๏ วัน จันทร เดือน แปด ขึ้น สาม ค่ำ เวลา สี่ โมง เช้า ราชทูต อุปทูต ตรีทูต ผู้ กำกับ เครื่อง มงคล ราช บรรณาการ แต่ง ตัว ตาม บันดา ศักดิ์ หก นาย ไป หา คอบ แทน เจ้า เมือง มี ขุนนาง นาย ทหาร อยู่ ด้วย เจ้า เมือง แปด นาย พูด กัน อยู่ กึ่ง โมง เจ้า เมือง ให้ เอา น้ำ องุ่น ของ หวาน น้ำ กาแผ่ มา เลี้ยง ทูตานุทูต เวลา ห้า โมง เช้า ลา กลับ มา โฮเตล เวลา เที่ยง เจ้า เมือง ให้ อัดมิรัล ภา ทูตานุทูต ไป ดู เรือ รบ ใหญ่ ดาด ฟ้า สี่ ชั้น ราย แลม มี ปืน ใหญ่ กระสุน แปด นิ้ว ทั้ง สี่ ชั้น มี ทหาร สอง พัน คน ทหาร ทำ ท่า ยิง ปืน ใหญ่ กระ บวน รบ ให้ ทูตานุทูต ดู แล้ว ทูตานุทูต ลง จาก กำ ปั่น รบ ทหาร ยิง ปืน สลุด ส่ง สิบ เจ็ด นัด แล้ว ภา ไป ดู เรือ ยอด เปน เรือ พระ ที่นั่ง สมเด็จ พระเจ้า อำเปรอ เสด็จ ไป เที่ยว เล่น ทเล เปน เรือ กล ไฟ จักร ข้าง ใน เรือ ยอด นั้น มี ห้อง ตก แต่ง ประดับ ประดา งด งาม สิ่ง ของ ซึ่ง ใช้ ใน เรือ มี ตรา พระ นาม สมเด็จ พระเจ้า เอมเปรอ ประจำ อยู่ ทุก สิ่ง ครั้น กลับ มา บน บก แล้ว มองติกคนี่ ภา ทูตานุทูต ไป ดู สวน ดอก ไม้ ใน บ้าน เจ้า เมือง ที่ ช่าง หล่อ เหล็ก แห่ง หนึ่ง ที่ ช่าง ปั้น แห่ง หนึ่ง ที่ ช่าง ฟั่น เชือก แห่ง หนึ่ง แล้ว ภา ไป ดู แมนุแฟกเซอ ที่ ช่าง เหล็ก แห่ง หนึ่ง ที่ ช่าง กลึ่ง แห่ง หนึ่ง แล้ว ภา ไป ดู คลัง สำหรับ ไว้ เครื่อง สาตราวุธ ต่าง ๆ จัด ตั้ง ประดับ เปน ลาย ดอก ไม้ ต่าง ๆ บ้าง ประดับ เปน รูป เก๋ง แล รูป สัตว แล ลาย อื่น ๆ อีก หลาย อย่าง ที่ เปน ของ แขวน ไว้ นั้น ประดับ เปน ตรา ดอก ไม้ บ้าง ประดับ เปน ระย้า ต่าง ๆ บ้าง ประดับ แล้ว ไป ด้วย เครื่อง อาวุธ ทั้ง สิ้น ดู เรียบ ร้อย งด งาม แล้ว ไป ดู เครื่อง มือ แล ของ เครื่อง สวม ตัว คน สำหรับ ทำ การ ใต้ น้ำ เครื่อง ที่ สวม ตัว นั้น ศีศะ ทำ ด้วย ทอง เหลือง ใน ตา ทำ ด้วย แก้ว หนา ปล่อง ที่ หาย ใจ นั้น ทำ ด้วย ยวง เปน สาย ยาว ลอย ขึ้น มา อยู่ พ้น น้ำ แล้ว มี เสื้อ กังเกง ถุง มือ ถุง เท้า ด้วย ยาง ติด กับ ทอง เหลือง หุ่น ที่ ครอบ ศีศะ แล้ว มี ซอง สำหรับ ใส่ เครื่อง มือ ติด กับ เอว ด้วย เมื่อ ทูตา นุทูต ดู นั้น มี ผู้ รักษา ให้ คน ที่ เคย ทำ การ ใต้ น้ำ สวม เครื่อง แล้ว ลง ไป ดำ น้ำ ให้ ทูต ดู ครั้น คน ที่ ดำ น้ำ นั้น กลับ ขึ้น มา บน บก แล้ว เปลื้อง เครื่อง ออก เสีย เสื้อ ผ้า ที่ ใส่ ตัว นั้น หา เปียก ไม่ แล้ว ไป ดู อู่ เรือ ก่อ ด้วย สีลา สิบสอง อู่ เรือ รบ นั้น เปน เรือ กลไฟ จักร ท้าย ทุก ลำ มี กำมะดัน ออฟฟีเซอ ทหาร พร้อม หัด ซ้อม ทุก เวลา เรือ รบ นั้น ดาดฟ้า สี่ ชั้น บ้าง สาม ชั้น สอง ชั้น บ้าง มี ปืน ใหญ่ ประจำ เรือ ลำ ละ หก สิบ บอก บ้าง ลำ ละ เจ็ด สิบ บอก บ้าง ถ้า มี กิจ ราชการ เวลา ไร อัดมิ รัล บังคับ ให้ ไป เวลา ใด ก็ ต้อง ไป ใน เวลา นั้น เวลา ค่ำ เจ้า เมือง หนึ่ง ขุนนาง สามสิบ นาย หญิง ภรรยา เจ้า เมือง หนึ่ง หญิง ญาติ์ มองติคคนี่ สอง รวม สาม สิบ สี่ มา กิน โต๊ะ พร้อม ด้วย ทูต ที่ โฮเตล เวลา สอง ยาม ก็ เลิก ลา กลับ ไป ทูตานุทูต ภัก อยู่ เมือง ตุลน สอง วัน วัน อังคาร เดือน แปด ขึ้น สี่ ค่ำ เวลา บ่าย โมง หนึ่ง มองติคคนี่ ภา ทูตานุทูต ขึ้น รถ ไฟ ไป จาก เมือง ตุลน ไป ตาม ทาง มี เขา สีลา บ้าง เนิน ดิน บ้าง ตาม ชะวาก เขา มี ทุ่ง นา บ้าง เล็ก น้อย มี บ้าน มี ที่ ไร่ ที่ สวน ตลอด ทาง ทาง รถ ไฟ ไป นั้น มี อุโมง ลอด ใต้ เขา หก ตำบล หยุด รถ เติม น้ำ เติม ถ่าน รับ คน ส่ง คน ที่ บ้าน ตาม ทาง สิบสาม ครั้ง ถึง เมือง มาเซล เวลา บ่าย สี่ โมง เปน ทาง ห้าสิบ สี่ ไมล์ ขุนนาง จัด รถ เทียม ม้า ตาม ธรรมเนียม คอย รับ ทูตานุทูต ห้า รถ ภา ทูต ขึ้น รถ ไป อยู่ โฮเตล ๆ ชื่อ เตกอสฉี่ มองติคคนี่ กำกับ อยู่ ด้วย ทูตานุทูต เวลา ค่ำ มองติคคนี่ ภา ทูตานุทูต ไป เที่ยว ดู ตลาด ขาย ของ ตาม ถนน ตลาด นั้น สว่าง ไป ด้วย โคม มี ไฟ ก๊าษ ทุก ถนน เที่ยว ดู อยู่ จน สอง ยาม กลับ มา โฮเตล ฑะ

