เปน เรื่อง ราว เปน บท กลอน หนังสือ อ่าน เล่น ก็ มี มาก หลาย อย่าง หนังสือ ต่าง ๆ นั้น คือ ฯะ
๏ ก ข ก กา ปถม ก กา ไท กา กับ สุนักข์ แล นกยาง กากี คำ ฉันท์ แล คำ กลอน กฤษนา สอน น้อง ขันธ วิภังค์ นี่ ตำรา ยา เกล็ด พระ คริษวงษ ตาม มัดธาย แล ตาม โยฮัน เปน เรื่อง ใน พระ คัมภีร์ พระ เยซู สาสนา จันทะ โครพ จินดามณี พระยาฉัททัน ซุยถัง ตำราดาว ตำรา คิด เลข อย่าง ใหม่ ทิพสังวาล นิราศ เกาะ จาน นิราศ เมือง แกลง นิราศ โคราช นิราศ ฉถาง นิราศ ชม ตลาด นิราศ วัด เจ้า ฟ้า นิราศ เดือน นิราศ พระ แท่น ดง รัง นิราศ ทวาราวดี นิราศ นรินทร์ นิราศ พระ บาท นิราศ พระ ปถม นิราศ เมือง เพ็ชร นิราศ อิเหนากับนิราศภูเขา ทอง นกกระ จาบ เบญมาศทอง ปถม มาดา อัง กฤษ บุจฉา แล วิสัชนา ใน ศาสนา แท้ จริง เพ็ชพงกุฏ พระยไภยมณี พระ สมุท ราชาธิราช มงคลทิปนี่ แปลเปน สุภาสิต สอน หญิง มายา สัตรี ลักษณวงษ สวัสดิ รักษา บัญญัติพระ ร่วง ภาลี สอน น้อง ลักษณ ภรรยา เจ็ด สถาน กฤษนา สอน น้อง ลักษณ บุตร สาม สถาน วงษสวรรค์ เสภา คือ ขุนช้าง ขุนแผน สิงหไกรภพ สังข ทอง คือ เจ้าเงาะ สิบ สอง เหลี่ยม สุภาสิต ต่าง ๆ คือ โลกนิตย ขงจู มงคลทิปนแปล สุภาสิต สอน หญิง แม่ ม่าย สอน ลูก สุภาสิต สอน เด็ก สุภาสิต พระร่วง สุภาสิต โคลง สมุท จะ หัด อังกฤษ อุณรุท อิเหนา รามเกียรติ พงษาวดาร ขุนหลวงหาวัด ถม อากาศ ทำนาย ฝัน ตราซูทอง คำ เตือน สติ พงษาวดาร บูราณ พระ สี่ เสาร อุไทย ฯะ
๏ หนังสือ ภาษาสยาม ต่าง ๆ มี ขาย ที่ โรงพิมพ์ บางคอแหลม นี้ เมื่อ ขาย ปลีก มี ราคา ตี พิมพ์ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม ธรรมเนียม นั้น คือ ว่า ถ้า สมุดไทย เล่ม ๑ เปน อักษร พิมพ์ เล็ก คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ บาท ถ้า เปน อักษร พิมพ์ ใหญ่ คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง เฟื้อง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ หก สลึง ถ้า ใบ ปก แขง คิด ราคา ใบ ปก อีก เล่ม ละ บาท ถ้า ท่าน ทั้ง หลาย จะ ซื้อ หนังสือ ที่ ละ มาก ๆ จบ ทุก เรื่อง ที่ มี ใน โรง พิมพ ฤา ถ้า ลูกค้า วานิช จะ ซื้อ ที่ ละ มาก ๆ สำ หรับ จะ ตั้ง โรง ขาย หนังสือ จะ ลด ราคา ร้อย ยี่สิบ บาท จะ คิด เอา แต่ ร้อย บาท ถ้า ไม่ ถึง เพียง นี้ จะ จัด ว่า ซอ ปลีก กัน ก็ คง ขาย ตาม ราคา ปลีก อัน บอก ไว้ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม นั้น แล ถ้า จะ มา ซื้อ หนังสือ ที่ โรงพิมพ์ นี้ ต้อง ใช้ เงิน สด ขาย เชื่อ ไม่ ได้ ตั้ง แต่ นี้ ไป เปน อัน ขาด