๏ บ้าน ใด เมือง ใด มี จดหมาย เหตุ บ้าน นั้น เมือง นั้น ไป วัน น่า คง มี ความ จำเริญ ด้วย มนุษ เรา ทำ ความ ดี ก็ มี ทำ ความ ชั่ว ก็ มี ที่ คิด การ ผิด ก็ มี ที่ คิด การ ถูก ก็ มี ถ้า แม้น ท่าน ผู้ ใด ได้ รับ จด หมาย เหตุ ไป อ่าน ผู้ นั้น ไป วัน น่า จะ มี ปัญญา รุ่ง เรือง จะ ได้ รู้ผิด แล ชอบ ด้วย จดหมาย เหตุ นั้น ได้ รู้ เหน เหตุ ดี ๆ ชี้ แจง ให้ เหน คุณ ใน การ ดี ใน ธรรมเนียม ดี ทั้ง ให้ เหน โทษ ใน การ ไม่ ดี ธรรมเนียม ไม่ ดี แล ชวน ให้ คน ทั้งปวง มะนะ ประพฤติ การ ดี มะนะ เว้น การ ชั่ว จะ ให้ คน ที่ เคย ทำ ความ ชั่ว กลับ เลิก การ ชั่ว กลับ ทำ การ ดี จะ ให้ คน ที่ ทำ การ ดี นั้น เพียร ทำ การ ยิ่ง ดี ขึ้น ไป ซึ่ง ท่าน มี หนังสือ มา ใน จดหมาย เหตุ ติเตียน ว่า เอไดตอร ออก เรื่อง สาศนา ยก แต่ สาศนา ของ ตัว ติเตียน สาศนา ท่าน ผู้ อื่น การ ไม่ เปน เช่น นั้น เอไดตอร เหน ว่า สาศนา เปน ของ สำคัญ ใน โลกย นี้ ไม่ มี อะไร จะ โต ใหญ่ เท่า สาศนา จะ เอา ศิลปสาศร วิชา การ สิ่ง ใด ๆ มา เปรียบ ก็ ไม่ เท่า สาศนา เปน ของ ประเสริฐ ยิ่ง กว่า ทั้ง หมด ด้วย คน ชาติ ที่ ถือ พระเยซู สาศนา นั้น ได้ ออก ไป เซอร์เว ตรวจ ทุก บ้าน ทุก เมือง เหน ว่า สาศนา พระบรม มหา เยซูเจ้า เรา เปน หนึ่ง เที่ยง แท้ มี ช่อง ที่ จะ ให้ มนุษ เอา ตัว รอด ได้ แต่ สาศนา อื่น ๆ นั้น คำ สั่ง สอน เจือ ไป ด้วย คำ ไม่ จริง จึ่ง เหน ว่า ไม่ มี ช่อง ที่ จะ เอา ตัว รอด ได้ ซึ่ง เอไดตอร ยก เอา สาศนา มา เปรียบ เทียบ ลง ใน จดหมาย เหตุ ปราถนา จะ ให้ ท่าน นักปราช ผู้ ฉลาด เอา ปัญญา อัน เลอียด ตฤก ตรอง ดู จะ ได้ รู้ ว่า ข้าง ไหน ผิด ข้าง ไหน ถูก ซึ่ง ท่าน ติเตียน เอไดตอร์ นั้น เอไดตอร์ ไม่ มี ความ โกรธ เอไดตอร์ เหน ว่า คน ทั้งหลาย ที่ ถือ ผิด นั้น เปรียบ ดุจ ดัง คน เดิน ทาง คด บุก รก บุก หนาม เอได ตอร์ ประสงค์ จะ ชี้ หน ทาง ตรง เกลี้ยง เตียน ให้ เดิน มิใช่ ออก จดหมาย เหตุ ด้วย เรื่อง สาศนา จะ ได้ ไป เอา รัด เอา เปรียบ ท่าน ผู้ ใด ก็ ไม่ มี การ ไม่ เปน เช่น นั้น ท่าน อย่า เพ่อ มี ความ โกรธ เอไดตอร์ ก่อน ด้วย สาศนา ที่ ท่าน ทั้งหลาย ถือ นั้น คำ สั่ง สอน เจือ ไป ด้วย คำ ไม่ จริง ชาว ลังกา นับถือ ว่า พระ สมณะ โคตม เปน พระเจ้า แขก ถือ ว่า มะหะมัด เปน พระเจ้า จีน นับถือ ซงจื๊ คน สาม จำพวก นี้ เขา มัก ถือ ตาม เพท ของ เขา เขา ไม่ ตฤก ตรอง ดู ข้าง ไหน จะ จริง ไม่ จริง พวก ที่ นับถือ พระ เยซู สาศนา ว่า ผี พระเจ้า อยู่ องค์ เดียว เปน เจ้า ของ ชีวิตร แห่ง สัตว์ เปน เจ้า ของ โลกย ทั้ง สิ้น ท่าน พึง เข้า ใจ เถิด คน ไทย อยาก ได้ ฟัง ฝรั่งเสศ กับ จีน รบ กัน ประสงค์ จะ ใคร่ รู้ ว่า ปัญา ฝรั่งเสศ สัก ปาน ใด ข้าพเจ้า ก็ ทราบ รู้ อยู่ บ้าง ปัญา ฝรั่งเสศ ยก ไว้ แต่ อังกฤษ ที่ จีน จะ สู้ ฝรั่งเสศ นั้น สู้ ไม่ ได้ เลย เปน อัน ขาด ถึง จีน มี คน มาก นับ หมื่น ก็ สู้ ปัญา ฝรั่งเสศ ไม่ ได้ ด้วย จีน ยัง ไม่ เปน ยุติธรรม เที่ยง แท้ ถ้า จะ ให้ บ้าน เมือง แขง แรง ก็ ตั้ง อยู่ ใน ยุติธรรม ขุนนาง เจ้า นาย จะ ต้อง ช่วย บำรุง ราษฎร แล้ว ให้ มี เมตา จิตร แก่ ราช ฎร อย่า ให้ ราษฎร ได้ ความ เดือด ร้อน อย่า ทิ้ง ทุกข ไว้ ให้ พระเจ้า แผ่นดิน องค์ เดียว ข้าพเจ้า ผู้ สัจซื่อ ขอ คำนับ มา ยัง ท่าน เอไดตอร์ คน ที่ ไหว้ รูป ถือ สาศนา มนุษ แต่ง ไม่ ชอบ ฟัง สาศนา แท้ จริง เพราะเขา ประพฤติ ความ ผิด นักปราช จริง ๆ ชอบ ฟัง ขอ ท่าน อย่า มี ความ เกรง ใจ เลย ชาว สยาม อ้าง ว่า ถือ พระเยซู สาศนา