๏ วัน พุฒ เดือน แปด ขึ้น ห้า ค่ำ เวลา เช้า มอง ติคคนี่ กับ ขุนนาง เจ้า ภาษี ภา ทูตานุทูต ไป ดู กำแพง กัน คลื่น ที่ ปาก อ่าว ก่อ ด้วย สีลา น่า กำแพง นั้น ก่อ ด้วย อิฐ ๆ นั้น ทำ ด้วย ก้อน สี่ลา เล็ก ๆ ย่อย กอนกรีด มา ประสม ปูน ตี พิมพ ยาว หก ศอก กว้าง สาม ศอก ถม ตลอด กำแพง ยาว ประมาณ ไมล์ หนึ่ง ที่ ถม ยัง ไม่ ได้ ก่อ กำแพง ก็ มี ทำ ป้อม ไว้ บน ที่ ถม นั้น สอง ป้อม มี ปืน ป้อม ละ หก บอก ทาง จำเกาะ เรือ เดิน ใน อ่าว มี เรือ ลูก ค้า แล เรือ เมล จอด ได้ ชิด ฝั่ง เรือ ทอด อยู่ ใน อ่าว เมือง มาเซล นั้น ทั้ง เรือ ใบ เรือ กลไฟ ใหญ่ น้อย ประมาณ สาม ร้อย ลำ แล้ว ภา ไป ดู สัตว ต่าง ๆ ทำ คอก แล กรง ขัง ไว้ ใน สวน บน ภูเขา มี ช้าง อยู่ ข้าง หนึ่ง ทำ รั้ว เหล็ก กั้น ไว้ ใน รั้ว เหล็ก นั้น ทำ สระ ไว้ สำหรับ ช้าง อาบ น้ำ สระ หนึ่ง ทำ ตึก ไว้ ให้ นอน หลัง หนึ่ง เขา ฝึก ให้ กิน ขนม ปัง กิน เหล้า องุ่น เจ้า ของ ฝึก ให้ เป่า แตร รำ เท้า เปน จังหวะ เพลง สัตว อีก อย่าง หนึ่ง ตัว ลาย คล้าย กวาง ดาว บน คีคะ เปน ปุ่ม สอง ปุ่ม เหมือน เขา กวาง เมื่อ แรก ขึ้น หน้า แล ใบ หู เหมือน กวาง แต่ คอ นั้น ยาว ประมาณ สี่ ศอก ท้าย ต่ำ หาง สั้น เหมือน หาง สุกร ฝรั่งเสศ เรียก ว่า ซี่รัฟ ให้ กิน ขนม ปัง เปน อาหาร ทำ โรง ให้ อยู่ งด งาม ยัง สัตว อื่น มี อีก หลาย อย่าง แต่ เปน สัตว คล้าย กับ สัตว ใน กรุง สยาม เมือง มาเซล หา มี คลอง น้ำ จืด ไม่ ชาว บ้าน ชาว เมือง ใช้ น้ำ บ่อ มี โรง จักร สูบ น้ำ ทำ ท่อ ล่าม ไป ทั่ว เมือง แล ล่าม ไป เข้า สวน เข้า นา ทุก แห่ง ใน เมือง ทำ ท่อ เหล็ก ล่าม ท่อ น้ำ มา ผุด ขึ้น สี่ ตำบล ทำ รูป สัตว ต่าง ๆ ไว้ ให้ น้ำ ไหล ออก จาก ปาก สัตว มี ท่อ ใหญ่ สำหรับ เท น้ำ โสโครก ไหล ออก ไป ทเล ท่อ หนึ่ง ที่ พื้น ดิน ริม เขา นั้น ปลูก ต้น ไม้ ไว้ เปน ที่ ประชุม คน นั่ง เล่น เวลา เอเย็น ๆ ทั้ง สี่ ตำบล เจ้า เมือง แล ขุนนาง หา ได้ มา หา ทูต ไม่ ทูตา นุทูต ก็ ไม่ ได้ ไป หา เจ้า เมือง ๚ะ

๏ วัน พฤหัสบดี เดือน แปด ขึ้น หก ค่ำ เวลา สี่ โมง เช้า มองติกคนี่ เชิญ ทูตานุทูต ขึ้น รถ ไฟ ไป จาก เมือง มาเซล ทาง รถ ไฟ ลอด อุโมง แปด แห่ง มี ตภาน ข้าม แม่ น้ำ ใหญ่ สี่ ตำบล เล็ก สอง ตำบล รวม หก ตำบล ตาม ทาง เปน ทุ่ง มี ตึก บ้าน สวน ที่ นา ตลอด จน ถึง เมือง ไลยอน ถึง เมือง ไลยอน เวลา บ่าย สี่ โมง เสศ เปน ทาง ร้อย ห้า สิบ แปด ไมล์ เจ้า เมือง จัด รถ เทียม ม้า คู่ คอย รับ ทูตานุทูต ห้า รถ มี ทหาร ขี่ ม้า นำ น่า รถ สี่ ม้า ภา ทูตานุทูต ไป อยู่ โฮเตล ชื่อ กา ราน มองติกคนี่ ก็ อยู่ ด้วย ทูต มี ทหาร ตะภาย ดาบ รักษา ประตู โฮเตล อยู่ ยาม ละ สอง คน เมื่อง ไลยอน นั้น ไกล ทะเล แต่ มี แม่ น้ำ ใหญ่ เข้า ไป ถึง เมือง เปน หาด ทราย น้ำ ตื้น เหนือ เมือง ใต้ เมือง มี บ้าน ตลอด มี โรง จักร สูบ น้ำ ลาม ท่อ เข้า ไป ทุก บ้าน ทุก ตึก มี ที่ น้ำ ไหล ออก จาก ปาก สัตว เปน ที่ ประชุม นั่ง เล่น สิบ ตำบล ๚ะ

