จดหมาย เหตุ ฝรั่ง โบราณ

๏ ครั้ง นั้น ผู้ ครอง ฝ่าย สยาม ทรง แต่ง พระราช สาส์น สนอง ผู้ ครอง ฝ่าย ฝรั่งเสศ แล้ว โปรด ให้ คุณ ปาน ราช นิกูล เชื้อ พระวงษ อายุศม ๔๓ ปี เปน ที่ พระวิสุทธิ สุนทร ราชทูต ๑ อุปทูต อายุศม ๕๒ ปี เปน ที่ หลวง บวร กัลยา ราช ไมตรี ๑ ตรีทูต อายุศม ๓๖ ปี เปน ที่ ขุน มณี รจนา ๑ กับ เจ้า พนักงาน ต่าง ๆ อีก ๗ นาย ไป ด้วย ทูตานุทูต รวม นาย ๑๐ คน ไพร่ ๖๐ คน ครั้ง นั้น ผู้ ครอง ฝ่าย สยาม ฝาก พระราช สาส์น ไป ถวาย สังโต ปาปา เกลแมนต ที่ เก้า มหา ประทานาธิบดี ใน มหา นคร โรม ด้วย ฉบับ ๑ ฝ่าย ทูตานุทูต ไทย ได้ โดย สาร ไป กับ เรือ กำปั่น ทูต ฝรั่งเสศ ๆ ได้ ออก จาก ปาก อ่าว สยาม ไทย วัน ที่ ๒๒ เดือน ดีเซมเบอ ปี นี่ คฤ ษตะ ศักราช ๑๖๘๕ ปี ตรง กับ ปี มี่ จุล ศักราช ๑๐๔๗ ปี ไม่ ช้า ทูต สยาม ก็ ถึง กรุง ฝรั่งเสศ ทูต ไทย ได้ เข้า เฝ้า ถวาย พระราช สาส์น ต่อ ผู้ ครอง ฝรั่งเสศ ใน ที่ ประชุม ใหญ่ ใน พระราช วัง ชื่อ เวอรไซล ใน กรุง ฝรั่งเสศ ไม่ ช้า ทูต สยาม ได้ ถวาย บังคม ลา ผู้ ครอง ฝ่าย ฝรั่งเสศ ๆ ทรง แต่ง พระราช สาส์น สนอง ผู้ ครอง ฝ่าย สยาม ฉบับ ๑ โปรด ให้ มองซิเออ เดอ ละ ลูแบร เปน ราชทูต ๑ มองซิเออ เดอ โลเน เปน อุปทูต ๑ มอง ซิเออ เซแคนไดฟาแนนต์ เปน ตรีทูต ๑ แล้ว โปรด ให้ มองซิเออ เดฟาเซอ เปน นาย ทหาร ใหญ่ คุม ทหาร ฝรั่งเสศ ๖๕๐ คน กับ เรือ กำปั่น รบ ๒ ลำ นี้ มี ทหาร สำหรับ เรือ ๖๕๐ คน ไป ช่วย รักษา กรุง สยาม ตาม ทาง พระราช ไมตรี ที่ ผู้ ครองฝ่าย สยาม ขอ มา นั้น แล้ว ผู้ ครอง ฝ่าย ฝรั้งเสศ โปรด ให้ มองซิเออ เดอ ละลุแบร ราชทูต นั้น เปน กงซุล อยู่ประจำ ที่ กรุง ศรี อยุทธยา ที่ เดียว ให้ อุปทูต ตรีทูต ๒ คน คุม กำปั่น รบ ๓ ลำ กลับ มา กรุง ฝรั้งเสศ ครั้ง นั้น ทูตานุทูต ฝรั้งเสศ กับ ทตานุทต สยาม ได้ ลง กำปั่น รบ ๕ ลำ ออก จาก กรุง ฝรั้งเสศ ใช้ ใบ มา ถึง ปาก น้ำ กรุง สยาม ทูตานุทูต ฝรั้งเสศ ได้ เข้า เฝ้า สมเด็จ พระนารายน์ เปน เจ้า ที่ กรุง ลพบุรี๋ย เปน พระราช สาสน์ ครั้ง ที่ ๓ แล้ว กิจ ของ ทูต ฝรั้งเสศ อุปทูต ตรีทูต ถวาย บังคม ลา ผู้ครอง ฝ่าย สยาม ๆ ฝาก พระราช สาสน์ แล เครื่อง ราช บรรณา การ ให้ ทูต ฝรั้งเสศ ไป ถวาย พระเจ้า ลุวิซ ที่ ๑๔ ผู้ ครอง ฝ่าย ฝรั้งเสศ ครั้ง นี้ ไม่ มี ทูต สยาม ออก ไป ด้วย ครั้ง นั้น ผู้ ครอง ฝ่าย สยาม พระราช ทาน ตึก ญื่ปุ่น ที่ ริม วัด นางชี ให้ เปน ที่ อยู่ ของ มองซิ เออ เดอ ละลุแบร ราชทูต ที่ มา เปน กงซุล อยู่ ใน กรุงศรี อยุทธยา แล้ว โปรด ให้ มองซิเออ เดฟาเชอ นาย ทหาร ใหญ่ คุม ทหาร ฝรั้งเสศ ๓๐๐ คน อยู่ รัก ษา เมือง ทนบุรี๋ย ซึ่ง เปน เมือง ท่า ทเล แล้ว ผู้ ครอง ฝ่าย สยาม พระราช ทาน ที่ ใกล้ เมือง ทนบุรีย ให้ เปน ที่ อยู่ ของ ทหาร ฝรั้งเสศ ๓๐๐ ๆ จึ่ง ได้ สร้าง วัด ฝรั้ง ลง ใน หมู่ บ้าน ให้ ชื่อ วัด ซันตะ กรอศ เหน จะ เปน วัด กะดี จีน นั้น เอง แล้ว ผู้ครอง ฝ่าย สยาม โปรด ให้ เจ้า พระยาวิไชย เยนทราธิบดี คุม ทหาร ฝรั้งเสศ ที่ มา ใหม่ ๒๔๐ คน อยู่ รักษา พระราช วัง ที่ กรุง ลพบุรี๋ย เรียก ว่า ทหาร รัก ษา พระองค แล้ว โปรด ให้ ออฟฟีเซอร ฝรั้งเสศ คุม ทหาร ฝรั้งเสศ ๑๕๐ คน ลง กำปั่น ใบ ๒ ลำ ที่ ผู้ครอง ฝ่าย ฝรั่งเสศ ถวาย ผู้ ครอง ฝ่าย สยาม ๆ โปรด ให้ ทหาร ฝรั่งเสศ ๑๕๐ คน คุม กำปั่น รบ ๒ ลำ ไป รักษา เมือง มริศ ซึ่ง เปน เมือง น่า ศึก ปลาย แดน สยาม ต่อ กับ แดน พม่า ๚ะ

