๏ ข้าพเจ้า ได้ อ่าน จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย ออก เมื่อ วัน พุฒ เดือน อ้าย แรม สอง ค่ำ ปี ระกา สัปตศก มี ความ กล่าว ติเตียน สาศนา ไทย ชม สรรเสริญ สาศนา ต่าง ประเทศ ข้าพเจ้า ฟัง แล้ว ก็ คิด อยาก จะ ตอบ คิด แล้ว ก็ เหน ว่า คำ ซึ่ง กล่าว มา นั่น เปน คำ พูด เล่น ตาม ชอบ ใจ ของ ผู้นั้น กล่าว ความ ไม่ มี หลัก อันใด กล่าว ความ เหมือน ทารก พุธ เล่น จึง ไม่ ควร ที่ จะ โต้ ตอบ ประการ หนึ่ง ฉบับ ที่ มี ผู้ กล่าว แก้ แล คำ ถาม ไป แต่ ก่อน แล้ว นั้น เหน ว่า ภอ ดี แล้ว ไม่ ควร ที่ ข้าพเจ้า จะ ตอบ ซ้ำ ไป คิด ก็ นึก อยาก จะ ตอบ เล่น บ้าง ข้อ ที่ ติ คน ไทย ว่า นับถือ รูป ไม่ ดี ไม่ สมควร ข้อ นี้ ข้าพเจ้า มี ความ สงไสย ด้วย ข้าพเจ้า ได้ เหน คน ที่ นับถือ คฤศ สาศนา ทำ เปน รูป ไม้ กางเขน ไว้ บูชา ผูก คอ วิเสศ อย่างไร ไม่ แต่ เท่า นั้น ยัง เหน มี เปน รูป คน นัก โทษ ยืน กริ่ง อยู่ ที่ ไม้ กางเขน ตั้ง ไว้ บน ที่ สูง ตั้ง เครื่อง บูชา ไหว้ กราบ รูป นัก โทษ นั้น ก็ รูป นั้น มี ตา เหน มี ปาก พูด ได้ ฤๅ จึง ได้ พา กัน นับ ถือ รูป นั้น ซึ่ง คน ไทย นับถือ รูป พระพุทธเจ้า นั้น เพราะ นับถือ ว่า ท่าน เปน ผู้ยก รื้อ พระธรรม มา แนะ นำ สั่ง สอน คน ทั้งหลาย ให้ รู้จัก ความ ดี ชั่ว ประพฤติ ตัว เปน คน ดี ฉนั้น ท่าน เสด็จ ล่วง ลับ เข้า สู่ พระนิ พาน แล้ว ฝูง ชน ทั้งหลาย ที่ เปน สานุศิษย์ ของ ท่าน จึง ได้ หล่อ ปั้น แกะ เขียน พระ รูป ของ ท่าน ไว้ ไหว้กราบ บูชา แทน พระองค์ ท่าน ด้วย ความ รัก ท่าน นับถือ ท่าน ว่า เปน ผู้มี คุณ จึง ได้ สร้าง รูป ท่าน ไว้ เปน ที่ ระฤก ไม่ ได้ ประสงค์ สร้าง รูป ไว้ ให้ ตา เหน ปาก พูด ข้าพเจ้า จะ พูด อื่น ๆ ไป ก็ เหน ว่า ป่วย การ เวลา ไม่ มี ประ โยชน อัน ใด เลย ซึ่ง ข้าพเจ้า กล่าว มา นี้ เพราะ ได้ ฟัง คำ ผู้กล่าว ติ คน ที่ นับถือ รูป พระพุทธเจ้า ข้าพ เจ้า จึ่ง จะ ขอ ติ ผู้ ที่ นับถือ รูป ไม้ กางเขน แล รูป นัก โทษ ที่ ตรึง อยู่ กับ ไม้ กางเขน บ้าง ประการ หนึ่ง จะ ดู ใจ ท่าน เอไดเตอร์ ว่า ข้าพเจ้า กล่าว ดัง นี้ จะ รับ คำ ของ ข้าพเจ้า ลง จดหมาย เหตุ ให้ บ้าง ฤา ไม่ จะ เปน คน กลาง จริง สม กับ คำ ชม สรรเสริญ ฤา ประการ ใด กับ ข้าพเจ้า จะ ขอ พูด ต่อ ไป อีก เลก น้อย คือ มี คำ ติ คน ไทย ว่า ไม่ ถือ ตาม คำ สอน ของ พระพุทธเจ้า ข้อ นี้ ข้าพเจ้า จะ ขอ ตอบ ว่า ผู้ ที่ ถือ ได้ คำ สอน ก็ มี ที่ ถือ ครึ่ง ค่อน ก็ มี อย่าง ชนิด คน ชั่ว เขา ไม่ ถือ ความ ไม่ ดี ก็ อยู่ กับ เขา จะ ให้ พระพุทธเจ้า ทำ ประ การ ใด เพราะ ท่าน มิ ได้ เปน ผู้ สร้าง มนุษย์ มา มนุษย์ เขา เกิด มา โดย ธรรมดา ชาติ ของ เขา ก็ ต้อง ตาม ใจ เขา ถ้า พระพุทธเจ้า ท่าน ผู้ สร้าง มนุษย์ มา ท่าน ก็ คง บังคับ สร้าง ใจ มนุษย์ มา ตาม คำ สอน ของ ท่าน นี้ ท่าน เปน แต่ ผู้ แนะ นำ บอก ความ ดี ความ ชั่ว ให้ ผู้ ใด จะ ถือ แล ไม่ ถือ สุด แต่ ใจ แต่ การ สิ่ง ใด ที่ พระพุทธ องค์ เจ้า ทรง บัญญัติ ขาด มา แล้ว พระองค์ ท่าน ถือ ได้ ทุก ประการ คำ ที่ ท่าน ติ ว่า พระพุทธเจ้า ทำ ไม ไม่ สอน ให้ คน นับถือ บิดา มารดา ทำ ไม ท่าน จะ ไม่ ได้ สอน ผู้ ใด ที่ นับถือ บิดา มารดา แล กระตัญญู ต่อ ผู้ มี คุณ พระพุทธองค์ เจ้า ตรัส สรรเสริญ ยก ย่อง ผู้ นั้น เปน ประเสริฐ คำ สอน ของ พระพุทธเจ้า ตรัส ว่า มารดา บิดา ได้ อุปะการะ แก่ บุตร ๆ ก็ จะ ต้อง สงเคราะห์ แก่ บิดา มารดา คำ สอน ให้ บุตร สงเคราะห์ บิดา มารดา นั้น มี ความ วิเสส พิสดาร หลาย อย่าง หลาย ประการ ๚ะ