๏ วัน ศุกร เดือน แปด ขึ้น เจ็ด ค่ำ เวลา เช้า มอง ติกคนี่ ภา ทูตานุทูต ไป ดู โรง ช่าง ทำ ของ ต่าง ๆ เปน เมือง ทำ ผ้า แพร ดี ช่าง ทอ นั้น ทอ เปน รูป มนุษ แล รูป สัตว ต่าง ๆ ก็ ได้ ทอ เปน รูป สมเด็จ พระเจ้า เอม เปรอ รูป พระมเหษี รูป พระเจ้า ลูก ยาเธอ รูป กวินวิกตอเรีย รูป เจ้า หญิง ลูก เธอ ทำ เปน ท่อน ๆ ภอ ได้ น่า กระจก รูป ช่าง ผู้ คิด รูป ทหาร ผู้ ใหญ่ ก็ มี ซื้อ ขาย กัน ใน กรุง ปารีศ ใน บ้าน ใน เมือง มาก รูป นั้น มี แต่ ศรี ขาว ศรี ดำ เปน ลาย เส้น เดียว เหมือน รูป ถ่าย ศรี อื่น ๆ หา มี ไม่ ถ้า ถ่าย รูป ออก ไป ให้ กับ ช่าง แล้ว ช่าง ทอ ก็ ได้ ทุก รูป เวลา บ่าย โมง หนึ่ง เจ้า เมือง ขุนนาง ฝ่าย ทหาร แม่ ทัพ ใหญ่ มา ทัก ถาม ทูตานุทูต ที่ โฮเตล แล้ว ภา ทูตานุ นุทูต ไป ดู ทหาร ที่ ป้อม บน ภูเขา ทหาร ทำ ท่า รบ เปน พวก ๆ รบ กัน กลาง แปลง บ้าง ขุด สนาม เพลาะ ทำ ค่าย บ้าง แล้ว ภา ไป ที่ โรง ทหาร อยู่ เปน ที่ ประ ชุม บันดา ทหาร อยู่ ที่ นั้น ภอ เจ้า เมือง ไป ถึง นาย ทหาร เป่า แตร ขึ้น มี ทหาร แต่ง ตัว ถือ ปืน ออก จาก ตึก ออก มา ยืน แถว ที่ สนาม น่า ตึก สอง แถว สนาม นั้น ยาว ประมาณ สอง ไมล์ มี นาย ทหาร ขี่ ม้า ถือ ดาบ ยี่สิบ สี่ ม้า มี ปี่ พาทย ห้า สำรับ เจ้า เมือง ให้ สารถี่ ขับ รถ ทูตานุทูต ไป ตาม น่า ทหาร ที่ ยืน แถว จน ตลอด ทหาร ๆ ประมาณ สอง หมื่น เสศ แล้ว ภา ทูตานุทูต ไป ดู สัตว ต่าง ๆ ทำ คอก แล กรง ขัง ไว้ ใน สวน นอก เมือง ตำบล หนึ่ง เวลา ค่ำ มองติกคนี่ ภา ทูตานุทูต ไป ดู ลคร โรง ลคร นั้น เปน ตึก ใหญ่ มี ที่ คน ดู ห้า ชั้น ถ้า คน เปน เศรษฐี แล คน มั่งมี ได้ ดู ชั้น ต่ำ แต่ ต้อง เสีย เงิน มาก ด้วย ว่า ได้ เหน ตัว ลคร ใกล้ แม้น ดู ชั้น สูง ขึ้น ไป เสีย เงิน น้อย ลง แต่ เหน ไกล ออก ไป ทุก ชั้น ด้วย เปน ที่ สูง ลคร นั้น เล่น เรื่อง พงษาวดาร กระษัตริย์ อิตะเลียน แต่ โบราณ มา ครั้น สิ้น บท แล้ว ก็ ปิด ม่าน น่า โรง ลง เสีย แล้ว เปลี่ยน แปลง ฉาก ใน โรง ใหม่ ต่อ บท อื่น ไป อีก บาง ที ก็ เหน เปน น้ำ บาง ที ก็ เหน เปน ไฟ บาง ที ก็ เหน เปน คน ออก มา จาก ดอก ไม้ แต่ เพดาน เปน ดวง พระ จันทร์ เปน ดาว เปน เมฆ เหมือน อากาศ เวลา สอง ยาม ลคร เลิก มองติคคนี่ ภา ทูตานุทูต กลับ มา โฮ เตล ฯะ

๏ ข่าว ใน กรุง เทพ ๚ะ

๏ เสด็จ ขึ้น ไป ฉลอง วัด ปรมัย ยิกาวาศ ที่ ลัด เกร็ด ตั้ง แต่ วัน ประหัศบดี เดือน สี่ ขึ้น สิบสาม ค่ำ จน ถึง วัน จันทร เดือน สี่ แรม สอง ค่ำ ปี วอก ฉอศก ๑๒๔๖ ฯะ

๏ เขา ฦา กัน ว่า เวลา เช้า มืด ที่ น่า วัด สำเพง ติด ตลาด ผัก เรือ แพ ที่ จอด น่า วัด นั้น ต้อง เสีย ค่า เช่า ท่า พวก ที่ วัด เก็บ ค่า เช่า ๆ นั้น ได้ แก่ ใคร ไป ใช้ กัน อย่าง ไร ๚ะ

๏ มี คน นึก เหน ว่า คลอง วัด สำเพง ถ้า ขุด เสีย ใหม่ ให้ กว้าง ลึก ตัด ตรง ไป หา ตลาด พระองค์ เจ้า สาย ตลาด พระองค เจ้า สาย ก็ คง สนุกนิ์ แล้ว มี คุณ แก่ แผ่นดิน ส่อง ประการ ประการ หนึ่ง ราษฎร เข้า ออก สบาย ประการ หนึ่ง ที่ ใคร อยู่ ริม คลอง ก็ มี ราคา มาก ขึ้น ฯะ

๏ กล่าว ถึง พวก ต้องซู่ ๆ เล่า นิทาน ถึง เรื่อง พม่า ใจ ความ ว่า ส่อง คน พ่อ ลูก พ่อ เล่า นิทาน ให้ ลูก ฟัง ว่า เจ้า แผ่นดิน ท่าน เปน ยุติธรรม ขุนนาง เจ้า นาย ท่าน ไม่ เปน ยุติธรรม แต่ ก่อน นั้น ลูกขุน ตระลาการ ก็ ดี เจ้า เมือง กรมการ ก็ ดี ตัดสิน ความ รับ สินบน กด ขี่ ข่มเหง แก่ ลูก ความ ราษฎร ถวาย ฎีกา ร้อง ทุกข ท่าน ก็ ทรง ตัด สิน ให้ แต่ ท่าน ไม่ เอา โทษ แก่ ลูกขุน ตระลาการ ตั้ง แต่ นั้น มา ลูกขุน ตระลาการ ก็ ดี เจ้า เมือง กรมการ ก็ ดี มี ใจ กำเริบ มาก ขึ้น ถ้า ใคร ให้ สินบน มาก ก็ เข้า กับ ผู้ นั้น ฝ่าย เดียว เพราะ การ เปน อย่าง นี้ ราษฎร จึ่ง ได้ ความ เดือด ร้อน จะ เหลี่ยว หน้า ไป พึ่ง ใคร ก็ ไม่ ได้ ครั้น จะ ไป พึ่ง เขา จะ เอา สินบน ถ้า ไม่ มี สินบน ความ ชะนะ เปน เสมอ ความ เสมอ เปน แพ้ แต่ ราษฎร ต้อง เปน หนี้ เปน ค่า เพราะ เรื่อง ความ นับ ประมาณ ไม่ ถ้วน ราษฎร มี ความ เจบ ใจ แต่ ไม่ รู้ แห่ง จะ ทำ กะไร ครั้น อยู่ มา ไม่ ช้า ไม่ นาน เมือง พม่า จึ่ง เสีย แก่ อังกฤษ ตั้ง แต่ อัง กฤษ ได้ หัว เมือง ของ พม่า แล้ว ก็ ตั้ง ธรรมเนียม เสีย ใหม่ แล้ว แต่ง ให้ ขุนนาง ที่ สัจซื่อ ออก เที่ยว เซอเว ตรวจ ทุก หัว เมือง ถ้า พวก ตระลาการ ชำระ ความ เข้า ฝ่าย โจท จำเลย รับ สินบน ราษฎร ร้อง ทุกข เขา ก็ เอา โทษ ถอด เปลี่ยน ตั้ง คน ใหม่ แต่ ที่ ตรง ฝรั่ง เขา ตัด สิน นั้น ตระลาการ ก็ดี ลูกขุน ก็ ดี เขา ตัด สิน ชี้ ขาด ได้ ทุก คน เขา เอา ความ ยุติธรรม เปน ที่ ตั้ง เขา ไม่ เหน แก่ สินบน ตั้ง แต่ นั้น มา ราษฎร ก็ อยู่ เย็น เปน สุข ชวน กัน สรรเสริญ เปน อัน มาก

