๏ ความ ใน กิจ ๔ ที่ ๓ ว่า กิจนัง ลัทธรรม มัศสะ วะ นัง ว่า ยาก นัก ที่ จะ ได้ ฟัง ธรรม คำ ส่อน ของ พระ สัมมา สัมพุทธ เจ้า เพราะ เหตุ ที่ เปน สูญ กับ ไป เสี่ย เปล่า ไม่ มี พระ พุทธ เจ้า มา ศรัส ใน โลกย์ ก็ มาก นัก ถึง จะ มี นักปราช แสดง ธรรม คำ สั่ง ส่อน บ้าง ใน บาง คาบ บาง ไสมย์ ก็ แสดง ได้ แต่ ทาง มนุษย์ ทาง สวรรค์ ทาง พรหม เท่า นั้น ทาง พระ นิพาน หา มี่ สาสดา องค์ ใด แสดง ได้ ไม่ ประการ หนึ่ง ถึง โดย พระ สัมมา สัมพุทธ เจ้า มา อุปบัติ บังเกิด แล้ว ใน โลกย์ ก็ จริง แต่ มนุษย์ ทั้ง หลาย ไป เกิด เสีย ใน ประ เทศ ที่ เขา ไม่ ถือ พระ พุทธ สาสนา ฤา เปน ใบ้ บ้า หนวก ฤา มี ทิฐิ วิปริต เห็น ผิด จาก สภาพ ที่จริง ที่ แท้ ไม่ ได้ ซึ่ง ความ เชื่อ ก็ ตก เปน อาภัพ สัตว ไป สั้น ใจ ความ แต่ เพียง เท่า นี้ ยัง มี เนื้อ ความ ใน กิจ ที่ ๔ ต่อ ไป อีก ๚ะ