๏ กับ ข้าพเจ้า จะ ขอ กล่าว ความ ข้อ หนึ่ง ด้วย ข้าพ เจ้า ได้ ยิน มี ผู้ถาม ว่า สวรร์ค อยู่ ที่ ไหน มี ผู้ ได้ เหน บันได ขึ้น สวรรค ฝ่าย ท่าน รับ ว่า บันได สวรรค มี จริง แต่ ท่าน หา ได้ บอก ว่า อยู่ โลกย์ อื่น ฤา โลกย เดียว กับ โลกย์ มนุศย์ ไม่ จึ่ง จะ ถาม ท่าน ต่อ ไป ว่า ถ้า สวรรค อยู่ โลกย์ หนึ่ง มนุศย อยู่ โลกย หนึ่ง ก็ นักปราช ยุโรป กล่าว ว่า โลกย หมุน ไป ก็ ภอ จะ เชื่อ ฟัง ได้ แต่ บันได สวรรค จะ ทอด มา ยังไร เพราะ ต่าง โลกย ต่าง หมุน ถ้า เวลา ที่ โลกย หมุน ไป บัน ได สวรรค คง จะ ตำ หลังคา เรือน ๆ ทลาย ถ้า บันได สวรรค ไป ตำ ภูเขา บันได ก็ คง จะ หัก พัง บันได สวรรค จะ ทอด จะ ทำ มา อย่างไร จะ ยาว สัก กี่ ล้าน โยชน์ จะ ทำ ด้วย ไม้ ฤา ทำ ด้วย เหล็ก ถ้า ท่าน ไม่ มี ถ้อย คำ จะ อธิบาย จะ พูด ว่า นรก สวรรค ใช่ นิไสย ของ มนุศย ๆ รู้ ไม่ ได้ ถ้า ท่านตอบ ดังนี้ ข้าพเจ้า จะ ขอ ขอบ ใจ ท่าน เปน คำ พูด เล่น สั้น ๆ ดี อยู่ การ ต่อ ไป ถ้า ท่าน มี ความ สงไสย สิ่ง ใด ใน สาศนา ไทย ที่ จะ ชี้ พยาน ให้ ท่าน เหน ไม่ ได้ จะ ขอ พูด เลียน ท่าน ตอบ จำเพาะ ท่าน ผู้ เดียว ว่า สิ่ง นั้น ใช่ นิไสย มนุศย ๆ รู้เหน ไม่ ได้ จะ ได้ เปน การสิ้น ยุติกัน สาศนา ของ ใคร ๆ ก็ ถือ ไม่ ควร จะ ชม ของ ตัว ติ ของ เขา แต่ง ความ มา ลง จดหมาย เหตุ อนึ่ง ตัว ของ ท่าน ก็ เปน คน ไทย แต่ เดิม ก็ ถือ สาศนา ไทย บัด นี้ มี ความ เลื่อม ไสย ยินดี ไป ถือ คฤศ สาศนา ก็ จง เชิญ ท่าน ถือ ไป ให้ เคร่ง ครัด เถิด เปรียบ เหมือน คน ที่ ได้ เจ้า ใหม่ แล้ว ไม่ ควร ล้าง ทำลาย เจ้า เก่า ดุจ อุยุ เอี้ยน ใน เรื่อง นิทาน สามก๊ก เรื่อง นั้น จะ จริง เท็จ ไม่ ทราบ แต่ ได้ ยิน คน ทั้งปวง เซา ติเตียน อุยุเอี้ยน ว่า เปน คน ไม่ ดี เรื่อง นิทาน เรื่อง สามก๊ก นี้ ก็ มี มา หลาย ร้อย ปี จน ทุก วัน นี้ ยัง ไม่ วาย คน ติ ชัง อุยุเอี้ยน แล เรื่อง อื่น เช่น ดั่ง นี้ ก็ มี อีก โดย มาก ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า ขอ คำนับ มา ลอง ใจ ท่าน เอไดเตอร อีก ฉบับ หนึ่ง ด้วย แต่ ก่อน ข้าพเจ้า ได้ แต่ง ความ แก้ ด้วย เรื่อง สาศนา ฉบับ หนึ่ง กับ หนังสือ ขอ ษะมา โทษ ให้ พร ท่าน หนึ่ง เหน ท่าน ลง มา แต่ ฉบับ ที่ กล่าว สรรเสิญ ท่าน แต่ ฉบับ ที่ กล่าว แก้ ด้วย สาศนา หา เหน ท่าน ลง มา ไม่ แต่ ข้าพเจ้า นึก แน่ ใจ ว่า วีก น่า ท่าน คง จะ ลง มา ให้ เปน แน่ จึ่ง ขอ คำนับ ส่ง ความ มา ยัง ท่าน อีก ฉบับ หนึ่ง ขอ ลง ใน จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย ของ ท่าน ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า นาย นิจ ได้ ทราบ หมาย ประกาศ แผ่นดิน ปัจุบัน นี้ ประมาณ สิบ เอ็ด ปี สิบ สอง ปี มา แล้ว จะ ให้ เลิก บ่อน เบี้ย แล การ พนัน ต่าง ๆ นั้น ท่าน คอ เวอนเมนต์ ทราบ แล้ว ว่า ของ ชั่ว แต่ จะ เลิก เสีย ใน เรว ๆ นี้ ยัง ไม่ ได้ ด้วย ว่า เงิน หลวง นั้น ยัง จับ จ่าย ใช้ สอย การ บ้าน การ เมือง มาก นัก จะ ค่อย ผ่อน ผัน เลิก ไป แต่ ปี ละ เล็ก น้อย ก่อน นั้น ข้าพเจ้า มี ความ ยินดี เปน อันมาก ด้วย ข้าพเจ้า มี บุตร อยู่ หลาย คน เดี๋ยว นี้ อายุศม์ สิบ แปด ปี สิบ เก้า ปี ยี่ สิบ ปี บ้าง กำลัง ที่ จะ ช่วย ข้าพเจ้า ประกอบ การ งาน เปน ต้น ว่า ทำ เรือก สวน ไร่ นา ค้า ขาย ต่าง ๆ กลับ มา ชวน กัน เปน นักเลง ทำ ความ ชั่ว ให้ ข้าพเจ้า ได้ ความ เดือด ร้อน ยาก แค้น ขัด สน ลง เปน อันมาก ด้วย บุตร เปน นัก เลง เล่น ถั่ว เล่น โป จัด นัก บ่อน ก็ มี มาก กว่า แต่ ก่อน หลาย ส่วน หลาย แห่ง ทุก ทุก ตำบล ข้าพเจ้า คิด ว่า บุตร ข้าพเจ้า เสีย คน ไป เพราะ การ บ่อน แต่ ชั้น ผ้า ผ่อน ท่อน สะไบ เผลอ ลง ไม่ ได้ มัน เอา เข้า โรง จำ นำ จำนำ ได้ สอง สลึง บ้าง บาท หนึ่ง บ้าง แล้ว เข้า โรง บ่อน เลย ไม่ เข้า บ้าน ช่อง เที่ยว ไป คบ เพื่อน เพื่อน ก็ ชวน สูบ ฝิ่น กิน สุรา พา กัน ไป ทำ โจร ก่ำ ต่าง ต่าง ภอ จะ ได้ มา เล่น มา กิน บ้าง เท่า นั้น ผู้ ร้าย จึ่ง ชุก ชุม กว่า แต่ ก่อน ถ้า ท่าน คอเวอนเมนต์ ผ่อน ผัน เลิก การ บ่อน เบี้ย เสีย บ้าง ให้ เบา บาง ห่าง ห่าง มี แต่ เล็ก น้อย จะ ค่อย ยังชั่ว อย่า ให้ มี มาก เหมือน ทุก วัน นี้ ราษฎร คง จะ จำเริญ ขึ้น เปน เที่ยง แท้ ดู เอา เถิด แต่ ครั้ง สมเด็จ พระบาท พระนั่ง เกล้า เจ้า อยู่ หัว โจร ผู้ ร้าย ก็ ไม่ ชุก ชุม เช่น นี้ แล แผ่นดิน สมเดจ พระบาท พระจอม เกล้า เจ้า อยู่ หัว ก็ ไม่ สู้มี โจร ผู้ร้าย มาก ท่าน ห้าม ไม่ ให้ ไทย สูบ ฝิ่น บ่อน เบี้ย ก็ มี น้อย จึ่ง ไม่ มี ชะโมย มาก ถึง จะ มี ก็ ภอ จะ รู้จัก ตัว บ้าง เปน แต่ ชะโมย ของ สวน เลก น้อย เท่า นั้น ตำบล หนึ่ง มี สัก คน สอง คน ทุก วัน นี้ เปน ชะโมย ด้วย กัน มาก นัก ทุก ตำบล จน ไม่ รู้ว่า ใคร ต่อ ใคร เพราะ ว่า โรง บ่อน มี มาก นักเลง ก็ มาก ทุก บ้าน ทุก เมือง ที่ เปน ประเทศ อัน ใหญ่ ใหญ่ ก็ ไม่ มี การ เล่น ดั่ง นี้ ทำ ไม เขา จึ่ง ได้ เงิน ทอง มา จำหน่าย ใช้ สอย ใน ราช การ บ้าน เมือง ภอ เล่า ก็ การ เล่น ต่าง ๆ ดั่ง ว่า มา นี้ เปน การ ทำ ให้ โง่ ให้ ขี้ เกียจ ไป มิ ได้ ประ กอบ ศิลปสาตร วิชา สิ่ง ใด เลย มี แต่ จะ ตรึก ตรอง ชะโมย เขา ฉ้อ เขา เท่า นั้น เอง ภอ จะ ได้ มา เล่น ทุก วัน ๆ ไป ไม่ รู้จัก อิ่ม เลย ถึง จะ มี เงิน ทอง มาก หลาย หมื่น หลาย พัน เดียว จะ เสี่ย หลาย ร้อย หลาย พัน ได้ โดย ง่าย ไม่ นาน เท่า ไร ก็ จะ ฉิบ หาย ไป หมด อัน ว่า ฝิ่น ก็ ชั่ว อยู่ แต่ ว่า ไม่ เปน ไร ถ้า คน ผู้ ดี มี ทรัพย มาก สูบ วัน ละ บาท สอง บาท ก็ ภอ สูบ ไม่ ต้อง วุ่น วาง ใจ ไป ซะโมย ผู้ ใด ถ้า ถั่ว ถ้า โป แล้ว ไป เล่น กับ มัน มี เงิน มาก ก็ จะ ต้อง เสีย มัน มาก มี น้อย ก็ จะ ต้อง เสีย ตาม น้อย เปน แน่ ที่ เดียว ทุก วัน นี้ ขุน หัด มัน เอา เงิน ชาว บ้าน มี ลคร ให้ ชาว บ้าน ดู ให้ ใน หลวง บ้าง แบ่ง เอา ไป เมือง จีน บ้าง มิ ได้ เอา มา จาก เมือง จีน เลย ที่ ตั้ง บ่อน ใน อนาเขตร สยาม นี้ บาง ที่ ก็ ไป กู้เงิน ของ พวก ไทย ที่ มี เงิน มาก มาก มา ตั้ง บ่อน สู้ รบ กับ ราษฎร ไทย ๆ ก็ สำคัญ ว่า เปน เงิน ของ จีน ขุนพัด จะ ต่อ สู้ เอา ให้ ไชย ชำนะ ให้ จง ได้ เมื่อ พวก ไทย เรา เปน ใจ กัน กับ ขุนพัด ที่ เปน ข่าศึก แก่ เงิน ราษฎร ดั่ง นี้ ถ้า นักเลง ทั้ง หลาย ทั้ง หญิง ทั้ง ชาย จะ ขืน สู้ รบ กับ เขา แล้ว ก็ คง แพ้ เขา เปน แน่ ท่าน ไม่ ฟัง ดู เวลา สู้ รบ กัน ใน การ เล่น โป นั้น จีน เขา ร้อง ว่า เฮ้า บ้าง ร้อง ว่า เก เงิน บ้าง นั้น ท่าน เข้า ใจ ว่า เขา ว่า อะไร เรา บอก ให้ เข้า ใจ เขา ว่า เฮ้า นั้น ว่า เสื่อ วังเก เงิน นั้น เขา ว่า เปน เงิน หลวง ท่าน อย่า มัว เมา หลง ไหล เปน บ้า ไป นัก ท่าน จะ ขืน เอา เงิน ท่าน ไป ต่อ สู้ ผู้ ที่ ออก ชื่อ ว่า เปน เงิน หลวง นั้น ได้ ฤๅ ท่าน คง ไม่ พ้น ความ ฉิบหาย เปน เที่ยง แท้ ร้อย คน พัน คน ไม่ ฉิบหาย มี แต่ คน เดียว เท่า นั้น ข้าพเจ้า ขอ อะ ไภย ท่าน ทั้งหลาย ผู้ อ่าน ผู้ ฟัง ข้าพเจ้า ว่า ทั้ง นี้ ล้วน แต่ ความ จริง ได้ เหน มา มาก แล้ว จะ หนัก เบา ประการ ใด อย่า ได้ มี ใจ โกรธ ข้าพเจ้า เลย ท่าน นักเลง ทั้ง หลาย จง ตรึก ตรอง ดู เถิด ๚ะ