๏ จะ กล่าว ถึง เรื่อง เมือง ย้กกุ้ง เมื่อ ครั้ง ยัง ไม่ เสีย แก่ อังกฤษ นั้น มี พม่า ผู้ หนึ่ง เปน คน ดี มี ปัญญา มา ถาม พวก คฤหเตียน ว่า ได้ ยิน เขา ว่า เมือง อัง กฤษ เปน เกาะ อยู่ ใน ทเล ก็ ไม่ สู้ โต ใหญ่ เหตุ ไฉน จึ่ง ได้ อะณา เขตร บ้าน เมือง ของ พวก แขก เปน อัน มาก ตาม บันดา เมือง แขก ที่ ใหญ่ โต ก็ ต้อง มา นบ น้อม ยอม ขึ้น กับ อังกฤษ พวก คฤหเตียน ตอบ วา เปน เหตุ เพราะ พวก อังกฤษ ถือ สาศนา พระ คฤษโต เจ้า ตั้ง อยู่ ใน ทศมิตร ราชธรรม พระจ้า จึ่ง ดน ใจ ให้ พวก อังกฤษ มี สิล ปสาตร วิชา การ อาจ สามาถ ที่ จะ ทำ ของ ได้ ต่าง ๆ นา ๆ แต่ ตาม บันดา แขก นั้น ที่ อ่อน น้อม ยอม ขึ้น กับ อังกฤษ ถือ สาศนา เท็จ เทียม คือ เขา นับถือ มะหะมัด ถึง บ้าน เมือง เขา ใหญ่ โต ผู้ คน มาก เขา ไม่ มี ปัญญา ตัด สั้น ถ้อย ความ อะไร ก็ ไม่ เปน ยุติธรรม พระเจ้า จึ่ง บันดาล ให้ เขา พ่าย แพ้ มา ยอม ขึ้น กับ อังกฤษ พูด กัน ไม่ ช้า นาน พม่า ก็ มา เสีย แก่ อังกฤษ ก็ เปน เหตุ เพราะ พวก พม่า ไป เอา สาศนา ของ พวก ลังกา เขา มา ถือ ว่า พระ สมณะ โคตม เปน พระเจ้า ตัด สั้น ถ้อย ความ ก็ ไม่ เปน ยุติธรรม เหมือน กัน พระเจ้า จึ่ง บันดาล ให้ มา ขึ้น แก่ อังกฤษ ด้วย อังกฤษ เขา เปน สัม มา ทิฐิ์ เที่ยง แท้ ตาม บันดา ที่ เมือง ขึ้น แก่ อังกฤษ ๆ เขา ได้ บำรุง ราษฎร เพราะ การ เปน อย่าง นี้ ราษฎร จึ่ง ได้ สรรเสริญ อังกฤษ ท่าน ผู้ ได ได้ อ่าน จดหมาย เหตุ ฉบับ นี้ ขอ จง เอา ปัญญา อัน ละเอียด คฤก ตรอง ดู คน ที่ ถือ อยู่ ใน สาศนา พระ โคตม เมือง ลังกา เมือง พม่า เมือง มอญ เมือง ลาว เมือง เขมร นับ วัน ก็ จะ ร่วง โรย ไป เปน เหตุ เพราะ เมือง ที่ กล่าว มา แล้ว ทั้ง นี้ ไม่ เปน ยุติธรรม ท่าน ทั้งหลาย จง สังเกต ดู ไป วัน ข้าง น่า สาศนา พระ สมณะโคตม นั้น จะ มี ความ เจริญ ไป ถึง เพียง ใด ถ้า สาศนา พระ สมณะ โคตม จริง เที่ยง แท้ แล้ว คง จะ ถาวร เรา กลัว ว่า จะไม่ จริง ด้วย คน ชาว กรุง สยาม ถือ ว่า พระ ของ เจ้า พระ ของ ข้า หา ได้ ถือ พระเจ้า องค์ เดียว รวม กัน ทั้ง โลกย ไม่ คน ซึ่ง ถือ อย่าง นี้ ก็ จัด เอา เปน คน กระบกต่อ พระเจ้า เพราะ การ เปน เช่น นี้ พระเจ้า จึ่ง ไม่ ดน ใจ ให้ มี ปัญญา แต่ เมืองยิปุ่น นั้น เขา มี ความ เชื่อ ใน คฤหสาศนา ทุก วัน นี้ เขา จัด แจง อยู่ เสมอ เขา เอา ทำเนียม ชาว ยูโรป เดี๋ยว นี้ บ้าน เมือง เขา มี ความ เจริญ ขึ้น ทุก วัน

๏ ถ้า ชาย ฝรั่ง สู่ ขอ บุตร สาว แต่ บิดา มารดา กล่าว กัน ที่ ศาล กงศุล เปน ผัว เมีย กัน แล ไป กล่าว กัน ที่ บ้าน ครู สอน สาศนา แล ทั้ง สอง ชาย หญิง นั้น ปฏิญาณ ตัว ต่อ พระภักตร พระ ผู้ เปน เจ้า ว่า จะ กิน อยู่ แล ปรนิบัติ แก่ กัน ตาม คำ สั่ง สอง ใน พระ ธรรม คำภีร์ พระ เยซู เจ้า แล้ว ก็ จะ เปน การ มงคล งาม เจริญ ความ ศุข นาน ถ้า เปน ผัว เมีย ซื่อ ตรง กัน เช่น นี้ แล้ว ไม่ ต้อง อาย กับ ชาว บ้าน ถ้า หญิง จะ กิน อยู่ กับ ชาย ฝรั่ง มิ ได้ กล่าว กัน หา เปน เมีย ไม่ เพราะ มิ ได้ เปน เมีย ให้ ถูก ต้อง กับ กฎหมาย ไม่ หญิง ที่ ยอม กิน อยู่ ด้วย กัน กับ ชาย ฝรั่ง ง่าย ๆ ถ้า ผัว จะ ทิ้ง ฤา ผัว จะ ตาย คน ทั้ง ปวง จะ นินทา หญิง นั้น ว่า มิ ใช่ เมีย ไม่ เปน แต่ ชู้ กัน หญิง นั้น ก็ ไม่ มี ที่ พูด ได้ ถ้า เปน เมีย ตาม กดหมายฝรั่ง จริง แล้ว ไม่ ต้อง อาย แก่ ใคร มี คำ ตอบ ว่า ท่าน ว่า ยาย กับ ชาว บ้าน อาย อย่าง ไร ไป ทาง บก ได้ ขี่ รถ ไป ทาง น้ำ ได้ ขี่ เรือ เก๋ง ผัว เดียว เมีย เดียว กิน ไม่ อุทธ นอน ไม่ ร้อน ใจ สาม เวลา มี คน หา ให้ กิน ตาย ก็ ได้ ไป สวรรค์ มี ผัว เจ๊ก ผัว ไทย เมื่อ เวลา จน ก็ มี ความ ลำบาก ต้อง หง ต้ม กิน เอง ครั้น มี เงิน ขึ้น เขา จะ มี เมีย น้อย ถ้า ตาม ใจ เขา ก็ ดี ถ้า ไม่ ตาม ใจ เขา ก็ จะ เอา ศอก เอา เข่า ถอง ถีบ ตี ถ้า แม้น ยากจน เขา ก็ จะ ขาย เปน ขี้ ค่า ที่ ขาย เปน คน ชั่ว ก็ มี ถาม ว่า ผัว เปน ขุนนาง มี คน หมอบ กราบ มิ ดี กว่า ได้ ผัว เปน คน ถือ พระ เยซู สาศนา ฤา ตอบ ว่า ผัว เปน ขุนนาง ตัว คับ ใจ ขุนนาง ท่าน มี เมีย มาก มี แต่ ความ จุก จิก มี แต่ ความ ร้อน ใจ เรา กลัว ว่า ตาย แล้ว จะ ไป นิพาน ไม่ ได้ เหน สวรรค์ ชาว สยาม ซึ่ง อ้าง ว่า ถือ พระ เยซู สาศนา ๚ะ