๏ ความ ใน กิจ ๔ บท ที่ ๔ ว่า กิจโฉ พุทธานัง อุปา โท ว่า ยาก นัก ที่ พระพุทธเจ้า จะ ได้ บัง เกิด ขึ้น ใน โลกย์ เมื่อ เกิด ขึ้น แล้ว ใน ไสมย์ กาล ครั้ง ใด คราว ใด ก็ เปน ประโยชน์ ที่ สัตว จะ พึ่ง ประสงค์ ๓ ประการ คือ ทิฐะ ธรรม มิกะ ประโยชน์ ๆ ใน ชาติ นี้ ฉเภาะ น่า อย่าง หนึ่ง สัมปรา ยิกะ ประโยชน์ ประโยชน์ ใน ประระ โลกย์ เบื้อง น่า แต่ ตาย ไป แล้ว หนึ่ง ประระ มัทถะ ประโยชน์ ๆ อย่า ยิ่ง คือ ดับ ขันธ์ ดับ ธาตุ ดับ เกลศ ไม่ มี สาสดา ใด ใน โลกย์ นอก จาก พระ สัมมา สัมพุทธเจ้า จะ แนะ นำ สั่ง ส่อน ได้ เพราะ ว่า นับ ล่วง ไป ถึง ๕๐ กับ แล้ว มี พระ พุทธเจ้า บัง เกิด ขึ้น ใน โลกย์ ๗ พระ องค์ ทั้ง พระ สมมะณะ โคดม พระ องค์ นี้ เท่า นั้น โดย จะ มี ความ สงไสย ว่า จะ มี อย่าง ที่ กล่าว มา นั้น จะ จริง ฤา มิ จริง ก็ ไม่ รู้ ถ้า กระ นั้น ควร จะ คิด ดู ประเภท ธรรม ที่ นักปราช นำ สืบ สืบ กัน มา คือ พระ สุต พระ วิใน พระ ประมัก จัด เปน กอง ขัน ๕ อายัตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘ อินทรี ๒๒ ปะฏิจจะ มุบาท ๑๒ อริย สัจ ๔ ธรรม เหล่า นี้ ถ้า ไม่ ใช่ พระ สัมมา สัม พุทธเจ้า ก็ ไม่ อาจ แสดง ได้ ก็ ถ้า ท่าน ผู้ ใด แสดง ได้ ท่าน ผู้ นั้น ต้อง อาไศย์ บุญ บาระมี มา ใน ปุเร ชาติ มาก มาย จึง จะ มี ปัญญา ความ รู้ เช่น นั้น ได้ จึง ควร เหน จริง ว่า ยาก นัก ที่ จะ เกิด พระ พุทธเจ้า ขึ้น ได้ ดู แต่ สัตว ทั้งหลาย ว่า แต่ มนุษย์ ที่ ตา เหน เอา แต่ คน ใน ประเทศ ไทย ว่า แต่ สันฐาน กลาง ๆ จัด เอา แต่ พวก มิกชันนารี อย่าง ท่าน พระ ครู เจ้า เอไดเตอร์ ผู้ เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย์ นี้ แต่ ที่ ท่าน มา ใน เมือง ไทย แต่ ท่าน สิ้น ชีพ ล่วง ไป หมด ไป เสีย ก็ หลาย ท่าน หนัก หนา อยู่ แล้ว ข้าพเจ้า อายุ ก็ มาก ถึง เพียง นี้ แล้ว ก็ ไม่ ได้ เหน ท่าน พระ ครู เจ้า องค์ ใด จะ มี ความ อุส่าห์ เรียบ ร้อย หมด จด ปราศ จาก ความ ร้าย ซึ่ง เปน โทษ ใน โลกย์ นี้ กับ ทั้ง โลกย์ น่า เหมือน อย่าง ท่าน พระ ครู เจ้า เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย์ นี้ เลย จึง เปรียบ เหน ว่า ยาก ที่ สุด ที่ พระ สัมมา สัมพุทธเจ้า ของ เรา ทั้งหลาย นี้ จะ อุบะ บัติ เกิด ขึ้น ใน โลกย์ ตะละ ครั้ง ละ คราว ควร ที่ นักปราช แล ผู้ มี ปัญญา จะ ตรึก ตรอง ค้น คว้า หา อุบาย ไต่ ไป ตาม ทาง ให้ สม ควร กับ ธรรม ของ สัมมา สัมพุทธเจ้า ที่ พระ องค์ ทรง ประทาน ไว้ โดย เคารพ ด้วย ความ ไม่ ประมาท เถิด ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า คน กลาง ได้ อ่าน ได้ ฟัง จดหมาย เหตุ ของ ท่าน เอไดตอร์ มี ใจ ความ ว่า พุทธ สาศนา แล คฤศ สาศนา ข้าง พุทธ สาศนา ว่า ท่าน เปน ผู้ รื้อ พระ ธรรม ออก มา สั่ง สอน ประสงค์ จะ ให้ คน ทั้งหลาย รู้ ผิด แล ชอบ แต่ คำ ที่ ว่า ผู้ ใด ทำ ชอบ ก็ ได้ แก่ ตัว ผู้ นั้น ผู้ ใด ทำ ผิด ก็ ได้ แก่ ตัว ผู้ นั้น ความ ข้อ นี้ ฟัง ได้ แต่ ข้อ ซึ่ง ว่า คน ทำ ความ ชอบ เหตุ ไฉน จึ่ง ไม่ มี ผู้ ยก ความ ชอบ ให้ แก่ ผู้ นั้น ผู้ ที่ ทำ ความ ผิด เหตุ ไฉน จึ่ง ไม่ มี เจ้า ของ จะ ลง โทษ เรา เปน คน กลาง จะ ขอ ตัด สิน เปรียบ ให้ ท่าน ผู้ เปน นักปราช ทั้งหลาย ฟัง ใน มนุศย โลกย เรา นี้ ต้อง มี พระ มหา กระษัตร ครอบ ครอง แผ่นดิน แล้ว ก็ ต้อง มี กฎหมาย ถ้า ผู้ ใด ทำ ความ ชอบ ไม่ ล่วง กฎหมาย พระ มหา กระษัตร ก็ ยก ผู้ นั้น ขึ้น เปน ขุนนาง ผู้ ใด ทำ ความ ผิด ล่วง กฎหมาย พระ มหา กระษัตร ก็ ลง โทษ ผู้ นั้น ไป ยัง คุก นักปราช ทั้งหลาย ฟัง เข้า ใจ ฤๅ ไม่ เข้า ใจ คฤศ สาศนา กล่าว ว่า เมือง สวรรค์ มี พระเจ้า แล้ว ต้อง มี คำภีร์ สั่ง สอน ด้วย มนุศย เปน คน บาป ผู้ ใด ทำ ตาม พระ คำภีร์ พระเจ้า ก็ ยก ผู้ นั้น ไป ยัง สวรรค์ ผู้ ใด ทำ ล่วง พระคำภีร์ พระเจ้า ก็ ลง โทษ ผู้ นั้น ไป ยัง นรก ซึ่ง ใน พระบาพี กล่าว ว่า พระ สมณ โคดม เปน พระเจ้า แต่ ท่าน ไม่ เปน ธุระ แก่ มนุศย ทั้งหลาย ผู้ ใด ทำ บุญ ๆ ก็ ได้ แก่ ผู้ นั้น ผู้ ทำ บาป บาป ก็ ได้ แก่ ผู้ นั้น บุญ บาป ก็ ไม่ มี เนื้อ ไม่ มี ตัว เรา จะ ไป นั่ง กลัว ทำ ไม จะ มา ทำ อะ ไร กับ ใคร ได้ คน ซึ่ง ถือ อย่าง นี้ จึ่ง ไม่ ค่อย มี ใคร กลัว บาป ถ้า ถือ ตาม คฤศ สาศนา มี เจ้า ของ ผู้ ลง โทษ ก็ คง จะ ต้อง กลัว บาป ด้วย พระบาพี ไม่ มี เจ้า ของ ใคร ทำ ผิด ทำ ชอบ ก็ ได้ แก่ ตัว ผู้ นั้น เอง ถ้า ผู้ ใด ทำ บุญ ทำ อย่าง ไร จะ ได้ ไป สวรรค์ ผู้ ใด ทำ บาป ผู้ นั้น ไป ตก นรก เอง ฤๅ ถ้า ผู้ ใด ทำ ความ ชอบ พระ มหา กระษัตร ก็ ไม่ ต้อง ยก ผู้ นั้น ก็ เปน ขุนนาง เอา เอง ผู้ ใด ทำ ความ ผิด พระ มหา กระษัตร ก็ ไม่ ต้อง ลง โทษ ผู้ นั้น ก็ ไป ติด คุก เอง ทุก วัน นี้ มี คน ปล้น กัน พระ มหา กระษัตร ลง โทษ เขา ฤๅ เขา วิ่ง ไป ติด คุก เอง ตรอง ดู แต่ เท่า นี้ ก็ รู้ ว่า มี พระเจ้า มี สวรรค์ มี นรก แล้ว เรา คน กลาง จะ ขอ ตัด สิน ข้อ ซึ่ง ว่า นักโทษ กริ่ง บน ไม้ กางเขน พระเจ้า ประสงค์ ให้ พระ วิญาณ ลง มา บังเกิด ประสงค์ จะ ถ่าย โทษ มนุศย พวก ยุดาย พวก ปัจจา มิตร กลัว ว่า สาศนา เท็จ เทียม นั้น จะ เสื่อม สูญ จึ่ง ได้ จับ พระองค์ ไป กริ่ง ไว้ บน ไม้ กางเขน ตาม บันดา พวก มนุศย ที่ ได้ รู้ เห็น จึ่ง ได้ มี ความ รัก ความ เชื่อ ความ ไว้ ใจ ครั้น ท่าน ตาย ไป แล้ว สาม วัน ท่าน ก็ กลับ เปน ขื้น มา แล้ว ท่าน เหาะ ขื้น ไป ยัง อากาศ สานุศิศย์ ทั้งหลาย ห้า ร้อย คน กว่า ได้ รู้ เห็น ถูก ต้อง กับ พระ คำภีร์ ไบเบิล จึ่ง ได้ รู้ แน่ ว่า พระ บุตร องค์ นี้ เปน พระเจ้า เที่ยง แท้ ลง มา สั่ง สอน ให้ มนุศย ทิ้ง บาป ข้อ ที่ ว่า กะได สวรรค์ เรา จะ อธิบาย ความ เปรียบ ให้ ท่าน ฟัง เหมือน กับ สาย รุ้ง กิน น้ำ ลง มา จาก อากาศ ถึง เรา จะ ชี้ แจง สั่ง สอน ท่าน ๆ บาง คน ก็ คง ไม่ มี ความ เชื่อ เปน เหตุ เพราะ เปน คน โง่ ปัญญา อยาบ ของ จริง ไม่ นับถือ ไป นับถือ ของ เท็จ แล้ว ท่าน มี คำ ย้อน ถาม ว่า สวรรค อู่ ที่ ไหน นรก อู่ ที่ ไหน ใน พระบาพี่ ท่าน กล่าว ไว้ ว่า เทวดา อยู่ บน สวรรค เปน ชั้น ๆ นรก ทำ ด้วย เหล็ก พวก ท่าน ก็ ย่อม รู้ อยู่ แล้ว ยัง มี อีก ข้อ หนึ่ง ใน จดหมาย เหตุ ว่า มนุศย ทำ บุญ สร้าง กอง การ กุศล ไว้ เปน อัน มาก เมื่อ จะ ตาย ได้ ความ ร้อน ใจ นิด หนึ่ง ยัง ต้อง ไป เกิด เปน สัตว เดรฉาน ชั่ว พุทธันดร ยัง อีก เรื่อง หนึ่ง ฤาษรี่ สร้าง กอง การ กุศล กรวด น้ำ จน สำเภา สาม เล่า แล่น ได้ กุ้ง ฝอย ติด หนวด ฤาษรี่ ตาย ฤาษรี่ ยัง ต้อง ไป ตก นรก อยู่ หลาย สิบ ปี ฯะ