๏ วัน พฤหัศบดี เดือน อ้าย แรม สาม ค่ำ เวลา บ่าย ๔ โมง เศษ พระ บาท สมเด็จ พระเจ้า อยู่ หัว เสด็จ ออก พระ ที่นั่ง จักรกรี มหา ปราสาท ด้าน ตวัน ออก เจ้า พนักงาน กรม วัง นำ ราชทูต กรุง โปรตุคอล เข้า เฝ้า ทูล ลออง ธุลี พระบาท พระยา พิพัฒนโกษา กราบ บังคม ทูล พระ กรุณา เบิก ซินยอ ทอมัศดา โซซา รอ ซา มินิศเตอ เปลนิปอเตนนารี ราช ทูต กราบ ถวาย บังคม ลา กลับ ไป เมือง พระบาท สมเด็จ พระเจ้า อยู่ หัว จึ่ง ทรง พระ ราช ปฏิสัณฐาน ตาม สม ควร แล้ว เสด็จ ขึ้น ๚ะ

๏ พระบาท สมเด็จ พระเจ้า อยู่ หัว ทรง พระ กรุณา โปรด เกล้า ฯ พระ ราช ทาน ให้ พระยา อนุชิต ชาญ ไชย เปน อธิบดี ใน การ แห่ โล้ ชิงช้า ณปี ระกา ศัปตศก นี้ สอง วัน ตาม เคย คือ ณวัน จันทร์ เดือน ยี่ ขึ้น เจ็ด ค่ำ เวลา เช้า วัน หนึ่ง ณวัน พุฒ เดือน ยี่ ขึ้น เก้า ค่ำ เวลา บ่าย วัน หนึ่ง พระยา อนุชิต ชาญ ไชย ผู้ รับ พระ บรม ราช โอง การ ได้ จัด การ แห่ มี กระ บวน ต่าง ๆ มา ถวาย ตัว ที่ น่า พระ ที่นั่ง สุทธา สวรรค์ แล้ว เลย ไป พัก ยัง โรง พิธี ที่ น่า วัด สุทัศน เทพย์วรา ราม เจ้า พนักงาน พราหมณ์ ก็ ได้ จัด พวก พราหมณ์ ขึ้น โล้ ชิงช้า ทั้งสอง เวลา ตาม เคยทุก ปี เปน การ เรียบ ร้อย ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า อ่าน สยาม ไสมย เล่ม สี่ แผ่น ที่ ยี่สิบ น่า ๑๕๕ มี ข้อ คำ ว่า ด้วย อาการ เมือง อังวะ พม่า เสีย แก่ อังคฤศ โดย ง่าย ๆ อังคฤศ ได้ ยิง ปืน รบ แต่ ครึ่ง ชั่ว โมง ทะหาร เมือง อังวะ ทน กำลัง ปืน อังคฤศ ไม่ ได้ ทะหาร พม่า ก็ แตก กระจาย พ่าย แพ้ แก่ อังคฤศ อังคฤศ ก็ จับ เอา ตัว กระษัตร ทีบอ ส่ง ไป ไว้ ใน อำนาถ อังคฤศ พม่า ต้อง ความ อัป ประยศ อด สู ทั้ง นี้ ก็ เพราะ ขุนนาง เจ้า นาย คิด บำรุง แต่ ครอบ ครัว ตัว ของ เขา ให้ เจริญ ไม่ บำรุง ราษฎร ๆ ได้ ความ เดือด ร้อน แล โรง ศาล เหลว ไหล ไม่ เปน ยุติธรรม เลย โจร ผู้ ร้าย จึ่ง ชุก ชุม สม ดั่ง คำ ผู้ ที่ กล่าว ไว้ ใน สยาม ไสมย นั้น ทุก ประการ การ ทั้ง นั้น เมื่อ พม่า ยัง ไม่ เสีย เมือง แก่ อังคฤศ นั้น ราษฎร ชาว พม่า ก็ ได้ พูด ออก ปาก สรรเสิญ ว่า ทำเนียม อังคฤศ เปน ยุติธรรม ดี กว่า ทำเนียม แห่ง พม่า พม่า ก็ ติเตียน ชาติ แห่ง ตน ว่า ไม่ ดี เช่น นี้ ก็ เปน ที่ บอก ว่า ชาติ พม่า จะ เสื่อม เสีย แก่ ชาติ อังคฤศ เปน แท้ ถ้า อาการ เช่น นี้ อย่า ว่า แต่ ชาติ พม่า เลย ถึง ชาติ ใด ๆ ก็ เปน ไป ดั่ง นั้น และ จง ดู กรุง กามภู ชา เขมร นั้น เถิด ถึง จะ จัด การ เอา เนื้อ เอา ใจ ฝรั่งเสศ สัก เท่า ใด ๆ หวัง จะ ลบ ล้าง ความ ชั่ว อาธรรม ที่ ตน ประพฤติ นั้น ก็ ไม่ ได้ จำ เปน จำ ต้อง ปรับ โทษ จน สิ้น อำนาถ วาศนา แห่ง ชาว เขมร นั้น และ อะนิจา น่า สังเวช กระษัตร ชาติ พม่า แล กระษัตร ชาว เขมร สูญ วาศนา ยศ ศักดิ ไม่ มี อีก เสีย จริง หนอ โอ้ พระพุทธ สาศนา ก็ จะ พลอย เสื่อม สูญ ไป เสีย ด้วย เพราะ ว่า พุทธสาศนา ฝาก ไว้ กับ มหา กระษัตร ทุก วัน นี้ ซึ่ง เปน เมือง พุทธสาศนา ก็ ยัง น้อย นัก น้อย หนา ฃอ ให้ เทพเจ้า ที่ รักษา พระ พุทธ สาศนา บำรุง อย่า ให้ บ้าน เมือง พุทธสาสน์ ที่ ยัง คง อยู่ อย่า ให้ เปน ดั่ง เมือง กามภู ชา แล เมือง อังวะ นั้น เลย ขอ ให้ ท่าน ครู มิศเตอ สมิท เอา ข้อ คำ ทั้ง นี้ แล คำ อะธิฐาน ลง ใน สยาม ไสมย ด้วย เถิด ๚ะ