๏ ข้าพเจ้า แจ้ง ความ มา ยัง ท่าน ครู สมิท ได้ ทราบ เดิม เมื่อ ครั้ง สมเด็จ เจ้า พระยา บรม มหา ศรีสุริยวงษ นั้น มี พระ ปราสาศน์ สั่ง ว่า บันดา ตาม ถนน หน ทาง แล ตรอก นั้น ชาว คน นา ๆ ประเทศ เที่ยว เดิน ไป มา ภบ ปะ สินค้า ชาว สยาม ซื้อ ขาย กัน ซึ่ง เปน ของ โศกโครก เหมน คาว หน้า เบื่อย ตาม ถนน หน ทาง เกลือก จะ เปน ที่ ติ เตียน แก่ ชาว คน นา ๆ ประ เทศ ได้ จึ่ง ห้าม มิ ให้ ราษฎร ชาว สยาม ซื้อ ขาย ซึ่ง เปน ของ โศกโครก เหมน คาว หน้า เบื่อย ตาม ถนน หน ทาง เปน อัน ขาด ที่ เดียว ให้ ราษฎร ชาว สยาม เข้า ไป ชุมนุม ใน ตลาด ซื้อ ขาย ซึ่ง เปน ของ โศก โครก เหมน คาว หน้า เบื่อย เสีย ที่ ลับ ๆ แล้ว ให้ เจ้า พนักงาน ตรวจ ตรา รักษา ห้าม ปราม มิ ให้ ราษฎร ชาว สยาม ซื้อ ขาย ตาม ถนน หน ทาง ซึ่ง เปน ที่ กีด ขวาง คน เดิน ไป มา การ ก็ สงบ เงียบ เรียบ ร้อย มา ช้า นาน แล้ว แต่ ใน ปัตยุบัน ไสมย ทุก วัน นี้ ราษฎร ชาว สยาม กลับ เอา ของ โศกโครก เหมน คาว หน้า เบื่อย คือ ตั้ง ม้า ขาย สุกร แล ของ สด คาว ออก ซื้อ ขาย จำหน่าย ตาม ถนน เจริญ กรุง ถนน สำเพง ฯะ

๏ อนึ่ง ตั้ง แต่ ตำบล ตะภาน หัน จน ตลอด ลง มา ถึง ตลาด น้อย มี ถนน ตรอก หลาย ตำบล แล คลอง เล็ก น้อย ซึ่ง ตำบล เหล่า นี้ บันดา พ่อ ค้า จีน ชาว ต่าง ประเทศ ได้ เข้า มา อยู่ ใน พื้น บ้าน เมือง ฝ่าย สยาม มี แต่ ทวี มาก ขึ้น ไป ทุก ๆ ปี เปน ที่ ชุมนุม ซื้อ ขาย ซึ่ง กัน แล กัน ใน ตำบล ที่ กล่าว มา นี้ เปน ต้น ว่า คลอง ยายใจ นั้น บัด นี้ ราษฎร เอา ของ โศกโครก เท ทิ้ง ลง ใน ลำ คลอง ให้ ตื้น เสีย หมด อาไศรย น้ำ ใช้ ก็ ไม่ ได้ แล ราษฎร ปัก เสา ร้าน ลง ใน ลำ คลอง บ้าง เหมือน คลอง ศาล เจ้า ใหม่ นั้น เดิม เปน คลอง ตัน แต่ เพียง วัด ยาย แฟง เท่า นั้น ครั้น อยู่ มา พระยา ไพบูรณ สมบัติ กับ ราษฎร พร้อม ใจ กัน ขุด คลอง นั้น ไป ทะลุ คลอง ผดุง กรุง กระเษม ริม วัง พระองค์ เจ้า สาย สนิท วงษ พระยา ไพบูรณ สมบัติ ปราถนา จะ ให้ ราษฎร อาไศรย น้ำ แล เรือ เดิน ไป มา โดย สดวก ถ้า ราษฎร จะ ปลูก โรง ร้าน ซื้อ ขาย ลง แล้ว เงิน ภาษี พระราช ทรัพย ของ หลวง ก็ จะ มี ผล ประโยชน์ ทวี มาก ขึ้น ไป ๚ะ

๏ มา บัด นี้ ราษฎร เอา ของ โศกโครก เท ทิ้ง ลง ไว้ ใน ลำ คลอง จน คลอง ตื้น เสีย หมด อีก อย่าง หนึ่ง ราษฎร ปลูก โรง ปัก เสา ลง ใน ลำ คลอง ให้ คับ แคบ ถ้า ใน คลอง นั้น ไม่ เท ทิ้ง ของ โศกโครก ลง ใน คลอง อย่า ให้ คลอง ตื้น อย่า ทำ ให้ คลอง คับ แคบ ได้ ก็ จะ มี ผล ประโยชน์ สอง ประการ ประการ หนึ่ง ราษฎร จะ ได้ อาไศรย เรือ เดิน ไป มา บันทุก สินค้า ไป มา โดย สดวก อีก ประการ หนึ่ง ราษฎร ซื้อ ขาย ไป มา โดย สดวก แล้ว ก็ จะ ตั้ง โรง ร้าน มาก ขึ้น ไป เงิน ภาษี พระราช ทรัพย ของ หลวง ก็ มี ผล ประโยชน ทวี มาก ขึ้น ไป ด้วย ถ้า ช่วย กัน จัด แจง ทะนุ บำรุง รักษา บ้าน เมือง โดย ประเวณี ธรรมเนียม ยุติธรรม แล้ว บ้าน เมือง คง มี ความ ศุข ความ เจริญ เปน แน่ ซึ่ง ข้อ ความ กล่าว มา ทั้ง นี้ เพราะ บันดา พ่อ ค้า ทั้ง หลาย เหน แก่ ราชการ แผ่นดิน หา มี อำนาจ ที่ จะ จัด การ ให้ ตลอด ไป ได้ ไม่ ๚ะ

