๏ ข้าพเจ้า เอไดเตอร์ ได้ คัด ลอก เนื้อ ความ กล อุ บาย ศึก เจ้า พระยาบดินทร เดชา มา จาก ฉบับ ของ เสมียน กุหลาบ ซึ่ง ตั้ง ไว้ ใน ห้อง ที่ ๑๗ โรง เอกซะ ฮิบิเชอน ณ ท้อง สนาม หลวง เมื่อ การ ส่มโภชน์ พระนคร ซึ่ง บันจบ ครบ ร้อย ปี นั้น ข้าพเจ้า ตัด เอา ข้อ ความ ที่ เปน กล อุบาย ศึก มา ลง พิมพ ไว้ เพื่อ จะ ให้ เปน หิตานุหิตะ ประโยชน์ แก่ ชน ชาว สยาม ใจ ความ ว่า ๚ะ

๏ ฝ่าย เจ้า พระยาบดินทร เดชา ตั้ง อยู่ ที่ เมือง โจฎก นั้น ผู้ คน ใน กอง ทัพ ป่วย ไข้ ล้ม ตาย เปน อัน มาก เสบียง อาหาร และ ผู้ คน ก็ เปลือง ลง ทุก วัน ประการ หนึ่ง หลวง จินดารัก ไป ลาด ตระเวน ได้ ข่าว ว่า ญวน ยก ทัพ บก ทัพ เรือ มา จะตี ทัพ ไทย ที่ เมือง โจฎก ประการ หนึ่ง ทัพ เรือ เจ้า พระยา พระคลัง ก็ ล่า ถอย ไป อยู่ ณ เมือง จันทบุรี แล้ว ซึ่ง จะ ตั้ง ทัพ รับ ญวน อยู่ ที่ เมือง โจฎก นี้ เห็น จะ เสีย ท่วง ที แก่ ข้าศึก ญวน เปน มั่นคง จึง ได้ ปฤกษา พระยา พระ หลวง นาย ทัพ นาย กอง ว่า เรา จะ ตั้ง อยู่ ที่ นี่ ไม่ ได้ จะ ต้อง ยก ไป ภัก อยู่ ที่ เมือง เขมร บำรุง รี้พล ช้าง ม้า โยธา หาร ให้ บริบูรณ แล้ว จึง นัด ทัพ เรือ ทัพ บก ยก มา ทำ ศึก กับ ญวน อีก แต่ ครั้ง นี้ จะ ทิ้ง เมือง โจฎก ล่า ไป นั้น ญวน คง ยก กอง ทัพ บก ก้าว สกัด ตาม ตี กอง ทัพ เรา เปน มั่น คง ซึ่ง เรา จะ ล่า ทัพ ไป โดย ตรง ๆ ไม่ ได้ จะ ต้อง คิด อุบาย ไว้ ข้าง หลัง เพื่อ ญวน ตาม มา ให้ ญวน ตาย ด้วย อุบาย ไป เอง ญวน จะ ได้ เข็ด ขยาด ไม่ อาจ สามาถ ตาม ตี กอง ทัพ เรา ๆ จะ ได้ เดิน ทัพ ล่า ไป โดย สดวก พระ ยา พระหลวง นาย ทัพ นาย กอง จึ่ง เหน ชอบ ด้วย ความ คิด เจ้า พระยาบดินทร เดชา ๆ จึ่ง สั่ง ให้ บุตร ชาย ผู้ใหญ่ ยก กอง ทัพ ไป ทำ อุบาย ไว้ ตาม ทาง ซึ่ง จะ เดิน ทัพ ล่า ไป นั้น สี่ ตำบล เปน อุบาย ๔ อย่าง ต่าง กัน แล้ว เจ้า พระยาบดินทร เดชา สั่ง พระยาวิชิต ณรงค์ กับ พระพล สงคราม เมือง กำแพง เพชร ให้ คุม คน ที่ ทุพล ภาพ ป่วย ไข้ บันทุก ช้าง แล โค ต่าง กับ เสบียง หาบ คอน ยก ออก จาก เมือง โจฎก ล่วง น่า ไป ก่อน ให้ พระ พิพิธ ภักดี หลวง ศรี รณณรงค์ นาย กอง ปลัด กอง กรม ช้าง เมือง นคร นายก คุม พล ทหาร ๓๐๐ เดิน แซง รักษา ครอบ ครัว ป่วย ไข้ เสบียง อาหาร ไป ให้ ถึง เมือง เชิง ประชุม ครั้น กอง เสบียง แล คน ป่วย ไข้ ซึ่ง พระยาวิชิต ณรงค์ คุม ไป ได้ ๘ วัน แล้ว ครั้ง นั้น ญวน ยก กอง ทัพ มา ตั้ง ค่าย ใกล้ เมือง โจฎก ครั้น เวลา ๑๑ ทุ่ม ดาว กาละปะพฤก ขึ้น สว่าง หน ทาง เจ้า พระยาบดินทร เดชา สั่ง พล ทหาร กอง น่า ให้ ยก ออก จาก เมือง โจฎก แล้ว สั่ง พระเพชราชา กอง หลัง คุม พล ทหาร ๔๐๐ อยู่ รั้ง หลัง แล้ว ให้ เอา ไฟ เผา เมือง โจฎก เสีย เข้า ใน ยุ้ง ฉาง ไฟ ไหม้ ทั้ง สิ้น แต่ ปืน ใหญ่ นั้น อุด ชะนวร เอา ลง ทิ้ง น้ำ เสีย สิ้น ทั้ง เมือง ป้อม แล หอ รบ เมือง โจฎก นั้น ก็ ทลาย เสีย ด้วย เจ้า พระยาบดินทร เดชา ดำเนิน กอง ทัพ มา ตาม ทาง ถึง ริม หนอง ปรือ หยุด ภัก ตรวจ ดู อุบาย ซึ่ง ทำ ไว้ ใน ทาง ริม หนอง ปรือ นั้น คือ ขุด หลุม ตาม ทาง ใหญ่ หลาย สิบ หลุม ๆ หนึ่ง ฤก ๑ ศอก ๔ ศอก เอา เหลา แล หอก ปัก เตม ไว้ ใน หลุม เอา ไม้ ไผ่ ขัด ตา ตราง ปิด ปาก หลุม แล้ว เกณฑ์ คน ไป แซะ เอา ดิน ที่ มี หญ้า ติด อยู่ นั้น มา ปิด ปาก หลุม ทำ ให้ เรียบ ร้อย เปน พื้น แผ่นดิน ดี อย่าง เดิม แล้ว ภัก พล อยู่ ที่ นั้น จน เวลา บาย หุง อาหาร รับ ประทาน เสร็จ แล้ว ยก กอง ทัพ เดิน ไป จาก หนอง ปรือ ถึง ที่ ลำ ลาด ป่า ตะโก เวลา สอง ยาม หยุด ภัก พล ที่ นั่น อีก ครั้ง หนึ่ง ชะณะ นั้น ญวน ยก กอง ทัพ มา รักษา เมือง โจฎก องค์ เผ่อ แม่ ทัพ ใหญ่ ให้ องค์ กวาง โดย องค์ ลำ โดย คุม คน กอง ละ ๘๐๐ เปน แม่ ทัพ บก ยก มา ตาม กอง ทัพ ไทย ที่ ลา ไป จาก เมือง โจฎก ตาม ตี ให้ ยับ เยิน จน ถึง เมือง เขมร ที เดียว ครั้ง นั้น องค์ กวาง โดย องค์ ลำโดย ยก กอง ทัพ ๑๖๐๐ คน มา ถึง ทาง ริม หนอง ปรือ กอง ทัพ น่า รีบ เดิน ทัพ มา ไม่ ได้ ทัน พิจารณา ดู หน ทาง กอง ทัพ ก็ ตก ลง ใน หลุม ทุก ๆ หลุม ถูก เหลา เสียบ ตาย และ ลำบาก ครั้ง นั้น ญวน ตาย ร้อย เสศ องค์ กวาง โดย องค์ ลำ โดย แม่ ทัพ รู้ อุบาย ไทย ทำ ไว้ ดัง นั้น ไม่ โกรธ กลับ หัวเราะ เยาะ อุบาย ไทย ที่ ทำ ไว้ นั้น เหมือน ความ คิด เด็ก ทารก ซึ่ง ไทย ทำ ให้ ญวน ตาย ร้อย หนึ่ง ญวน จะ เอา ไทย ใช้ พัน หนึ่ง ญวน ใน กอง นี้ จะ ไม่ ตาย ด้วย อุบาย เช่น นี้ ต่อ ไป องค์ กวาง โดย องค์ ลำโดย สั่ง ให้ ทัพ น่า ตัด ไม้ ง่าม ยาว ๑๐ ศอก สัก ไป ตาม ทาง ข้าง น่า เพื่อ มี หลุม จะ ได้ รู้ ได้ โดย ง่าย ญวน เดิน กอง ทัพ ติด ตาม ต่อ ไป ฝ่าย เจ้า พระยาบดินทร เดชา หยุด ภัก อยู่ ลำ ลาด ป่า ตะโก ครั้น เวลา ๓ ยาม เดิน ทัพ ต่อ ไป แต่ง พระยาอัศฎา เรื่อง เดช คุม พล ๓๐๐ อยู่รั้ง หลัง ณะ ที่ ลำ ลาด ป่า ตะโก นั้น แต่ง อุ บาย ไว้ คือ ขุด หลุม ตาม ทาง ดั่ง เช่น ทำ มา แต่ ก่อน แต่ ไม่ มี เหลา ปัก อยู่ ใน หลุม มี แต่ รัง แตน รัง ต่อ รัง ผึ้ง เตม ไป ทุก หลุม ปาก หลุม นั้น ก็ ปิด ดั่ง เช่น ทำ มา แต่ ก่อน แล้ว ครั้น ทัพ ญวน ยก ตาม มา ใกล้ ลำ ลาด ป่า ตะโกทัพ พระยา อัศฎา เรือง เดช กอง หลัง ได้ สู้ รบ กัน ที่ นั้น ตั้ง แต่ เที่ยง จน บ่าย ๔ โมง อ้าย ญวน เอา ปืน กระสุน ห้า สลึง ยิง ถูก พระ ยา อัศฎา เรื่อง เดช ตก ม้า ลง ตาย ใน ที่ รบ ชะณะ นั้น หมื่น หาญ ตำรวจ ใน พระราชวัง บวร ฉวย เอา ปืน แล ดาบ ที่ มือ พระยาอัศฎา ตาย นั้น โดด ขึ้น หลัง ม้า แทน พระยาอัศฎา เข้า สู้ รบ กับ นาย ทัพ ญวน จน ถึง ตลุม บอน ฝ่าย นาย ทัพ ญวน กอง น่า ถอด ดาบ ออก จาก พัก ชัก ม้า เข้า ไล่ ฟัน กอง ทัพ ไทย ล้ม ตาย เปน อัน มาก ชะณะ นั้น หมื่น หาญ ควบ ม้า ต้อน พล ทหาร ออก ไป ทัน นาย ทัพ ญวน ได้ สู้ รบ กัน ถึง อาวุธ สั้น หมื่น หาญ ชัก ม้า มา แอบ ต้น ไม้ ใหญ่ ริม ทาง นาย ทัพ ญวน ชัก ม้า ตรง เข้า มา ที่ ต้น ไม้ ใหญ่ ไล่ วน กัน อยู่ สาม สี่ รอบ หมื่น หาญ ทำ เสีย ที ชัก ม้า หนี ญวน ชัก ม้า ไล่ เข้า มา ใกล้ หมื่น หาญ ๆ เอา ดาบ ฟั้น นาย ทัพ ญวน ถูก บ่า ซ้าย ขาด ตลอด ลง ไป ราว นม ตก ม้า ลง ตาย ทหาร ญวน เหน ดัง นั้น เอา ปืน ยิง รดม มา แต่ หา ถูก หมื่น หาญ ไม่ หมื่น หาญ ตัด ศีร์ศะ นาย ทัพ ญวน ๆ มี แพร ศรี น้ำ เงิน โพก ศีร์ศะ ได้ มอบ ให้ ทหาร หิ้ว ไป ม้า นั้น ก็ จับ ไป ด้วย แล้ว หมื่น หาญ สู้ พลาง หนี พลาง ถอย ทัพ กลับ มา หา เจา พระยาบดินทร เดชา แจ้ง ข้อราชการ ให้ ทราบ ทุก ประการ เจ้า พระยาบดินทร เดชา ถอย ทัพ มา จาก ลำ ลาด ป่า ตะโก ครั้ง นั้น เดิน ทัพ เร่ง รีบ รุด ไป ทั้ง กลาง วัน กลาง คืน สอง วัน บันลุ ถึง ตำบล โคก สะแก ภัก พล อยู่ ที่ นั่น ตั้ง ค่าย ไม้ ไผ่ รับ ญวน ภอ สมควร ฝ่าย ญวน เหน ทัพ หมื่น หาญ แตก หนี กลับ ไป แล้ว กอง ทัพ นาย ญวน ก็ ถือ ไม้ ง่าม สัก แผ่น ดิน ต่อ ไป ภบ หลุม ที่ กอง ทัพ ทำ อุบาย ไว้ ที่ ตำบล ลำลาด แจ้ง ความ กับ องค์ กวาง โดย องค์ ลำ โดย จึ่ง ว่า ปัญา แม่ ทัพ ไทย ทำ อุบาย ไว้ เหมือน เด็ก อม มือ แต่ อุบาย เช่น นี้ ญวน ไม่ ตาย เลย จะ ตาย ก็ แต่ คน ปัญา หยาบ แล หู หนวก ตา บอด แล้ว จึง สั่ง ว่า ให้ กอง ทัพ ตรวจ ดู มี กี่ หลุม ให้ เปิด ขึ้น เก็บ หอก แล หลาว ใน หลุม ขึ้น ทั้ง สิ้น ครั้ง นั้น ทหาร ญวน เปิด หลุม ขึ้น ทุก หลุม ก็ ไม่ ภบ หอก แล หลาว แต่ สัก อัน หนึ่ง ภบ แต่ ต่อ แตน ผึ้ง ใน หลุม ซึ่ง ไทย หัก เอา รัง มา ทิ้ง สะสม ไว้ ใน หลุม ตัว ต่อ แตน ก็ บิน ออก จาก หลุม ไป ไล่ กัด พล กอง ทัพ ญวน เจ็บ ปวด กว่า ๑๐๐ คน เพราะ ฉนั้น กอง ทัพ ญวน จึ่ง ช้า อยู่ ไม่ ได้ ติด ตาม ทัพ ไทย ไป ได้ โดย เรว องค์ กวางโดย องค์ ลำโดย ได้ ทราบ ดัง นั้น จึ่ง ว่า ความ คิด อุบาย แม่ ทัพ ไทย ที่ ทำ ไว้ ที่ หนอง ปรือ นั้น เรา เหน ว่า เปน ความ คิด เด็ก อม มือ นั้น ทำ ไว้ แต่ ความ คิด ไทย ที่ ทำ อุบาย ไว้ ที่ ลำลาด ป่า ตะโก นั้น เหมือน ความ คิด เด็ก ใน ครรภ ดูด สายรก ความ คิด เช่น นี้ ไม่ ต้อง ที่ ญวน จะ ตาย ด้วย อุบาย ไทย เลย แม่ ทัพ ญวน พูด ดัง นี้ แล้ว สั่ง ให้ เดิน ทัพ เปน ลำดับ ตาม ไทย ไป ครั้ง นั้น ญวน รบ ไทย กอง พระยาอัศฎา เรื่อง เดช ป่วย ไข้ เลื้อย ล่า อยู่ ตาม ทาง ชาย ป่า ญวน เอา ดาบ ฟั้น ตาย เปน กอง ๆ บ้าง ก็ ผ่า อก แล ตัด ขา ตัด แขน เปน สาหัศ ด้วย ความ แค้น เคือง กอง ทัพ ญวน ยก มา ถึง กลาง ทุ่ง เปน ที่ เตียน ภบ กอง ทัพ พระยาราม กำแหง ซึ่ง เจ้า พระยาบดินทร เดชา แต่ง ไว้ เปน กอง รั้งหลัง ได้ สู้ รบ กับ ญวน ที่ กลาง ทุ่ง ใน เวลา เช้า จน ถึง เที่ยง พล ทัพ ไทย น้อย กว่า ญวน ๆ ยิง แทง ฆ่า ฟัน ไทย ตาย เปน อัน มาก พระยาราม กำ แหง สู้ รับ ไม่ ได้ ก็ ถอย ทัพ มา เข้า ค่าย โคก สะแก ที่ แม่ ทัพ อยู่ นั้น ครั้น นั้น ญวน ก็ ยก ไล่ ทัพ พระยาราม กำแหง ติด หลัง ไป ที่ เดียว ฝ่าย เจ้า พระยาบดินทร เดชา ให้ หลวง เสนทรามาต คุม คน เรว ม้า ใช้ ไป สืบ ได้ ความ ว่า ทัพ ญวน ยก มา เต็ม ทุ่ง แต่ ตัวนาย ขี่ ม้า กั้น ร่ม ระย้า แดง แล ดู แดง ไป ทั้ง ทุ่ง เจ้า พระยาบดินทร เดชา ทราบ ว่า ญวน ยก เพิ่ม เติม อุด หนุน มา มาก ดัง นี้ ก็ มี ความ ยินดี เปน อัน มาก เพราะ ว่า ส่ม ความ จะ ฆ่า ญวน ที่ มา ให้ ตาย ทั้ง สิ้น ให้ ญวน เข็ด ขยาด ความ คิด ไทย มิ ให้ ญวน ตาม ตี กอง ทัพ เรา มา ได้ ด้วย ค่าย เรา ตำบล โคก สะแก นี้ เรา ทำ กล อุบาย ไว้ มี แน่ สำคัญ คือ เอา ดิน ปืน ฝัง ใต้ ดิน ไว้ รอบ ใต้ ชั้น นอก แล ตาม ทาง ใหญ่ ที่ จะเดิน มา เข้า ค่าย ด้วย แล้ว ล่าม ชนวน วง รอบ มา ขึ้น ตาม หลุม ที่ ขุด ไว้ ใส่ ตัว ต่อ แตน ใน ค่าย แล นอก ค่าย หลาย แห่ง ทัพ ไทย ได้ หยุด ภัก อยู่ ที่ ค่าย โคก สะ แก ถึง หก วัน จึง ได้ ทำ การ ใหญ่ ได้ โดย ทนัด ใน วัน เดือน เจด แรม สิบ ห้า ค่ำ เปน วัน พระ สิ้น เดือน เวลา บ่าย โมง เจ้า พระยาบดินทร เดชา ก็ ยก ช้าง ม้า พล นิกาย ออก จาก ค่าย โคก สะแก ล่า ทัพ ถอย กลับ ไป ๚ะ