๏ ยัง อีก เรื่อง หนึ่ง ยาย ชี เย็บ ผ้า เอา เข็ม ไป แทง เอา เล้น ตาย ยายชี ไป เกิด เปน ดาวบศ เล้น ไป เกิด เปน พราน เหตุ ไฉน พระบาพี่ จึ่ง ได้ รู้ อย่างไร ชาว ลังกา จึ่ง ได้ มี ความ เชื่อ พระสมณะโคดม ท่าน เหน ทรัพย์ สิน เงิน ทอง ราช สมบัติ ทั้ง นี้ เปน ของ อนิจจัง ตาย เอา ไป ไม่ ได้ การ จึ่ง ได้ ไป บวช ท่าน เหน ว่า สมบัติ ทั้ง นี้ ช่วย ตัว ไม่ ได้ เหตุ ไฉน ชาว ลังกา ยัง ขื้น จะ เอา ทรัพย์ เงิน ทอง ไป ทำบุญ มัน จะ ได้ บุญ อย่างไร ท่าน ไม่ เอา ปัญญา อัน เลอียด ตรอง ดู พระสมณโคดม ท่าน สอน ให้ เอา ใจ ตั้ง อยู่ ใน ยุติธรรม ท่าน ไม่ ได้ สอน ให้ เอา ทรัพย สิน เงิน ทอง ไป ทำบุญ คน เอา เงิน ทอง ไป ทำบุญ ทำ แล้ว ก็ เสีย เงิน เปล่า เมื่อ ชีวตร ยัง อยู่ เอา ไว้ จะ ได้ ซื้อ กิน เมื่อ ชีวตร หา ไม่ ก็ เปน ของ ผู้ อื่น แต่ เกิด มา เปน คน จะ ต้อง อุปถำภ์ เพื่อน มนุศย์ ด้วย กัน ข้อ ที่ ว่า นัก โทษ บน ไม้ กางเขน ชาว ลังกา รู้ แต่ กระพี้ ไม่ รู้ แก่น ใน สำคัญ ว่า เม็ด ใน แตงโม ดำ ครั้น ผ่า เม็ด แตงโม เข้า ไป จึ่ง ได้ รู้ ว่า เนื้อ ใน นั้น ขาว ถ้า ท่าน อยาก จะ รู้ จริง ฤา เท็จ ท่าน ต้อง ตรอง ดู อย่าง นี้ คือ พวก หมอ อะเมริกัน เข้า มา พึ่ง พระบรม โพทธิ สมภาร ใน พระเจ้า กรุง สยาม ก็ ช้า นาน ประมาณ ๔๐ ปี ๕๐ ปี จะ ได้ กดขี่ ข่มเหง ราษฎร คน หนึ่ง คน ใด ก็ ไม่ มี พระเจ้า แผ่นดิน กรุง สยาม ยัง มี ความ สรรเสริญ ถึง พวก หมอ อะเมริกัน แล้ว อีก ประการ หนึ่ง ชาว อะเมริกัน มี ความเชื่อ ใน คฤศ ศาสนา จึ่ง ได้ เรี่ย ราย เงิน ปี หนึ่ง หลาย พัน ชั่ง ให้ พวก หมอ ออก ไป นา ๆ ประเทศ เที่ยว สั่ง ส่อน คือ เขา ถือ ตาม คำ โอวาท สั่ง ส่อน ของ พระคฤศโต เจ้า ท่าน ว่า รัก ตัว ฉัน ใด ให้ รัก เขา ผู้อื่น เหมือน กับ รัก ตัว ของ ตัว เพราะ การ เปน อย่าง นี้ เขา จึ่ง ให้ หมอ ไป เที่ยว สั่ง ส่อน คน ชาว ลังกา ไม่ มี ปัญญา ตริก ตรอง ใจ ความ ให้ เลอียด คิด เหน ไป ว่า เขา ยก ย่อง ศาสนา ของ เขา ติเตียน ศาสนา ลังกา แท้ จริง พระบาฬี คำ สอน นั้น ล้วน แต่ คำ เท็จ ฟัง ไม่ ได้ เลย แต่ ชาว ลังกา เปน คน โง่ คำ สอน เปน เท็จ สำคัญ ว่า จริง ข้าพเจ้า ผู้ เปน คน กลาง ตัดสิน เหน ความ ดัง นี้ ขอ ท่าน ผู้อ่าน ผู้ ฟัง อย่า ได้ มี ความ โกรธ ซึ่ง จด หมาย เหตุ ครู สมิท ออก ประสงค์ จะ เตือน สติ เพื่อน มนุษย์ ให้ เดิน ทาง ตรง ท่าน อย่า ได้ คิด เลย ว่า ยก ตน ข่ม ท่าน ถ้า ท่าน คิด เหน ว่า ยก ตน ข่ม ท่าน ๆ ตัด สิน ความ ของ ราษฎร เหน จะ ไม่ เปน ยุติธรรม ข้าพเจ้า คน กลาง จะ ขอ อธิบาย ความ ให้ ท่าน ฟัง ด้วย กัน ทั้ง สอง ฝ่าย ท่าน ผู้ ใด อยาก จะ รู้ ศาสนา แท้ จริง ท่าน ต้อง ตรอง อย่าง นี้ ข้าพเจ้า จะ บอก ให้ แก่ ท่าน ของ เท็จ แล้ว สู้ จริง ไม่ ได้ เลย เปน อันขาด เพชร เทียม จะ สู้ เพชร แท้ ที่ ไหน ได้ ทองเหลือง ฤๅ จะ สู้ ทอง คำ ถ้า ตรอง เหน แล้ว ตัด สิน ความ ของ ราษฎร ก็ คง เปน ยุติธรรม คำ ของ พระสมณโคดม ฟัง ได้ แต่ คำ สอน ใน พระบาฬี ฟัง ไม่ ได้ เลย แต่ พวก ท่าน ยัง มี ความ เชื่อ อยู่ ฤๅ ทะ

๏ พระบาท สมเด็จ พระเจ้า อยู่ หัว ทรง พระ กรุณา โปรด เกล้า ฯ ให้ เลื่อน สมเด็จ พระเจ้า น้อง ยาเธอ เจ้า ฟ้า ภาณรังษี สว่าง วงษ ขึ้น เปน กรม พระ ตั้ง แต่ ณวัน อาทิตย เดือน ยี่ แรม ห้า ค่ำ ปี ระกา สัปตศก จุลศัก ราช ๑๒๔๗ ๚ะ