ชาติ ต่าง ๆ ฝ่าย ซีก พิภพ ข้าง ตวัน ออก

๏ ๕ แอเชีย อัน เปน ประเทศ ซึ่ง มัก เรียก ว่า แผ่นดิน ข้าง ตวัน ออก เปน ที่ มนุษ มี ขึ้น แต่ แรก เดิม ที่ มัก เรียก ว่า ปาระไดซ ที่ ศุข ต้อง ไป หา ใน ตำบล น่า รัก ใกล้ เคียง ภู เขา หิมลายา ยอด แห่งภูเขา เหล่า นั้น ติด ปิด บัง ซ่อน กัน อยู่ ใน เมฆ ใน ประเทศ ข้าง ซีก พิภพ ข้าง ตวัน ออก นั้น ได้ เกิด แผ่นดิน บ้าน เมือง โต ใหญ่ แล แต่ เมือง โต ใหญ่ เหล่า นี้ ประเทศ อื่น ๆ ได้ ธรรม เนียม แผ่นดิน บ้าน เมือง ได้ สาสนา แล ธรรมเนียม ฉลาด เรียบ ร้อย บ้าง บ้าน เมือง เหล่า นั้น จึง มี ชื่อ ว่า เปน สูง กลาง ที่ ธรรม เนียม ดี แล การ เรียบ ร้อย แตก ออก ไป นั้น ใน ซีก พิภพ ฝ่าย ตวัน ออก นั้น ซึ่ง เปน ที่ อยู่ ของ สัตว์ คือ ตัว อูฐ ที่ เรียก ว่า กำ ปั่น แห่ง ป่า ทราย ได้ เกิด การ ค้า ขาย บน บก อัน มี ผล งาม แล เปน เหตุ ใหญ่ ที่ ได้ ให้ มะนุษ จำเริญ ใน การ เรียบ ร้อย งาม พวก พ่อ ค้า โบราณ นั้น ต้อง เที่ยว ทาง ไกล ทน ลำบาก ยาก เหลือ เปน อัน มาก ใน ประเทศ ที่ เขา ไม่ ใคร่ รู้ ที่ มี หมู่ คน จร อาไศรย อยู่ เปน อัน มาก พวก พ่อ ค้า ข้าง ตวัน ออก โบราณ นั้น จึ่ง ต้อง คิด อ่าน เข้า กัน ไป เปน หมู่ เปน ฝูง คุม ของ ที่ บันทุก บน หลัง ตัว อูฐ ด้วย คน เปน อัน มาก ถือ เครื่อง อาวุธ ครบ มือ เมื่อ ไป เปน ฝูง ๆ ค้า ขาย ดัง นี้ จึ่ง ต้อง คิด อ่าน สร้าง เมือง แล ที่ สำหรับ ซื้อ ขาย ของ ปลูก ยุ้ง ฉาง แล ตำบล ที่ สำหรับ คน เปน อัน มาก ทั้ง สัตว ตัว อูฐ แล ของ จะ ได้ ภัก อาไศรย พ้น ไภย อันตราย ด้วย พวก นี้ ให้ คน ที่ อยู่ ห่าง ไกล กัน มี การ ค้า ขาย แล ความ อัชฌาไสย ต่อ กัน ได้ เอา ของ ต่าง ๆ กัน แลก กัน ให้ มี ด้วย กัน ทั้ง วิชา ความ รู้ สาศนา แล ธรรมเนียม บ้าน เมือง ธรรมเนียม พวก แห่ง พวก หนึ่ง มี ไป ถึง พวก อื่น ด้วย วิหาร แล ที่ ซึ่ง เขา อ้าง ว่า พระ เคย ตรัส อัน เปน ที่ เลื่อง ภา กัน นัก มัก จัด เปน ที่ ตั้ง ของ ขาย ที่ เก็บ ของ ไว้ ด้วย ใน ซีก พิภพ ข้าง ตวัน ออก สาศนา แทบ ทุก ชนิด บังเกิด ขึ้น จำเริญ ขึ้น จน เลอียด หมด จด ตาม สาศนา นั้น ทั้ง สาศนา ที่ เชื่อ ใน พระบรม เจ้า องค์ เดียว ซึ่ง พวก ยุดา ย ถือ ทั้ง พวก แล้ว ปรากฏ ขึ้น ใหม่ เปน สาศนา เลอี่ยด มี ฤทธิ์ เปน พระเยซู สาศนา สาศนา พวก แปคัน ที่ ไหว้ รูป ทุก ชนิด ทุก อย่าง เปน อัน มาก ทั้ง กำลัง พวก นักบวช เครื่อง บูชา แล พระพิธี นมัศการ ต่าง ๆ นั้น เกิด ขึ้น หมด ใน ซีก พิภพ ข้าง ตวัน ออก นั้น ด้วย เรื่อง อัน แจ้ง ความ ว่า ด้วย การ อัน ควร ของ สร้าง จะ คำรพย ไหว้ สมเด็จ พระบรม เจ้า ผู้ สร้าง นั้น คน ใน ซีก พิภพ ข้าง ตวัน ออก ได้ คิด ด้วย ใจ ขวน ขวาย จน ลึก ซึ้ง แล ได้ แต่ง เรื่อง ราว ทั้ง การ เกิน คน ประ เทศ อื่น ๆ ทั้ง สิ้น ๚ะ

ข่าว โทรเลข นอก

๏ เมือง ไกโร วัน พุฒ เดือน สาม แรม สิบ สอง ค่ำ มี คำ บอก ว่า คราว จับ คน ที่ เมือง คาตูม เยนิรัล คอดัน ถูก แทง แล ถึง แก่ กรรม ณวัน พุฒ เดือน สาม แรม ห้า ค่ำ เปน ที่ รู้ กัน ว่า คน ที่ อาษา ติด ตาม เยนิรัล กอ ดัน นั้น พวก แขก ฆ่า กัน ทั้ง สิ้น เซอ ชาเลซ วิลซัน มา ยัง เมือง กอติ แล้ว ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน พุฒ เดือน สาม แรม สิบ สอง ค่ำ จัด การ แล้ว จะ เรียก ๑๐ ๐๐๐ คน แต่ กอง ทัพ เพื่อ นั้น มี คำ สั่ง ให้ ๒ ๖๐๐ คน แต่ กอง ทัพ อินเดียน ไป ยัง ประเทศ อิยิปต ต่าง หาก นอก จาก พวก เพิ่ม เติม แต่ กอง ทัพ อังกฤษ นั้น ๚ะ

๏ ฮองกอง วัน ประหัสบดี เดือน สาม แรม สิบ สาม ค่ำ กำปั่น รบ ฝรั่งเสศ อยู่ น่า เมือง ซังไฮ พวก จีน ปิด ร่อง น้ำ คือ กิมไป แปซ แล้ว ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน พระหัสบดี เดือน สาม แรม สิบ สาม ค่ำ ลอด โรซเบอรี่ รับ ตรา ตั้ง เปน ลอด ไปรวิ ซีล แล เปน แม่ กอง คือ จีฟ กอมมิซเชอนเนอร ออฟ เวิกซ แล ได้ ตำแหน่ง มี ที่ นั่ง ด้วย กัน กับ พวก แกบิเนด ท่าน ที่ มี ชื่อ ว่า ที่ ไรด ออนนอแรเบล ยอช ชอ ลิฟวะแร ได้ ตำแหน่ง เปน แม่ กอง กรม ไปรสนีย แล จะ เข้า พวก แกบิเนด ด้วย ๚ะ