๏ วิก ที่ ล่วง ไป แล้ว ก็ ได้ กล่าว ถึง ราษฎร เปรียบ ดุจ ดัง หาน ไข่ มัน เปน ทอง คำ ถ้า ไม่ สมเคราะหํ แก่ มัน บ้าง แล้ว นับ วัน ก็ จะ ร่วง โรย ไป แผ่นดิน ที่ ล่วง ไป แล้ว นั้น ไม่ เหมือน แผ่นดิน ใน ปรจุบัน ทุก วัน นี้ ด้วย คน ชาว ยุโรป ได้ เข้า มา ทำ หนังสือ สัญญา ทาง พระราช ไมตรี จะ ช่วย บำรุง ไพร่ ฟ้า ข้า แผ่นดิน ให้ อยู่ เย็น เปน ศุข บ้าน เมือง จะ ได้ มี ความ จำเริญ ความ จำเริญ นั้น ก็ เหน จริง แต่ ความ อยู่ เย็น เปน ศุข นั้น ยัง ไม่ เหน ด้วย ลูก จีน ชาว จันท์ บุรี แต่ ก่อน เคย ผูก ปี้ เดี๋ยว นี้ ท่าน จะ เอา ไป ศัก แต่ ก่อน นั้น ผู้ คน นั้น น้อย เอา ลูก จีน ไป ศัก ช่วย การ แผ่นดิน ก็ ควร แต่ ทุก วัน นี้ ลูก บ้าน เมือง เรา ก็ มี มาก ซึ่ง จะ ศัก ลูก จีน นั้น ราษฎร เหน จะ มี ความ เสีย ใจ ประเทศ สยาม ทุก วัน นี้ มี ภาษี ให้ โทษ แก่ ราษฎร คือ หวย ถั่ว โป ตาม บันดา ราษฎร ใน กรุง นอก กรุง ที่ ไม่ ได้ ถือ คฤษสาสนา จะ ต้อง หา เงิน มา ส่ง ให้ แก่ หวย ถั่ว โป ถ้า ไม่ มี เงิน จะ ต้อง ขาย สิ่ง ของ ทอง เงิน รูปพรรณ ถ้า ไม่ มี แล้ว ต้อง ขาย ที่ บ้าน ๆ ไม่ มี ต้อง ขาย ลูก เมีย ๆ ไม่ มี ต้อง ขาย ตัว ถ้า ไม่ อย่าง นั้น ก็ ต้อง ลัก ต้อง ขะโมย มา ส่ง ส่วย ให้ หวย ถั่ว โป ถ้า เขา จับ ได้ เมื่อ ไร แล้ว จึ่ง จะ หยุด คน ที่ ถือ พระ ไตรปิฎก ทำ ตาม พระ บาลี พิเคราะห์ ดู แล้ว เหมือน กับ เรื่อง ราว เกียรติ เรื่อง ลคร ของ ไม่ มี เนื้อ มี ตัว ไม่ มี รูป มี เงา ก็ เอา มา แต่ง เบน เรื่อง ราว บท บาท เปน ลคร บ้าง เปน โขน บ้าง พระ บาลี ก็ เหมือน กัน คำ สอน ที่ ว่า ได้ สำเร็จ พระ อรหัฐ สำเร็จ มัค ผล ลุโสดา นาคา การ ซึ้ง สอน ว่า สำเร็จ พระ อรหัฐ มัค ผล นั้น จะ สำเร็จ อย่าง ไร ก็ ไม่ ได้ สอน ให้ มนุษ ทิ้ง บาป จะ สำเร็จ ไป ทาง ไหน ได้ แล้ว สอน ให้ สวด มนต์ ภาวนา คน ที่ สวด นั้น ก็ ไม่ รู้ เนื้อ ความ ใจ ความ จะ เอา บุญ มา แต่ ไหน พระ ที่ เทส คาถา พัน ผู้ ฟัง ก็ ไม่ เข้า ใจ ซึ่ง จะ จัด แจง การ ยุติธรรม นั้น เหน จะ ไม่ เปน ไป ได้ กับ อีก อย่าง หนึ่ง คน ใน กรุง สยาม ไม่ ใคร่ จะ สามะคี ต่อ กัน มี แต่ อิจฉา กัน เปน ต้น ขุนนาง เจ้า นาย ก็ ไม่ ช่วย กัน คิด อ่าน บำรุง ราษฎร ตัด หวย ถั่ว โป ลง คิด เงิน เอา กับ ราษฎร คน สิบ บาท เรียง ตัว คน อย่า ให้ น้อย ให้ มาก ราษฎร ก็ ไม่ มี ความ เสีย ใจ เอา เงิน อัน นี้ มา ใช้ แทน หวย ถั่ว โป ครบ ปี ต้อง ชำระ เงิน เสร็จ อย่า ให้ เกี่ยว ข้อง อย่า ให้ เจ้า พนักงาน ปิด บัง ไว้ ได้ ถ้า เงิน แผ่นดิน ไม่ ภอ ใช้ คิด เอา กับ เสนา ทำเนียม การ ใน เมือง ควร จะ ต้อง จัด แจง ให้ เรียบ ร้อย กิน แล้ว คิด แต่ จะ หัด ลคร กับ จะ มี เมีย ให้ มาก ไป ทัพ ก็ จะ ต้อง เอา เมีย ไป ด้วย เอา ลคร ไป ด้วย จะ มี ใจ ไป สู้ ศึก สงคราม กับ เขา อย่าง ไร ท่าน อย่า พึ่ง เข้า ใจ ว่า นอน ตา หลับ มี กำแพง เพชร์ กั้น อยู่ เจ็ด ชั้น ท่าน รู้ เหน ฤา ไม่ ฝรั่ง คน เดียว ขึ้น ไป บังคับ ว่า การ เมือง เชียง ใหม่ ได้ เชียงใหม่ คน ก็ หลาย สิบ หมื่น เหตุ ฉะไหน จึ่ง ได้ มี ความ เกรง ฝรั่ง คน เดียว ด้วย เขา เปน ยุติธรรม พวก ลาว จึ่ง ได้ เกรง กลัว เขา กรุง สยาม จะ เอา อย่าง ทำเนียม เขา บ้าง คน ชาว ยูโรป ก็ จะ มี ความ เกรง ใจ ข้อ ที่ ว่า กำแพง เพชร์ กั้น เจ็ด ชั้น ฟัง ไม่ เพราะ เปน คำ อวด ตัว เขา จะ หัวเราะ ปี นี้ จับ ผูก ปี้ เข้ม งวด กว่า ทุก ปี จับ ทั้ง กลาง วัน ทั้ง กลาง คืน ที่ เขา ผูก แล้ว ก็ จับ ครั้น เขา ให้ ดู ตั๋ว ฎีกา ก็ เอา ไป ฉีก ทิ้ง เสีย ว่า ตั๋ว ปลอม

๏ ข้าพเจ้า จีน เมือง จันทบุรี ขอ คำนับ มา ถึง หมอ ให้ ทราบ ด้วย ขอ หมอ ได้ โปรด เอา ความ ทุกข์ ของ ราษฎร เมือง จันทบุรี เมือง กราด เมือง ระยอง ใส่ ใน จดหมาย เหตุ ให้ พระเจ้า อยู่ หัว ทรง ทราบ ด้วย เดิม ลูก จีน หลาน จีน โปรด ให้ ผูก ปี้ บัด นี้ ข้าหลวง ผูก ปี้ ออก ไป เมือง จันทบุรี ให้ แขวง อำเภอ ไป เป่า ร้อง พวก จีน ลูกจีน หลาน จีน ไป ผูก ปี้ ครั้น ลูก จีน หลาน จีน ไป ผูก ปี้ เข้าพนักงาน ก็ เอา ตัว ไว้ หา ให้ ผูก ปี้ ไม่ จะ ให้ พวก ลูกจีน หลาน จีน หา นาย ประกัน แล้ว จึง จะ ทำ ตั๋ว ให้ พวก ลูกจีน ไม่ ยอม เจ้าพนักงาน เอาตัว จำ ไว้ แล้ว ตาก แดด ด้วย พวก พี่ น้อง เอา เข้า ไป ส่ง เจ้าพนักงาน ก็ หา ให้ไม่ กลับ เอา ตัว คน ส่ง เข้า ด้วย แล้ว เอา ทหาร ไป เที่ยว ไล่ จับ ตาม บ้าน บัด นี้ พวก ลูก จีน หลาน จีน หนี แตก สัน สั้น เซน ไป หมด บ้าง ก็ หนี ไปเมือง จีน ก็ มี ไป ต่างหัว เมือง ก็ มี ไปเข้า แขก ก็ มี เข้า ใน กรุงเทพ ก็ มี ประมาณ คน หลาย พัน ที่ เข้า มา ทำ กิน ใน กรุง ผูก ปี้ กลับ ไป เมือง จันทบุรี แล้ว จับ เอา ตัว ไป สัก ปี้ ให้ รับ ตั๋ว ฃอ หมอ ได้ โปรด เอา ความ ทุกข์ ของ ราษฎร สาม หัว เมือง นี้ ใส่ ใน จดหมาย เหตุ ให้ พระเจ้า อยู่ หัว ทรง ทราบ ด้วย เถิด ข้าพเจ้า คำ นับ มา ณวัน อาทิตย แรม เก้า ค่ำ เดือน สิบเอ็ด ๚ะ