๏ จะ เปน การ จริง ฤๅ ไม่ จริง ไม่ ทราบ ด้วย ว่า มี ข่าว เลื่อง ฦๅ กัน ว่า เจ้า ภาษี ฝิ่น ที่ เมือง นครไชย ศรี เก็บ ภาษี ฝิ่น นอก จาก ท้อง ตรา ที่ พวก ลูก ค้า ไม่ เคย เสีย ตั้ง แต่ เดิม มา บัด นี้ พวก เจ้า ภาษี คัม สมัค พัก พวก ขึ้น ไป ปล้น เรือ โปะ ของ ท่าน ผู้ มี ชื่อ แล้ว จับ เอา คน ที่ เรือ โปะ ไป ได้ คน หนึ่ง โดย อำนาจ ของ เจ้า ภาษี แล เอา ไป ใส่ โซ่ ตรวน ไว้ แต่ พวก ลูก เรือ นอก กว่า นั้น กลัว พา กัน กระโดด น้ำ หนี ไป รุ่งขึ้น อีก วัน หนึ่ง จึ่ง ได้ ข่าว ถึง เจ้า ของ เรือ เจ้า ของ เรือ ก็ พูด ว่า ถ้า เจ้า ภาษี มา ปล้น แล จับ เอา คน ไป ดัง นี้ จำ เปน พวก เรา จะ ต้อง ตระ เตรียม ไป ตี กับ พวก เจ้า ภาษี ครั้น พูด อย่าง นั้น แล้ว ก็ พา กัน ไป เมื่อ ไป ถึง ที่ เจ้า ภาษี พวก เจ้า ภาษี เหน คน เรือ โป๊ะ มา ก็ จัด แจง เอา เครื่อง สัตรา อาวุธ ต่าง ๆ มา ต่อ สู้ พวก เจ้า ภาษี สู้ ได้ เพลง หนึ่ง ก็ พา กัน หนี ไป พวก คน เรือ โป๊ะ ก็ ตรง เข้า ไป ใน โรง หัก โซ่ ตรวน ขอะ [?] คน ที่ ต้อง จับ ไป โดย อำนาจ ของ เจ้า ภาษี นั้น ออก มา การ ข้อ นี้ พวก เจ้า ภาษี ทำ เลเมิด จาก กฎ หมาย หา ได้ ทำ โดย ถาน เปน เจ้า ภาษี ไม่ แล หา ได้ เชิญ ท้อง ตรา ออก ให้ พวก ลูก ค้า อ่าน ดู ไม่ อ้าง ว่า เปน แต่ เจ้า ภาษี ทำ อย่างไร ที่ จะ ให้ พวก ลูก ค้า เชื่อ พั่ง ได้ เพราะ ว่า ปี หนึ่ง เจ้า ภาษี ก็ เปลี่ยน พวก ลูก ค้า จะ รู้ ว่า ใคร ต่อ ใคร พวก เจ้า ภาษี ก็ อ้าง ว่า ทำ เงิน หลวง ไม่ กลัว ใคร ถ้า พวก ลูก ค้า ไม่ ยอม ตาม ความ ประสงค์ ของ เจ้า ภาษี ๆ ก็ หา เหตุ ใส่ พวก ลูก ค้า อยู่ เนือง ๆ ไม่ เปน อัน ค้า ขาย จน เรือ โป๊ะ ของ พวก ลูก ค้า เข้า มา ขาย ที่ บางกอก แล เสีย ภาษี ที่ บางกอก สู้ ทน ขาด ทุน พวก ข้าพเจ้า ที่ ตั้ง โรง หีบ ก็ ต้อง หยุด แต่ เดิม มา หลาย สิบ ปี แล้ว ไม่ เหน ปรากฎ เลย ว่า ที่ เมือง นครไชยศรี จะ ต้อง ให้ พวก ลูก ค้า เรือ โป๊ะ เสีย ภาษี ฟืน เปน แต่ เก็บ ภาษี เตา เท่า นั้น เอง นี้ ก็ พึ่ง เกิด ขึ้น ใน สอง สาม เดือน นี้ พวก ลูก ค้า เรือ โป๊ะ ก็ ได้ ความ เดือด ร้อน เปน อัน มาก พวก ลูก ค้า ไม่ รู้ ว่า จะ ทำ อย่างไร จะ ฟ้อง ฤา ก็ กลัว เพราะ ว่า ท่าน เจ้า ภาษี ทำ เงิน หลวง เอา อำนาจ หลวง เข้า มา บังคับ พวก ลูก ค้า จะ ฉิบ หาย ประการ ใด ก็ ชั่ง มัน คิด ไป ก็ หน้า สังเวช ดู เหมือน ไม่มี ผู้ ใด ที่ จะ ปราบ เจ้า ภาษี ได้ เว้น แต่ ครู สมิท คน เดียว ที่ ช่วย ธุระ เอา เนื้อ ความ เหล่า นี้ ลง ใน สยาม ไสมย คง ได้ ใน วิก นี้ ๚ะ

๏ ทุก วัน นี้ ราษฎร จะ ทำ มา หา กิน ก็ แสน ยาก จะ ค้า ขาย สิ่ง ใด ก็ ลำบาก เพราะ สินค้า ร่วง โรย ถอย น้อย ลง กว่า แต่ ก่อน ครั้น จะ ทำ ไร่ นา เลือก สวน ท่าน ผู้ มี บุญ ก็ อยาก ทำ บ้าง ครั้น ปลูก สร้าง ต้น ผล ไม้ งาม ขึ้น ภอ จะ ได้ มี ประโยชน์ ท่าน ก็ อยาก ขอ ซื้อ เอา จน ชั้น มี ที่ บ้าน เรือน โรง ร้าน แห่ง ใด ที่ เปน ที่ มี ประโยชน์ บ้าง ท่าน ผู้ มี บุญ ก็ อยาก ได้ จะ ให้ ท่าน ผู้ นั้น ท่าน ผู้ นี้ อยู่ ฤา ทำ ให้ เขา เช่า เอา ประโยชน์ ของ ท่าน ก็ ไม่ รู้ ราคา ก็ ไม่ ให้ เตม ตาม ซื้อ ขาย แล ประโยชน์ ที่ ได้ ครั้น ว่า ไม่ ขาย ท่าน ก็ โกรธ ครั้น จะ เอา ราคา ให้ ภอ ประโยชน์ ท่าน ก็ ว่า ให้ เท่า นี้ ดี เสีย อีก ถ้า เขา จะ ให้ วา ละ บาท จะ ว่า อย่าง ไร นี้ และ เปน การ จน ใจ จริง ๆ ครั้น ไม่ ขาย ก็ เอา บาท ใหญ่ เข้า ข่ม เอา เปน จน ปัญญา ที่ จะ ทำ มา หา กิน ได้ ด้วย ท่าน ผู้ มี บุญ มี ทรัพย์ ท่าน ไม่ ภอ ปราถนา ท่าน บ้าง เลย ราษฎร จะ มิ ได้ ความ คับ แค้น นัก ฤา ด้วย ท่าน ผู้ ใหญ่ มา คิด หา ประโยชน์ อย่าง พ่อ ค้า แล ราษฎร อย่าง นี้ ท่าน ไม่ มี ความ เมตตา แก่ คน อยาก จน บ้าง เลย จน ผู้ ที่ มี บ้าน เรือน เรือก สวน ไร่ นา สดุ้ง สะเทือน ไป ทั่ง บ้าน ทั่ง เมือง แล้ว ขอ ท่าน เอไดเตอร์ ได้ โปรด เมตา ช่วย ลง พิมพ์ เอา บุญ แก่ สัตว ผู้ ยาก ด้วย เถิด จะ ได้ ทรง ทราบ ถึง พระเนตร พระกรรณ บ้าง เผื่อ จะ ทรง พระ กรุณา เหน ความ ลำบาก แล ความ ทุกข์ ยาก ของ คน จน บ้าง ถ้า ราษฎร พ่อ ค้า ไม่ มี ที่ ทำ มา หา กิน ยาก จน ไป เสีย มด แล้ว จะ ได้ เงิน ภาษี อากร ที่ ไหน เข้า ท้อง พระ คลัง เล่า บัด นี้ ก็ ตั้ง ศาล ยุติธรรม ขึ้น แล้ว เทพย เจ้า ซึ่ง อภิบาล รักษา จง เมตตา ให้ ดำรง คง ยุติธรรม ตาม พระราช ประสงค์ สืบ เนื่อง ไป ใน วง จัง หวัด ราช อณาจักร นี้ เถิด ๚ะ