๏ เมือง ไกโร วัน ศุกร เดือน สาม แรม สิบสี่ ค่ำ ครั้น ตี กัน แขง แรง หลาย ชั่ว โมง แถว พล รบ ของ เยนิรัล เอิล ชะนะ พวก ฆ่าศึก เคียง เมือง อาบู แฮเมด แตก เยนิรัล เอิล ถูก อาวุธ ตาย ทั้ง พวก อังกฤษ นั้น เสีย คน ทั้ง ตาย ทั้ง ถูก อาวุธ นั้น ห้า สิบ คน พวก ฆ่าศึก นั้น เสีย คน มาก ต่อ มาก ๚ะ

๏ เมือง ไกโร วัน ศุกร เดือน สาม แรม สิบสี่ ค่ำ คอเวินแมนต์ อิยิปต แจ้ง ความ แก่ ท่าน ผู้ ว่า การ ของ ประเทศ เยอรแมนี่ แล รุเซีย ว่า ยอม ให้ ท่าน ว่า การ แทน ใน พวก เกซ นั้น ๚ะ

๏ ซังไฮ วัน เสาร เดือน สี่ ขึ้น ค่ำ หนึ่ง ฝูง กำปั่น รบ ฝรั่งเสศ ออก จาก ซังไฮ แล้ว จะ ติด ตามหา กำปั่น รบ จีน ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อาทิตย เดือน สี่ ขึ้น สอง ค่ำ ซึ่ง ประเทศ นุเซาท์ เวลซ์ รับ อาสา จะ ใช้ กอง ทัพ ไป ยัง ประเทศ ซูดัน นั้น คอเวินแมนต์ อังกฤษ ดี ใจ รับ ปรินซ์ แฮซซัน บุตร ชาย ที่ สาม ของ กิไดว เจ้า ประเทศ อิยิปต นั้น รับ ตรา ตั้ง เปน คอเวอนอร์ เยนิรัล ครอง ประเทศ ซูดัน ๚ะ

๏ เมือง ไกโร วัน จันทร เดือน สี่ ขึ้น สาม ค่ำ พยาน ที่ ได้ เหน กับ ตา อ้าง ให้ เปน แน่ ข่าว ซี่ ว่า เยนิรัล คอดัน ถึง แก่ กรรม แล้ว ๚ะ

๏ คอเวินแมนต์ อังกฤษ ตก ลง กัน เสร์จ แล้ว จะ ทำ ทาง รถ ไฟ ให้ ถึง เมือง เบอเบอ ๚ะ

๏ เมือง ไกโร วัน พฤหัศบดี เดือน สี่ ขึ้น หก ค่ำ พล รบ บริติช ทิ้ง เมือง คุบัด แล ถอย ไป ถึง เมือง อบุเกลี่ย แขก มะดี เปน แม่ กอง คุม คน ถึง ๕๐ ๐๐๐ คน มี ข่าว บอก มา ว่า กำลัง ยก ทัพ จะ เดิน ไป ถึง เมือง เมะ เตมเม ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน ศุกร เดือน สี่ ขึ้น เจด ค่ำ มะคืน นี้ มิศเตอ แคลดซะโตน แจ้ง ความ ว่า ปอไลซี ของ คอเวิน แมนต อังกฤษ นั้น คือ ว่า จะ เลิก ออก จาก ประเทศ ซูดัน แต่ จำ ต้อง ไป เมือง คาตูม หัก ทำลาย อำนาถ ของ แขก มะดี นั้น ก่อน ๚ะ

๏ มี ข่าว ว่า พวก เขมร กำลัง วุ่น ที่ จะ ไม่ สู้ เติม ใจ อยู่ ใต้ อำนาถ ฝรั่งเสศ พวก ฝรั่งเสศ ต้อง ยก ทัพ ไป ตี พวก เขมร หลาย ตำบล แล้ว แต่ พวก เขมร แพ้ แตก ทัพ ฝรั่งเสศ ทุก ครั้ง ๚ะ

๏ หนังสือ จดหมาย เหตุ ฝรั่งเสศ อัน มี ชื่อ ว่า ละไซ งอนเนซ แจ้ง ความ ว่า เมื่อ ใน หลวง ประเทศ สยาม คราว ใน หลวง เสวย น้ำ ไวน์ ถ้วย หนึ่ง เปน ที่ คำ นับ เประไซเดนต ริปับลิก ฝรั่งเสศ ทั้ง ท่าน ทั้งหลาย ที่ เปน คอเวินแมนต ฝรั่งเสศ ทั้ง ท่าน เจ้า เมือง ไซ่ง่อน นั้น ใน หลวง ทรง ตรัส ดัง นี้ เรา มี ที่ ไว้ ใจ เปน แน่ ว่า เพราะ การ ปะ กัน วัน นี้ ซึ่ง เรา ได้ ดี ใจ เตือน ให้ มี คง เกิด ความ เข้า ใจ กัน เตม สนิท ข้าง ประเทศ ของ เรา ทั้งสอง ฝ่าย ความ เข้า ใจ กัน เช่น นี้ ควร จะ มี เพื่อ จะ ให้ สำเร็จ มัค ผล ของ ประเทศ โกจินไจนะ แล ประเทศ เขมร ทั้ง มัค ผล ของ ประเทศ สยาม ซึ่ง ติด เหนี่ยว กัน อยู่ เปน สนิท กับ ประเทศ แรก นั้น ๚ะ

คราว แรก ๑๐ บันทัด ฤๅ น้อย กว่า ๑๐ บันทัด ๗ บาท ๒ สลึง คราว แรก ทุก บันทัด เกิน ๑๐ บันทัด คิด เอา บันทัด ละ ๓ สลึง ถ้า จะลง กว่า หน หนึ่ง จะเรียก เอา ครึ่ง ราคา ที่ ว่า มา นี้ คราว ลง ที่ หลัง นั้น

แถว เท่า แถว น่า ใน แถว หนึ่ง จะ เรียก เอา ปี ละ ๒๐๐ บาท ซีก แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๑๒๐ บาท เสี้ยว แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๘๐ บาท

๏ ที่ โรง พิมพ บางคอแหลม มี เจ้า พนักงาน สำ หรับ รับ แปล หนังสือ ภาษา สยาม เปน ภาษา ฝรั่ง ฤๅ จะ แปล ภาษา ฝรั่ง เปน ภาษา สยาม ก็ ได้ ท่าน ทั้งหลาย อัน จะ ต้อง การ ล่าม ฤๅ จะ มี ธุระ อยาก จะ แปล หนังสือ เชิญ มา ที่ โรง พิมพ บาง คอแหลม คง ได้ สำเร็จ ความ ปราถนา ราคา จะ คิด เอา แต่ ภอ สม ควร การ ๚ะ

๏ แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน ญี่ ขึ้น สิบห้า ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๖ ปี วอก ฉอศก ๚ะ

คำ หมาย

๏ หนังสือ นี้ เปน คำ หมาย ให้ รู้ ทั่ว กัน ว่า ข้าพเจ้า ตัน เทาะ ผู้ ผัว แล อำแดง แจ่ม ภรรยา วัน นี้ ได้ ซื้อ กำปั่น จำเริญ ศุข สวัสดิ ลำ นี้ ไว้ แล้ว ข้าพเจ้า มิได้ เปน ธุระ หนี้ สิน ของ กำปั่น ลำ นั้น ก่อน คราว ที่ ข้าพ เจ้า ได้ ซื้อ ไว้ นั้น ตัน เทาะ ผู้ ผัว แล อำแดง แจ่ม ภรรยา ผู้ ซื้อ ไว้ นั้น ขอ แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน สาม แรม ห้า ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๖ ปี วอก ฉศก ( ด ๑ ) ๚ะ

๏ ยา เม็ด กอง ใหม่ คือ ยา เม็ด ตับ เฮดอก จง รวัง ยา เม็ด ปลอม !!! ยา เม็ด ตับ เฮดอก แท้ แท้ นั้น มี ขาย จำเพาะ แห่ง เดียว ใน กรุง เทพ คือ นาย ห้าง เอ ยุลิง แอน โก เปน เอเยิ่นต์ สำหรับ ขาย ยา นี้ ห้าง เดียว ใน กรุง เทพ แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน ญี่ แรม สิบสี่ ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๖ ปี วอก ฉอศก ( ๑ ห ) ๚ะ

AYER'S PILLS.