๏ ข่าว ใน กรุง เทพ ๚ะ

๏ มี นาย คน หนึ่ง มา ถาม ว่า สิ่ง ใด จะ เปน ที่ ร้อน ใน ประเทศ ตอบ แก้ ว่า เมื่อ คน ทั้ง บ้าน ทั้ง เมือง ทั้ง หญิง ทั้ง ชาย ทั้ง ผู้ ใหญ่ ผู้ น้อย ไม่ รู้ จัก พระเจ้า อัน แท้ จริง ไม่ ได้ รัก ไม่ ได้ เกรง ไม่ ได้ กลัว ไม่ ได้ นับถือ พระเจ้า อัน แท้ จริง แล้ว แล ไม่ รัก ไม่ เหน แก่ ท่าน ผู้ อื่น จะ เอา แต่ ตาม อำเภอ ใจ ของ ตัว เมื่อ เปน เช่น นี้ แล้ว คน เหล่า นั้น ไม่ มี ใจ มนุษ มี แต่ ใจ สัตว เดรฉาน ต่าง คน ต่าง ๆ จะ ถือ แต่ กำลัง ร่าง กาย ปัญญา แหลม ดื้อ นั้น ใคร มี กำ ลัง น้อย คง แพ้ แก่ คน มี กำลัง ร่าง กาย มาก ใคร มี ปัญญา ทึบ คง แพ้ แก่ คน มี ปัญญา พริบ ไหว โกง ดื้อ นั้น ต่าง คน ต่าง จะ ชิง แย่ง เอา รัด เอา เปรียบ แก่ กัน แล กัน บาง คน จะ เปน ขะโมย เปน โจร ผู้ ร้าย ข่ม ขู่ ประหาร ชีวิตร ของ เพื่อน มนุษ ปล้น ชิง แย่ง เอา ของ ไป เสีย สิ้น ถึง จะ มี คอเวินแมนต์ ถ้า คน ที่ เปน หัว น่า เปน ใหญ่ ใน คอเวินแมนต์ ก็ มี ใจ เหมือน เช่น นี้ แล้ว การ เช่น นี้ แล เปน สิ่ง ที่ ร้อน ร้าย นัก ใน ประเทศ บ้าน เมือง ๚ะ