๏ ความ เรื่อง นี้ ที่ จะ ห้าม มิ ให้ ท่าน ผู้ มี ทรัพย มาก เอา ทรัพย์ ออก จำหน่าย ใน ทาง ทำ นา ทำ สวน ฤา เจริญ ใน ทาง ค้าขาย นั้น ไม่ ได้ แต่ ผู้ ที่ มี ทรัพย์ มาก จะ ทำ การ สิ่ง ใด ก็ อย่า ให้ เปน การ บีด หน ทาง ที่ จะ ค้า ขาย แล ทาง ทำ มา หา กิน ของ ราษฎร ที่ ยาก จน ขัด สน เสีย ได้ จึ่ง จะ เปน การ รุ่ง เรือง แก่ บ้าน เมือง เอไดเตอร์ ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า ขอ คำนับ มา ยัง ท่าน ครู สมิท เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย ทราบ ด้วย ขอ ท่าน ช่วย สม เคราะห์ เอา ถ้อย คำ และ ความ เหน ของ ข้าพเจ้า ที่ เกี่ยว ข้อง อยู่ กับ การ แผ่น ดิน ใส่ ลง ใน หนังสือ พิมพ์ วิก นี้ ด้วย การ จะ ได้ ทรง ทราบ ถึง ใต้ ฝ่า ละออง ธุลี พระ บาท สมเด็จ พระ เจ้า อยู่ หัว และ ท่าน ที่ เปน อธิบดี อยู่ กรม ต่าง ๆ จะ ได้ ทราบ ทั่ว กัน เดิม ท่าน เจ้า พระยา มหินทร ศักดิ ธำรงค์ ร้อง ขัด ข้อง ขึ้น กราบ บัง คม ทูล พระ กรุณา ด้วย เรื่อง เงิน ค่า ราช การ ที่ ค้าง ใน ห้า จำนวน เก่า เจ้า หมู่ สมุห์ บาญชี หา ส่ง ไม่ ทำ ไม่ ถึง จะ เร่ง เงิน ให้ หมด ใน คราว นี้ จึ่ง พระ บาท สมเด็จ พระ เจ้า อยู่ หัว มี รับ สั่ง ให้ พระ บรม วงษา นุวงษ และ ท่าน เสนาบดี ผู้ ใหญ่ ผู้ น้อย ประชุม กัน ที่ หอ พระ สมุด มี ความ เหน ต่าง ต่าง กัน แต่ ความ เหน ของ ท่าน พระยา ไชย สุริน ว่า เงิน ค่า ราช การ เก็บ ให้ ห้า จำนวน ที่ ยัง คง ค้าง อยู่ กับ เจ้า หมู่ นั้น ขอ ให้ เจ้า พนักงาน คน เก่า ทั้ง ๑๒ นาย เร่ง ต่อ ไป แต่ ต้อง มี กำหนด ให้ แล้ว ใน คราว นี้ กับ เงิน ใหม่ ที่ ยัง ค้าง เจ้า หมู่ อยู่ ถึง เจ็ด จำนวน แต่ เงิน เจ็ด จำนวน ใหม่ นั้น ซอ ให้ ท่าน ผู้ บัญชา การ ใน กรม พระ สุรัสวะดี จัด ตั้ง เจ้า พนักงาน กลาง เจ้าพนักงาน ซ้าย ขวา ขึ้น ใหม่ อีก ๑๒ นาย ให้ เร่ง เงิน เจ็ด จำนวน ใหม่ ต่อ ไป ข้าพเจ้า เหน ว่า ซึ่ง พระยา ไชย สุริน ว่า ขึ้น ดัง นี้ เปน คน มี ปัญญา เหน แก่ แผ่น ดิน จริง จริง ก็ เหตุ ใด ท่าน ทั้งหลาย ทั้งปวง ที่ อยู่ ใน ที่ ประชุม ถึง ไม่ คิด อ่าน ว่า กล่าว กัน ให้ แล้ว ช่าง ไม่ เหน กับ แผ่น ดิน บ้าง เลย ของ หลวง ตก อยู่ ทั้ง เก่า ทั้ง ใหม่ หลาย หมื่น ชั่ง ครั้น จะ ให้ เจ้า พนักงาน คน เก่า ทั้ง ๑๒ นาย เร่ง ต่อ ไป ก็ จะ ได้ แต่ เงิน เจ็ด จำนวน ใหม่ เงิน ใน ห้า จำนวน เก่า ก็ จะ สูญ หาย ไป เหตุ ใด ถึง ไม่ ช่วย กัน เก็บ เข้า ท้อง พระ คลัง จะ คอย กิน แต่ เงิน เดือน เบี้ย หวัด ดอก ฤา การ เรื่อง นี้ ถ้า ท่าน ครู สมิท ทราบ ซอ ท่าน ได้ ช่วย สมเคราะห์ เอา ลง ใน จด หมาย เหตุ สยาม ไสมย ให้ ได้ ใน วิก นี้ ด้วย เถิด ขะ

๏ ซอ แจ้ง ความ มา ยัง ครู สมิทเจ้า ของ สยาม ไสมย ทราบ ด้วย คลอง ปาก ลัด หลวง ลัด โพ แขวง เมือง นคร เขื่อนขันฑ์ นั้น นาย กอง ที่ จะ ปิด ทำนบ ไม่ ให้ น้ำ เค็ม เข้า นั้น ต้อง เสีย เงิน ให้ กับ ท่าน เจ้า พนักงาน เมือง นั้น เสมอ ทุก ปี มี ผู้ ประมูล ขึ้น ทุก ปี เสีย เงิน ให้ กับ เจ้า พนักงาน ปี ละ สิบ ชั่ง พวก นั้น ช่าง ไม่ คิด เวทนา แก่ คน ใน กรุง เทพ ฯ เลย ปล่อย ให้ กิน น้ำ เค็ม ไม่ รู้ จัก อิ่ม ข้าง ผู้ ที่ ผูก ขาด ไป นั้น เอา ไม้ กั้น ไว้ ได้ เงิน วัน ละ มาก ๆ ได้ กำ ไร หลาย เท่า ครั้น ได้ เงิน แล้ว ไม่ ทำ นั้น ไม่ ดี เลย ด้วย เขา แช่ง ด่า หา มี ผู้ เอา เนื้อ ความ กราบ เรียน ต่อ ฯ พณ ฯ สมุหะ พระกระลาโหม ทราบ ราษฎร ที่ กิน น้ำ เค็ม จึง ได้ ร้อน รน ฉะนี้ ซอ บุญ พระ บารมี ฯ พณ ฯ สมุหะ พระกระลาโหม มี บัญชา สั่ง ขาด ถ้า น้ำ เค็ม รั่ว ไหล เข้า ได้ จะ เอา ตัว เจ้า พนักงาน เมือง มา ทำ โทษ ตาม กฎหมาย เพราะ ราษฎร กิน น้ำ เค็ม มัน ขี้ มัก จะ ลง ท้อง เกิด เพศ ลง ราก ตาย ซอ ท่าน เจ้า ของ สยาม ไสมย ลง พิมพ์ ให้ ข้าพเจ้า ด้วย แจ้ง ความ มา ยัง ครู สมิท ทราบ ข้าพเจ้า เห็น ว่า เจ้า พนักงาน ทำ ๆ นบ นั้น เปน คน โลภ จริง ๆ อยาก จะ กิน แต่ เงิน ของ เขา ร่ำ ไป ชั่ง ไม่ กลัว เขา แช่ง เขา ด่า เลย แจ้ง ความ มา ณวัน ศุกร์ เดือน ยี่ แรม สาม ค่ำ ปี ระกา สัปตะ ศก ๚ะ๛

เงิน ไปรเวศ สาม เดือน ๓ ชิลิง ๕ เปนซ ๑ อัฐ ค่า ซอวริน ทอง คำ ถึง ๕ เหรียน ๘๕ เซนต

ข่าว โทรเลข นอก

๏ กรุง ลันดัน วัน จันทร เดือน ยี่ ขึ้น เจ็ด ค่ำ สมเดจ พระบรม นาง กวิน เจ้า ประเทศ อิงแลนด จะ เสดจ ออก เปิด ปาเลี่ยเมนต์ ฯะ

๏ เมือง นุยอก วัน จันทร เดือน ยี่ ขึ้น เจ็ด ค่ำ ซบีเกอร ใน เฮาซ ออฟ ริปริเซนเตติฟซ์ ได้ ตั้ง กอมมิตี ว่า ด้วย ทำ เงิน ตรา เจ็ด นาย เหน ชอบ ที่ จะ เลิก ทำ เงิน ตรา ไป พลาง หก คน ไม่ เหน ชอบ ด้วย ๚ะ