๏ ครั้ง หนึ่ง พวก แขก จาม ที่ อาไศรย อยู่ ใน กรุง สยาม นี้ เปน กระบถ ทำ การ จุลาจล แก่ ไพร่ พล เมือง ชาว สยาม ครั้ง นั้น ผู้ครอง ฝ่าย สยาม มี รับ สั่ง ให้ เจ้า พระยา วิไช เยนทราธิบดี คุม ทหาร ฝรั่งเสศ ๒๐๐ คน ที่ อยู่ รักษา กรุง ลพบุรี น้น ยก ไป ปราบ ปราม พวก แขก จาม กระบถ สงบ เงียบ เรียบ ร้อย ลง ทั้ง สิ้น พระเจ้า แผ่นดิน สยาม ก็ ยิ่ง ทวี ความ โปรด ปราน พระราช ทาน เครื่อง ยศ อย่าง เอก เปน ต้น ว่า เครื่อง ภาชนะ รับ รอง บริโภก แล อุปโภก ล้วน แต่ ทอง คำ แล เสรี่ยง ซี่ มี ร่ม กั้น คัน ยาว เหมือน พระองค เจ้า อยู่ มา ครั้ง หนึ่ง พระเจ้า ลุวิซ์ ที่ ๑๔ ผู้ครอง ฝ่าย ฝรั่งเสศ โปรด ให้ มองซิเออ เดโลซอน แนลซัน เปน ราชทูต ๑ มองซิเออ โกซี่ เปน อุปทูต เชิญ พระราช สาสน์ ครั้ง ที่ ๓ กับ ม้า เทศ ๘๐ ม้า มี เครื่อง ม้า พร้อม แล ทหาร ม้า ฝรั่งเสศ ๔๐ คน สำหรับ กับ ม้า ส่ง มา ถวาย ผู้ครอง ฝ่าย สยาม ๆ ได้ รับ ทูต ฝรั่งเสศ ครั้ง ที่ ๓ นี้ ที่ กรุง ลพบุรี เมื่อ ทูตานุทูต ฝรั่งเสศ ครั้ง ที่ ๓ เข้า เฝ้า ถวาย บังคม ลา ผู้ ครอง ฝ่าย สยาม ครั้ง นั้น มองซิเออ เดอ ละ ลูแบร กงซุล ฝรั่ง เสศ ป่วย มา ช้า นาน จึ่ง ได้ ถวาย บังคม ลา ผู้ครอง ฝ่าย สยาม เพื่อ จะ ออก ไป รักษา ตัว ที่ เมือง ฝรั่ง เสศ แต่ ภรรยา กงซุล ฝรั่งเสศ นั้น เปน หญิง ชาว สยาม ที่ ได้ รับ พระราช ทาน ไป จาก ใน พระราช วัง นั้น เกิด บุตร กับ กงซุล ฝรั่งเสศ ๒ คน กงซุล ฝรั่งเสศ ทูล ขอ บุตร ภรรยา ไป ด้วย ผู้ครอง ฝ่าย สยาม ก็ โปรด พระ ราช ทาน ให้ ตาม ใจ กงซุล ขอ ครั้ง หนึ่ง ช้าง พังค์ ดำ ที่ กรุง ลพบุรี ตก ลูก เปน ช้าง พลาย เผือก เอก มี ลักษณ พร้อม เปน เผือก บริสุทธิ อยู่ มา ได้ ๘ วัน ช้าง นั้น ก็ ล้ม ตั้ง แต่ วัน นั้น มา ช้าง เผือก เอก พังค์ ๑ พลาย ๑ ที่ อยู่ ใน กรุง ศรี อยุทธยา ซึ่ง เปน ช้าง เผือก คู่ พระ บารมี ของ สมเด็จ พระนารายน เปน เจ้า นั้น ล้ม ลง ด้วย ผู้ครอง ฝ่าย สยาม เสีย พระ ไทย ทรง พระ ประชวน จึ่ง มอบ ราชการ ให้ พระเพทราชา ซึ่ง เปน ขุนนาง ต่าง พระเนตร พระกรรณ ว่า ราชการ แผ่นดิน ดู ผิด แล ชอบ เมื่อ ผู้ครอง ฝ่าย สยาม ประชวน หนัก พระเพทราชา ผู้ สำเร็จ ราชการ แผ่นดิน คิด กระ บถ เรียก ทหาร ไว้ พร้อม แล้ว ก็ จับ พระราช บุตร ใหญ่ ของ ผู้ครอง ฝ่าย สยาม ฆ่า เสีย ก่อน ขณะ นั้น พระเพทราชา กับ ทหาร รวม ใจ หลาย คน เข้า ไป จับ สม เด็จ พระนารายน เปน เจ้า เอา ผ้า พัน พระภักตร แล พระกาย ม้วน ไว้ ส่มเด็จ พระนารายน หาย พระไทย ไม่ ได้ คร่ หนึ่ง ก็ สวรรคต อยู่ ใน ราช สมบัติ ๒๗ ปี สวรร คต เมื่อ จุล ศักราช ๑๐๕๔ ปี ปี จอ จัตวาศก สิริ พระชนม์ มายุศม ๕๑ ปี พระองค ก็ มี พระราชบุตร รวม ๓๖ พระองค ครั้ง นั้น ข้า ราชการ แตก เปน ๒ พวก ๆ หนึ่ง มาก สันดาร มัก ง่าย ใจ โล้ เล้ อาสัจ อาธรรม ทน สาบาล ต่อ ราชการ แผ่นดิน จึ่ง เข้า ด้วย พระเพธราชา ข้า ราชการ อีก พวก หนึ่ง บี ใจ สัจ ซื่อ สุจริต คิด รักษา เกียรติยศ แผ่นดิน โดย ยุติธรรมมี บ้าง แต่ น้อย ทั่ว มา เข้า ด้วย เจ้า พระยา วิไช เยนทราธิบดี ๆ มี หนังสือ ลับ ล่อต ล่ง ลง ไป ให้ มองซิเออ เดฟาเซอ นาย ทหาร ฝรั่งเสศ ที่ คุม ทหาร ๓๐๐ รักษา เมือง ทนบุรียนั้น ให้ เร่ง รีบ ยก พล ทหาร ฝรั่งเสศ ๓๐๐ คน ซึ้น มา กรุง ลพ บุรีย แล้ว ให้ พระยา ไตร ภพ สิงหนาท เจ้า เมือง ทนบุรีย คุม ทหาร ไทย พล เมือง รีบ เร่ง ขึ้น มา ช่วย กัน ปราบ ปราม พระเพธราชา ผู้ กระบถ ฝ่าย มองซิเออ เดฟาเซอ คุม ทหาร ฝรั่ง ๓๐๐ เปน ทัพ น่า พระยา ไตร ภพ สิงหนาท คุม ทหาร ไทย ๒๐๐๐ เปน ทัพ หนุน ยก ทัพ ชึ้น มา ถึง ลี่กุก บาง ไทร ได้ ภบ กอง ทัพ ไทย ฝ่าย กรุง ยก ลง มา ปะทะ รอ กัน อยุ่ ยัง ไม่ ได้ รบ ฝ่าย พระเพธราชา แต่ง หนังสือ ฉบับ หนึ้ง เปน หนังสือ ของ หลอก เจ้า พระยา วิไชเยนทราธิบดี ให้ คน ใช้ ถือ หนังสือ ไป ส่ง ให้ พระยา ไตร ภพ สิงหนาท ที่ ลี่กุก บาง ไทร ใจ ความ ว่า บัดนี้ พระนารายน์ สวรรคต แล้ว พระเพธราชา ได้ เปน เจ้า แผ่นดิน แล้ว เจ้า พระยา วิไชเยนทราธิบดี กับ ทหาร ฝรั่งเสศ ๒๐๐ ก็ ตาย ด้วย อาวุธ ทั้ง สิ้น ให้ พระยา ไตร ภพ สิงหนาท จับ ทหาร