๏ ถาม อีก ข้อ หนึ่ง ว่า สิ่ง ใด จะ เปน สิ่ง ที่ เย็น ใน ประเทศ ตอบ ว่า เมื่อ คน ทั้ง บ้าน ทั้ง เมือง จะ มี ความ ซื่อ สุจริต ต่อ พระ ผู้ เปน เจ้า อัน แท้ จริง จำเภา องค์ เดียว แล ต่าง คน ต่าง จะ เคารพย ไหว้ นับถือ รัก พระเจ้า องค์ นั้น เพียง สิ้น สุด ใจ สิ้น สุด กำลัง สิ้น สุด สติ ปัญญา แล จะ รัก คน เสมอ เท่า กัน กับ รัก ตัว เอง ชาย หญิง จะ เปน สามี ภรรยา เปน จำเพาะ เปน ผัว เดียว เมีย เดียว สามี นับถือ ภรรยา ๆ นับถือ สามี ต่าง คน ต่าง ถือ ตัว เอา ตัว ไว้ จำเพาะ สามี ของ ตัว จำเพาะ ภรรยา ของ ตัว ต่าง คน ต่าง ทำนุ บำรุง เลี้ยง แก่ กัน เตม ภาค ภูม ของ ตัว ต่าง คน ต่าง รัก ลูก อัน มี ด้วย กัน ช่วย กัน สอน ช่วย กัน เลี้ยง ตาม มี ตาม เกิด ให้ ลูก เต้า นั้น นับถือ พ่อ แม่ เสมอ กัน แล พ่อ แม่ เอา ใจ ใส่ สอน ให้ บุตร หญิง บุตร ชาย มี ความ ดี ซื่อ สุจริต ให้ มี ความ รู้ ใน หนังสือ มี วิชา ติด ตัว ลัก อย่าง ภอ เปน ทาง ทำ มา หา กิน แก้ ขัด มิ ให้ อับ จน ลง ไป ได้ สอน ให้ ทั้ง บุตร ชาย บุตร หญิง นั้น เคารพย นับถือ พระเจ้า อัน แท้ จริง จำเพาะ องค์ เดียว นั้น มนะ เพียร ประพฤติ การ ตาม พระเจ้า องค์ นั้น ได้ บังคับ สั่ง ไว้ ให้ นับถือ แผ่นดิน บ้าน เมือง คน แผ่นดิน บ้าน เมือง เดียว กัน ทั้ง คอเวินแมนต์ แล กฎหมาย แผ่นดิน บ้าน เมือง ของ ตัว หา ความ ดี ให้ ไว้ แก่ บ้าน เมือง เปน เนือง นิจ เมื่อ คน ทั้ง บ้าน ทั้ง เมือง ประพฤติ การ เรียบ ร้อย ดัง นี้ ทั่ว กัน จึ่ง จะ เปน สิ่ง ที่ เย็น ใน ประเทศ บ้าน เมือง จริง จะ เปน สิ่ง ดับ ร้อน แล เปน สิ่ง ให้ ความ เย็น ใจ ใน ประเทศ บ้าน เมือง ให้ ทวี เจริญ ขึ้น ด้วย ฯะ

๏ ข้าพเจ้า นาย พิเคราะห์ ส่ง ความ เหน มา ขอ ให้ ครู สมิท ลง ใน สยาม ไส่มย ใจ ความ ว่า ความ เชื่อ มี สอง ฝ่าย ๆ หนึ่ง เชื่อ ว่า ฆ่า สัตว เดรฉาน ไม่ เปน บาป ฝ่าย หนึ่ง เชื่อ ว่า ฆ่า สัตว เดรฉาน เปน บาป ความ พิเคราะห์ เหน ว่า การ ฆ่า สัตว เดรฉาน ไม่ เปน บาป นั้น มี พยาน แต่ ฝ่าย ว่า ฆ่า สัตว เดรฉาน เปน บาป นั้น ไม่ มี พยาน เลย นี่ แล จำ จะ ต้อง พูด แต่ ที่ การ ฝ่าย มี พยาน ฝ่าย ไม่ มี พยาน นั้น ไม่ ต้อง พูดๆ ที่ ฝ่าย มี พยาน นั้น คือ มนุษ ทั่ว โลกย ชอบ บริโภค เนื้อ สัตว เดรฉาน ทุก รูป ทุก นาม แต่ ครู ใหญ่ ที่ ตั้ง สาศนา นั้น ก็ ยัง ชอบ บริโภค เนื้อ สัตว เดรฉาน ทุก ๆ คน อนึ่ง บันดา กฎหมาย บ้าน เมือง ทุก ประ เทศ ทั่ว โลกย ก็ มิ ได้ ห้าม การ ฆ่า สัตว เดรฉาน เปน แต่ ห้าม ไม่ ให้ ฆ่า มนุษ เท่า นั้น กฎหมาย บ้าน เมือง ก็ ยัง เก็บ เอา ผล ประโยชน์ ใน การ ฆ่า สัตว เดรฉาน อยู่ เนือง ๆ นี่ แล พึง รู้ เถิด เปน พยาน สม ฆ่า สัตว เดรฉาน ไม่ เปน บาป แต่ เหน ใน ข้อ ฆ่า สัตว เดรฉาน ติด บาป นั้น คือ ฆ่า ด้วย ความ โกรธ อนึ่ง พิเคราะห์ เหน ว่า ถ้า เชื่อ ว่า ฆ่า สัตว เดรฉาน เปน บาป ก็ พึ่ง อย่า บริโภค เนื้อ สัตว เดรฉาน นั้น เลย เพราะ เดรฉาน ที่ ต้อง ตาย เพราะ ฆ่า มาก นั้น ก็ เพราะ เหตุ มี คน กิน เนื้อ สัตว เดรฉาน จึ่ง มี ผู้ ฆ่า สัตว เดรฉาน มาก เหตุ นี้ จึ่ง เหน ว่า ผู้ กิน ย่อม มี ส่วน ด้วย ผู้ ฆ่า ถ้า ผู้ กิน จะ มี สำนวน แก้ ตัว ว่า ข้า ไม่ สั่ง ให้ ฆ่า คำ แก้ ตัว เช่น นี้ ไม่ เหน สม เลย ถ้า มี ผู้ ร้าย ลัก เอา สิ่ง ของ หลวง มา ขาย มี ผู้ ซื้อ เอา ของ หลวง นั้น ไว้ ครั้น ราชบุรุษ จับ ของ กลาง ได้ ที่ ผู้ ซื้อ ของ หลวง แต่ อ้าย โจร ผู้ ร้าย นั้น ผู้ ซื้อ ต้อง มี ผิด ใน ส่วน โจร ด้วย ไม่ ใช่ ฤๅ ถึง จะ แก้ ตัว ว่า ข้า ไม่ ได้ สั่ง ให้ โจร ลัก ผู้ ชำระ ก็ ไม่ ฟัง ต้อง ปรับ ว่า มี ส่วน ผิด ติด ใน โจร ตาม สมควร นี้ ฉัน ใด ก็ เปน ดัง ผู้ กิน เนื้อ สัตว เดรฉาน แก้ ว่า ข้า ไม่ สั่ง ให้ ฆ่า นั้น แล ประเทศ ที่ ถือ ว่า ฆ่า สัตว เดร ฉาน ไม่ เปน บาป เขา ก็ ยัง มี ความ รุ่ง เรือง ดี นี่ ก็ เปน พยาน ว่า ไม่ ผิด ถ้า ถือ ผิด บ้าน เมือง เขา ก็ คง จะ เสื่อม ซาบ ลง พึ่ง เข้า ใจ เถิด ๚ะ

๏ ใน พระธรรม คำภีร์ ของ สมเด็จ พระบรม พระเจ้า จำเพาะ องค์ เดียว ผู้ เปน เจ้า ของ แห่ง สกล โลก ธาตุ ทั่ว ช่อง อากาศ เวหา นั้น มี พระบัญญัติ ข้อ หนึ่ง ห้าม ปราม ว่า อย่า ฆ่า สัตว ตัด ชีวิตร แล ใน พระธรรม คำภีร์ นั้น มี ความ แสดง หลาย แห่ง คราว อัน ควร จะ ตัด ชีวิตร แม้น ชีวิตร สัตว เดรฉาน ก็ ดี ฤๅ ชีวิตร มนุษ ก็ ดี พึ่ง เข้า ใจ เถิด ถ้า ไม่ มี เหตุ อัน ควร ถ้า ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด จะ ขืน ประหาร ชีวิตร มนุษ ก็ ดี ฤๅ ชีวิตร สัตว เดรฉาน ก็ ดี ผู้ นั้น แล เปน คน บาป เพราะ เลมิด ทำ การ ขัด ขวาง คำ สั่ง ของ สมเด็จ พระบรม พระเจ้า ทั้ง มนุษ ทั้ง สัตว เดรฉาน นั้น ด้วย เอไดตอร ฯะ