๏ กอนซแตนไตนโนเปล วัน จันทร เดือน ยี่ ขึ้น เจ็ด ค่ำ ประเทศ ใหญ่ ที่ มี กำลัง มาก พร้อม ใจ กัน ร้อง ให้ เซอรเวีย บัลแคเรีย แล คริซ คง ที่ อยู่ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน ยี่ ขึ้น แปด ค่ำ ทหาร กำปั่น รบ กอรเวต เยอรแมน คือ กัลบะตรอซ ได้ ขึ้น บก ที่ ซะโมอะ เพื่อ จะ ป้อง กัน ลุก ค้า เยอรแมน พวก นั้น ก็ ได้ ชัก ธง ซะโมอะ ลง ด้วย ฯะ

๏ กรุง ลันดัน วัน พุฒ เดือน ยี่ ขึ้น เก้า ค่ำ คราว ปาเลี่ยเมนต์ ได้ ชุม นุม ใหม่ ได้ ตั้ง มิศเตอร์ เอ ปิ์ล เปน ซบีเกอร์ ๚ะ

๏ นุยอก วัน พุฒ เดือน ยี่ ขึ้น เก้า ค่ำ หนังสือ จด หมาย เหตุ คือ นุยอกวลด์ แจ้ง ความ ว่า ไม่ มี ท่า ทาง ที่ จะ ให้ เลิก ทำ เงิน ตรา ไป พลาง ใน คราว กอง เครซ ชุม นุม คราว นี้ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน พุฒ เดือน ยี่ ขึ้น เก้า ค่ำ คอเวิน แมนต์ เยอรแมน ยัง ไม่ มี ข่าว ถึง การ ซึ่ง พึ่ง มี ขึ้น ที่ เกาะ ซะโมอะ แล แจ้ง ความ ว่า มิ ได้ หมาย จะ เอา เกาะ เหล่า นั้น ไว้ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน พฤหัศบดี เดือน ยี่ ขึ้น สิบ ค่ำ กงซุล อะเมริกัน ที่ เมือง อะบีอะ ยัง ยืน ความ ว่า เอา เกาะ ซะ โมอะ แน่ ๚ะ

แหลม บัลกัน

๏ เมือง กอนซแตนไตโนเปล วัน พฤหัศบดี เดือน ยี่ ขึ้น สิบ ค่ำ พวก เซอรเวีย ไม่ ยอม รับ การ จัด ให้ เลิก รบ กว่า เรื่อง ความ รุมีเลีย จะ ตก ลง กัน เสรจ แล้ว ๚ะ

๏ เมือง กอนซแตนไตโนเปล วัน ศุกร เดือน ยี่ ขึ้น สิบเอ็ด ค่ำ พวก ครีซ แล พวก เซอรเวีย คิด อ่าน ทำ ไมตรี เข้า กัน ค้าน พวก เข้า กัน เปน บัลเคเรีย ยูนิอัน ๚ะ

๏ เมือง ปารีศ วัน ศุกร เดือน ยี่ ขึ้น สิบเอ็ด ค่ำ มอง ซี เออว์ ปอเบิด ได้ ตำแหน่ง เปน เปรซีเดนต์ ประจำ อยู่ กำ กับ คุม การ ที่ เมือง ฮุเอ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน เสาร์ เดือน ยี่ ขึ้น สิบสอง ค่ำ หนังสือ จดหมาย เหตุ เดลี่ เตลิแครฟ ลง พิมพ์ ข้อ สำคัญ ข้อ หนึ่ง แจ้ง ความ ว่า เมื่อ พวก แกบิเนด อังครึษ ชุม นุม ปรึกษา ราชการ ณวัน ศุกร ได้ หมาย ใจ จะ ทำ ข้อ ห้าม การ บอยกอดติง อีก ๚ะ

เรือน แล ที่ สำหรับ เช่า

๏ ท่าน ทั้งปวง อัน อยาก เช่า บ้าน ฤๅ ที่ สำหรับ ปลูก เรือน ฤๅ ที่ สำหรับ จอด แพ ริม ฝั่ง แม่ น้ำ ฤๅ จะ ทำ ท่า เรือ จ้าง มา หา เอไดตอร เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย ก็ คง ได้ ความ ยิ่ง เลอียด ที่ เหล่า นี้ อยู่ ตาม แนว ถนน เจริญ กรุง ตาม ถนน ลง ท่า ตรง ข้าม คลอง ดาวขะนอง ลง แม่ น้ำ ฤๅ ออก ถนน ใหญ่ ได้ โดย สดวก ( จ ห ) ๚ะ

๏ จดหมาย เหตุ ฮ่องกง เดลี่ เปรด

๏ จดหมาย เหตุ ไชนิศ เดลี่ เปรด

๏ จดหมาย เหตุ ไชนา โอเวอ แลน เตรดรี่ย ปอด

๏ หนังสือ กรม ไปรสนีย เรียก ว่า กร่อนิเกอ แอน ไดเรตดรี่ย สำหรับ ประเทศ ๚ะ

๏ เมือง จีน เมือง ญี่ปุ่น เมือง มะลิลา เมือง ไซ่ ง่อน เมือง สิงคโปร เมือง ปีนัง ข้าพเจ้า นาย ห้าง แรม เซ แอน กัมปะนี ขอ ประกาศ ให้ ท่าน ทั้งหลาย ทั้ง ปวง ทราบ ทั่ว กัน ด้วย ว่า ข้าพเจ้า ได้ รับ ธุระ เปน เอเยนต์ สำหรับ ที่ จะ ขาย จดหมาย เหตุ แล หนังสือ กรม ไปรสนีย ต่าง ประเทศ นั้น ถ้า แล ท่าน ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด จะ ต้อง การ ด้วย หนังสือ นี้ ขอ เชิญ ท่าน มา สั่ง ที่ ห้าง ข้าพเจ้า ประกาศ มา ให้ ท่าน ทราบ ด้วย(๓ ห ) ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า ผู้เจ้า ของ ที่ ขอ แจ้ง ความ ให้ ท่าน ทั้งหลาย ทราบ ด้วย ข้าพเจ้า จะ ขาย ที่ บ้าน ที่ สวน แห่ง หนึ่ง มี เรือน ปั้น หยา ด้วย ที่ นั้น กว้าง ไป ตาม แม่ น้ำ ๓ เส้น สูง ขึ้น ไป ๓ เส้น ตั้ง อยู่ ตรง วัด คลอง ภูม ข้าม ใต้ ปาก ลัด ใน สวน นั้น มี ผล ไม้ ต่าง ๆ ถ้า ท่าน ผู้ ใด จะ ต้อง การ ขอ เชิญ ไป หา ไถ่ ถาม ที่ บ้าน คุณ พลอย อยู่ หลัง บ้าน หลวง บำรุง ราษากร เถิด (๕ ห) ๚ะ