ฝรั่งเสศ ๓๐๐ ฆ่า เสีย จะ ได้ เปน บำเหนจ มี ความ ชอบ กับ พระยา ไตรย ภพ สิงหนาท จะ ทำ ราชการ ต่อ ไป ข้าง น่า แต่ อัน ที่ จริง เมื่อ หนังสือ ไป ถึง พระยา ไตร ภพ สิงหนาท นั้น ส่มเด็จ พระนารายน์ ยัง ไม่ สวรรคต เจ้า พระยา วิไชย เยนทร ก็ ยัง ไม่ ตาย เปน หนังสือ อุบาย หลอก ลวง กัน ฝ่าย พระ ยา ไตรย ภพ สิงหนาท แล มองซิเออ เดฟาเซอ สำคัญ คิด เปน จริง เหมือน หนังสือ อุบาย ของ พระเพธราชา จึ่ง ยก ทัพ กลับ ลง มา ตั้ง รั้ง รอ อยู่ ที่ เมือง ทนบุรีย ยัง เดิม ฝ่าย เจ้า พระยา วิไชย เยนทราธิบดี คอย กอง ทัพ ฝรั่งเสศ เมือง ทน บุรีย ไม่ ยก ขึ้น มา ตาม ที่ นัด หมาย ครั้น จะ นิ่ง การ นั้น ไว้ ก็ ไม่ ได้ ด้วย คิด การ เอิก กระริก เสีย แล้ว จำ เปน จา ยก พล ทหาร ฝรั่งเสศ ๒๐๐ ไทย จิน พัน เลศ รวม ใกล้ ๒๐๐๐ แต่ ยัง นั้น ก็ น้อย กว่า ทหาร พระ เพธราชา หลาย เท่า ยก เข้า ไป ใน พระ ราชวัง หมาย จะ จับ พระเพธราชา ผู้ กระบถ ฆ่า เสีย แล้ว จะ ได้ ยก ราช สมบัติ ถวาย พระราช บุตร ส่มเด็จ พระ นารายน์ จะ ได้ สืบ เชื้อ สาย กระษัตร ต่อ ไป ครั้ง นั้น พล ทหาร ฝ่าย พระเพธราชา กับ พลทหาร พระยา วิไช เยน ทราธิบดี ได้ สู้ รบ กัน ที่ เมือง ลพ บูรีย เปน สามารถ ต่าง คน ต่าง ตาย ด้วย กัน ทั้ง ส่อง ฝ่าย ฝ่าย พระเพธราชา มี ทหาร ช้าง มาก จึ่ง ยก ทหาร ช้าง ล้อม จับ เจ้า พระยา วิไช เยน ทราธิบดี ได้ แล้ว ให้ เอา ไป ฆ่า เสีย ที่ วัด ซาก ใน ลพบุรีย ฝ่าย ทหาร เจ้า พระยา วิไชย เยนทราธิบดี ก็ แตก กระจัด พรัด พราย เดิน บก บก รก ไป เพื่อน ที่ เมือง ทนบุรีย แจ้ง ความ ตาม เหตุ ที่ มี มา แล้ว นั้น ให้ มองซิเออ เดฟาเซอ ฟัง ทุก ประการ ฝ่าย มองซิเออ เดฟาเซอ คุม ทหาร ฝรั่ง ๓๐๐ คน กับ พระยา ไตราย ภพ สิงหนาท เจ้า เมือง ทนบุรีย แต่ เปน บุตร หลาน เหลน ฝรั่ง โปรตุเกษ เก่า มา หลาย ชั่ว แต่ ยัง พูด ภาษา โปรตุเกษ ได้ มาก จึ่ง อพยบ ครอบ ครัว พล เมือง ทนบุรีย เปน ชาว สยาม เร่ง รีบ เดิน บก หนี ไป ตี ชิง เรือ สลุบ แขก พ่อ ค้า เบี้ย ได้ ๔ ลำ ใช้ ใบ ไป ยัง เมือง มริศ แจ้งความ ตาม เหตุ ที่ เปน มา แล้ว ให้ มองซิเออ โยรีฮอนเกล นาย ทหาร ใหญ่ ที่ คุม เรือ กำปั่น ๒ ลำ กับ ทหาร ฝรั่งเลศ ๑๕๐ คน อยู่ รักษา เมือง มริศ นั้น ฟัง ทุก ประการ พวก ฝรั่งเลศ ทั้ง ๒ ตำบล กับ รีพล ไทย ที่ ร่วม คิด กัน นั้น หนี ลง กำปั่น ๒ ลำ ลง เรือ สลุบ ๔ ลำ ใช้ ใบ หนี ไป เมือง ฝรั่งเสศ อนึ่ง พวก บาทหลวง ฝรั่งเสศ ก็ ได้ ตั้ง สั่ง สอน สาศนา โรมัญ กทอลิก อยู่ ใน กรุง สยาม ตาม เดิม ไม่ ได้ เปน โทษ ด้วย พวก เจ้า พระยา วิไชย เยน เพราะ ไม่ ได้ เข้า ใน การ รบ ด้วย ฝ่าย สม เด็จ พระเพธราชา ธิราช เจ้า แผ่นดิน องค์ ใหม่ นี้ มี พระราช หฤไทย ปราถนา จะ เปน ทาง พระราช ไมตรี กับ พระเจ้า กรุง ฝรั่งเสศ สืบ ต่อ ไป ดัง เก่า ผู้ ครอง ฝ่าย สยาม ใหม่ จึ่ง ได้ มี รับ สั่ง ให้ สังฆราช ฝรั่งเสศ ชื่อ บิชอบ ออฟ เฮลิโอโปลิศ แล บาท หลวง ฟแรนซิศ โก โยเล่พ แล บาท หลวง ถอมมัศ ทั้ง สาม องค์ นี้ เขียน หนังสือ สำเนา พระราช สาสน์ ของ ผู้ ครอง ฝ่าย สยาม ใหม่ ฝาก ไป ขอ โทษ แก่ พระเจ้า ลุวิซ์ ที่ ๑๔ กรุง ฝรั่งเสศ เพื่อ จะ ขอ เปน ทาง พระราช ไมตรี สืบ ต่อ ไป ครั้ง นั้น พระเจ้า ลุวิซ ที่ ๑๔ กรุง ฝรั่งเสศ มี รับ สั่ง ให้ เสนาบดี กรุง ฝรั่งเสศ มี หนังสือ ตอบ เข้า มา ว่า ผู้ครอง ฝ่าย ฝรั่ง เสศ ไม่ ยอม เปน ทาง พระราช ไมตรี กับ ผู้ ครอง ฝ่าย สยาม ครั้น นาน มา พระเพธราชา มี รับ สั่ง ให้ พวก บาทหลวง ฝรั่งเสศ มี หนังสือ ไป วิงวอน งอน ง้อ ขอ โทษ กับ ผู้ ครอง ฝ่าย ฝรั่งเสศ ๆ จึ่ง ทรง พระสังเวศ กับ ศาสนา โรมัน กทอลิก ซึ่ง ตั้ง อยู่ ใน กรุง สยาม นั้น จะ เสื่อม ซาม ลง ไป จึ่ง ได้ มี หนังสือ มินิศเตอ เสนาบดี กรุง ฝรั่งเสศ เข้า มา กรุง สยาม ตัด แต่ ใจ ความ ว่า ผู้ครอง ฝ่าย ฝรั่งเสศ จะ ทรง รับ เปน ทาง พระราช ไมตรี กับ กรุง สยาม ต่อ ไป ครั้ง นั้น พระเพธราชา ได้ แต่ง ทูตานุทูต ไทย ไป กับ พวก บาทหลวง ไป ถึง กรุง ฝรั่งเสศ แต่ เนื้อ ความ นั้น ยืด ยาว มาก มาย พิสดาน ๑๙ เล่ม สมุด จึ่ง ขอ รับ ประทาน ยุติ ลง ไว้ แต่ เพียง นี้ เทอญ ฯะ