๏ ใน ประเทศ สยาม เรา นี้ พวก จีน มี ความ สบาย ยิ่ง กว่า คน ภาษา อื่น ทุก ชาติ พระเจ้า อยู่ หัว ครอง พระราช สมบัติ แต่ ครั้ง ใด ๆ มา ก็ เคย โปรด ให้ เจ้า พนักงาน จัด ให้ จีน แล ลูก จีน ผูก ปี้ สาม ปี ครั้ง หนึ่ง คราว ผูก ปี้ นั้น ต้อง เสีย เงิน คน ละ ๔ บาท สลึง เท่า นั้น เอง ครั้น ผูก ปี้ แล้ว ไม่ ต้อง ทำ ราชการ จะ ไป ไหน ก็ ได้ จะ อยู่ ทำ มา หา กิน ใน กรุง เทพ ก็ ได้ ตาม แต่ ใจ รัก ของ เขา ครั้น ถึง กำหนด สาม ปี ก็ มี ประกาศ เจ้า พนักงาน จัด ที่ สำหรับ ผูก ปี้ แล้ว ก็ ป่าว ร้อง เชิญ ให้ บันดา พวก จีน ลูก จีน มา ผูก ปี้ โดย ดี เมื่อ คอเวินแมนต์ จัด การ สำหรับ พวก จีน ดัง นี้ ก็ ควร จะ สรรเสริญ ว่า ทำ คุณ แก่ พวก จีน เป็น อัน มาก ด้วย ว่า พวก จีน มี ความ สบาย เป็น อัน มาก เมื่อ พวก จีน บิด ๆ หลบ ๆ หลีก ๆ ไป แอบ อยู่ กับ ฝรั่ง บ้าง ไป เข้า รีด บาทหลวง บ้าง หมาย จะ เอา ตัว รอด ไม่ ให้ เจ้า พนักงาน เอา ตัว มา ผูก ปี้ จีน ที่ ทำ ดัง นี้ เป็น คน คด โกง ทำ ให้ เจ้า พนักงาน ได้ ความ ยาก ลำบาก เป็น อัน มาก เปล่า เมื่อ จีน ถูก จีน ทำ ดัง นี้ เจ้า พนักงาน จำ ต้อง ไป เที่ยว จับ เกาะ ฉุด ลาก ให้ ตัว มา ผูก ปี้ ตาม พระราช กำหนด จีน จะ มา ร้อง ทุกข์ ว่า เจ้า พนักงาน ข่มเหง เบียด เบียฬ จีน นั้น ร้อง ไม่ ถูก แล้ว ที่ จริง นั้น จีน ที่ หลบ ไกล นั้น เป็น ผู้ เบียด เบียพ รังแก พวก เจ้า พนักงาน ผู้ ซึ่ง เจ้า พนัก งาน นั้น จะ ทำ โทษ แก่ ผู้ ที่ หลบ หลีก บิด พลิ้ว นั้น ถูก ต้อง อยู่ แล้ว ถึง ฉิ่น จะ มา ร้อง ทุกข์ นั้น คน ทั้งปวง อัน อ่าน เรื่อง ทุกข์ นั้น คง มี ความ สมเพท เข้า กัน กับ เจ้า พนักงาน นั้น คน ตลอด พระราช อนาเขตร ควร จะ ช่วย การ แผ่นดิน บ้าน เมือง ตาม มี ตาม เกิด ถ้า ทำ เนียม บ้าน เมือง อย่าง ใด มี โทษ ไม่ ดี ประการ ใด เอา ธรรมเนียม นั้น มา พูด โดย ดี ให้ คน ทั้งปวง เหน ว่า ธรรมเนียม นั้น มี โทษ ไม่ ดี อย่าง นั้น ไม่ ช้า ไม่ นาน เมื่อ คน ทั้งปวง เปน อัน มาก เหน จริง ว่า ธรรมเนียม นั้น ๆ มี โทษ อย่าง นั้น ๆ ธรรมเนียม นั้น คง อยู่ ไป ไม่ ได้ นาน คอเวินแมนต์ คง คิด อ่าน เปลี่ยน ธรรมเนียม ไม่ ดี นั้น มิ ให้ มี ต่อ ไป แต่ เมื่อ ยัง มิ ได้ เปลี่ยน จง อุส่าห์ ทำ ตาม กฎหมาย เถิด ด้วย ซื่อ สุจริต จึง จะ ถูก ต้อง ดี งาม แก่ อนา ประชา ราษฎร ทั่ว กัน ไป เอไดเตอร์ ๚ะ

๏ ใน เมือง ไทร บุรี ณวัน อังคาร เดือน หก ขึ้น หก ค่ำ ปี ระกา สัปตศก พระ กระษัต ไทรย สถลบรินทร ถึง แก่ กรรม ๚ะ

๏ ออฟฟิศ ไปรสนีย์ ซึ่ง จะ ตั้ง ขึ้น ใหม่ ที่ เมือง กาญจน บุรี แล ที่ เมือง สุพรรณ บุรี จะ ได้ เปิด ใช้ การ ติด ต่อ กับ กรุง เทพ ฯ เจด วัน ครั้ง หนึ่ง เรือ เมล สำหรับ เดิน ใน ทาง นี้ นั้น จะ ได้ ออก จาก กรุง เทพ ฯ ทุก ๆ วัน จันทร เวลา เช้า เรือ เมล จะ ได้ รับส่ง หนังสือ ตั้ง แต่ วัน จันทร เดือน สิบสอง ขึ้น สาม ค่ำ ปี ระกา สัปตศก นี้ จะ ถึง ที่ เมือง กาญจน บุรี ทุก วัน พุฒ เวลากลาง คืน ถึง ที่ เมือง สุพรรณ บุรี ทุก วัน พฤหัสบดี เวลา ก ลาง คืน จะ ได้ ออก จาก เมือง กาญจน บุรี ทุก วัน อาทิตย เวลา เช้า ออก จาก เมือง สุพรรณ บุรี ทุก วัน ศุกร เวลา เช้า ประกาศ มา แต่ ออฟฟิศ ใหญ่ ไปรสนีย์ ณวัน อังคาร เดือน สิบเอ็ด แรม สิบ ค่ำ ปี ระกา สัปตศก ๑๒๔๗ ฯะ

เงิน ไปรเวต สาม เดือน ๓ ชิลิง ๖ เปนซ ค่า ซอวริน ทอง คำ ถึง ๕ เหรียน ๔๕ เซนต

ข่าว โทรเลข นอก

๏ กรุง ลันดัน วัน ศุกร เดือน สิบเอ็ด ขึ้น แปด ค่ำ โปร เจ้า ประเทศ เตอร กี มี หนังสือ หมาย ไป ถึง ประเทศ ใหญ่ แจ้ง ความ ว่า ซึ่ง ประเทศ ครีซ นั้น จัด การ รบ เปน ที่ ให้ เสีย การ สงบ เรียบ ร้อย ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน เสาร์ เดือน สิบเอ็ด ขึ้น เก้า ค่ำ หนังสือ จดหมาย เหตุ ไตมซ์ ลง พิมพ์ ใจ ความ แห่ง คำ สุด คือ อัลไตมาตัม ที่ อังคริษ ส่ง ไป ถึง เจ้า กรุง อังวะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อาทิตย์ เดือน สิบเอ็ด ขึ้น สิบ ค่ำ กอง ทัพ มอนตินิกริน รับ ดิน ปืน ลูก บัสตัน ทั้ง เครื่อง อาวุธ แล รับ คำ สั่ง แล้ว ให้ เตรียม ตัว พร้อม คอย การ ๚ะ