๏ ถ้า พม่า ตั้ง อยู่ ใน ยุติธรรม แล้ว อังคฤศ ไม่ ได้ ไป ตี พม่า เลย เปน อันขาด ท่าน ต้อง เข้า ใจ อย่าง นี้ จึ่ง จะ เรียก ว่า ท่าน รู้ ใน พระคัมภีร์ ไบเบิล เรา จะ ชี้ ให้ ท่าน ฟัง อีก สัก ข้อ หนึ่ง ซึ่ง พวก ท่าน กล่าว ว่า คฤศ สาสนา เปน ของ เท็จ เปน ของ ปลอม เปน ของ ไม่ จริง พระยะโฮวา โง่ เหตุ ไฉน แขก ลังกา พม่า มอญ สาว เขมร ยวน จึ่ง ได้ ยอม อ่อน น้อม ยอม ขึ้น แก่ ผู้ซึ่ง ถือ สาศนา พระยะโฮวา ท่าน ตรอง ความ แต่ เท่า นี้ เถิด ถ้า แม้น คฤศ สาศนา เปน เท็จ เหตุ ฉัน ใด สาศนา ที่ จริง จึ่ง ได้ มา อ่อน น้อม ยอม ขึ้น กับ สาศนา เท็จ เล่า ท่าน ต้อง เอา ปัญา อัน เลอียด ตรึก ตรอง จึ่ง จะ รู้ ว่า สาศนา ข้าง ไหน จริง ข้าง ไหน เท็จ แต่ เรา เหน ว่า พวก ชาว ลังกา เปน คน โง่ ถึง จะ สอน อย่างไร ก็ ไม่ รู้ จัก ซึ่ง ไม่ มี ปัญา ตรึก ตรอง ดู บ้าง ไป ถือ เอา พระสมณะโคดม ว่า เปน พระเจ้า พระสมณะโคดม ท่าน เปน มนุศย์ ดอก ท่าน ไป บอก เล่า กับ ใคร ว่า ท่าน เปน พระเจ้า คือ ท่าน มัก น้อย สัน โดด ตัด ช่อง น้อย แต่ ภอ ตัว ท่าน คิด เหน อนิจัง ทุกขัง ครั้น จะ อยู่ ใน ราช สมบัติ ก็ กลัว บาป ท่าน จึ่ง ได้ สละ ราชสมบัติ หนี บาป เอา ตัว รอด ชาว ลังกา ราษฎร ทั้งหลาย คิด หมาย ว่า เปน การ ดี จึ่ง ได้ ติด ตาม ไป เอา อย่าง ท่าน เปน สานุสิศย์ แล้ว ชวน กัน ยก ย่อง ว่า ท่าน เปน พระเจ้า ว่า ท่าน ได้ สำเร็จ เปน พระ ที่ ใต้ ต้น โพธิ์ พระชนมายุ ท่าน ได้ แปด สิบ ท่าน ก็ ทำ กาลกิริยา ตาย สานุสิศย์ ทั้งหลาย ชวน กัน โมทนา ว่า ท่าน ไป สู่ เมือง แก้ว มหา นฤพาน แท้ จริง นิพาน นั้น ดับ สูญ ร่าง กาย สังขาร พระโคดม เท่า นั้น เอง จะ มี ความ วิเสศ อะไร สัก อย่าง ก็ ไม่ มี ชาว ลังกา อวด ว่า ถือ สาศนา พระโคดม แต่ เรา เหน ว่า ถือ ไม่ จริง เพราะ เหตุ ว่า เมื่อ ยัง มี ชีวิตร อยู่ ไป เอา เพท พราหมณ มา ถือ นิด ไป เอา เพท จีน มา ถือ หน่อย ครั้น ตาย ไป แล้ว ก็ ไป นิมนตร์ มา สวด ลำ สวด มอญ สวด ภาษา ต่าง ๆ เล่น สาระโถก ไม่ เข้า เรื่อง แล้ว คิด เหน ว่า ผู้ ตาย นั้น ต้อง ไป ตก นรก จึ่ง ได้ คิดอ่าน ใส่ บาตร มี เทศ มี แจง อุทิศ ตรวด น้ำ ให้ แก่ ผู้ ตาย แล้ว ยัง ไม่ ไว้ ใจ ว่า ผู้ ตาย จะ ไม่ ได้ กิน เหน พวก จีน พวก ยวน เขา ทำ กงเต็ก ตัว ก็ ไป เชิญ เอา มา ทำ บ้าง แล้ว ยัง ไม่ ไว้ ใจ ที่ ไป เชิญ เอา แขก มา สวด ก็ มี เรา จึ่ง เหน ว่า คน ที่ ถือ สาศนา พระโคดม เปน คน เหลว ไหล จับ ไม่ มั่น คั้น ไม่ ตาย เหน ใคร เขา ทำ อย่าง ไร ก็ พลอย ทำ กับ เขา บ้าง ถ้า แม้น สาศนา ของ ตัว จริง แล้ว ที่ ไหน จะ ไป ตาม เอา สาศนา เขา อื่น ซึ่ง พระบาฬี่ สอน ว่า ศีล ห้า ศีล แปด ศีล สิบ ศีล ๒๒๗ คือ ท่าน ผู้ ใด เปน คน ถือ ได้ ขอ เชิญ ท่าน ได้ ชี้ ตัว ออก มา ให้ เหน จริง ว่า ศีล นั้น จริง แล้ว ซึ่ง ท่าน ทำ แซยิด ฆ่า หมู เปด ไก่ กุ้ง ปลา เปน อัน มาก ฤา ท่าน จะ ถือ ว่า ผู้ อื่น ฆ่า ท่าน ไม่ ได้ ฆ่า ก็ เปน เหตุ เพราะ ท่าน ทำ แซยิด ไม่ ใช่ ฤา เขา จึ่ง ได้ ฆ่า สัตว มา ให้ แก่ ท่าน ถ้า ท่าน ไม่ ทำ แล้ว ใคร มัน จะ ฆ่า สัตว มา ให้ แก่ ท่าน ฤา ท่าน จะ ถือ ว่า ไม่ ได้ ฆ่า ไม่ มี บาป ก็ ส่วน คน ซื้อ ของ ๆ พวก โจร ไว้ เหตุ ไฉน ท่าน จึ่ง ไป เอา ตัว มา ชำระ ปรับ โทษ ว่า สมคบ โจร ซึ่ง ท่าน ทำ กงเต็ก ไป เอา เพท เขา ผู้อื่น มา ถือ พระบาฬี์ ของ ท่าน ก็ เหน จะ ไม่ จริง ท่าน จึ่ง ได้ ไป เอา ธรรม เนียม เขา ผู้ อื่น มา ถือ ซึ่ง พระบาฬี์ นั้น กล่าว ว่า พระ สมณะโคดม เปน พระเจ้า แล้ว ท่าน ได้ สร้าง บารมี ๔ อสง ไขย ใคร คน ไร เปน ผู้ จด จำ จึ่ง ได้ รู้ แล้ว รู้ ว่า ท่าน ไป ตกนรก อยู่ หลาย สิบ ปี่ ใคร คน ไร ไป ช่วย ท่าน ๆ จึ่ง ได้ ขึ้น มา ท่าน ไป ตก นรก เอง ฤา มี คน ผลัก ท่าน ท่าน ขึ้น มา คือ มี คน ช่วย ท่าน ฤา ท่าน ขึ้น มา เอง ท่าน คง จะ มิ คำ แก้ ตัว ว่า กุศล แล อะกุศล ท่าน ก็ ย่อม รู้อยู่ ว่า กุศล อะกุศล ไม่ มี เนื้อ ไม่ มี ตัว ไม่ มี รูป ไม่ มี กาย จะ มา ทำ อะไร กับ ใคร ได้ เพราะ บาฬี์ กล่าว เหลว ไหล กฎหมาย จึ่ง ได้ เปน สำนวน ชี้ การ ไม่ ขาด แล้ว ยัง อวด ตัว ว่า ข้า ถือ ศาสนา พระ โคดม ถือ จริง ดอก แต่ ไม่ มี ความ เชื่อ ความ รัก ความ ไว้ ใจ เปน แต่ ถือ ด้วย ปาก ท่าน อย่า เพ่อ อวด ตัว มี กระทู้ มา ถาม ถึง คฤศ ศาสนา ท่าน ต้อง จัด แจง ไล่ เลียง ใน บาฬี์ ของ ท่าน คือ ใคร เปน ผู้ ตบ แต่ง เขียน ไว้ คำ สอน นั้น จึ่ง ได้ มี เท็จ มาก กว่า จริง คึด ใน พระ บาฬี์ ว่า พระ สมณะโคดม ไป เที่ยว โปรด สัตว คือ บิณฑบาตร ผู้ ใด เอา ของ ไป ใส่ บาตร ท่าน ก็ โปรด ผู้ นั้น ไป สวรรค์ นิพาน ถ้า แม้น ผู้ ใด ไม่ เอา ของ ไป ถวาย ท่าน เหน ท่าน ก็ จะ ไม่ โปรด ก็ ถ้า อย่าง นั้น ท่าน จะ มิ เปน คน มัก ได้ ฤา เพราะ พระ บาฬี์ กล่าว คำ สั่ง สอน อย่าง นี้ ก็ เหมือน กับ สอน ให้ มนุศย