๏ ข่าว ใน กรุง เทพ ฯะ

๏ ธุระ ใหญ่ ของ คอเวินแมนต์ คือ ต้อง จัด การ ให้ ป้อง กัน รักษา ทั้ง ทรัพย ทั้ง ชีวิตร ของ ราษฎร อัน ซื่อ ตรง ต่อ แผ่นดิน ทั่ว ตลอด พระราช อาณา เขตร อนา ประชา ราษฎร ทั่ว กัน สู้ เสีย ค่า นา ค่า ตลาด ภาษี ต่าง ๆ รับ ทำ ราชการ แล คน ต่าง ประเทศ สู้ เสีย ภาษี สินค้า ขา เข้า ขา ออก แล จีน สู้ เสีย เงิน ผูก ปี้ สาม ปี ๆ ครั้ง หนึ่ง ประสงค์ ความ จะ เลี้ยง แล จะ ให้ กำลัง แก่ พวก คอเวินแมนต จะ ได้ ทำนุ บำรุง ป้อง กัน รักษา ทั้ง ทรัพย ทั้ง ชีวิตร ของ อนา ประชา ราษฎร ทั่ว กัน สิ้น ตลอด พระราช อาณา เขตร เสมอ กัน ฯะ

๏ คอเวินแมนต์ มี ความ กรุณา เมตา คน ทั่ว แผ่นดิน บ้าน เมือง เสมอ กัน จึ่ง ตั้ง พระราช กำหนด เปน กฎ หมาย บ้าน เมือง จัด ให้ มี ป้อม มี ทหาร บก ทหาร น้ำ กำปั่น รบ เครื่อง อาวุธ พร้อม ตั้ง ตระลาการ ตั้ง ทิม ตั้ง ตราง ตั้ง คุก พิกัด โทษ ตาม การ ชั่ว ร้าย มาก แล น้อย จะ ให้ คน คิด กลัว พระราช อาญา จน จะ มี จิตร อ่อน น้อม ไม่ บังอาจ ไม่ กล้า ทำ การ ข่มเหง เบียด เบียฬ เพื่อน มนุษ ด้วย กัน อย่าง หนึ่ง อีก อย่าง หนึ่ง จะ ทำ คุณ แก่ คน ที่ ทำ การ พาล ทุจริต เบียด เบียฬ เขา แล้ว จะ จับ ตัว มัน กัก ขัง ไว้ หัด ฝึก ให้ มัน มี วิชา ทำ มา หา กิน ติด ตัว ให้ มัน รู้ สึก ตัว จน เตม ใจ ดี ใจ สละ ทิ้ง เลิก การ พยศ เมื่อ คน โทษ พ้น โทษ แล้ว ถ้า เลิก สบัด ทิ้ง การ ชะนอง พยศ ได้ แล้ว จึ่ง ปล่อย ให้ มัน หลุด โทษ ไป อยู่ ดี ด้วย เพื่อน มนุษ ตาม เดิม ครั้น คน ชั่ว มัน พาล เหลือ เกิน ฝึก หัก หาญ ไม่ ไหว แล้ว จำ ต้อง เอา คน เช่น นั้น ไป สำเร็จ โทษ อย่า ให้ มัน มี ช่อง ที่ จะ เบียด เบียฬ เพื่อน มนุษ ต่อ ไป ได้ ดัง นี้ จึ่ง จัด ว่า คอเวินแมนต์ มี ความ กรุณา เมตา ลูก บ้าน พล เมือง ทั่ว กัน เสมอ กัน มิ ให้ คน พาล เอา เยี่ยง อย่าง กัน เลย — เอไดตอร์

๏ ข้าพเจ้า นาย เกิด ตั้ง บ้าน เรือน อยู่ ที่ แขวง บาง รัก มี บุตร ภรรยา ๆ ชื่อ พัน ขอ แจ้ง ความ มา ยัง ท่าน เอไดตอร์ เจ้า ของ สยาม ไสมย ให้ ทราบ ด้วย ว่า ณวัน พุฒ เดือน แปด ขึ้น สิบ สาม ค่ำ ปี รกา สัปตศก มี จีน ผู้ มี ชื่อ หลาย คน จับ จีน มี ผู้ ชื่อ คน หนึ่ง ที่ เปน พวก เพื่อน มนุษ ด้วย กัน เอา มา ตรึง ตะปู ไว้ ทำ เหมือน อย่าง พระเยซู ตรึง ไม้ กางเขน ที่ ตรอก ถนน บาง รัก ที่ เข้า ไป ใน บ้าน อู่ แล้ว มี ผู้ คน เปน อัน มาก แตก ตื่น ภา กัน มา ดู เปน ของ ประหลาด พวก จีน ผู้ มี ชื่อ ที่ เอา จีน ตรึง ตะปู นั้น พูด กัน ว่า พวก เรา เปน อังยี่ เรา ไม่ กลัว ใคร หมด ถ้า หัก ว่า ท่าน เจ้า พนักงาน จะ มา จับ พวก เรา ๆ ก็ จะ ว่า จีน คน ที่ ตรึง ตะปู นั้น เปน ผู้ ร้าย แล้ว พวก เขา ได้ เอา หวาย เอา หนาม หวาย เฆี่ยน ตี หลาย สิบ ที แล มัด ผม เบี้ย แขวน ตัว ไว้ สูง จาก ดิน ประมาณ สอง คืบ เสศ กับ มัด เท้า ไว้ แล เขียน ที่ หน้า จาฤก ไว้ เปน อักษร จีน เปน คำ ประจาน ประมาณ สอง ชั่ว โมง เสศ นาย โปลิศ ฝรั่ง มา ดู แล้ว ถอด ตะปู ที่ ตรึง ไว้ นั้น ออก ข้าพเจ้า เหน เปน การ หน้า สัง สาร พวก มนุษ ด้วย กัน ถ้า หัก ว่า เปน ผู้ ร้าย จริง แล้ว มิ ใช่ ว่า ไม่ มี ตลาการ ที่ จะ ชำระ แต่ ข้าพเจ้า มี ความ เสีย ใจ อยู่ น้อย หนึ่ง ถึง หัก ว่า จะ เปน ผู้ ร้าย ก็ ควร ที่ จะ จับ อายัต อำเภอ ไว้ ก่อน นี้ ดู เหมือน ไม่ มี ตระลา การ แล้ว ข้าพเจ้า คิด ไป อีก อย่าง หนึ่ง ก็ สม แก่ เพื่อน มนุษ ด้วย กัน ถ้า ท่าน ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด มี พวก มาก แล มี เงิน มาก ไม่ ต้อง กลัว อะไร ที่ จะ เปน ความ ก็ ไม่ กลัว ข้าพเจ้า เปน แต่ ผู้ น้อย ไม่ มี สิต ปัญญา ขอ ท่าน เอใดตอร ช่วย สงเคราะห์ แก้ คำ ไหน ที่ ไม่ ถูก ต้อง นั้น ด้วย ท่าน จะ เหน ความ ประการ ใด ก็ สุด แต่ ใจ ของ ท่าน เทอญ ๚ะ

๏ คำนับ มา ถึง ท่าน ครู สมิท ทราบ ทุก วัน นี้ ข้า พเจ้า เหน แต่ ท่าน ผู้ เดียว จะ เปน ที่ พึ่ง แก่ มนุษ ได้ เพราะ คน โทษ ต้อง จำ ตรวน เลื่อย ไม้ อยู่ ที่ โรง เลื่อย คลอง มหา นาก นั้น มี อยู่ ประมาณ สัก ร้อย คน แต่ ถึง แก่ ชีวิตร เดือน ละ เจด คน แปด คน เปน นิจ เพราะ ทำ การ หนัก อาหาร กิน หา อิ่ม ไม่ เพราะ คน แจก นั้น ตวง ให้ กิน กับ นั้น ลาง ที ก็ มี ปู เค็ม ตัว หนึ่ง ลาง ที ก็ กิน กับ เกลือ เปน นิจ ที่ กอง โรง เลื่อย แต่ อีก กอง หนึ่ง นั้น คน ประมาณ ๘๐ เสศ ถ้า จะ พิจารณา ดู ก็ เหมือน ยัง ผี เปรต เหมือน กัน ยืน อยู่ ใน คลอง บ้าง บน บก บ้าง แต่ ผ้า จะ นุ่ง ก็ ไม่ มี เรือ แพ ไป มา ยก มือ ท่วม ๆ หัว เพราะ การ ไม่ มี เวลา จะ หยุด แต่ ชั้น หอยโข่ง เปน ๆ ก็ เอา มา ทุบ กิน เปน อาหาร เปลือก กล้วย ก็ ต้อง กิน เพราะ อด เปน กำลัง ผู้ คุม ก็ ดุ เปน กำลัง เฆี่ยน เอา ลาย ไป ทั้ง ตัว ทุก คน ๆ คน เหล่า นี้ จับ เอา ตาม วัด บ้าง ตาม ศาล เจ้า บ้าง ที่ โรง คน โทษ อยู่ นั้น ต่อ กับ แสนแสบ ๚ะ