๏ เมือง บอมเบ วัน ศุกร เดือน สิบเอ็ด ขึ้น สิบห้า ค่ำ เจ้า ประเทศ พม่า กำลัง จัด การ รบ ไว ไวอยู่ คอเวินแมนต์ บอมเบ มี คำ แจ้ง ออก เชิญ คน มา ต่อ ราคา รับ ส่ง พล รบ บริติช ไป ยัง ประเทศ พม่า ๚ะ

๏ เมือง กอนซแตนโตโนเปล วัน ประหัษบดี เดือน สิบเอ็ด แรม หก ค่ำ คอเวินแมนต์ เซอรเวีย หมาย ไป ถึง ประเทศ ใหญ่ แสดง ความ ว่า อยาก จะ ทำ ตาม หนังสือ สัญญา เบอรลิน แล มิ ได้ หมาย จะ ให้ การ สงบ เรียบ ร้อย เสีย ไป ๚ะ

๏ ปาริศ วัน ศุกร เดือน สิบเอ็ด แรม เจด ค่ำ วัน นี้ ผู้ ร้าย คน หนึ่ง ยิง มองซิเออ ดะเฟรซิเนต แต่ หา ได้ ถูก ท่าน ไม่ จับ อ้าย ผู้ ร้าย ได้ ๚ะ

๏ ลันดัน วัน ศุกร เดือน สิบเอ็ด แรม เจด ค่ำ คราว ชุมนุม ปฤกษา กัน ด้วย เรื่อง เงิน นั้น พวก ฝรั่งเสศ พวก สวิศเซอรแลนด์ พวก ครีศ พวก อิตะลี่ ตั้ง ใจ พร้อม กัน จะ รักษา การ เข้า กัน นั้น แม้น พวก เบลเยียม ไม่ ยอม ติด อยู่ ใน ข้อ สัญญา กัน นั้น ๚ะ

๏ ลันดัน วัน อาทิตย เดือน สิบเอ็ด แรม เก้า ค่ำ พวก บัลแคเรีย ขู่ ว่า ถ้า พวก เซอรเวีย คน ใด จะ ข้าม เขตร แดน คง ยิง คน นั้น มี คำ สั่ง ให้ พวก เซอร เวีย ทำ แก่ พวก บัลแคเรีย ให้ ตาม กัน ๚ะ