รับ สิน บน เหมือน กัน ถ้า แม้น ใคร ไม่ ให้ สิน บน ความ คน นั้น ก็ คง ต้อง แพ้ ถ้า แม้น ให้ สิน บน ความ แพ้ ก็ คง ชะนะ อยู่ เอง เรา ไม่ ได้ กล่าว เท็จ เลย ถ้า ยัง มี ความ สงไสย ว่า ไม่ จริง ดั่ง กล่าว ก็ ขอ ให้ สืบ ถาม คน ทั้ง บ้าน ทั้ง เมือง ดู ก็ คง ได้ รู้ ความ จริง ถ้า ไม่ จริง ดัง กล่าว แล้ว พระบาท สมเด็จ พระเจ้า อยู่ หัว ที่ ไหน จะ ได้ ทรง ตั้ง ศาล ยุติธรรม เดี๋ยว นี้ เรา จับ ตัว เท็จ ใน พระ บาฬี์ ได้ แล้ว คือ โลกย นี้ พระ ผู้ เปน เจ้า สร้าง ชื่อ ยะโฮวา แต่ ใน บาฬี์ ว่า โลกย์ เกิด เอง พระ สมณะโคดม เปน มนุศย บาฬี์ ว่า เปน พระ เจ้า เทวดา จิตัง หา รูป กาย มิ ได้ ใน บาฬี์ ว่า มี รูป กาย เหมือน กับ มนุศย บาฬี์ กล่าว ถึง เทว โลกย์ กล่าว ถึง สร้าง มนุศย กล่าว ถึง มะโน จิตร มนุศย กล่าว ถึง กุศล อะกุศล กล่าว ถึง พระเจ้า บัญญัติ กล่าว ถึง พระ ไตรปิฎก กล่าว ถึง เวียน เกิด เวียน ตาย กล่าว ถึง ฆ่า สัตว ตัด ชีวิตร กล่าว ถึง พระ ธาตุ พระ เจดี่ย พระ สะถูป พระศรี มหาโพธิ์ พระบาท กล่าว ถึง พระ สมณะ ชี สงฆ วัด วา อาราม กล่าว ด้วย ความ มรณภาพ กล่าว ถึง สุขุติ ภุม คือ สวรรค์ ทุกข ติ ภุม คือ นรก สอน ทาง ภาวนา ซ่ง มี อยู่ ใน พระ บาฬี ล้วน แต่ คำ เท็จ ทั้งสิ้น ซ่ง คำ สอน อย่าง นี้ แล้ว จะ เอา ยุติธรรม มา แต่ ไหน ฤา ท่าน สงไสย ว่า ข้าพเจ้า แกล้ง พูด ไล่ ความ ข้าพเจ้า จะ เอา บาฬี ของ ท่าน เอง ออก ชี้ แจง ให้ ท่าน ดู ให้ ท่าน ฟัง ท่าน จึ่ง จะ รู้ ว่า บาฬี นั้น กล่าว ล้วน แต่ คำ เท็จ ถ้า ท่าน หลง เชื่อ บาฬี ที่ ไหน ท่าน จะ มี ช่อง เอา ตัว รอด เปน เหตุ เพราะ ท่าน ยัง ไม่ รู้ ใน คฤศ สาสนา ท่าน จึ่ง ได้ ติเตียน คฤศ สาสนา ว่า ไม่ เปน ยุติธรรม ซ่ง ติเตียน นั้น ติเตียน คำ สอน นั้น ผิด มิ ใช่ จะ ยก สาสนา ที่ ถือ นั้น ไป กด ขี่ ข่มเหง ของ ชาว ลังกา การ ไม่ เปน เช่น นั้น ท่าน จง ตรอง ดู ดี ๆ คฤศ สาสนา กับ สาสนา ของ ท่าน ผิด กัน ไกล กัน หนัก หนา เหน ว่า ท่าน ถือ ผิด จึ่ง ได้ ออก จดหมาย เหตุ เตือน สะติ สั่ง สอน ถ้า คฤศ สาสนา ไม่ จริง คน ชาว ยุโรป ที่ ไหน จะ มี ปัญญา นา ๆ ประเทศ ที่ ไหน จะ อ่อน น้อม ยอม กลัว ถ้า สาสนา พระ โคดม จริง เที่ยง แท้ แล้ว เหตุ ไฉน จึ่ง ไม่ ออก ไป นา ๆ ประเทศ เที่ยว สั่ง สอน คน ของ ท่าน เอง ก็ ไม่ มี ใคร เชื่อ ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า มา อยู่ ใน เมือง สยาม ประมาณ ยี่ สิบ ปี เศษ มา แล้ว ได้ สังเกต การ เจริญ บ้าน เมือง ไทย ก็ มี อยู่ บ้าง เล็ก น้อย เปน อย่าง ที่ ไม่เปน แก่น สาร แก่ บ้าน เมือง คือ เหน แต่ ผู้ มี เงิน สร่าง บ้าน เรือน งด งาม อย่าง คล้าย ๆ ยุโรป กับ เกบ เอา เงิน ภาษี แก่ ราษฎร นั้น ก็ แขง แรง กว่า แต่ ก่อน หลาย ๆ เท่า ครั้น ข้าพเจ้า พิเคราะห์ ดู เรื่อง เงิน ภาษี ที่ พวก จีน ผูก ขาด ตัด ตอน ไป ทำ นั้น ได้ เงิน มาก ก็ จริง แล แต่ ทว่า ปัญญา ไทย สู้ จีน ไม่ ได้ ดอก จีน เจ้า ภาษี เขา ก็ รู้ แน่ ว่า เงิน ภาษี ขิ้น เท่า นี้ เท่า นั้น ขาด ทุน แน่ แต่ ว่า ถึง ขาด ทุน เขา ก็ ทำ ถ้า ขาด ทุน สัก สอง ร้อย ชั่ง ได้ เปน นี่ หลวง สัก แปด เก้า ร้อย ชั่ง ก็ ไม่ เปน ไร เงิน หลวง เรื่อง ภาษี ไม่ มี ดอก เบี้ย ถึง ขาด ทุน สัก สอง สาม ร้อย ชั่ง ได้ เงิน หลวง ไว้ ใช้ สัก ห้า หก ร้อย ชั่ง ก็ เปน กำไร อย่าง เอก อยู่ เอง ราคา ค่า ตัว เจ๊ก ที่ เปน เจ้า ภาษี นี่ ที่ เมือง จีน ถ้า จะ จ้าง รบ ทัพ เอา ชีวิตร แลก เงิน ก็ ได้ แต่ ร้อย เหรียน เท่า นั้น เอง ถึง จะ เร่ง เงิน หลวง ให้ เจ๊ก ตาย เจ๊ก ก็ ได้ เงิน ห้า หก ร้อย ชั่ง ไว้ สำรับ ทำ ตึก แล ซื้อ ที่ นา ไว้ ที่ เมือง จีน แล ใน เมือง ไทย บ้าง ถึง จะ จำ ตรวน เร่ง เงิน หลวง ให้ จน เจ๊ก ตาย เจ๊ก ก็ ไม่ เสีย ใจ เพราะ เจ๊ก ได้ เงิน ไว้ สำรับ เลี้ยง ครอบ ครัว บริบูรณ อยู่ แล้ว เจ๊ก จะ กลัว ทำ ไม คิด ไป คิด มา หน้า สัง เวช ไทย เสีย จริง ๆ ดู ๆ เหมือน ไทย หา ปัญญา มิ ได้ ไม่ คิด รับ ทำ ภาษี อย่าง จีน นั้น บ้าง เลย ฤา ว่า ไทย ไม่ สงเคราะห ไทย ดอก กระมัง กำ ดู ๆ ก็ เหน จริง ว่า ไทย ไม่ สงเคราะห ไทย นั้น และ ข้าพเจ้า เหน ว่า ถ้า ผู้ ใหญ่ ไทย สงเคราะห ไทย ให้ ทำ ภาษี เช่น พวก จีน ถึง ไทย จะ เปน หนี้ หลวง เงิน ของ หลวง ก็ จำ จะ ตก อยู่ ใน เมือง ไทย ทั้ง สิ้น แต่ พิเคราะห ดู ทุก วัน นี้ เหมือน ราษฎร ไทย ตก อยู่ ใน ที่ เสื่อม ข้าพเจ้า เหน แต่ เดิม นักเลง ไทย มัก ข่มเหง จีน ที่ เดิน ตาม ถนน แต่ ทุก วัน นี้ กลับ กลาย นักเลง จีน ผู้อาไศรย กลับ ข่มเหง ไทย นักเลง ซึ่ง เปน เจ้า ถิ่น ทั้ง โปลิศ ก็ เสื่อม ลง ด้วย นี้ ก็ สม ว่า ราษฎร ไทย เสื่อม กำลัง จริง แล้ว ขอ ท่าน เอไดเตอร โปรด เอา ความ เหน ทั้ง นี้ ลง สยาม ไสมย เพื่อ ว่า ท่าน ผู้ ใหญ่ คน ไทย จะ อ่าน เข้า ใจ ความ เหน ได้ บ้าง ๚ะ