เงิน ไปรเวศ สาม เดือน ๓ ชิลิง ๗ เปนซ กับ ๔ อัฐ ค่า ซอวริน ทอง คำ ถึง ๕ เหรียน ๖๕ เซนต

ข่าว โทรเลข นอก

๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน แปด อุตราสาธ แรม เก้า ค่ำ โรค ลง ราก เกิด ขึ้น ใน เมือง มาเซล ที่ ประ เทศ ฝรั่งเสศ ๚ะ

๏ หนังสือ จดหมาย เหตุ คือ นอท เยอรแมน คะเซต ลง พิมพ์ ข้อ หนึ่ง เปน ที่ แสดง ความ กลัว ว่า ฝรั่งเสศ คอย หา ช่อง เปน ทาง จะ ได้ รบ ตี ประเทศ เยอรเมนี่

๏ เมือง เซนต์ ปีเตอรช์เบิก วัน อังคาร เดือน แปด อุตราสาธ แรม เก้า ค่ำ วัน นี้ มองเซอร ดะ เคเออร์ ออก จะ ไป เมือง แฟรเซนบัด รับ อนุญาต ให้ เลิก ราช การ ไป พลาง ฯะ

๏ กรุง ลันดัน วัน พุฒ เดือน แปด อุตราสาธ แรม สิบ ค่ำ ใน ที่ ประชุม กัน ปฤกษา ราชการ อังกฤษ คือ เฮาซ ออฟ ลอดช์ ลอด ซอลีซ บะรี่ เมือ ตอบ คำ ถาม แจ้ง ความ ว่า คอเวินแมนต์ รุเชี่ย ไม่ เหน ด้วย คำ ต่อ ว่า ซึ่ง คอเวินแมนต์ อังกฤษ อ้าง ว่า ทั้ง อังกฤษ ทั้ง รุเชี่ย พร้อม กัน ได้ ยิง ยอม ว่า จะ มอบ ซอง ซุลพี่กา ไว้ กับ เจ้า แอมี่ร์ เจ้า แอฟคัน นิสถาน แต่ คอเวินแมนต์ อัง กฤษ จะ ให้ คอเวินแมนต์ รุเชี่ย ทำ ตาม คำ สัญญา นั้น ฯะ

๏ กรุง ลันดัน วัน ศุกร เดือน แปด อุตราสาธ แรม สิบ สอง ค่ำ มะคืน นี้ เซอร ไมเคล ฮิกซ บีจะ แจ้ง ความ ใน ที่ ปฤกษา ราชการ อังกฤษ คือ เฮาซ ออฟ กอมมันซ ว่า ด้วย ประเทศ อิยิปต คอเวินแมนต อังกฤษ จะ คิด อ่าน ทำ การ พร้อม กัน กับ ประเทศ มี กำลัง มาก อื่น ๆ นั้น แล พร้อม กัน กับ ประเทศ เตอรก็ แล คง อยู่ ใน ประเทศ อิยิปต จน การ กัน บ้าน เมือง นั้น แล การ เงิน แล การ ครอง บ้าน เมือง จะ คัด แปลง ดี ขึ้น เสรจ แล้ว

๏ กรุง ลันดัน วัน เสาร เดือน แปด อุตราสาธ แรม สิบ สาม ค่ำ หนังสือ จดหมาย เหตุ มอนิงโปซต์ ลง พิมพ ข้อ หนึ่ง ว่า มี หนังสือ เปน ทาง อัชฌาไศรย มา แต่ มองเซอ ดะ คิเออร์ ว่า ที่ จะ ตก ลง เบน ทาง ชอบ รัก ใคร ด้วย เรว ฯะ

๏ แจ้ง ความ ใน หนังสือ ราชการ แล้ว ฮอนเนอ แรเบล ซิซิล กลิเมนติ สมิท เปน กะโลนิอัล เซกรี่ แตรี่ ที่ ซแตรด เซตเตล แมนตซ เลื่อน ที่ เปน ลุเตนเนนต คอเวิน นอร ที่ เกาะ ลังกา ฯะ

๏ กรุง ลันดัน วัน จันทร เดือน แปด อุตราสาธ แรม สิบ ห้า ค่ำ กำปั่น รบ เยอรแมน ซะกวาดรัน หนึ่ง เพียง ห้า ลำ มา ถึง เกาะ ซันซิบาร แล้ว ฯะ

๏ กรุง ปารีศ วัน อังคาร เดือน เก้า ขึ้น ค่ำ หนึ่ง พวก ที่ เมือง ตอนกวิน ฆ่า พวก เข้า รีด บาทหลวง แล ๗๐๐๐ คน หนี ไป พึ่ง ที่ เมือง กวิน ฮอน ฯะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน เก้า ขึ้น ค่ำ หนึ่ง เซอ ไมเคล ฮิกซ บี่จะ แจ้ง ความ ว่า จะ ขอ โวต แสดง ความ ขอบ ใจ แก่ กอง ทัพ บก แล กอง ทัพ เรือ เพราะ การ ที่ เขา ได้ ทำ ใน ประเทศ อิยิบต แล ประเทศ ซุดัน นั้น ๚ะ

ข่าว นอก

๏ ข่าวแต่ เกาะ มะคะคัชคาร เปน อัน สำคัญ มาก อัดมิรัล มิโอ ผู้ ใด หมาย ว่า จะ มี ทัพ เพิ่ม เติม มา แต่ ประเทศ โกจิน จนะ ตั้ง รวัง กัน ตัว ฝ่าย เดียว ทหาร เรือ คือ มะรื่น ๕๐๐ คน ที่ ส่ง ไป ให้ ถึง ท่าน แล้ว นั้น เปน ที่ สุด สิ้น เชิง ที่ จะ ส่ง ให้ ท่าน ได้ ๗๐๐ คน ที่ ท่าน หมาย จะ มา จาก เกาะ ฟอโมซะ น้อย ลง ไป จน เหลือ แต่ ๑๕๓ คน พวก นี้ เปน คน พิการ ใช้ อีก ไม่ ได้ พวก อินแฟนตรี่ สาม กำปนี่ แล พวก ทหาร เรือ คือ มะรื่น ฟุซะเลียร์ กำปะนี่ หนึ่ง พวก โฮวะ ชาว เกาะ นั้น ล้อม ไว้ ใน ป้อม มะซุงคะ พวก โฮวะ นั้น ถึง ๓๒๐๐๐ รักษา กาด ล้อม รอบ นั้น พวก โฮวะ นั้น มี ปืน ยัด กัน ทุก ตัว คน ฝรั่งเสศ ที่ ติด ล้อม อยู่ นั้น จะ แจ้ง ความ กับ อัดมิรัล มิโอ ได้ จำเพาะ แต่ ทาง ทเล เพราะ การ เกิด ขึ้น ที่ เมือง ฮุเอ กอง ทัพ ทั้งสิ้น ที่ สิ้น ธุระ เพราะ หนังสือ สัญา ซึ่ง ทำ ไว้ กับ เมือง จีน แล้ว ต้อง ส่ง ไป ให้ ช่วย เยนิรัล กูรชี่

๏ ล่าม ที่ ราชทูต ฝรั่งเสศ ใน กรุง เทพ ได้ รับ เครื่อง อิศริยยศ ชั้น ที่ ๕ เปน เจวะระเยี่ย ลิยิอน ออฟ ฮอนอร์ ๚ะ