๏ ลันดัน วัน จันทร เดือน สิบเอ็ด แรม สิบ ค่ำ คอเวิน แมนต ครีศ มี จดหมาย เปน การ อัชฌาศรัย ไป ถึง ประเทศ ใหญ่ ขอ ให้ เขตร แดน ของ เขา ขยาย กว้าง ออก จน ประเทศ เอปิรัช จะ เข้า อยู่ ใน ประเทศ ของ เขา ตาม ได้ ตัดสิน ไว้ ใน สัญญา เบอรลิน นั้น ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า ผู้ มี ชื่อ ต้อง กัก ขัง มา ไม่ ได้ ข้าพเจ้า วาน นาย เที่ยง ลูก สิศ วัด เขียน ส่ง มา ทาง ไปรสนีย มา กราบ เท้า ท่าน เอไดเตอร ขอ ท่าน ได้ ทราบ ด้วย เดิม ข้าพเจ้า มี ทุกขะยาก ค่า ตัว สาม ชั่ง ข้าพเจ้า ไป ทำ ป่า ฟืน อยู่ แขวง บาง ปะกง ประมาณ สิบ ปี ข้าพเจ้า ไม่ ได้ เอา ดอกเบี้ย มา ส่ง ท่าน แล้ว เกิด บุตร ใน เรือน เบี้ย อีก ห้า คน แล้ว ท่าน ได้ เสีย สินบน ๑๒ ตำ ลึง ๒ บาท ไป จับ ข้าพเจ้า มา แล้ว ผู้ มี ชื่อ มา ชัก นำ ข้าพเจ้า ให้ หนี ไป อยู่ กับ คุณ นาย จะ ได้ เสีย เงิน ค่า ตัว แต่ น้อย ข้าพเจ้า มี ความ เชื่อ จึ่ง ได้ หนี ไป อยู่ กับ ท่าน แล้ว ท่าน จึ่ง ได้ ให้ ผู้ มี ชื่อ เอา เงิน ตรา ล่าม ชั่ง จะ มา ถ่าย ค่า ตัว ข้าพเจ้า นาย เงิน ข้าพเจ้า ว่า จะ ถ่าย สาม ชั่ง นั้น เงิน ยัง ต่ำ อยู่ ขอ ให้ ถ่าย ตาม กฏหมาย ผู้ มี ชื่อ เงิน ไม่ ภอ จึ่ง หา ได้ ถ่าย ข้าพเจ้า ไม่ แล้ว คุณ นาย ท่าน มา ตริก ตรอก ถึง หมาย ประกาศ พระราชบัญญัติ มี ใจ ความ ว่า ขุนนาง เจ้า นาย ไม่ ให้ ปิด บัง คบ เอา ทาษ เขา ไว้ ถ้า รู้ ถึง เจ้า กล่าว ถึง นาย เขา ก็ จะ ติเตียน ว่า ท่าน มี บุญ เที่ยว ข่มเหง คน ด้วย กฏหมาย แผ่นดิน ก็ อยู่ กับ ใจ ท่าน ทุก วัน นี้ ท่าน ก็ รักษา ชื่อ เสียง คน ทั้ง หลาย ก็ เปน ที่ สรรเสริญ ว่า ท่าน ดี มิ ได้ กดขี่ ข่ม เหง ท่าน ผู้ ใด ท่าน จึ่ง สั่ง ท่าน หลวง ให้ ภา ข้าพเจ้า ไป ส่ง คืน ให้ กับ นาย เงิน ข้าพเจ้า ท่าน หลวง หา ภา ไป ส่ง ให้ กับ นาย เงิน ข้าพเจ้า ไม่ กลับ ภา ข้าพเจ้า ไป อยู่ บ้าน ท่าน หลวง แล้ว ท่าน หลวง ถาม ข้าพเจ้า ว่า พ่อ แม่ ข้าพเจ้า ชื่อ ไร ข้าพเจ้า บอก ว่า บิดา ชื่อ ช่วย มารดา ชื่อ คุ้ม แล้ว ท่าน หลวง ก็ เอา กระดาษ มา เขียน สาร กรมธรรม เอา เอง ว่า พ่อ แม่ ข้าพเจ้า ขาย ข้าพเจ้า ไว้ กับ ท่าน หลวง แต่ ปี มะแม แต่ ต้น เปน เงิน ตรา ๓ ชั่ง ๑๐ ตำลึง แล้ว แกล้ง สลัก หลัง สาร กรมธรรม์ ว่า ข้าพเจ้า หนี ได้ เสีย สินบน อีก ๑๕ ตำลึง รวม เปน เงิน ๔ ชั่ง ๕ ตำลึง แล้ว ท่าน หลวง เอา กระดาษ สาร กรมธรรม์ ที่ ท่าน หลวง ทำ เอา เอง ไป ย่าง ใน ครัว เตา ไฟ ประสงค์ จะ ให้ กระดาษ นั้น เปน ศรี กระดาษ เก่า แต่ เดิม ท่าน หลวง จดหมาย ไป ถึง นาย ข้าพเจ้า ว่า อย่า ให้ บน บาน เขา เลย ท่าน หลวง จะ ส่ง ข้าพเจ้า ผู้ ทาษ ไป ให้ นาย เงิน ข้าพเจ้า ท่าน หลวง ก็ หา ได้ ว่า เปน ทาษ ของ ท่าน ไม่ ครั้น นาย ข้าพเจ้า ให้ ผู้ มี ชื่อ มา รับ ท่าน หลวง กลับ เอา สาร กรม ธรรม์ ที่ ทำ เอา เอง นั้น ออก มา ตี แผ่ ให้ ดู ว่า เปน ทาษ ของ ท่าน แต่ ความ ข้าพเจ้า นี้ ชาว ตะหลาด รู้ ทั่ว ตลอด ถึง การ ทำ สาร กรมธรรม์ เอา เอง ทุก วัน นี้ ท่าน หลวง ไป เบิก เอา เข้า เปลือก มา กิน มา ให้ ข้าพเจ้า ซ้อม ตำ กิน กับ เข้า ก็ ไม่ ให้ ข้าพเจ้า แม่ ลูก ห้า คน กิน อด กิน อยาก เหลือ ที่ จะ ทน ข้าพเจ้า จะ ลา กลับ ไป อยู่กับ นาย เงิน ข้าพเจ้า ตาม เดิม ท่าน หลวง ไม่ ยอม กลับ จะ มา คิด เอา เงิน ค่า ตัว กับ ข้าพเจ้า ๔ ชั่ง ๕ ตำลึง ไม่ รู้ ว่า เงิน อะไร ท่าน หลวง ก็ ไม่ ได้ ช่วย ข้าพเจ้า มา นาย เงิน ข้าพ เจ้า ก็ มิ ได้ เปน นี่ ท่าน หลวง ซึ่ง ท่าน หลวง จะ มา ฉ้อ บัง เอา ทาษ ของ ท่าน ไว้ ก็ หา เปน ยุติธรรม ไม่ ถ้า ท่าน หลวง อยาก จะ ได้ ข้าพเจ้า แม่ ลูก ขอ ให้ เอา เงิน ตรา ๕ ชั่ง ๑๒ ตำลึง ๒ บาท ไป ถ่าย กับ นาย เงิน ข้าพเจ้า ๆ ห้า คน แม่ ลูก จะ ขอ อยู่ กับ ท่าน หลวง จน กราบ ท้าว วัน ตาย คิด ดู ก็ ไม่ แพง เขา ช่วย กัน คน หนึ่ง ค่า ตัว ถึง ๕ ชั่ง เขา ยัง ช่วย ข้าพเจ้า ห้า คน แม่ ลูก เปน เงิน ๕ ชั่ง ๑๒ ตำลึง ๒ บาท ไม่ แพง เลย ธุระ อะไร จะ ไป ฉ้อ บัง เอา ทาษ เขา ไว้ เขา ก็ มี ความ เจ็บ ใจ ร้อย วัน พัน คืน เขา ก็ ไม่ ได้ ไป ทำ อะไร กับ ท่าน หลวง เหน ว่า เขา เปน เจ๊ก เปน จิ่น ไม่ รู้จัก ความ ท่าน หลวง จึ่ง ได้ ทำ สาร กรมธรรม์ ตู่ ฉ้อ ว่า เปน ทาษ ของ ท่าน หลวง ๆ มี่ บุญ แต่ เพียง นี้ ถ้า มี บุญ เปน ขุนนาง โต ใหญ่ ไม่ รู้ ว่า จะ ข่มเหง คน เล่น สัก ปาน ใด เพราะ การ เปน อย่าง นี้ พวก เจ๊ก พวก จิ่น จึ่ง ไป เข้า ร่วม ธง บ้าง ก็ เข้า อังยี่ บ้าง ก็ เข้า รีด บาท หลวง ถ้า ไม่ ข่ม เหง กดขี่ กัน แล้ว ธุระ อะไร พวก จิ่น จะ ไป เข้า รีด บาท หลวง เพราะ การ ทุก วัน นี้ มัน หนี ร้อน ไป พึ่ง เย็น คน อยู่ ใน บังคับ ไทย เหมือน กับ ลูก เมีย น้อย รัง แต่ เขา จะข่มเหง โรง สาร มี่ เหตุ ไฉน จึ่ง ไม่ ฟ้อง ๆ ก็ ต้อง เสีย เงิน เพราะ ไม่ มี่ เงิน จะ เสีย ค่า ส่อหุ้ย ธรรมเนียม คำ โบราณ ท่าน ว่า ตระลาการ มิ ใช่ พ่อ แม่ หิน แง่ มิ ใช่ ตา ยาย อีก ประการ หนึ่ง ทรง พระกรุณา โปรด เกล้า ฯ ให้ มี จดหมาย เหตุ ขุนนาง เจ้า นาย จะ ได้ ทราบ เหตุ ต่าง ๆ ถ้า ฟ้อง แล้ว ที่ ไหน จะ ได้ ทราบ เหตุ ความ ข้อ นี้ ก็ เปน ความ จริง หนัง สือ ฉบับ นี้ ประสงค์ จะ เตือน ให้ ท่าน หลวง รู้ตัว ท่าน ผู้ใด อ่าน แล้ว ขอ จง ช่วย บอก ท่าน หลวง ให้ ส่ง ทาษ เขา คืน ให้ กับ นาย เงิน เขา ด้วย ท่าน หลวง เปน ขุนนาง ถ้า ไม่ ส่ง คืน ทราบ ถึง พระเนตร พระกรรณ ท่าน หลวง ก็ จะ เปน คน เสีย ไป ฑะ

๏ ขยาย ไป จาก โรง เลี้ยง แขก คือ ยุไนเวอรซัล โฮเตล จึ่ง ไป ตั้ง โรง ขาย ยา แล รักษา คน ไข้ ใน เรือน หลัง หนึ่ง เคียง ถนน กรุง เจริญ ฟาก ตวัน ออก เคียง ตรง ข้าม ฟาก ถนน โรง ภาษี ขา เข้า ขา ออก หมอ แอ แอฟ ดะ ซูซา แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน สิบ ส่อง ขึ้น ห้า ค่ำ จุลศักราช ๑๒๕๗ ปี ระกา สัปตศก (๔ ห)