๏ กรุง ปารีศ วัน เสาร์ เดือน อ้าย แรม ห้า ค่ำ ทั้ง เซเนด แล แจมเบอร์ ออฟ เดปุตี้ เหน ชอบ รับ โดย ยอม ให้ กู้ เงิน สำหรับ การ ที่ ประเทศ ตอนกวิน แล เกาะ มะดะแคกการ ๚ะ

๏ กรุง ปารีศ วัน พุฒ เดือน อ้าย แรม เก้า ค่ำ พวก มินิซตรี่ ขอ ลา ออก จาก ราช การ มองซิเออร์ บริซโซน์ แขง ใจ ทำ ดัง นี้ เพราะ พวก แจมเบอร์ ออฟ เดปุตี ขัด ขวาง รบ กัน นัก มองซิเออร์ แครวี่ ไม่ สู้ เต็ม ใจ ยอม แล ได้ เชิญ มองซิเออร์ เฟรเนต รับ ธุระ จัด ตั้ง มินิศ ตรี่ ขึ้น แต่ ท่าน ไม่ สู้ พร้อม ใจ ใน การ ๚ะ

๏ กรุง ปารีศ วัน อังคาร เดือน อ้าย แรม แปด ค่ำ มอง ซิเออร์ ยุลี่ เครวี่ ได้ ตำแหน่ง เปน เปรไซเดนต์ อีก เจด ปี คน เปน อัน มาก ได้ เลือก ตั้ง อีก เปน แมเยอไรติ ใหญ่ แต่ ใน พวก ปรึกษา ราชการ ข้าง ขวา นั้น หา ได้ โวด ไม่ ๚ะ

๏ เมือง ไกโรวัน พฤหัศบดี เดือน อ้าย แรม สิบ ค่ำ พวก บริติช รุก ตี พวก กระบถ ๆ แตก ยับ เยิน ที่ เมือง คิน เนคะ แล ได้ เอา เมือง ไว้ ด้วย ๚ะ

๏ พวก กระบถ ล้ม ตาย เปน อัน มาก ฝ่าย พวก บริติช นาย ทหาร ตาย คน หนึ่ง แล ยี่สิบ คน ถูก อาวุธ มี บาด แผล ๚ะ

๏ เมือง กัลกัตะ วัน เสาร์ เดือน อ้าย แรม สิบสอง ค่ำ คอเวินแมนต์ อินเดีย แจก หมาย ประกาศ ออก แล้ว แจ้ง ความ ให้ รู้ ทั่ว กัน ว่า ประเทศ พม่า เหนือ ติจ ต่อ ขึ้น อยู่ ใน บริติช เอมไปร์ แล้ว ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า ผู้เจ้า ของ ที่ ขอ แจ้ง ความ ให้ ท่าน ทั้งหลาย ทราบ ด้วย ข้าพเจ้า จะ ขาย ที่ บ้าน ที่ สวน แห่ง หนึ่ง มี เรือน ปั้น หยา ด้วย ที่ นั้น กว้าง ไป ตาม แม่ น้ำ ๓ เส้น สูง ขึ้น ไป ๓ เส้น ตั้ง อยู่ ตรง วัด คลอง ภุม ข้าม ใต้ ปาก ลัด ใน สวน นั้น มี ผล ไม้ ต่าง ๆ ถ้า ท่าน ผู้ ใด จะ ต้อง การ ขอ เชิญ ไป หา ไถ่ ถาม ที่ บ้าน คุณ พลอย อยู่ หลัง บ้าน หลวง บำรุง ราชากร เถิด (๕ ห) ๚ะ