๏ ๑ ยา เม็ด แก้ ผูก คือ เอเยอร์ กะทาติก บิ๊ลซ์ เปน ยา กิน ง่าย มี คุณ เปน อัน มาก แก้ ผูก แน่น แล ไม่ เปน อันตราย เลย รักษา ท้อง ช่วย ไฟ ธาตุ แก้ ปวด ศีศะ ควร จะ เอา ไว้ ใน บ้าน ให้ เด็ก ให้ ผู้ ใหญ่ กิน เมื่อ ไม่ สบาย นั้น ๚ะ

๏ ถ้า ผู้ ชาย พ้น เขตร เด็ก แล้ว จะ ให้ เดิน แต่ อ่อน ๆ ให้ กิน ตั้ง แต่ ๒ จน ๔ เม็ด ถ้า จะ ให้ เดิน เลอียด ตั้ง แต่ ๔ จน ๖ เม็ด ผู้ หญิง แล เดก ต้อง กิน หย่อน กว่า นี้ น้อย หนึ่ง ถ้า ต้อง กิน บ่อย ๆ จัด กิน เม็ด แต่ ภอ ควร กับ การ ๚ะ

AYER'S SARSAPARILLA.

๏ ๒ ยา คือ เอเยอร์ ซาร์ซะปะริลละ เปน ยา แก้ เลือด ช่วย บำรุง ชีวิตร แล ความ สบาย แล ให้ ร่าง กาย มี ชีวิตร ใหม่ ทั่ว ตลอด ๚ะ

๏ ยา ขนาน นี้ ควร จะ กิน วัน ละ สาม ครั้ง ถ้า ผู้ ชาย พ้น เขตร เดก แล้ว ให้ กิน ช้อน ๑ ฤา ๒ ช้อน น้ำ ชา ถ้า ผู้ ชาย อายุ ตั้ง แต่ ๑๕ ปี จน ๒๐ ปี แล ผู้ หญิง ผู้ กำลัง ย่อน ๆ ให้ กิน ตั้ง แต่ ๔๕ จน ถึง ๙๐ หยด ถ้า เดก ย่อน ตั้ง แต่ แปด ขวบ จน ๑๕ ขวบ ให้ กิน ตั้ง แต่ ๓๐ หยด จน ๖๐ หยด ถ้า เดก ตั้ง แต่ ๓ ขวบ จน แปด ขวบ ให้ กิน ตั้ง แต่ ๑๕ หยด จน ๓๐ หยด เมื่อ แรก กิน ๆ แต่ อย่าง น้อย ก่อน แล้ว กิน มาก ตาม กำ หนด สม กับ การ ถ้า ใส่ ยา ใน น้ำ ร้อน น้อย คุณ ยา ก็ จะ มาก ขึ้น เมื่อ จะ ใช้ ยา ขนาน นี้ ต้อง ระวัง ให้ ท้อง เดิน ด้วย ยา เม็ด เอเยอร์ บิ๊ลซ์ แต่ อย่า ให้ เดิน หนัก ได้ อาบ น้ำ บ่อย ๆ รักษา ตัว ให้ สอาด รับ ประทาน อาหาร ให้ สม ควร สม กำลัง ไม่ ต้อง อด อยาก ๚ะ

๏ เปน ภาษา อังกฤษ บอก วัน เดือน ฝรั่ง จีน ไทย บอก ให้ รู้ เลอียด ว่า ดวง อาทิตย์ อยู่ เหนือ ฤา ใต้ กลาง โลกย์ ทุก วัน เท่าไร ตลอด ปี ให้ รู้ ว่า สูน ไสย กลาง ดวง อา ทิตย์ ดู โต เล็ก เท่าไร ทุก วัน ให้ รู้ ว่า เวลา เที่ยง แล เวลา ตาม เงา แดด คลาด กัน วัน ละ เท่าไร ให้ รู้ ว่า เว ลา น้ำ ขึ้น น้ำ ลง ที่ กรุง เทพ ทุก วัน แจ้ง ให้ รู้ ถึง การ อื่น เปน อัน มาก อัน ควร คน ทั้งปวง จะ รู้ ถ้า ไม่ รู้ เขา จะ นินทา ว่า คน โง่ ประนินทิน นี้ ราคา ถูก เล่ม ละ สี่ บาท เท่า นั้น เชิญ มา ซื้อ ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม มี ถึง แปด ปี ถ้า ต้อง การ ได้ ตั้ง แต่ คริศ ศักราช ๑๘๗๘ ถึง ๑๘๘๕ ครบ แปด ปี (จ. ห) ๚ะ

๏ เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย มี ความ ปราถนา จะ ให้ ออก สอง อย่าง อย่าง หนึ่ง จะ ให้ ออก ทก วัน เว้น แต่ วัน อาทิตย อีก อย่าง หนึ่ง ให้ ออก เจด วัน ครั้ง หนึ่ง เสมอ มิ ให้ ขาด เมื่อ คน ทั้ง ปวง ตั้ง ใจ ซื้อ เปน อัน มาก คง สำ เร็จ การ คง ได้ อ่าน หนังสือ จดหมาย เหตุ ราคา ถูก ๆ ด้วย แล ตั้ง แต่ นี้ ไป จะ ออก จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย นี้ เดือน ละ สี่ คราว ไป ก่อน ๚ะ

๏ สยาม ไสมย ที่ จะ ออก พลาง เดือน ละ ๔ หน นั้น จะ ขาย ปลีก ฉบับ ละ สลึง

๏ ถ้า รับ เอา ตลอด ปี แล้ว ใช้ เงิน ล่วง น่า ราคา ปี ละ หก บาท คือ ห้า สิบ สอง ฉบับ ถ้า มา รับ ไป จาก โรง พิมพ์ ถ้า จะ ให้ ส่ง ถึง บ้าน อาไศรย ไปรสนีย์ ต้อง เสีย ปี ละ หก บาท สาม สลึง สี่ อัฐ ๚ะ

๏ ค่า บอก ถึง คน เกิด คน ตาย ฤา ทิ้ง ห้าง ขาย ของ ถึง การ เลล้ง แล ของ ซึ่ง จะ ขาย นั้น ฤา บอก ความ ของ คน ซึ่ง จะ หา การ ฤา แจ้ง ความ ต้อง การ ของ ตัว จะ คิด ค่า ลง ตาม ว่า แล้ว นั้น ๚ะ