๏ ซึ่ง คน ทน ทุกข มา ร้อง แสดง ทุกข ผู้ อ่าน ผู้ ฟัง ก็ คง สม เพท แต่ ต่าง คน ต่าง คง ถาม ว่า เมื่อ ตัว อยู่ ดี ๆ ที่ บ้าน ทำ ไม ตัว ไม่ สมเพท เพื่อน มนุษ ด้วย กัน ทำ ไม ไป รังแก เขา จน เหลือ ทน จน จำ ต้อง จับ ตัว ส่ง ให้ ตระลาการ ทำ โทษ ได้ ลำบาก สู้ ทน ลำบาก ไป ก่อน เถิด เมื่อ ตัว ทิ้ง พยศ เลิก การ ชั่ว ไม่ รังแก เพื่อน มนุษ ด้วย กัน ท่าน ผู้ ใหญ่ คง มี ใจ สมเพท แล ทำ แก่ ตัว ให้ สม ความ สมเพท นั้น ด้วย จน ทน ลำบาก เสีย ค่า สอน ไป พลาง ข้าง น่า เมื่อ พ้น ทุกข แล้ว อย่า ประพฤติ พาล อย่าง ก่อน จึ่ง จะ เปน คุณ แก่ ตัว ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า จีน จู๋น จีน ไต้หู้ นาย ยวง ขอ คำนับ แจ้ง ความ มา ยัง ท่าน เอไดเตอ่ร์ ทราบ ด้วย เดิม ข้าพเจ้า ทั้ง สาม คน นี้ ตั้ง บ้าน เรือน อยู่ แขวง เมือง ลพ บุรี มี ความ ขัด สน จึ่ง ไป รับ จ้าง จีน เถ้า แก่ เขา ให้ เปน ผู้ หาบ เหล้า เมือง จีน เที่ยว ไป ขาย ตาม บ้าน ตอน เมื่อ ณวัน เดือน สิบสอง ปี วอก ฉอศก กรม การ กับ พวก อากร โรง เหล้า จับ ตัว ข้าพเจ้า ไป ที่ บ้าน ท่าน เจ้า เมือง ฯ ถาม ปาก คำ ข้าพเจ้า ก็ ได้ ให้ การ ตาม สัจ ตาม จริง ท่าน เจ้า เมือง จึ่ง เอา ตัว ข้าพเจ้า ๓ คน กับ จีน มี ชื่อ อีก ๔ คน รวม ๗ คน ส่ง ให้ ข้า หลวง คุม ลง มา กรุง เทพ ฯ ข้าหลวง ก็ เอา ตัว พวก ๗ คน ส่ง ให้ แก่ เจ้าพนักงาน ฯ ก็ ให้ ผู้ คุม เอา ตัว ข้าพเจ้า ไป จำ ตรวน ใส่ ไว้ ที่ ตราง ริม โรง ครัว ที่ เลี้ยง ทหาร ที่ ท่า กะแช ได้ ประมาณ ๓ เดือน เสศ พวก จีน มี ชื่อ ๔ คน นี้ ลง มา พร้อม กับ พวก ข้า พเจ้า นั้น เขา มี พักพวก ไป เดิน เหิน แล้ว ก็ ออก ไป ได้ แต่ พวก ข้าพเจ้า ๓ คน นี้ ยาก จน แต่ ชั้น จะ กิน ก็ ไม่ มี ต้อง ไป ขอ ทาน ที่ โรง ครัว รับ ประทาน วัน ละ มื้อ ภอ ได้ รอด ชีวิตร คิด ต่อ มา ได้ พวก ข้าพเจ้า ทั้ง ๓ คน ได้ ความ ทุกข์ เวทนา แสน สาหัศ ด้วย เขา ใช้ การ ไม่ หยุด จึ่ง ปฤกษา กัน ว่า โทษ ที่ รับ จ้าง เขา ขาย เหล้า เมือง จีน นั้น จะ มี ความ ผิด สัก เพียง ไร จะ ต้อง เขียน ตี ใส่ คุก ฤา ตัด หัว อย่าง ไร ก็ จะ ได้ รู้ ไป จะ ต้อง ถวาย เรื่อง ราว ให้ เจ้า นาย รู้ บ้าง ความ จะ ได้ แตก หัก ไป จะ มา นิ่ง ทน ติด อด อยาก เช่น นี้ เหลือ กำลัง แล้ว พวก ข้าพเจ้า นั่ง พูด ปฤกษา กัน อยู่ ดัง นี้ หญิง มี ผู้ ชื่อ คน หนึ่ง ติด ตราง อยู่ ด้วย กัน ได้ ยิน พวก ข้าพเจ้า ปฤกษา กัน ถึง เรื่อง จะ ถวาย เรื่อง ราว หญิง คน นั้น จึ่ง พูด ให้ สติ กับ พวก ข้าพเจ้า ว่า การ ที่ จะ ถวาย เรื่อง ราว นั้น ก็ จะ ต้อง กล่าว โทษ ท่าน ผู้ อื่น ๆ นั้น พวก เรา เปรียบ เหมือน ไม้ ซีก กลัว คัด ไม้ ซุง ไม่ ไหว ก็ จะ ได้ ความ ลำบาก มาก กว่า เก่า ดอก กระมัง หญิง คน นั้น เล่า ให้ พวก ข้าพเจ้า ฟัง ว่า เมื่อ สอง สาม ปี นี้ มี ผู้ ร้อง ถวาย ฎีกา กล่าว โทษ ท่าน ผู้ อื่น หลาย ราย เปน อัน มาก โปรด ให้ ตระลาการ ชำระ ก็ ได้ ความ จริง เขา ยัง แก้ ไข เอา ความ จืด จาง ไป ได้ ไม่ ต้อง มี โทษ อะไร นับ ประสา อะไร กับ พวก เจ้า เปน ราษฎร เหน จะ ไม่ ชนะ เขา แล้ว หญิง คน นั้น ยัง เล่า แปลก ปลาด ต่อ ไป อีก ว่า พวก เช่น นี้ มี วิชา ดี นัก ถึง เจ้า นาย จะ กริ้ว โกรธ อย่าง ไร ถ้า เขา ได้ เสก คาถา ถวาย บังคม ครบ ๗ หน แล้ว โทษ ที่ ร้าย นั้น ก็ กลับ เปน ดี ไป หมด เขา จึ่ง ได้ มี อำนาจ กด ขี่ ฉ้อ โกง เล่น ตาม สบาย ไม่ เชื่อ ก็ ให้ สืบ ถาม บันดา จีน เจ้า ภาษี นาย อากร ดู เถิด หญิง คน นั้น ว่า ถ้า เจ้า หยาก จะ ออก ได้ เร็ว ๆ ก็ ให้ จัด ขัน ฝา เงิน คน สำหรับ เอา ไป ให้ เขา ๆ ก็ จะ ปล่อย ข้าพเจ้า จึ่ง ว่า แต่ ข้าพเจ้า มา ติด อยู่ ก็ ได้ ยิน คน เอา ไป ให้ เปน สินบน ก็ หลาย สำหรับ แล้ว ทั้ง ถาด น้ำ ชา แล ชาม ลาย ทอง ลาย คราม ก็ มาก พวก จีน ที่ ต้อง เร่ง เงิน ออก แล้ว ต้อง ให้ ท่าน ทุก คน ยัง ไม่ ภอ ใช้ อีก ฤา ท่าน ชั่ง รัก ขัน ภาน ถาด เงิน จริง ๆ ชั่ง ไม่ เวทนา กับ เพื่อน มนุษ บ้าง เลย หญิง คน นั้น ว่า ความ โลภ มนุษ ไม่ รู้ จัก สิ้น ดอก ข้าพเจ้า ได้ ยิน ดั่ง นั้น ก็ มี ใจ กลัว ท่าน เปน ที่ สุด จึ่ง นิ่ง ทน ติด ตราง ให้ เขา ใช้ การ ต่อ มา จน ถึง ณวัน เดือน แปด ปี รกา สัปตศก นี้ เจ้า พนักงาน ให้ ผู้ คุม ๆ ตัว ข้าพเจ้า ทั้ง สาม คน เข้า ไป ที่ หอ พัศฎา ชั้น ใต้ ถุน ข้าง ล่าง แล้ว ท่าน ก็ มอบ ตัว พวก ข้าพเจ้า สาม คน ให้ กับ เจ๊ก คน หนึ่ง ว่า ให้ ขืน ไว้ เสีย ที่ เมือง สระบุรี นี่ และ ท่าน จะ ขาย พวก ข้าพเจ้า ฤา จะ แลก ขัน เงิน ไป กับ เจ๊ก คน นั้น ประการ ใด ไม่ ทราบ และ เจ๊ก คน นั้น ก็ เอา พวก ข้าพเจ้า สาม คน ลง เรือ ไป ทั้ง ตรวน พวก ข้าพเจ้า จะ ไป ได้ ความ ลำบาก เปน ตาย ประการ ใด ก็ ไม่ ทราบ ข้าพเจ้า จึ่ง คิด จดหมาย กราบ เท้า มา ยัง ท่าน เอไดเตอร์ ช่วย โปรด เอา ถ้อย คำ ข้าพเจ้า ที่ กล่าว มา นี้ ลง ใน หนังสือ สยาม ไสมย ด้วย เทิญ เพื่อ เปน การ กุศล จะ ได้ เตือน สติ กับ เพื่อน มนุษ ที่ เปน ราษฎร คน จน อย่าง พวก ข้าพเจ้า นี้ แล้ว จง หลีก หนี ให้ พ้น อย่า ให้ เข้า มา เกี่ยว อยู่ ใน อำ นาจ ท่าน ผู้ ปราศจาก ความ เมตา จิตร คิด แต่ จะ หา ผล ประโยช ใส่ ตน เท่า นั้น มิ ได้ มี ความ กรุณา แก่ เพื่อน มนุษ ที่ มี สังขาร นาม แล รูป ซึ่ง มี ความ เกิด ความ ตาย เหมือน กัน บ้าง เลย ฯะ