๏ นาย ห้าง ชักรูป คือ แฟรนซิซ จิตร ขอ แจ้ง ความ ว่า บุตร นาย ทองดี ได้ ไป เรียน วิชา ชักรูป อย่าง ใหม่ อย่าง ละเอียด ที่ เคย ใช้ ใน ประเทศ ยุโรป ใน ทุก วัน นี้ ครู ของ นาย ทองดี นั้น คือ นาย ห้าง เฮิรน์ บินกิ แอน กินเดอร์แมน เปน ชั่ง ชัก รูป อย่าง ดี อย่าง เอก ใน ประเทศ เยอรแมนี่ ห้าง ชัก รูป ของ แฟรนซิซ จิตร นั้น บัด นี้ ด้วย เครื่อง ใหม่ เครื่อง วิเศษ ชัก รูป ทั้ง ของ เดิน ทั้ง ของ ตั้ง นั้น ได้ คล่อง แล เร็ว ถ้า ท่าน ทั้งหลาย จะ ต้อง การ พิมพ์ รูป ต่าง ๆ เปน ลาย เส้น หมึก แล สี ต่าง ๆ ตาม ทำเนียม ที่ ใช้ พิม หนังสือ นั้น นาย ห้าง นี้ จะ รับ ทำ ให้ สำเรจ เหมือน แบบ ตัว อย่าง ที่ ท่าน จะ เขียน ส่ง มา ให้ นั้น ราคา ค่า จ้าง นั้น จะ เรียก เอา แต่ สม ควร ตาม รูป เล็ก รูป ใหญ่ ท่าน ทั้งหลาย อัน อยู่ ฟาก แม่ น้ำ เจ้า พระยา ข้าง ตะวัน ออก ถ้า ทิ้ง หนังสือ มา ทาง ไปรสนีย์ บอก เวลา ที่ ท่าน จะ มา ถึง ห้าง มิศเซอรี บี คริม แอน โก ที่ ปาก คลอง ตลาด คง ให้ เรือ ไฟ ไป คอย รับ ท่าน มา ส่ง ที่ ห้าง ชัก รูป ไม่ ต้อง เสีย ค่า เดิน สาน ข้าม ฟาก เลย ๚ะ

๏ แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน ยี่ ขึ้น สอง ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๗ ปี ระกา สัปตศก (๔ ห) ๚ะ

๏ แจ้ง ความ ให้ ท่าน ทั้งหลาย ทราบ ทั่ว กัน ว่า ต้น ทาง เดิน ไป ที่ ถนน สี่ลม ที่ ตึก คุณ เวด เก่า มี ห้อง ที่ น่า ตึก เบ็ด สำหรับ รักษา คน เจ็บ ที่ เปน โรค ต่าง ต่าง ถ้า ท่าน ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด อยาก จะ เข้า ไป ข้าง ใน รักษา เชิญ ถาม แล ไป ได้ ทุก ๆ เวลา เมื่อ ต้อง การ ยา ฤา จะ ให้ ดู โรค ที่ เจ้า พนักงาน หมอ อยู่ ที่ ตึก นั้น แล ค่า ธรรมเนียม ยา แล รักษา โรค จะ คิด เอา แต่ ราคา ภอ สมควร กับ คน ที่ มี อัน จะ กิน แต่ คน จน นั้น จะ ให้ ทาน ๚ะ ๏ จะ เบิด โรง ยา ทุก ๆ วัน ตั้ง แต่ เวลา เช้า โมง ๑ จน ถึง ๓ โมง เช้า ท่าน ที่ ไม่ อยาก จะ ให้ รักษา ที่ โรง ฮอสบิตเตล ( คือ โรง ยา ) ให้ คน มา บอก อาการ ที่ เปน โรค แล ขอ ยา ก็ ได้ จะ คิด เอา ราคา กับ ท่าน ผู้ ที่ มี อัน จะ กิน ค่า ยา แล รักษา บ้าง เล็ก น้อย แต่ คน จน นั้น จะ ไม่ คิด เอา จะ ให้ เปน ทาน ๚ะ

๏ จะ ปลูก ฝี ทุก ๆ วัน เสาร์ ขอ เชิญ ท่าน ผู้ อยาก ปลูก ฝี มา หา ตั้ง แต่ เวลา เช้า โมง ๑ จน ถึง เวลา ๓ โมง เช้า แล จะ คิด เอา คน หนึ่ง แต่ ราคา สอง สลึง เว้น แต่ คน จน จะ ไม่ คิด เอา เลย ๚ะ

๏ ถ้า อยาก จะ รู้ ความ เลอียด ขอ เชิญ ท่าน มา หา มิศเตอ์ ดาวิน ผู้ เปน คน จัด แจง ดู แล ใน โรง ยา นี้ เถิด ( จ ห ) ๚ะ

คราว แรก ๑๐ บันทัด ฤๅ น้อย กว่า ๑๐ บันทัด ๗ บาท ๒ สลึง คราว แรก ทุก บันทัด เกิน ๑๐ บันทัด คิด เอา บันทัด ละ ๓ สลึง ถ้า จะ ลง กว่า หน หนึ่ง จะ เรียก เอา ครึ่ง ราคา ที่ ว่า มา แล้ว นั้น

แถว เท่า แถว น่า ใน แถว หนึ่ง จะ เรียก เอา ปี ละ ๔๐๐ บาท ซีก แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๑๒๐ บาท เสี้ยว แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๘๐ บาท

๏ เปน ภาษา อังกฤษ บอก วัน เดือน ฝรั่ง จีน ไทย บอก ให้ รู้ เลอียด ว่า ดวง อาทิตย์ อยู่ เหนือ ฤๅ ใต้ กลาง โลกย ทุก วัน เท่าไร ตลอด ปี ให้ รู้ ว่า สูน ไส้ กลาง ดวง อา ทิตย์ ดู โต เล็ก เท่าไร ทุก วัน ให้ รู้ ว่า เวลา เที่ยง แล เวลา ตาม เงา แดด คลาด กัน วัน ละ เท่าไร ให้ รู้ ว่า เว ลา น้ำ ขึ้น น้ำ ลง ที่ กรุง เทพ ทุก วัน แจ้ง ให้ รู้ ถึง การ อื่น เปน อัน มาก อัน ควร คน ทั้งปวง จะ รู้ ถ้า ไม่ รู้ เขา จะ นินทา ว่า คน โง่ ประนินทิน นี้ ราคา ถูก เล่ม ละ สี่ บาท เท่า นั้น เชิญ มา ซื้อ ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม มี ถึง แปด ปี ถ้า ต้อง การ ได้ ตั้ง แต่ คริศ ศักราช ๑๘๗ ถึง ๑๘๘๕ ครบ แปด ปี ( จ ห ) ๚ะ

๏ เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย มี ความ ปราถนา จะ ให้ ออก สอง อย่าง อย่าง หนึ่ง จะ ให้ ออก ทก วัน เว้น แต่ วัน อาทิตย อีก อย่าง หนึ่ง ให้ ออก เจด วัน ครั้ง หนึ่ง เสมอ มิ ให้ ขาด เมื่อ คน ทั้ง ปวง ตั้ง ใจ ซื้อ เปน อัน มาก คง สำ เร็จ การ คง ได้ อ่าน หนังสือ จดหมาย เหตุ ราคา ถูก ๆ ด้วย แล ตั้ง แต่ นี้ ไป จะ ออก จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย นี้ เดือน ละ สี่ คราว ไป ก่อน ๚ะ