๏ แม่ นก อีลุ้ม มี ลูก ใน ทุ่ง จวน เวลา จะ ถาง หญ้า ก็ มี ความ วิตก อยู่ เจ้า ของ จะ มา ถาง หญ้า ก่อน ลูก นั้น จะ มี ขน ภอ ขยาย ไป จาก รัง ได้ เมื่อ แม่ นก นั้น ออก หา กิน จะ เอา มา เลี้ยง ลูก จึง สั่ง ว่า ระวัง ฟัง ใคร พูด กัน อย่าง ไร บ้าง แล เล่า ให้ แม่ ฟัง เมื่อ แม่ กลับ มา ภอ แม่ นก บิน ไป แล้ว เจ้า ของ ทุ่ง มา พูด กับ บุตร ชาย ว่า ดี และ ลูก หญ้า นี้ ควร จะ ถาง แล้ว พรุ่ง นี้ เช้า ข้า จะ ไป ขอ ให้ เพื่อน มิศหาย มา ช่วย กัน ถาง ด้วย เมื่อ แม่ นก อีลุ้ม กลับ มา ลูก นั้น ตัว สั่น มา กระซิบ แก่ แม่ เล่า ความ ที่ ได้ ยิน นั้น ขอ ให้ แม่ รีบ จัด ขยาย ลูก ไป ให้ พ้น จาก ทุ่ง นั้น แม่ นก จึง สั่ง ลูก เปน คำ ชื่น ใจ ว่า อย่า วิตก เลย ถ้า เจ้า ของ นั้น จะ คอย เพื่อน มิศหาย มา ช่วย กัน ถาง ไม่ ได้ ถาง ใน พรุ่ง นี้ เปน แน่ ถัด วัน นั้น ไป แม่ นก ออก หา ของ เลี้ยง ลูก อีก แล้ว ก็ สั่ง เหมือน วาน นี้ เจ้า ของ ทุ่ง มา ก็ คอย เพื่อน ฝูง ที่ เชิญ นั้น นาน แดด ก็ ร้อน จัด หา ได้ ทำ อะไร ไม่ เพราะ ไม่ มี ใคร แต่ สัก คน เดียว มา ช่วย บิดา นั้น จึง ได้ ว่า แก่ บุตร ชาย เพื่อน ฝูง ของ เรา เหล่า นี้ เปน ที่ อาไศรย กัน ไม่ ได้ เจ้า จง ไป หา พวก ลุง พวก ลูก พี่ ลูก น้อง แล บอก เขา ว่า พ่อ เชิญ ให้ มา ช่วย พ่อ ลูก ถาง หญ้า ที่ นี้ พรุ่ง นี้ เช้า พ่อ แม่ นก กลับ มา ลูก นก ยิ่ง ตก ใจ เปน อัน มาก เล่า ความ นี้ ให้ แม่ ฟัง แม่ นก จึง ว่า แก่ ลูก เท่า นั้น ฤา อย่า กลัว เลย ด้วย ว่า พวก พี่ น้อง สังขญาติ ไม่ สู้ เต็ม ใจ นัก ที่ จะ ช่วย ปรนิบัต แก่ กัน แล กัน เลย แต่ คราว หลัง จง ฟัง ให้ เต็ม หู เขา จะ พูด กัน อย่าง ไร บ้าง แล บอก ให้ แม่ รู้ แน่ ถัด วัน นั้น ไป แม่ นก ก็ ไป ตาม เคย แล เจ้า ของ ทุ่ง นั้น ก็ รู้ เห็น ว่า พวก พ้อง สังข ญาติ ก็ เฉย เสมอ [?] เท่า กัน กับ เพื่อน คน อื่น นั้น เหมือน กัน จึง ได้ ว่า แก่ บุตร ชาย ว่า อย่า อย่าง นั้น เลย ลูก จง ไป จัด ขอ เกี่ยว หญ้า สัก สอง เล่ม ให้ ทัน การ พรุ่ง นี้ เช้า แล เรา สอง คน พ่อ ลูก จะ เกี่ยว ถาง หญ้า นั้น เอง เมื่อ ลูก นก เล่า ความ นี้ ให้ แม่ ฟัง แม่ จึง ว่า ครั้ง นี้ เรา ต้อง รีบ ไป เปน แน่ ด้วย ว่า เมื่อ คน ตั้ง ใจ จะ ทำ การ ของ ตัว เอง แล้ว การ นั้น คง เปน อัน สำเร็จ ไม่ ไคร่ เสีย การ เลย แม่ นก จึง รีบ พา ลูก เต้า ไป พ้น จาก ที่ นั้น แล รุ่ง ขึ้น อีก วัน หนึ่ง พ่อ กับ บุตร ชาย นั้น เกี่ยว ถาง หญ้า ที่ นั้น เปน อัน สำเร็จ แล้ว ๚ะ

๏ เรื่อง นิทาน นี้ สอน ว่า ถ้า จะ ให้ การ สิ่ง ไร แล้ว ดี ทำ การ นั้น เอง จึง จะ สม ความ คิด ๚ะ

๏ เรื่อง นิทาน นี้ เตือน ให้ อาไศรย ตัว เอง ถ้า ตัว เอง ทำ การ สิ่ง หนึ่ง สิ่ง ใด เปน เอง แล้ว จง ทำ เอง เถิด อย่า อาไศรย พี่ น้อง พวก พ้อง แล เพื่อน เลย ๚ะ

๏ ได้ เปิด โรง ชัก รูป ที่ ถนนกรุง เจริญ ข้าง ตะวัน ออก เยื้อง เคียง ตรง ที่ ราชทูต สมเดจ พระบรม นาง กวิน อังกฤษ แล จัด การ พร้อม แล้ว ที่ จะ ชัก รูป ตาม อย่าง ใหม่ อย่าง เรว นั้น ทุก วัน ตั้ง แต่ เวลา เช้า โมง หนึ่ง จน เวลา เช้า ห้า โมง ๚ะ

๏ ถ้า ท่าน ทั้งหลาย ชอบ ให้ ช่าง ชัก รูป ไป ชัก รูป ที่ บ้าน ท่าน ก็ จะ จัด ไป ชัก ที่ นั้น ก็ ได้ ช่าง ชัก รูป แอฟ ซูแมน แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน สิบสอง ขึ้น ห้า ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๗ ปี ระกา สัปตศก ( ๒ ห ) ๚ะ

คราว แรก ๑๐ บันทัด ฤๅ น้อย กว่า ๑๐ บันทัด ๗ บาท ๒ สลึง คราว แรก ทุก บันทัด เกิน ๑๐ บันทัด คิด เอา บันทัด ละ ๓ สลึง ถ้า จะ ลง กว่า หน หนึ่ง จะ เรียก เอา ครึ่ง ราคา ที่ ว่า มา แล้ว นั้น

แถว เท่า แถว น่า ใน แถว หนึ่ง จะ เรียก เอา ปี ละ ๒๐๐ บาท ซีก แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๑๒๐ บาท เสี้ยว แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๘๐ บาท

๏ เปน ภาษา อังครษ บอก วัน เดือน ฝรั่ง จีน ไทย บอก ให้ รู้ เลอียด ว่า ดวง อาทิตย์ อยู่ เหนือ ฤๅ ใต้ กลาง โลกย ทุก วัน เท่าไร ตลอด ปี ให้ รู้ ว่า สูน ไสย กลาง ดวง อา ทิตย์ ดู โต เล็ก เท่าไร ทุก วัน ให้ รู้ ว่า เวลา เที่ยง แล เวลา ตาม เงา แดด คลาด กัน วัน ละ เท่าไร ให้ รู้ ว่า เว ลา น้ำ ขึ้น น้ำ ลง ที่ กรุง เทพ ทุก วัน แจ้ง ให้ รู้ ถึง การ อื่น เปน อัน มาก อัน ควร คน ทั้งปวง จะ รู้ ถ้า ไม่ รู้ เขา จะ นินทา ว่า คน โง่ ประนินทิน นี้ ราคา ถูก เล่ม ละ สี่ บาท เท่า นั้น เชิญ มา ซื้อ ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม มี ถึง แปด ปี ถ้า ต้อง การ ได้ ตั้ง แต่ คริศ ศักราช ๑๘๗๘ ถึง ๑๘๘๕ ครบ แปด ปี ( จ ห ) ๚ะ

๏ เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย มี ความ ปราถนา จะ ให้ ออก สอง อย่าง อย่าง หนึ่ง จะ ให้ ออก ทก วัน เว้น แต่ วัน อาทิตย อีก อย่าง หนึ่ง ให้ ออก เจด วัน ครั้ง หนึ่ง เสมอ มิ ให้ ขาด เมื่อ คน ทั้ง ปวง ตั้ง ใจ ซื้อ เปน อัน มาก คง สำ เร็จ การ คง ได้ อ่าน หนังสือ จดหมาย เหตุ ราคา ถูก ๆ ด้วย แล ตั้ง แต่ นี้ ไป จะ ออก จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย นี้ เดือน ละ สี่ คราว ไป ก่อน ๚ะ

๏ สยาม ไสมย ที่ จะ ออก พลาง เดือน ละ ๔ หน นั้น จะ ขาย ปลีก ฉบับ ละ สลึง

๏ ถ้า รับ เอา ตลอด ปี แล้ว ใช้ เงิน ล่วง น่า ราคา ปี ละ หก บาท คือ ห้า สิบ สอง ฉบับ ถ้า มา รับ ไป จาก โรง พิมพ์ ถ้า จะ ให้ ส่ง ถึง บ้าน อาไศรย ไปรสนีย์ ต้อง เสีย ปี ละ หก บาท สาม สลึง สี่ อัฐ ๚ะ