๏ ถ้า คน จะ เข้า กัน ซื้อ ถึง หก ฉบับ จะ คิด เอา แต่ ค่า ห้า ฉบับ คือ จะ ยก ให้ หนึ่ง ใน หก ๚ะ

๏ จดหมาย เหตุ นี้ เจ้า ของ จะ ส่ง แต่ เพียง เปน แห่ง ๆ ผู้ ซื้อ ต้อง ไป รับ ใน ตำบล ต่าง ๆ ซึ่ง จะ หมาย ไว้ นั้น

๏ ที่ บ้าน แม่ เปรม ที่ วัด เกาะ แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ แพ นาย เทพ ตรง ข้าม ปาก คลอง บางหลวง ที่ ขาย เครื่อง แก้ว แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ ตึก แม่ แพ ที่ สี่กัก เหนือ เสา ชิงช้า แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ โรง พิมพ์ บาง คอแหลม แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ จะ ส่ง ทาง ไปรสนีย์ ถึง บ้าน ถ้า บ้าน อยู่ ใน เขตร ทาง ไปรสนีย์ นั้น แต่ ผู้ ซื้อ หนังสือ นี้ ต้อง เสีย เงิน ค่า หนังสือ ค่า ไปรสนีย เสร็จ ก่อน จึ่ง จะ ส่ง ทาง นั้น ได้ แต่ ต้อง บอก ชื่อ ตำ บล บ้าน ถนน แล คลอง นัมเบอ ที่ อยู่ นั้น ให้ แน่ ด้วย ฯะ

๏ เพราะ คน ที่ ซื้อ อ่าน นั้น มาก เจ้า ของ รับ ส่ง ทุก แห่ง ไม่ ได้ จะ ส่ง เปน แห่ง ๆ ไป พลาง ให้ ผู้ ซื้อ นั้น ไป รับ ทุก คราว ออก ณะ ตำบล อัน อยู่ ใกล้ เคียง บ้าน ผู้ ซื้อ นั้น เถิด หนังสือ นี้ จะ ออก ทุก วัน พุฒ ตลอด ปี เมื่อ จัด ส่ง ถึง ตำบล อื่น แล้ว จะ บอก ให้ รู้ ด้วย ฯะ

๏ หนังสือ ต่าง ๆ อัน มี ขาย ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม ฯะ

๏ มี หนังสือ เปน เรื่อง พระเยซูศาสนา แล หนังสือ ต่าง ๆ สำหรับ สอน เด็ก ให้ อ่าน หนังสือ ไท แล หนังสือ อังกฤษ ออก มี หนังสือ สำหรับ สอน วิชา คิด เลข สอน ให้ รู้ ถึง ตำรา ดาว แล มี หนังสือ สำหรับ สอน ใจ ให้ รู้ ขนบ ธรรมเนียม จะ ได้ เปน คน เรียบ ร้อย แล จะ ได้ เปน คน แต่ง หนังสือ เปน เรื่อง ราว เปน บท กลอน หนังสือ อ่าน เล่น ก็ มี มาก หลาย อย่าง หนังสือ ต่าง ๆ นั้น คือ ฯะ

๏ ก ข ก กา ปถม ก กา ไท กา กับ สุนักข์ แล นกยาง กากี คำ ฉันท์ แล คำ กลอน กฤษนา สอน น้อง ขันธ วิภังค์ นี่ ตำรา ยา เกล็ด พระ คริษวงษ ตาม มัดธาย แล ตาม โยฮัน เปน เรื่อง ใน พระ คัมภีร์ พระ เยซู สาสนา จันทะ โครพ จินดามณี พระยาฉัททัน ซุยถัง ตำราดาว ตำรา คิด เลข อย่าง ใหม่ ทิพสังวาล นิราศ เกาะ จาน นิราศ เมือง แกลง นิราศ โคราช นิราศ ฉถาง นิราศ ชม ตลาด นิราศ วัด เจ้า ฟ้า นิราศ เดือน นิราศ พระ แท่น ดง รัง นิราศ ทวาราวดี นิราศ นรินทร์ นิราศ พระ บาท นิราศ พระ ปถม นิราศ เมือง เพ็ชร นิราศ อิเหนากับนิราศภูเขา ทอง นกกระ จาบ เบญมาศทอง ปถม มาดา อัง กฤษ บุจฉา แล วิสัชนา ใน ศาสนา แท้ จริง เพ็ชพงกุฏ พระยไภยมณี พระ สมุท ราชาธิราช มงคลทิปนี่ แปลเปน สุภาสิต สอน หญิง มายา สัตรี ลักษณวงษ สวัสดิ รักษา บัญญัติพระ ร่วง ภาลี สอน น้อง ลักษณ ภรรยา เจ็ด สถาน กฤษนา สอน น้อง ลักษณ บุตร สาม สถาน วงษสวรรค์ เสภา คือ ขุนช้าง ขุนแผน สิงหไกรภพ สังข ทอง คือ เจ้าเงาะ สิบ สอง เหลี่ยม สุภาสิต ต่าง ๆ คือ โลกนิตย ขงจู มงคลทิปนแปล สุภาสิต สอน หญิง แม่ ม่าย สอน ลูก สุภาสิต สอน เด็ก สุภาสิต พระร่วง สุภาสิต โคลง สมุท จะ หัด อังกฤษ อุณรุท อิเหนา รามเกียรติ พงษาวดาร ขุนหลวงหาวัด ถม อากาศ ทำนาย ฝัน ตราซูทอง คำ เตือน สติ พงษาวดาร บูราณ พระ สี่ เสาร อุไทย จดหมายเหตุ เมือง พม่า

๏ หนังสือ ภาษาสยาม ต่าง ๆ มี ขาย ที่ โรงพิมพ์ บางคอแหลม นี้ เมื่อ ขาย ปลีก มี ราคา ตี พิมพ์ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม ธรรมเนียม นั้น คือ ว่า ถ้า สมุดไทย เล่ม ๑ เปน อักษร พิมพ์ เล็ก คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ บาท ถ้า เปน อักษร พิมพ์ ใหญ่ คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง เฟื้อง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ หก สลึง ถ้า ใบ ปก แขง คิด ราคา ใบ ปก อีก เล่ม ละ บาท ถ้า ท่าน ทั้ง หลาย จะ ซื้อ หนังสือ ที่ ละ มาก ๆ จบ ทุก เรื่อง ที่ มี ใน โรง พิมพ ฤา ถ้า ลูกค้า วานิช จะ ซื้อ ที่ ละ มาก ๆ สำ หรับ จะ ตั้ง โรง ขาย หนังสือ จะ ลด ราคา ร้อย ยี่สิบ บาท จะ คิด เอา แต่ ร้อย บาท ถ้า ไม่ ถึง เพียง นี้ จะ จัด ว่า ซอ ปลีก กัน ก็ คง ขาย ตาม ราคา ปลีก อัน บอก ไว้ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม นั้น แล ถ้า จะ มา ซื้อ หนังสือ ที่ โรงพิมพ์ นี้ ต้อง ใช้ เงิน สด ขาย เชื่อ ไม่ ได้ ตั้ง แต่ นี้ ไป เปน อัน ขาด