๏ ณวัน ศุกร เดือน แปด ปฐมสาธ ขึ้น แปด ค่ำ กรม หมื่น นเรศ วรฤทธิ กับ ภรรยา มี การ ชุมนุม คือ ริเซบ เชอน ณตึก ราชทูต ที่ แอชะเบิน แปลซ เซาทเกนซิงตัน ห้อง ต่าง ๆ ใน ตึก นั้น ประดับ ด้วย ดอก ไม้ เปน อัน มาก แต่ การ ซึ่ง เปน ที่ ติด ใจ เปน อัน มาก ใน คราว ชุมนุม กัน นั้น คือ พวก ปี่พาทย สยาม สิบแปด คน แต่ง ตัว ตาม ธรรมเนียม สยาม การ เล่น ของ พวก นั้น เล่น แปลก เปน อัน มาก เพราะ เปน คราว แรก ได้ เหน ได้ ยิน พวก ปี่พาทย เช่น นี้ ๚ะ

๏ ครั้ง หนึ่ง เสด็จ จัด จ้าง เรือ ส่อง ลำ เชิญ คน เปน อัน มาก ไป เที่ยว ดู ป่า ต้น ไม้ ที่ เมือง นุนแฮม คน ที่ รับ เชิญ นั้น มี ความ ยินดี เปน อัน มาก ฟัง ดู พวก ปี่พาทย สยาม มี การ เต้น รำ ด้วย เสด็จ จัด การ เปน การ โต ใหญ่ เช่น เคย ใน ประเทศ ตวัน ออก นั้น คน ที่ ไป ดู แล ฟัง พวก ปี่พาทย นั้น ชม ว่า เปน การ แปลก ปลาด ไม่ เหมือน ของ ยุโรป เลย ะ

๏ วัน ศุกร เดือน แปด อุตราสาธ แรม เจด ค่ำ กรม หมื่น นเรศวรฤทธิ์ แล ภรรยา ทั้ง เซกรีเตอรี่ แล พวก ราช ทูต ถูก เชิญ ไป เฝ้า เปน การ ชุมนุม ใหญ่ ที่ พระบรม ราชวัง อังกฤษ คือ วัง บักอิงแฮม ะ

๏ ฉบับ นี้ เปน ฉบับ ๕๒ ครบ ปี แล้ว คน ที่ ชอบ ใจ เหน ว่า ควร จะ มี จดหมาย เหตุ เปน ทาง แล่ดง ข่าว ต่าง ๆ เรื่อง ต่าง ๆ เปน ทาง ที่ จะ เพิ่ม เติม ปัญญา แห่ง คน ทั้งปวง ให้ รู้ การ แล ธรรมเนียม คน ใน ประเทศ ต่าง ๆ นั้น จะ ได้ เปรียบ เทียบ กับ ธรรม เนียม แล การ ประพฤติ์ ของ เรา เอง ถ้า ธรรม เนียม ของ เรา เปน ของ ดี แล้ว จะ ได้ ทำนุ บำรุง ถ้า ธรรมเนียม ประเทศ อื่น ดี กว่า ธรรมเนียม ของ เรา จะ ได้ ค่อย ๆ ดัด แปลง ธรรมเนียม ไม่ ดี ของ เรา หัน หา ธรรมเนียม ดี ของ พวก อื่น ๆ นั้น ะฯ

๏ ถ้า ใน บ้าน เมือง ของ ตก บริบูรณ เหลือ เกิน ที่ จะ ใช้ ถ้า ใน บ้าน เมือง คน มี ปัญญา มี วิชา ติด ตัว เพียร ทำ ของ ต่าง ๆ ให้ มาก ขึ้น เกิน ที่ จะ ใช้ ของ เกิน นั้น ถ้า ไม่ มี ท่า ทาง ที่ จะ เอา ของ เกิน นั้น ไป ถึง ตำบล ที่ คน ต้องการ ของเกิน ๆ นั้น ไม่ เปน ประ โยชน แก่ เจ้า ของ ผู้ ทำ ของ นั้น มี ขึ้น ถ้า ขาย คล่อง ได้ ราคา งาม เจ้า ของ นั้น จึ่ง เปน คน มี เงิน ทอง เปน คน มี ทรัพย แล เปน คน มั่ง มี บ้าน เมือง ที่ คน เหล่า นั้น อยู่ ก็ จะ เปน เมือง วิเลศ รุ่ง เรือง ยิ่ง ๆ ขึ้น ไป ทุก คราว จึ่งควร ระวังอย่า ให้ มี ธรรมเนียม ใน บ้าน ที่ จะ ให้ คน เปน คน โง่ ที่ จะ ให้ คน เสีย ความดี ที่ จะ ให้ คน เปน คน เกียจ คร้าน ที่ จะ ให้ คน ขาด ทุน เสีย ทุน จน หมด แล จน ลง บ้าน เมือง ก็ จะ ภา กัน เสีย ไป ตาม ะ

๏ ท่าน ทั้งปวง อัน อยาก จะ ได้ หนังสือ สยาม ไสมย ต่อ ไป ต้อง รีบ มา หา ครูสมิท เสีย เงิน ค่า หนังสื่อ ค่า ไปรสนีย ล่วง น่า จึ่ง จะ ส่ง หนังสือ ให้ ท่าน ขอ ท่าน บอก ชื่อ แล ตำบล บ้าน ให้ ชัด ไปรสนีย์ บุรุษ จะ ได้ เอา หนังสือ ไป ส่ง ให้ ถูก ให้ถึง บ้าน ท่าน จน ได้ ค่า หนังสือ สยาม ไสมย ปลีก เปน ราคา ฉบับ ละสลึง ตลอด ปี ส่ง เงิน ล่วง น่า หก บาท ค่า ไปรสนีย์ ปี ละ สาม สลึง สี่ อัฐ อย่า ลืมนะ ท่าน เอ๋ย ขอ อย่า ให้ ต้อง ลง ใน จดหมาย เหตุ ว่า ท่าน คน นั้น ๆ ยัง หา ได้ ใช้ เงิน ค่า หนังสือ แล ค่า ไปรสนีย ไม่ เอ ไดตอร ไม่ อยาก ว่า ถ้า ขืน ให้ เอไดตอร รอง ออก เงิน ก่อน นาน จน เหลือ ทน ก็ จำ ต้อง ลง เตือน ปัญญา ท่าน บ้าง ฯะ

คราว แรก ๑๐ บันทัด ฤา น้อย กว่า ๑๐ บันทัด ๗ บาท ๒ สลึง คราว แรก ทุก บันทัด เกิน ๑๐ บันทัด คิด เอา บันทัด ละ ๓ สลึง ถ้า จะลง กว่า หน หนึ่ง จะเรียก เอา ครึ่ง ราคา ที่ ว่า มา แล้ว นั้น

แถว เท่า แถว น่า ใน แถว หนึ่ง จะ เรียก เอา ปี่ ละ ๒๐๐ บาท ซก แถว จะ เรียก เอา ปี่ ละ ๑๒๐ บาท เสี้ยว แถว จะ เรียก เอา ปี่ ละ ๘๐ บาท

เรือน แล ที่ สำหรับ เช่า

๏ ท่าน ทั้งปวง อัน อยาก เช่า บ้าน ฤา ที่ สำหรับ ปลูก เรือน ฤา ที่ สำหรับ จอด แพ ริม ฝั่ง แม่ น้ำ ฤา จะ ทำ ท่า เรือ จ้าง มา หา เอไดตอร เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย ก็ คง ได้ ความ ยิ่ง เลอียด ที่ เหล่า นี้ อยู่ ตาม แนว ถนน เจริญ กรุง ตาม ถนน ลง ท่า ตรง ข้าม คลอง ดาวขะนอง ลง แม่ น้ำ ฤา ออก ถนน ใหญ่ ได้ ด้วย สดวก ( จ ห ) ฯะ