๏ คน ยาก คน จน เมื่อ อยู่ บ้าน ดี ๆ ตั้ง ใจ ประพฤติ์ แต่ การ หา กิน ใน ทาง ซื่อ สุจริต แขง ใจ อย่า ทำ การ ที่ กฎหมาย ห้าม ก็ คง ไม่ ถึง ความ ลำบาก เช่น สาม คน ที่ มา ร้อง นั้น ทำ ผิด จำ ต้อง เปน โทษ ตาม ความ ผิด ของ ตัว ต้อง สู้ ทน ไป พลาง ครั้น รอด พ้น จาก โทษ แล้ว ตั้ง ตัว เปน คน ใหม่ อย่า ทำ ความ ชั่ว ต่อ ไป จึ่ง จะ ไม่ ต้อง ลำบาก ต่อ ไป ๚ะ เอ ได เตอร์ ๚ะ

เงิน ไปรเวศ สาม เดือน ๓ ชิลิง ๗ เปนซ กับ ๓ อัฐ ค่า ซอวริน ทอง คำ ถึง ๕ เหรียน ๗๕ เซนต

ข่าว โทรเลข นอก

๏ กรุง ลันดัน วัน จันทร เดือน แปด อุตราสาธ ขึ้น สอง ค่ำ กอง ทัพ เพิ่ม เติม ของ พวก รุเชี่ย ยัง รุก เข้า ไป ถึง เมือง ซะรักษ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน แปด อุตราสาธ ขึ้น สาม ค่ำ ท่าน อันเดอร เซกรีแตรี ข้าง ขา ต่าง ประเทศ เมื่อ ตอบ คำ ถาม ได้ว่า ฝ่าย เรื่อง ความ เมือง เปนจะเดะ นั้น จะ ให้ เปน ธุระ คน กลาง ตัดสิ่น ยัง เปน กำลัง ตรึก ตรอง อยู่ ๚ะ

๏ ลอด วุลซิลี ถึง กรุง ลันดัน แล้ว

๏ กรุง ลันดัน วัน พุฒ เดือน แปด อุตราสาธ ขึ้น สี่ ค่ำ ใน ที่ ชุมนุม ปฤกษา ราชการ อังกฤษ คือ เฮาซ ออฟ คอม มันซ เมื่อ ตอบ คำ ถาม ท่าน อันเดอร เซกรีแตรี ข้าง ขา กรม ต่าง ประเทศ นั้น ได้ แจ้ง ความ ว่า ประเทศ อึงแลนด แล ประเทศ จีน ตก ลง สัญญา กัน ฝ่าย การ เอา ฝิ่น เปน สินค้า เข้า เมือง จีน แต่ สัญญา นั้น ยัง มิ ได้ แรตีไฟ คือ ยัง มิ ได้ ตั้ง เปน อัน ใช้ ได้ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน ประหัศบดี เดือน แปด อุตราสาธ ขึ้น ห้า ค่ำ เพราะ กอง ทัพ เพิ่ม เติม พวก รุเชี่ย ไป ถึง เขตร อัน เปน ที่ เกี่ยง กัน พวก ข้า หลวง อังกฤษ ซึ่ง จะ จัด การ เขตร แดน นั้น ถอย กลับ ไป ยัง เมือง ฮิรัศ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน ศุกร เดือน แปด อุตราสาธ ขึ้น หก ค่ำ สัญญา เรื่อง ฝิ่น นั้น ลง มือ ไซน แล้ว ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน ศุกร เดือน แปด อุตราสาธ ขึ้น หก ค่ำ บัดนี้ คอเวินแมนต รุเชี่ย มี ความ ปราถนา จะ ขยาย การ จัด เขตร แดน จะ มิ ให้ จัด ใน กรุง ลันดัน แต่ ขอ ให้ จัด ที่ ตำบล เขตร แดน นั้น เอง ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน เสาร์ เดือน แปด อตราสาธ หนังสือ จดหมาย เหตุ นี่ ชื่อ เยอนัล ดะเซนต ปีเตอรซโบค ลง พิมพ ข้อ หนึ่ง ว่า การ ไป มา ของ กอง ทัพ รุเชี่ย นั้น ที่ เขตร แดน ไม่ มี ความ สำคัญ อะไร ดอก ๚ะ

๏ คำ โคลง ฉบับ นี้ สอง นาย สงกราน น่วม เพื่อน ชาย ช่วย ชี้ บุณณ กิจ พิปราย เติม แต่ง เสิม ลง แม้ ออก พิมพ เช่น นี้ อยู่ ได้ เนา นาน ๚ะ

๏ เมื่อ ร้อน ใหํ นํ้า ค่อย เอย์น ใจ เมื่อ หนาว ท่าน ให้ ไฟ อุ่น เนื้อ เมื่อ ยาก ให้ ทรัพย ใส สว่าง โศรก เมื่อ ทุกข ช่วย แก้ เกื้อ สุด แล้ว คุณ เสมอ ๚ะ

๏ จง นับ สัปรุษ รู้ รศ ธรรม จง ละ หลีก พาล อัน ชั่ว ร้าย จง ส้าง สืบ บุญ วัน คํ่า อย่า วาย นา จง นึก นิตย ชีพ คล้าย ดุจ ด้วย ฟอง ชล ๚ะ

คราว แรก ๑๐ บันทัด ฤา น้อย กว่า ๑๐ บันทัด ๗ บาท ๒ สลึง คราว แรก ทุก บันทัด เกิน ๑๐ บันทัด คิด เอา บันทัด ละ สลึง ถ้า จะ ลง กว่า หน หนึ่ง จะ เรียก เอา ครึ่ง ราคา ที่ ว่า มา แล้ว นั้น