๏ สยาม ไสมย ที่ จะ ออก พลาง เดือน ละ ๔ หน นั้น จะ ขาย ปลีก ฉบับ ละ สลึง

๏ ถ้า รับ เอา ตลอด ปี แล้ว ใช้ เงิน ล่วง น่า ราคา ปี ละ หก บาท คือ ห้า สิบ สอง ฉบับ ถ้า มา รับ ไป จาก โรง พิมพ์ ถ้า จะ ให้ ส่ง ถึง บ้าน อาไศรย ไปรสนีย์ ต้อง เสีย ปี ละ หก บาท สาม สลึง สี่ อัฐ ๚ะ

๏ ค่า บอก ถึง คน เกิด คน ตาย ฤา ทิ้ง ห้าง ขาย ของ ถึง การ เลล้ง แล ของ ซึ่ง จะ ขาย นั้น ฤา บอก ความ ของ คน ซึ่ง จะ หา การ ฤา แจ้ง ความ ต้อง การ ของ ตัว จะ คิด ค่า ลง ตาม ว่า แล้ว นั้น ๚ะ

๏ ถ้า คน จะ เข้า กัน ซื้อ ถึง หก ฉบับ จะ คิด เอา แต่ ค่า ห้า ฉบับ คือ จะ ยก ให้ หนึ่ง ใน หก ๚ะ

๏ จดหมาย เหตุ นี้ เจ้า ของ จะ ส่ง แต่ เพียง เปน แห่ง ๆ ผู้ ซื้อ ต้อง ไป รับ ใน ตำบล ต่าง ๆ ซึ่ง จะ หมาย ไว้ นั้น

๏ ที่ บ้าน แม่ เปรม ที่ วัด เกาะ แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ แพ นาย เทพ ตรง ข้าม ปาก คลอง บางหลวง ที่ ขาย เครื่อง แก้ว แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ ตึก แม่ แพ ที่ สี่กัก เหนือ เสา ชิงช้า แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ โรง พิมพ์ บาง คอแหลม แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ จะ ส่ง ทาง ไปรสนีย์ ถึง บ้าน ถ้า บ้าน อยู่ ใน เขตร ทาง ไปรสนีย์ นั้น แต่ ผู้ ซื้อ หนังสือ นี้ ต้อง เสีย เงิน ค่า หนังสือ ค่า ไปรสนีย เสร็จ ก่อน จึ่ง จะ ส่ง ทาง นั้น ได้ แต่ ต้อง บอก ชื่อ ตำ บล บ้าน ถนน แล คลอง นัมเบอ ที่ อยู่ นั้น ให้ แน่ ด้วย ฯะ

๏ เพราะ คน ที่ ซื้อ อ่าน นั้น มาก เจ้า ของ รับ ส่ง ทุก แห่ง ไม่ ได้ จะ ส่ง เปน แห่ง ๆ ไป พลาง ให้ ผู้ ซื้อ นั้น ไป รับ ทุก คราว ออก ณะ ตำบล อัน อยู่ ใกล้ เคียง บ้าน ผู้ ซื้อ นั้น เถิด หนังสือ นี้ จะ ออก ทุก วัน พุฒ ตลอด ปี เมื่อ จัด ส่ง ถึง ตำบล อื่น แล้ว จะ บอก ให้ รู้ ด้วย ฯะ

๏ หนังสือ ต่าง ๆ อัน มี ขาย ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม ฯะ

๏ มี หนังสือ เปน เรื่อง พระเยซูศาสนา แล หนังสือ ต่าง ๆ สำหรับ สอน เด็ก ให้ อ่าน หนังสือ ไท แล หนังสือ อังกฤษ ออก มี หนังสือ สำหรับ สอน วิชา คิด เลข สอน ให้ รู้ ถึง ตำรา ดาว แล มี หนังสือ สำหรับ สอน ใจ ให้ รู้ ขนบ ธรรมเนียม จะ ได้ เปน คน เรียบ ร้อย แล จะ ได้ เปน คน แต่ง หนังสือ เปน เรื่อง ราว เปน บท กลอน หนังสือ อ่าน เล่น ก็ มี มาก หลาย อย่าง หนังสือ ต่าง ๆ นั้น คือ ฯะ

๏ ก ข ก กา ปถม ก กา ไท กา กับ สุนักข์ แล นกยาง กากี คำ ฉันท์ แล คำ กลอน กฤษนา สอน น้อง ขันธ วิภังค์ นี่ ตำรา ยา เกล็ด พระ คริษวงษ ตาม มัดธาย แล ตาม โยฮัน เปน เรื่อง ใน พระ คัมภีร์ พระ เยซู สาสนา จันทะ โครพ จินดามณี พระยาฉัททัน ซุยถัง ตำราดาว ตำรา คิด เลข อย่าง ใหม่ ทิพสังวาล นิราศ เกาะ จาน นิราศ เมือง แกลง นิราศ โคราช นิราศ ฉถาง นิราศ ชม ตลาด นิราศ วัด เจ้า ฟ้า นิราศ เดือน นิราศ พระ แท่น ดง รัง นิราศ ทวาราวดี นิราศ นรินทร์ นิราศ พระ บาท นิราศ พระ ปถม นิราศ เมือง เพ็ชร นิราศ อิเหนากับนิราศภูเขา ทอง นกกระ จาบ เบญมาศทอง ปถม มาดา อัง กฤษ บุจฉา แล วิสัชนา ใน ศาสนา แท้ จริง เพ็ชพงกุฏ พระยไภยมณี พระ สมุท ราชาธิราช มงคลทิปนี่ แปลเปน สุภาสิต สอน หญิง มายา สัตรี ลักษณวงษ สวัสดิ รักษา บัญญัติพระ ร่วง ภาลี สอน น้อง ลักษณ ภรรยา เจ็ด สถาน กฤษนา สอน น้อง ลักษณ บุตร สาม สถาน วงษสวรรค์ เสภา คือ ขุนช้าง ขุนแผน สิงหไกรภพ สังข ทอง คือ เจ้าเงาะ สิบ สอง เหลี่ยม สุภาสิต ต่าง ๆ คือ โลกนิตย ขงจู มงคลทิปนแปล สุภาสิต สอน หญิง แม่ ม่าย สอน ลูก สุภาสิต สอน เด็ก สุภาสิต พระร่วง สุภาสิต โคลง สมุท จะ หัด อังกฤษ อุณรุท อิเหนา รามเกียรติ พงษาวดาร ขุนหลวงหาวัด ถม อากาศ ทำนาย ฝัน ตราซูทอง คำ เตือน สติ พงษาวดาร บูราณ พระ สี่ เสาร อุไทย จดหมายเหตุ เมือง พม่า

๏ หนังสือ ภาษาสยาม ต่าง ๆ มี ขาย ที่ โรงพิมพ์ บางคอแหลม นี้ เมื่อ ขาย ปลีก มี ราคา ตี พิมพ์ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม ธรรมเนียม นั้น คือ ว่า ถ้า สมุดไทย เล่ม ๑ เปน อักษร พิมพ์ เล็ก คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ บาท ถ้า เปน อักษร พิมพ์ ใหญ่ คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง เฟื้อง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ หก สลึง ถ้า ใบ ปก แขง คิด ราคา ใบ ปก อีก เล่ม ละ บาท ถ้า ท่าน ทั้ง หลาย จะ ซื้อ หนังสือ ที่ ละ มาก ๆ จบ ทุก เรื่อง ที่ มี ใน โรง พิมพ ฤา ถ้า ลูกค้า วานิช จะ ซื้อ ที่ ละ มาก ๆ สำ หรับ จะ ตั้ง โรง ขาย หนังสือ จะ ลด ราคา ร้อย ยี่สิบ บาท จะ คิด เอา แต่ ร้อย บาท ถ้า ไม่ ถึง เพียง นี้ จะ จัด ว่า ซอ ปลีก กัน ก็ คง ขาย ตาม ราคา ปลีก อัน บอก ไว้ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม นั้น แล ถ้า จะ มา ซื้อ หนังสือ ที่ โรงพิมพ์ นี้ ต้อง ใช้ เงิน สด ขาย เชื่อ ไม่ ได้ ตั้ง แต่ นี้ ไป เปน อัน ขาด