แจ้ง ความ ให้ รู้ ทั่ว กัน

เคียง ห้าง ทำ ขนม ปัง คน ไข้ คน โรค มา หา ได้ แล้ว แต่ จะ ต้อง การ พึ่ง กับ ยา แล วิชา ของ หมอ แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน เก้า ขึ้น ส่อง ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๗ ปี ระกา สัปตศก ( ด ๑ ) ๚ะ

๏ ทรัพย สมบัติ ของ นาย ห้าง มิศเตอร เอดวาด บอนิ วิล อัน อยู่ ริม หน ทาง แล คลอง ไป ถึง สี่ลม ที่ นั้น ยาว สอง เส้น ห้า วา ศอก กว้าง ส่อง เส้น ห้า วา ใน ที่ อัน นั้น มี เรือน สาหรับ คน อยู่ สาม หลัง แล มี ต้น ผล ไม้ ต่าง ๆ เปน ที่ ประดับ ที่ นั้น ด้วย ถ้า ผู้ ซึ่ง อยาก ซื้อ อยาก จะ รู้ ความ ยิ่ง เลอียด เชิญ ไป หา แล ถาม เอา ความ แต่ นาย ห้าง มูเลอ แอน ไมซเนอร์ แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน เก้า ขึ้น สอง ค่ำ จุล ศักราช ๑๒๔๗ ปี ระกา สัปตศก (๒ ห) ๚ะ

AYER'S PILLS.

๏ ๑ ยา เม็ด แก้ ผูก คือ เอเยอร์ กะทาติก บิ๊ลซ์ เปน ยา กิน ง่าย มี คุณ เปน อัน มาก แก้ ผูก แน่น แล ไม่ เปน อันตราย เลย รักษา ท้อง ช่วย ไฟ ธาตุ แก้ ปวด ศีศะ ควร จะ เอา ไว้ ใน บ้าน ให้ เด็ก ให้ ผู้ ใหญ่ กิน เมื่อ ไม่ สบาย นั้น ๚ะ

๏ ถ้า ผู้ ชาย พ้น เขตร เด็ก แล้ว จะ ให้ เดิน แต่ อ่อน ๆ ให้ กิน ตั้ง แต่ ๒ จน ๔ เม็ด ถ้า จะ ให้ เดิน เลอียด ตั้ง แต่ ๔ จน ๖ เม็ด ผู้ หญิง แล เดก ต้อง กิน หย่อน กว่า นี้ น้อย หนึ่ง ถ้า ต้อง กิน บ่อย ๆ จัด กิน เม็ด แต่ ภอ ควร กับ การ ๚ะ

AYER'S SARSAPARILLA.

๏ ๒ ยา คือ เอเยอร์ ซาร์ซะปะริลละ เปน ยา แก้ เลือด ช่วย บำรุง ชีวิตร แล ความ สบาย แล ให้ ร่าง กาย มี ชีวิตร ใหม่ ทั่ว ตลอด ๚ะ

๏ ยา ขนาน นี้ ควร จะ กิน วัน ละ สาม ครั้ง ถ้า ผู้ ชาย พ้น เขตร เดก แล้ว ให้ กิน ช้อน ๑ ฤา ๒ ช้อน น้ำ ชา ถ้า ผู้ ชาย อายุ ตั้ง แต่ ๑๕ ปี จน ๒๐ ปี แล ผู้ หญิง ผู้ กำลัง ย่อน ๆ ให้ กิน ตั้ง แต่ ๔๕ จน ถึง ๙๐ หยด ถ้า เดก ย่อน ตั้ง แต่ แปด ขวบ จน ๑๕ ขวบ ให้ กิน ตั้ง แต่ ๓๐ หยด จน ๖๐ หยด ถ้า เดก ตั้ง แต่ ๓ ขวบ จน แปด ขวบ ให้ กิน ตั้ง แต่ ๑๕ หยด จน ๓๐ หยด เมื่อ แรก กิน ๆ แต่ อย่าง น้อย ก่อน แล้ว กิน มาก ตาม กำ หนด สม กับ การ ถ้า ใส่ ยา ใน น้ำ ร้อน น้อย คุณ ยา ก็ จะ มาก ขึ้น เมื่อ จะ ใช้ ยา ขนาน นี้ ต้อง ระวัง ให้ ท้อง เดิน ด้วย ยา เม็ด เอเยอร์ บิ๊ลซ์ แต่ อย่า ให้ เดิน หนัก ได้ อาบ น้ำ บ่อย ๆ รักษา ตัว ให้ สอาด รับ ประทาน อาหาร ให้ สม ควร สม กำลัง ไม่ ต้อง อด อยาก ๚ะ

๏ เปน ภาษา อังกฤษ บอก วัน เดือน ฝรั่ง จีน ไทย บอก ให้ รู้ เลอียด ว่า ดวง อาทิตย์ อยู่ เหนือ ฤา ใต้ กลาง โลกย์ ทุก วัน เท่าไร ตลอด ปี ให้ รู้ ว่า สูน ไสย กลาง ดวง อา ทิตย์ ดู โต เล็ก เท่าไร ทุก วัน ให้ รู้ ว่า เวลา เที่ยง แล เวลา ตาม เงา แดด คลาด กัน วัน ละ เท่าไร ให้ รู้ ว่า เว ลา น้ำ ขึ้น น้ำ ลง ที่ กรุง เทพ ทุก วัน แจ้ง ให้ รู้ ถึง การ อื่น เปน อัน มาก อัน ควร คน ทั้งปวง จะ รู้ ถ้า ไม่ รู้ เขา จะ นินทา ว่า คน โง่ ประนินทิน นี้ ราคา ถูก เล่ม ละ สี่ บาท เท่า นั้น เชิญ มา ซื้อ ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม มี ถึง แปด ปี ถ้า ต้อง การ ได้ ตั้ง แต่ คริศ ศักราช ๑๘๗๘ ถึง ๑๘๘๕ ครบ แปด ปี (จ. ห) ๚ะ

๏ เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย มี ความ ปราถนา จะ ให้ ออก สอง อย่าง อย่าง หนึ่ง จะ ให้ ออก ทก วัน เว้น แต่ วัน อาทิตย อีก อย่าง หนึ่ง ให้ ออก เจด วัน ครั้ง หนึ่ง เสมอ มิ ให้ ขาด เมื่อ คน ทั้ง ปวง ตั้ง ใจ ซื้อ เปน อัน มาก คง สำ เร็จ การ คง ได้ อ่าน หนังสือ จดหมาย เหตุ ราคา ถูก ๆ ด้วย แล ตั้ง แต่ นี้ ไป จะ ออก จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย นี้ เดือน ละ สี่ คราว ไป ก่อน ๚ะ

๏ สยาม ไสมย ที่ จะ ออก พลาง เดือน ละ ๔ หน นั้น จะ ขาย ปลีก ฉบับ ละ สลึง

๏ ถ้า รับ เอา ตลอด ปี แล้ว ใช้ เงิน ล่วง น่า ราคา ปี ละ หก บาท คือ ห้า สิบ สอง ฉบับ ถ้า มา รับ ไป จาก โรง พิมพ์ ถ้า จะ ให้ ส่ง ถึง บ้าน อาไศรย ไปรสนีย์ ต้อง เสีย ปี ละ หก บาท สาม สลึง สี่ อัฐ ๚ะ