แถว เท่า แถว น่า ใน แถว หนึ่ง จะ เรียก เอา ปี ละ ๒๐๐ บาท ซีก แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๑๒๐ บาท เสี้ยว แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๘๐ บาท

๏ ที่ โรง พิมพ บางคอแหลม มี เจ้า พนักงาน สำ หรับ รับ แปล หนังสือ ภาษา สยาม เปน ภาษา ฝรั่ง ฤา จะ แปล ภาษา ฝรั่ง เปน ภาษา สยาม ก็ ได้ ท่าน ทั้งหลาย อัน จะ ต้อง การ ล่าม ฤา จะ มี ธุระ อยาก จะ แปล หนังสือ เชิญ มา ที่ โรง พิมพ บาง คอแหลม คง ได้ สำเร็จ ความ ปราถนา ราคา จะ คิด เอา แต่ ภอ สม ควร การ แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน ญี่ ขึ้น สิบ ห้า คํ่า จุลศักราช ๑๒๔๖ บ วอก ฉอศก ๚ะ

๏ เพราะ มิศเตอร เอ เดไมอะนอฟ คน หนึ่ง ถึง แก่ กรรม แล้ว แล เพราะ มิศเตอร เอ ยุลิง คน หนึ่ง เจบ นาน มา แล้ว ห้าง เอ ยุลิง แอน โก นั้น จึ่ง จะ รีบ เลิก การ ห้าง นั้น ๚ะ

๏ ขอ ให้ เจ้า เงิน มา ส่ง บาญชี แล ลูก หนี้ นั้น มา ใช้ เงิน ให้ เสร็จ แก่ กัน ก่อน วัน เสาร เดือน แปด ทุติยสาธ นาย ห้าง เอ ยุลิง ผู้ เปน ลิกวิเดตอร ขอ แจ้ง ความ มา ณวัน เสาร เดือน แปด ปฐมาสาธ แรม แปด คํ่า จุลศักราช ๑๒๔๗ ปี ระกา สัปตศก ( ๑ ๑ ) ๚ะ

ยา สำหรับ บ้าน อย่าง สักสิทธิ์ นัก

AYER'S PILLS.

๏ ๑ ยา เม็ด แก้ ผูก คือ เอเยอร์ กะทาติก บิลซ์ เปน ยา กิน ง่าย มี คุณ เปน อัน มาก แก้ ผูก แม่น แล ไม่ เปน อันตราย เลย รักษา ท้อง ช่วย ไฟ ธาตุ แก้ ปวด ศีศะ ควร จะ เอา ไว้ ใน บ้าน ให้ เด็ก ให้ ผู้ ใหญ่ กิน เมื่อ ไม่ สบาย นั้น ฯะ

๏ ถ้า ผู้ ชาย พ้น เขตร เด็ก แล้ว จะ ให้ เดิน แต่ อ่อน ๆ ให้ กิน ตั้ง แต่ ๒ จน ๔ เม็ด ถ้า จะ ให้ เดิน เฉลี่ยด ตั้ง แต่ ๔ จน ๖ เม็ด ผู้ หญิง แล เด็ก ต้อง กิน หย่อน กว่า นี้ หน่อย หนึ่ง ถ้า ต้อง กิน บ่อย ๆ จัด กิน เม็ด แต่ ภอ ควร กับ การ ฯะ

AYER'S SARSAPARILLA.

๏ ๒ ยา คือ เอเยอร์ ซาร์ซะปะริลละ เปน ยา แก้ เลือด ช่วย บำรุง ชีวิตร แล ความ สบาย แล ให้ ร่าง กาย มี ชีวิตร ใหม่ ทั่ว ตลอด ฯะ

๏ ยา ขนาน นี้ ควร จะ กิน วัน ละ สาม ครั้ง ถ้า ผู้ ชาย พ้น เขตร เด็ก แล้ว ให้ กิน ช้อน ๑ ฤๅ ๒ ช้อน น้ำ ชา ถ้า ผู้ ชาย อายุ ตั้ง แต่ ๑๕ ปี จน ๒๐ ปี แล ผู้ หญิง ผู้ กำลัง อ่อน ๆ ให้ กิน ตั้ง แต่ ๔๕ จน ถึง ๕๐ หยด ถ้า เด็ก อ่อน ตั้ง แต่ แปด ขวบ จน ๑๕ ขวบ ให้ กิน ตั้ง แต่ ๓๐ หยด จน ๖๐ หยด ถ้า เด็ก ตั้ง แต่ ๓ ขวบ จน แปด ขวบ ให้ กิน ตั้ง แต่ ๑๕ หยด จน ๓๐ หยด เมื่อ แรก กิน ๆ แต่ อย่าง น้อย ก่อน แล้ว กิน มาก ตาม กำ หนด สม กับ การ ถ้า ใส่ ยา ใน น้ำ ร้อน น้อย คุณ ยา ก็ จะ มาก ขึ้น เมื่อ จะ ใช้ ยา ขนาน นี้ ต้อง ระวัง ให้ ท้อง เดิน ด้วย ยา เม็ด เอเยอร์ บิลซ์ แต่ อย่า ให้ เดิน หนัก ได้ อาบ น้ำ บ่อย ๆ รักษา ตัว ให้ สอาด รับ ประทาน อาหาร ให้ สม ควร สม กำลัง ไม่ ต้อง อด อยาก ฯะ

๏ เปน ภาษา อังคริษ บอก วัน เดือน ฝรั่ง จีน ไทย บอก ให้ รู้ เลอียด ว่า ดวง อาทิตย์ อยู่ เหนือ ฤๅ ใต้ กลาง โลกย์ ทุก วัน เท่าไร ตลอด ปี ให้ รู้ ว่า สูน ไสย กลาง ดวง อา ทิตย์ ดู โต เล็ก เท่าไร ทุก วัน ให้ รู้ ว่า เวลา เที่ยง แล เวลา ตาม เงา แดด คลาด กัน วัน ละ เท่าไร ให้ รู้ ว่า เว ลา น้ำ ขึ้น น้ำ ลง ที่ กรุง เทพ ทุก วัน แจ้ง ให้ รู้ ถึง การ อื่น เปน อัน มาก อัน ควร คน ทั้งปวง จะ รู้ ถ้า ไม่ รู้ เขา จะ นินทา ว่า คน โง่ ประนินทิน นี้ ราคา ถูก เล่ม ละ สี่ บาท เท่า นั้น เชิญ มา ซื้อ ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม มี ถึง แปด ปี ถ้า ต้อง การ ได้ ตั้ง แต่ คริศ ศักราช ๑๘๗๘ ถึง ๑๘๘๕ ครบ แปด ปี (จ. ห) ฯะ

๏ เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย มี ความ ปราถนา จะ ให้ ออก สอง อย่าง อย่าง หนึ่ง จะ ให้ ออก ทก วัน เว้น แต่ วัน อาทิตย อีก อย่าง หนึ่ง ให้ ออก เจด วัน ครั้ง หนึ่ง เสมอ มิ ให้ ขาด เมื่อ คน ทั้ง ปวง ตั้ง ใจ ซื้อ เปน อัน มาก คง สำ เร็จ การ คง ได้ อ่าน หนังสือ จดหมาย เหตุ ราคา ถูก ๆ ด้วย แล ตั้ง แต่ นี้ ไป จะ ออก จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย นี้ เดือน ละ สี่ คราว ไป ก่อน ๚ะ

๏ สยาม ไสมย ที่ จะ ออก พลาง เดือน ละ ๔ หน นั้น จะ ขาย ปลีก ฉบับ ละ สลึง

๏ ถ้า รับ เอา ตลอด ปี แล้ว ใช้ เงิน ล่วง น่า ราคา ปี ละ หก บาท คือ ห้า สิบ สอง ฉบับ ถ้า มา รับ ไป จาก โรง พิมพ์ ถ้า จะ ให้ ส่ง ถึง บ้าน อาไศรย ไปรสนีย์ ต้อง เสีย ปี ละ หก บาท สาม สลึง สี่ อัฐ ๚ะ