๏ นาย ห้าง ชักรูป คือ หลวง อัคนี นฤมิตร ขอ แจ้ง ความ ว่า บุตร นาย ทองดี ได้ ไป เรียน วิชา ชัก รูป อย่าง ใหม่ อย่าง ละเอียด ที่ เคย ใช้ ใน ประเทศ ยุโรป ใน ทุก วัน นี้ ครู ของ นาย ทองดี นั้น คือ นาย ห้าง เฮิรน์ บินกิ แอน กินเดอร์แมน เปน ชั่ง ชัก รูป อย่าง ดี อย่าง เอก ใน ประเทศ เยอรแมนี้ ห้าง ชัก รูป ของ หลวง อัคนี นฤมิตร นั้น บัด นี้ ด้วย เครื่อง ใหม่ เครื่อง วิเศศ ชัก รูป ทั้ง ของ เดิน ทั้ง ของ ตั้ง นั้น ได้ คล่อง แล เร็ว ถ้า ท่าน ทั้งหลาย จะ ต้อง การ พิมพ์ รูป ต่าง ๆ เปน ลาย เส้น หมึก แล สี ต่าง ๆ ตาม ทำเนียม ที่ ใช้ พิมพ์ หนังสือ นั้น นาย ห้าง นี้ จะ รับ ทำ ให้ ลำเรจ เหมือน แบบ ตัว อย่าง ที่ ท่าน จะ เขียน ส่ง มา ให้ นั้น ราคา ค่า จ้าง นั้น จะ เรียก เอา แต่ สม ควร ตาม รูป เล็ก รูป ใหญ่ ท่าน ทั้งหลาย อัน อยู่ ฟาก แม่ น้ำ เจ้า พระยา ข้าง ตะวัน ออก ถ้า ทิ้ง หนังสือ มา ทาง ไปรสนีย์ บอก เวลา ที่ ท่าน จะ มา ถึง ห้าง มิศเชอร์ บี คริม แอน โก ที่ ปาก คลอง ตลาด คง ให้ เรือ ไฟ ไป คอย รับ ท่าน มา ส่ง ที่ ห้าง ชัก รูป ไม่ ต้อง เสีย ค่า เดิน สาน ข้าม ฟาก เลย ๚ะ

๏ แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน ยี่ ขึ้น สอง ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๗ ปี ระกา สัปตศก (๕ ห) ๚ะ

๏ แจ้ง ความ ให้ ท่าน ทั้งหลาย ทราบ ทั่ว กัน ว่า ต้น ทาง เดิน ไป ที่ ถนน สี่ลม ที่ ตึก คุณ เวด เก่า มี ห้อง ที่ น่า ตึก เบ็ด สำหรับ รักษา คน เจ็บ ที่ เปน โรค ต่าง ต่าง ถ้า ท่าน ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด อยาก จะ เข้า ไป ข้าง ใน รักษา เชิญ ถาม แล ไป ได้ ทุก ๆ เวลา เมื่อ ต้อง การ ยา ฤา จะ ให้ ดู โรค ที่ ข้า พนักงาน หมอ อยู่ ที่ ตึก นั้น แล ค่า ธรรมเนียม ยา แล รักษา โรค จะ คิด เอา แต่ ราคา ภอ สมควร กับ คน ที่ มี อัน จะ กิน แต่ คน จน นั้น จะ ให้ ทาน ๚ะ ๏ จะ เบิด โรง ยา ทุก ๆ วัน ตั้ง แต่ เวลา เช้า โมง ๑ จน ถึง ๓ โมง เช้า ท่าน ที่ ไม่ อยาก จะ ให้ รักษา ที่ โรง ฮอสบิตเตล ( คือ โรง ยา ) ให้ คน มา บอก อาการ ที่ เปน โรค แล ขอ ยา ก็ ได้ จะ คิด เอา ราคา กับ ท่าน ผู้ ที่ มี อัน จะ กิน ค่า ยา แล รักษา บ้าง เล็ก น้อย แต่ คน จน นั้น จะ ไม่ คิด เอา จะ ให้ เปน ทาน ๚ะ

๏ จะ ปลูก ฝี ทุก ๆ วัน เสาร์ ขอ เชิญ ท่าน ผู้ อยาก ปลูก ฝี มา หา ตั้ง แต่ เวลา เช้า โมง ๑ จน ถึง เวลา ๓ โมง เช้า แล จะ คิด เอา คน หนึ่ง แต่ ราคา สอง สลึง เว้น แต่ คน จน จะ ไม่ คิด เอา เลย ๚ะ

๏ ถ้า อยาก จะ รู้ ความ เลอียด ขอ เชิญ ท่าน มา หา มิศเตอ์ ดาวิน ผู้ เปน คน จัด แจง ดู แล ใน โรง ยา นี้ เถิด ( จ ห ) ๚ะ

คราว แรก ๑๐ บันทัด ฤๅ น้อย กว่า ๑๐ บันทัด ๗ บาท ๒ สลึง คราว แรก ทุก บันทัด เกิน ๑๐ บันทัด คิด เอา บันทัด ละ ๓ สลึง ถ้า จะ ลง กว่า หน หนึ่ง จะ เรียก เอา ครึ่ง ราคา ที่ ว่า มา แล้ว นั้น

แถว เท่า แถว น่า ใน แถว หนึ่ง จะ เรียก เอา ปี ละ ๔๐๐ บาท ซีก แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๑๒๐ บาท เสี้ยว แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๘๐ บาท

๏ เปน ภาษา อังกฤษ บอก วัน เดือน ฝรั่ง จีน ไทย บอก ให้ รู้ เลอียด ว่า ดวง อาทิตย์ อยู่ เหนือ ฤๅ ใต้ กลาง โลกย ทุก วัน เท่าไร ตลอด ปี ให้ รู้ ว่า สูน ไส้ กลาง ดวง อา ทิตย์ ดู โต เล็ก เท่าไร ทุก วัน ให้ รู้ ว่า เวลา เที่ยง แล เวลา ตาม เงา แดด คลาด กัน วัน ละ เท่าไร ให้ รู้ ว่า เว ลา น้ำ ขึ้น น้ำ ลง ที่ กรุง เทพ ทุก วัน แจ้ง ให้ รู้ ถึง การ อื่น เปน อัน มาก อัน ควร คน ทั้งปวง จะ รู้ ถ้า ไม่ รู้ เขา จะ นินทา ว่า คน โง่ ประนินทิน นี้ ราคา ถูก เล่ม ละ สี่ บาท เท่า นั้น เชิญ มา ซื้อ ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม มี ถึง แปด ปี ถ้า ต้อง การ ได้ ตั้ง แต่ คริศ ศักราช ๑๘๗ ถึง ๑๘๘๕ ครบ แปด ปี ( จ ห ) ๚ะ

๏ เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย มี ความ ปราถนา จะ ให้ ออก สอง อย่าง อย่าง หนึ่ง จะ ให้ ออก ทก วัน เว้น แต่ วัน อาทิตย อีก อย่าง หนึ่ง ให้ ออก เจด วัน ครั้ง หนึ่ง เสมอ มิ ให้ ขาด เมื่อ คน ทั้ง ปวง ตั้ง ใจ ซื้อ เปน อัน มาก คง สำ เร็จ การ คง ได้ อ่าน หนังสือ จดหมาย เหตุ ราคา ถูก ๆ ด้วย แล ตั้ง แต่ นี้ ไป จะ ออก จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย นี้ เดือน ละ สี่ คราว ไป ก่อน ๚ะ

๏ สยาม ไสมย ที่ จะ ออก พลาง เดือน ละ ๔ หน นั้น จะ ขาย ปลีก ฉบับ ละ สลึง

๏ ถ้า รับ เอา ตลอด ปี แล้ว ใช้ เงิน ล่วง น่า ราคา ปี ละ หก บาท คือ ห้า สิบ สอง ฉบับ ถ้า มา รับ ไป จาก โรง พิมพ์ ถ้า จะ ให้ ส่ง ถึง บ้าน อาไศรย ไปรสนีย์ ต้อง เสีย ปี ละ หก บาท สาม สลึง สี่ อัฐ ๚ะ