๏ ค่า บอก ถึง คน เกิด คน ตาย ฤา ทิ้ง ห้าง ขาย ของ ถึง การ เลล้ง แล ของ ซึ่ง จะ ขาย นั้น ฤา บอก ความ ของ คน ซึ่ง จะ หา การ ฤา แจ้ง ความ ต้อง การ ของ ตัว จะ คิด ค่า ลง ตาม ว่า แล้ว นั้น ๚ะ

๏ ถ้า คน จะ เข้า กัน ซื้อ ถึง หก ฉบับ จะ คิด เอา แต่ ค่า ห้า ฉบับ คือ จะ ยก ให้ หนึ่ง ใน หก ๚ะ

๏ จดหมาย เหตุ นี้ เจ้า ของ จะ ส่ง แต่ เพียง เปน แห่ง ๆ ผู้ ซื้อ ต้อง ไป รับ ใน ตำบล ต่าง ๆ ซึ่ง จะ หมาย ไว้ นั้น

๏ ที่ บ้าน แม่ เปรม ที่ วัด เกาะ แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ แพ นาย เทพ ตรง ข้าม ปาก คลอง บางหลวง ที่ ขาย เครื่อง แก้ว แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ ตึก แม่ แพ ที่ สี่กัก เหนือ เสา ชิงช้า แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ โรง พิมพ์ บาง คอแหลม แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ จะ ส่ง ทาง ไปรสนีย์ ถึง บ้าน ถ้า บ้าน อยู่ ใน เขตร ทาง ไปรสนีย์ นั้น แต่ ผู้ ซื้อ หนังสือ นี้ ต้อง เสีย เงิน ค่า หนังสือ ค่า ไปรสนีย เสร็จ ก่อน จึ่ง จะ ส่ง ทาง นั้น ได้ แต่ ต้อง บอก ชื่อ ตำ บล บ้าน ถนน แล คลอง นัมเบอ ที่ อยู่ นั้น ให้ แน่ ด้วย ฯะ

๏ เพราะ คน ที่ ซื้อ อ่าน นั้น มาก เจ้า ของ รับ ส่ง ทุก แห่ง ไม่ ได้ จะ ส่ง เปน แห่ง ๆ ไป พลาง ให้ ผู้ ซื้อ นั้น ไป รับ ทุก คราว ออก ณะ ตำบล อัน อยู่ ใกล้ เคียง บ้าน ผู้ ซื้อ นั้น เถิด หนังสือ นี้ จะ ออก ทุก วัน พุฒ ตลอด ปี เมื่อ จัด ส่ง ถึง ตำบล อื่น แล้ว จะ บอก ให้ รู้ ด้วย ฯะ

๏ หนังสือ ต่าง ๆ อัน มี ขาย ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม ฯะ

๏ มี หนังสือ เปน เรื่อง พระเยซูศาสนา แล หนังสือ ต่าง ๆ สำหรับ สอน เด็ก ให้ อ่าน หนังสือ ไท แล หนังสือ อังกฤษ ออก มี หนังสือ สำหรับ สอน วิชา คิด เลข สอน ให้ รู้ ถึง ตำรา ดาว แล มี หนังสือ สำหรับ สอน ใจ ให้ รู้ ขนบ ธรรมเนียม จะ ได้ เปน คน เรียบ ร้อย แล จะ ได้ เปน คน แต่ง หนังสือ เปน เรื่อง ราว เปน บท กลอน หนังสือ อ่าน เล่น ก็ มี มาก หลาย อย่าง หนังสือ ต่าง ๆ นั้น คือ ฯะ

๏ ก ข ก กา ปถม ก กา ไท กา กับ สุนักข์ แล นกยาง กากี คำ ฉันท์ แล คำ กลอน กฤษนา สอน น้อง ขันธ วิภังค์ นี่ ตำรา ยา เกล็ด พระ คริษวงษ ตาม มัดธาย แล ตาม โยฮัน เปน เรื่อง ใน พระ คัมภีร์ พระ เยซู สาสนา จันทะ โครพ จินดามณี พระยาฉัททัน ซุยถัง ตำราดาว ตำรา คิด เลข อย่าง ใหม่ ทิพสังวาล นิราศ เกาะ จาน นิราศ เมือง แกลง นิราศ โคราช นิราศ ฉถาง นิราศ ชม ตลาด นิราศ วัด เจ้า ฟ้า นิราศ เดือน นิราศ พระ แท่น ดง รัง นิราศ ทวาราวดี นิราศ นรินทร์ นิราศ พระ บาท นิราศ พระ ปถม นิราศ เมือง เพ็ชร นิราศ อิเหนากับนิราศภูเขา ทอง นกกระ จาบ เบญมาศทอง ปถม มาดา อัง กฤษ บุจฉา แล วิสัชนา ใน ศาสนา แท้ จริง เพ็ชพงกุฏ พระยไภยมณี พระ สมุท ราชาธิราช มงคลทิปนี่ แปลเปน สุภาสิต สอน หญิง มายา สัตรี ลักษณวงษ สวัสดิ รักษา บัญญัติพระ ร่วง ภาลี สอน น้อง ลักษณ ภรรยา เจ็ด สถาน กฤษนา สอน น้อง ลักษณ บุตร สาม สถาน วงษสวรรค์ เสภา คือ ขุนช้าง ขุนแผน สิงหไกรภพ สังข ทอง คือ เจ้าเงาะ สิบ สอง เหลี่ยม สุภาสิต ต่าง ๆ คือ โลกนิตย ขงจู มงคลทิปนแปล สุภาสิต สอน หญิง แม่ ม่าย สอน ลูก สุภาสิต สอน เด็ก สุภาสิต พระร่วง สุภาสิต โคลง สมุท จะ หัด อังกฤษ อุณรุท อิเหนา รามเกียรติ พงษาวดาร ขุนหลวงหาวัด ถม อากาศ ทำนาย ฝัน ตราซูทอง คำ เตือน สติ พงษาวดาร บูราณ พระ สี่ เสาร อุไทย จดหมายเหตุ เมือง พม่า

๏ หนังสือ ภาษาสยาม ต่าง ๆ มี ขาย ที่ โรงพิมพ์ บางคอแหลม นี้ เมื่อ ขาย ปลีก มี ราคา ตี พิมพ์ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม ธรรมเนียม นั้น คือ ว่า ถ้า สมุดไทย เล่ม ๑ เปน อักษร พิมพ์ เล็ก คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ บาท ถ้า เปน อักษร พิมพ์ ใหญ่ คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง เฟื้อง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ หก สลึง ถ้า ใบ ปก แขง คิด ราคา ใบ ปก อีก เล่ม ละ บาท ถ้า ท่าน ทั้ง หลาย จะ ซื้อ หนังสือ ที่ ละ มาก ๆ จบ ทุก เรื่อง ที่ มี ใน โรง พิมพ ฤา ถ้า ลูกค้า วานิช จะ ซื้อ ที่ ละ มาก ๆ สำ หรับ จะ ตั้ง โรง ขาย หนังสือ จะ ลด ราคา ร้อย ยี่สิบ บาท จะ คิด เอา แต่ ร้อย บาท ถ้า ไม่ ถึง เพียง นี้ จะ จัด ว่า ซอ ปลีก กัน ก็ คง ขาย ตาม ราคา ปลีก อัน บอก ไว้ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม นั้น แล ถ้า จะ มา ซื้อ หนังสือ ที่ โรงพิมพ์ นี้ ต้อง ใช้ เงิน สด ขาย เชื่อ ไม่ ได้ ตั้ง แต่ นี้ ไป เปน อัน ขาด