๏ ค่า บอก ถึง คน เกิด คน ตาย ฤา ทิ้ง ห้าง ขาย ของ ถึง การ เลล้ง แล ของ ซึ่ง จะ ขาย นั้น ฤา บอก ความ ของ คน ซึ่ง จะ หา การ ฤา แจ้ง ความ ต้อง การ ของ ตัว จะ คิด ค่า ลง ตาม ว่า แล้ว นั้น ๚ะ

๏ ถ้า คน จะ เข้า กัน ซื้อ ถึง หก ฉบับ จะ คิด เอา แต่ ค่า ห้า ฉบับ คือ จะ ยก ให้ หนึ่ง ใน หก ๚ะ

๏ จดหมาย เหตุ นี้ เจ้า ของ จะ ส่ง แต่ เพียง เปน แห่ง ๆ ผู้ ซื้อ ต้อง ไป รับ ใน ตำบล ต่าง ๆ ซึ่ง จะ หมาย ไว้ นั้น

๏ ที่ บ้าน แม่ เปรม ที่ วัด เกาะ แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ แพ นาย เทพ ตรง ข้าม ปาก คลอง บางหลวง ที่ ขาย เครื่อง แก้ว แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ ตึก แม่ แพ ที่ สี่กัก เหนือ เสา ชิงช้า แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ โรง พิมพ์ บาง คอแหลม แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ จะ ส่ง ทาง ไปรสนีย์ ถึง บ้าน ถ้า บ้าน อยู่ ใน เขตร ทาง ไปรสนีย์ นั้น แต่ ผู้ ซื้อ หนังสือ นี้ ต้อง เสีย เงิน ค่า หนังสือ ค่า ไปรสนีย เสร็จ ก่อน จึ่ง จะ ส่ง ทาง นั้น ได้ แต่ ต้อง บอก ชื่อ ตำ บล บ้าน ถนน แล คลอง นัมเบอ ที่ อยู่ นั้น ให้ แน่ ด้วย ฯะ

๏ เพราะ คน ที่ ซื้อ อ่าน นั้น มาก เจ้า ของ รับ ส่ง ทุก แห่ง ไม่ ได้ จะ ส่ง เปน แห่ง ๆ ไป พลาง ให้ ผู้ ซื้อ นั้น ไป รับ ทุก คราว ออก ณะ ตำบล อัน อยู่ ใกล้ เคียง บ้าน ผู้ ซื้อ นั้น เถิด หนังสือ นี้ จะ ออก ทุก วัน พุฒ ตลอด ปี เมื่อ จัด ส่ง ถึง ตำบล อื่น แล้ว จะ บอก ให้ รู้ ด้วย ฯะ

๏ หนังสือ ต่าง ๆ อัน มี ขาย ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม ฯะ

๏ มี หนังสือ เปน เรื่อง พระเยซูศาสนา แล หนังสือ ต่าง ๆ สำหรับ สอน เด็ก ให้ อ่าน หนังสือ ไท แล หนังสือ อังกฤษ ออก มี หนังสือ สำหรับ สอน วิชา คิด เลข สอน ให้ รู้ ถึง ตำรา ดาว แล มี หนังสือ สำหรับ สอน ใจ ให้ รู้ ขนบ ธรรมเนียม จะ ได้ เปน คน เรียบ ร้อย แล จะ ได้ เปน คน แต่ง หนังสือ เปน เรื่อง ราว เปน บท กลอน หนังสือ อ่าน เล่น ก็ มี มาก หลาย อย่าง หนังสือ ต่าง ๆ นั้น คือ ฯะ

๏ ก ข ก กา ปถม ก กา ไท กา กับ สุนักข์ แล นกยาง กากี คำ ฉันท์ แล คำ กลอน กฤษนา สอน น้อง ขันธ วิภังค์ นี่ ตำรา ยา เกล็ด พระ คริษวงษ ตาม มัดธาย แล ตาม โยฮัน เปน เรื่อง ใน พระ คัมภีร์ พระ เยซู สาสนา จันทะ โครพ จินดามณี พระยาฉัททัน ซุยถัง ตำราดาว ตำรา คิด เลข อย่าง ใหม่ ทิพสังวาล นิราศ เกาะ จาน นิราศ เมือง แกลง นิราศ โคราช นิราศ ฉถาง นิราศ ชม ตลาด นิราศ วัด เจ้า ฟ้า นิราศ เดือน นิราศ พระ แท่น ดง รัง นิราศ ทวาราวดี นิราศ นรินทร์ นิราศ พระ บาท นิราศ พระ ปถม นิราศ เมือง เพ็ชร นิราศ อิเหนากับนิราศภูเขา ทอง นกกระ จาบ เบญมาศทอง ปถม มาดา อัง กฤษ บุจฉา แล วิสัชนา ใน ศาสนา แท้ จริง เพ็ชพงกุฏ พระยไภยมณี พระ สมุท ราชาธิราช มงคลทิปนี่ แปลเปน สุภาสิต สอน หญิง มายา สัตรี ลักษณวงษ สวัสดิ รักษา บัญญัติพระ ร่วง ภาลี สอน น้อง ลักษณ ภรรยา เจ็ด สถาน กฤษนา สอน น้อง ลักษณ บุตร สาม สถาน วงษสวรรค์ เสภา คือ ขุนช้าง ขุนแผน สิงหไกรภพ สังข ทอง คือ เจ้าเงาะ สิบ สอง เหลี่ยม สุภาสิต ต่าง ๆ คือ โลกนิตย ขงจู มงคลทิปนแปล สุภาสิต สอน หญิง แม่ ม่าย สอน ลูก สุภาสิต สอน เด็ก สุภาสิต พระร่วง สุภาสิต โคลง สมุท จะ หัด อังกฤษ อุณรุท อิเหนา รามเกียรติ พงษาวดาร ขุนหลวงหาวัด ถม อากาศ ทำนาย ฝัน ตราซูทอง คำ เตือน สติ พงษาวดาร บูราณ พระ สี่ เสาร อุไทย จดหมายเหตุ เมือง พม่า

๏ หนังสือ ภาษาสยาม ต่าง ๆ มี ขาย ที่ โรงพิมพ์ บางคอแหลม นี้ เมื่อ ขาย ปลีก มี ราคา ตี พิมพ์ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม ธรรมเนียม นั้น คือ ว่า ถ้า สมุดไทย เล่ม ๑ เปน อักษร พิมพ์ เล็ก คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ บาท ถ้า เปน อักษร พิมพ์ ใหญ่ คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง เฟื้อง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ หก สลึง ถ้า ใบ ปก แขง คิด ราคา ใบ ปก อีก เล่ม ละ บาท ถ้า ท่าน ทั้ง หลาย จะ ซื้อ หนังสือ ที่ ละ มาก ๆ จบ ทุก เรื่อง ที่ มี ใน โรง พิมพ ฤา ถ้า ลูกค้า วานิช จะ ซื้อ ที่ ละ มาก ๆ สำ หรับ จะ ตั้ง โรง ขาย หนังสือ จะ ลด ราคา ร้อย ยี่สิบ บาท จะ คิด เอา แต่ ร้อย บาท ถ้า ไม่ ถึง เพียง นี้ จะ จัด ว่า ซอ ปลีก กัน ก็ คง ขาย ตาม ราคา ปลีก อัน บอก ไว้ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม นั้น แล ถ้า จะ มา ซื้อ หนังสือ ที่ โรงพิมพ์ นี้ ต้อง ใช้ เงิน สด ขาย เชื่อ ไม่ ได้ ตั้ง แต่ นี้ ไป เปน อัน ขาด