๏ ค่า บอก ถึง คน เกิด คน ตาย ฤา ทิ้ง ห้าง ขาย ของ ถึง การ เลล้ง แล ของ ซึ่ง จะ ขาย นั้น ฤา บอก ความ ของ คน ซึ่ง จะ หา การ ฤา แจ้ง ความ ต้อง การ ของ ตัว จะ คิด ค่า ลง ตาม ว่า แล้ว นั้น ๚ะ

๏ ถ้า คน จะ เข้า กัน ซื้อ ถึง หก ฉบับ จะ คิด เอา แต่ ค่า ห้า ฉบับ คือ จะ ยก ให้ หนึ่ง ใน หก ๚ะ

๏ จดหมาย เหตุ นี้ เจ้า ของ จะ ส่ง แต่ เพียง เปน แห่ง ๆ ผู้ ซื้อ ต้อง ไป รับ ใน ตำบล ต่าง ๆ ซึ่ง จะ หมาย ไว้ นั้น

๏ ที่ บ้าน แม่ เปรม ที่ วัด เกาะ แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ แพ นาย เทพ ตรง ข้าม ปาก คลอง บางหลวง ที่ ขาย เครื่อง แก้ว แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ ตึก แม่ แพ ที่ สี่กัก เหนือ เสา ชิงช้า แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ โรง พิมพ์ บาง คอแหลม แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ จะ ส่ง ทาง ไปรสนีย์ ถึง บ้าน ถ้า บ้าน อยู่ ใน เขตร ทาง ไปรสนีย์ นั้น แต่ ผู้ ซื้อ หนังสือ นี้ ต้อง เสีย เงิน ค่า หนังสือ ค่า ไปรสนีย เสร็จ ก่อน จึ่ง จะ ส่ง ทาง นั้น ได้ แต่ ต้อง บอก ชื่อ ตำ บล บ้าน ถนน แล คลอง นัมเบอ ที่ อยู่ นั้น ให้ แน่ ด้วย ฯะ

๏ เพราะ คน ที่ ซื้อ อ่าน นั้น มาก เจ้า ของ รับ ส่ง ทุก แห่ง ไม่ ได้ จะ ส่ง เปน แห่ง ๆ ไป พลาง ให้ ผู้ ซื้อ นั้น ไป รับ ทุก คราว ออก ณะ ตำบล อัน อยู่ ใกล้ เคียง บ้าน ผู้ ซื้อ นั้น เถิด หนังสือ นี้ จะ ออก ทุก วัน พุฒ ตลอด ปี เมื่อ จัด ส่ง ถึง ตำบล อื่น แล้ว จะ บอก ให้ รู้ ด้วย ฯะ

๏ หนังสือ ต่าง ๆ อัน มี ขาย ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม ฯะ

๏ มี หนังสือ เปน เรื่อง พระเยซูศาสนา แล หนังสือ ต่าง ๆ สำหรับ สอน เด็ก ให้ อ่าน หนังสือ ไท แล หนังสือ อังกฤษ ออก มี หนังสือ สำหรับ สอน วิชา คิด เลข สอน ให้ รู้ ถึง ตำรา ดาว แล มี หนังสือ สำหรับ สอน ใจ ให้ รู้ ขนบ ธรรมเนียม จะ ได้ เปน คน เรียบ ร้อย แล จะ ได้ เปน คน แต่ง หนังสือ เปน เรื่อง ราว เปน บท กลอน หนังสือ อ่าน เล่น ก็ มี มาก หลาย อย่าง หนังสือ ต่าง ๆ นั้น คือ ฯะ

๏ ก ข ก กา ปถม ก กา ไท กา กับ สุนักข์ แล นกยาง กากี คำ ฉันท์ แล คำ กลอน กฤษนา สอน น้อง ขันธ วิภังค์ นี่ ตำรา ยา เกล็ด พระ คริษวงษ ตาม มัดธาย แล ตาม โยฮัน เปน เรื่อง ใน พระ คัมภีร์ พระ เยซู สาสนา จันทะ โครพ จินดามณี พระยาฉัททัน ซุยถัง ตำราดาว ตำรา คิด เลข อย่าง ใหม่ ทิพสังวาล นิราศ เกาะ จาน นิราศ เมือง แกลง นิราศ โคราช นิราศ ฉถาง นิราศ ชม ตลาด นิราศ วัด เจ้า ฟ้า นิราศ เดือน นิราศ พระ แท่น ดง รัง นิราศ ทวาราวดี นิราศ นรินทร์ นิราศ พระ บาท นิราศ พระ ปถม นิราศ เมือง เพ็ชร นิราศ อิเหนากับนิราศภูเขา ทอง นกกระ จาบ เบญมาศทอง ปถม มาดา อัง กฤษ บุจฉา แล วิสัชนา ใน ศาสนา แท้ จริง เพ็ชพงกุฏ พระยไภยมณี พระ สมุท ราชาธิราช มงคลทิปนี่ แปลเปน สุภาสิต สอน หญิง มายา สัตรี ลักษณวงษ สวัสดิ รักษา บัญญัติพระ ร่วง ภาลี สอน น้อง ลักษณ ภรรยา เจ็ด สถาน กฤษนา สอน น้อง ลักษณ บุตร สาม สถาน วงษสวรรค์ เสภา คือ ขุนช้าง ขุนแผน สิงหไกรภพ สังข ทอง คือ เจ้าเงาะ สิบ สอง เหลี่ยม สุภาสิต ต่าง ๆ คือ โลกนิตย ขงจู มงคลทิปนแปล สุภาสิต สอน หญิง แม่ ม่าย สอน ลูก สุภาสิต สอน เด็ก สุภาสิต พระร่วง สุภาสิต โคลง สมุท จะ หัด อังกฤษ อุณรุท อิเหนา รามเกียรติ พงษาวดาร ขุนหลวงหาวัด ถม อากาศ ทำนาย ฝัน ตราซูทอง คำ เตือน สติ พงษาวดาร บูราณ พระ สี่ เสาร อุไทย จดหมายเหตุ เมือง พม่า

๏ หนังสือ ภาษาสยาม ต่าง ๆ มี ขาย ที่ โรงพิมพ์ บางคอแหลม นี้ เมื่อ ขาย ปลีก มี ราคา ตี พิมพ์ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม ธรรมเนียม นั้น คือ ว่า ถ้า สมุดไทย เล่ม ๑ เปน อักษร พิมพ์ เล็ก คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ บาท ถ้า เปน อักษร พิมพ์ ใหญ่ คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง เฟื้อง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ หก สลึง ถ้า ใบ ปก แขง คิด ราคา ใบ ปก อีก เล่ม ละ บาท ถ้า ท่าน ทั้ง หลาย จะ ซื้อ หนังสือ ที่ ละ มาก ๆ จบ ทุก เรื่อง ที่ มี ใน โรง พิมพ ฤา ถ้า ลูกค้า วานิช จะ ซื้อ ที่ ละ มาก ๆ สำ หรับ จะ ตั้ง โรง ขาย หนังสือ จะ ลด ราคา ร้อย ยี่สิบ บาท จะ คิด เอา แต่ ร้อย บาท ถ้า ไม่ ถึง เพียง นี้ จะ จัด ว่า ซอ ปลีก กัน ก็ คง ขาย ตาม ราคา ปลีก อัน บอก ไว้ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม นั้น แล ถ้า จะ มา ซื้อ หนังสือ ที่ โรงพิมพ์ นี้ ต้อง ใช้ เงิน สด ขาย เชื่อ ไม่ ได้ ตั้ง แต่ นี้ ไป เปน อัน ขาด