๏ ค่า บอก ถึง คน เกิด คน ตาย ฤา ทิ้ง ห้าง ขาย ของ ถึง การ เลล้ง แล ของ ซึ่ง จะ ขาย นั้น ฤา บอก ความ ของ คน ซึ่ง จะ หา การ ฤา แจ้ง ความ ต้อง การ ของ ตัว จะ คิด ค่า ลง ตาม ว่า แล้ว นั้น ๚ะ

๏ ถ้า คน จะ เข้า กัน ซื้อ ถึง หก ฉบับ จะ คิด เอา แต่ ค่า ห้า ฉบับ คือ จะ ยก ให้ หนึ่ง ใน หก ๚ะ

๏ จดหมาย เหตุ นี้ เจ้า ของ จะ ส่ง แต่ เพียง เปน แห่ง ๆ ผู้ ซื้อ ต้อง ไป รับ ใน ตำบล ต่าง ๆ ซึ่ง จะ หมาย ไว้ นั้น

๏ ที่ บ้าน แม่ เปรม ที่ วัด เกาะ แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ แพ นาย เทพ ตรง ข้าม ปาก คลอง บางหลวง ที่ ขาย เครื่อง แก้ว แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ ตึก แม่ แพ ที่ สี่กัก เหนือ เสา ชิงช้า แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ โรง พิมพ์ บาง คอแหลม แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ จะ ส่ง ทาง ไปรสนีย์ ถึง บ้าน ถ้า บ้าน อยู่ ใน เขตร ทาง ไปรสนีย์ นั้น แต่ ผู้ ซื้อ หนังสือ นี้ ต้อง เสีย เงิน ค่า หนังสือ ค่า ไปรสนีย เสร็จ ก่อน จึ่ง จะ ส่ง ทาง นั้น ได้ แต่ ต้อง บอก ชื่อ ตำ บล บ้าน ถนน แล คลอง นัมเบอ ที่ อยู่ นั้น ให้ แน่ ด้วย ฯะ

๏ เพราะ คน ที่ ซื้อ อ่าน นั้น มาก เจ้า ของ รับ ส่ง ทุก แห่ง ไม่ ได้ จะ ส่ง เปน แห่ง ๆ ไป พลาง ให้ ผู้ ซื้อ นั้น ไป รับ ทุก คราว ออก ณะ ตำบล อัน อยู่ ใกล้ เคียง บ้าน ผู้ ซื้อ นั้น เถิด หนังสือ นี้ จะ ออก ทุก วัน พุฒ ตลอด ปี เมื่อ จัด ส่ง ถึง ตำบล อื่น แล้ว จะ บอก ให้ รู้ ด้วย ฯะ

๏ หนังสือ ต่าง ๆ อัน มี ขาย ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม ฯะ

๏ มี หนังสือ เปน เรื่อง พระเยซูศาสนา แล หนังสือ ต่าง ๆ สำหรับ สอน เด็ก ให้ อ่าน หนังสือ ไท แล หนังสือ อังกฤษ ออก มี หนังสือ สำหรับ สอน วิชา คิด เลข สอน ให้ รู้ ถึง ตำรา ดาว แล มี หนังสือ สำหรับ สอน ใจ ให้ รู้ ขนบ ธรรมเนียม จะ ได้ เปน คน เรียบ ร้อย แล จะ ได้ เปน คน แต่ง หนังสือ เปน เรื่อง ราว เปน บท กลอน หนังสือ อ่าน เล่น ก็ มี มาก หลาย อย่าง หนังสือ ต่าง ๆ นั้น คือ ฯะ

๏ ก ข ก กา ปถม ก กา ไท กา กับ สุนักข์ แล นกยาง กากี คำ ฉันท์ แล คำ กลอน กฤษนา สอน น้อง ขันธ วิภังค์ นี่ ตำรา ยา เกล็ด พระ คริษวงษ ตาม มัดธาย แล ตาม โยฮัน เปน เรื่อง ใน พระ คัมภีร์ พระ เยซู สาสนา จันทะ โครพ จินดามณี พระยาฉัททัน ซุยถัง ตำราดาว ตำรา คิด เลข อย่าง ใหม่ ทิพสังวาล นิราศ เกาะ จาน นิราศ เมือง แกลง นิราศ โคราช นิราศ ฉถาง นิราศ ชม ตลาด นิราศ วัด เจ้า ฟ้า นิราศ เดือน นิราศ พระ แท่น ดง รัง นิราศ ทวาราวดี นิราศ นรินทร์ นิราศ พระ บาท นิราศ พระ ปถม นิราศ เมือง เพ็ชร นิราศ อิเหนากับนิราศภูเขา ทอง นกกระ จาบ เบญมาศทอง ปถม มาดา อัง กฤษ บุจฉา แล วิสัชนา ใน ศาสนา แท้ จริง เพ็ชพงกุฏ พระยไภยมณี พระ สมุท ราชาธิราช มงคลทิปนี่ แปลเปน สุภาสิต สอน หญิง มายา สัตรี ลักษณวงษ สวัสดิ รักษา บัญญัติพระ ร่วง ภาลี สอน น้อง ลักษณ ภรรยา เจ็ด สถาน กฤษนา สอน น้อง ลักษณ บุตร สาม สถาน วงษสวรรค์ เสภา คือ ขุนช้าง ขุนแผน สิงหไกรภพ สังข ทอง คือ เจ้าเงาะ สิบ สอง เหลี่ยม สุภาสิต ต่าง ๆ คือ โลกนิตย ขงจู มงคลทิปนแปล สุภาสิต สอน หญิง แม่ ม่าย สอน ลูก สุภาสิต สอน เด็ก สุภาสิต พระร่วง สุภาสิต โคลง สมุท จะ หัด อังกฤษ อุณรุท อิเหนา รามเกียรติ พงษาวดาร ขุนหลวงหาวัด ถม อากาศ ทำนาย ฝัน ตราซูทอง คำ เตือน สติ พงษาวดาร บูราณ พระ สี่ เสาร อุไทย จดหมายเหตุ เมือง พม่า

๏ หนังสือ ภาษาสยาม ต่าง ๆ มี ขาย ที่ โรงพิมพ์ บางคอแหลม นี้ เมื่อ ขาย ปลีก มี ราคา ตี พิมพ์ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม ธรรมเนียม นั้น คือ ว่า ถ้า สมุดไทย เล่ม ๑ เปน อักษร พิมพ์ เล็ก คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ บาท ถ้า เปน อักษร พิมพ์ ใหญ่ คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง เฟื้อง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ หก สลึง ถ้า ใบ ปก แขง คิด ราคา ใบ ปก อีก เล่ม ละ บาท ถ้า ท่าน ทั้ง หลาย จะ ซื้อ หนังสือ ที่ ละ มาก ๆ จบ ทุก เรื่อง ที่ มี ใน โรง พิมพ ฤา ถ้า ลูกค้า วานิช จะ ซื้อ ที่ ละ มาก ๆ สำ หรับ จะ ตั้ง โรง ขาย หนังสือ จะ ลด ราคา ร้อย ยี่สิบ บาท จะ คิด เอา แต่ ร้อย บาท ถ้า ไม่ ถึง เพียง นี้ จะ จัด ว่า ซอ ปลีก กัน ก็ คง ขาย ตาม ราคา ปลีก อัน บอก ไว้ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม นั้น แล ถ้า จะ มา ซื้อ หนังสือ ที่ โรงพิมพ์ นี้ ต้อง ใช้ เงิน สด ขาย เชื่อ ไม่ ได้ ตั้ง แต่ นี้ ไป เปน อัน ขาด