๏ เปน คำ สุภาสิต คฤศเตียน เตือน สติ ว่า ถ้า ผู้ ใด ปราถนา จะ ให้ ความ ศุข มี่ แก่ ตน ๆ ต้อง หยั่ง ความ ศุข ให้ ถึง แก่ บันดา คน ทั้งหลาย บันดา คน ทั้งหลาย คง จะ หยั่ง ความ ศุข ให้ ถึง ตน ผู้ นั้น อนึ่ง ถ้า ผู้ ใด หยั่ง ความ ทุกข ให้ ถึง คน ทั้งหลาย บันดา คน ทั้งหลาย คง จะ หยั่ง ความ ทุกข ให้ ถึง ตน ผู้ นั้น ด้วย เหตุ ดั่ง นี้ คน ใน ราชการ ฝ่าย อังกฤษ เขา จัด การ ทำ การ ใน ราช การ บ้าน เมือง แผ่ เผื่อ ความ ศุข ทั่ว ถึง นา ๆ ประเทศ จง พึง รู้ เถิด มี ประเทศ แขก ประเทศ หนึ่ง ซึ่ง ตั้ง อยู่ ใน ทวีป่ ที่ ชาว ลังกา เรียก ว่า ชุมภู ทวีป นี้ ชน ใน ประ เทศ นั้น ถือ ลัทธิ แปลก ปลาด นักหนา ถือ กัน ว่า ผัว เปน เจ้า ประเวณี แห่ง หญิง ถ้า ผัว ถึง แก่ กรรม ตาย เอา ผัว ไป เผา ไฟ แล้ว ต้อง เอา เมีย เผา ไฟ ให้ ตาย ตาม ผัว ผู้ เปน เจ้า ประเวณี นั้น ด้วย ครั้น ท่าน ผู้ จัด การ ทำ การ คอเวอนเมนต์ ใน ราชการ ฝ่าย อังกฤษ เขา เหน แขก ฮินดู จำพวก นี้ ถือ ผิด เปน ชอบ แขง แรง นัก ท่าน คอเวอนเมนต์ อังกฤษ มี จิตร สังเวช นักหนา เขา จึ่ง จัด คน ราชการ ไป ห้าม พวก แขก ที่ ถือ ลัทธิ ผัว ตาย ต้อง ฆ่า เมีย ตาย ตาม นั้น ให้ เลิก ถอน เสีย ห้าม เท่า ใด แขก ที่ ถือ ลัทธิ ผิด ก็ มิ ได้ ฟัง ก็ ยัง ดื้อ ขึน กระทำ ผิด ข้อ เหลือ เกิน นั้น ร่ำ ไป เปน การ จน ใจ แห่ง ท่าน คอเวอนเมนต์ อังกฤษ ๆ จึ่ง ประชุม ว่า จำ เปน ต้อง ยก กอง ทัพ ไป รบ ตี แขก ผู้ ทำ ลัทธิ อัน ชั่ว นั้น ให้ อยู่ ใต้ อำนาจ อังกฤษ ๆ จะ ได้ บังคับ ให้ แขก เลิก ถอน การ ชั่ว นั้น เสีย แล้ว ท่าน คอเวอนเมนร์ อังกฤษ เขา ก็ จัด การ ยก กอง ทัพ ไป รบ ตี เมือง แขก ที่ ถือ ลัทธิ ชั่ว ผิด นั้น ให้ แตก พ่าย แพ้ แก่ อังกฤษ ฯ ก็ บังคับ ให้ เลิก การ ลัทธิ ที่ ผัว ตาย ต้อง ฆ่า เมีย ตาย ตาม ผัว นั้น เสีย อังกฤษ ระงับ การ ชั่ว อัน ลึก ซึ้ง ซึ่ง มี อยู่ เช่น ว่า มา นั้น ให้ เลิก สูญ เสีย จาก บ้าน เมือง แขก ตั้ง แต่ นั้น มา ตราบ เท่า ทุก วัน นี้ นี่ และ ก็ สม ว่า อังกฤษ แผ่ ความ ศุข ทั่ว ถึง นา ๆ ประเทศ จริง การ ซึ่ง อังกฤษ รบ ตี เอา บ้าน เอา เมือง นั้น จะ รบ เอา เมือง ที่ เปน ยุติธรรม นั้น ก็ หา มิได้ จำ เปน ต้อง รบ ตี เอา บ้าน เอา เมือง ที่ จัด การ ทำ การ อาธรรม เพื่อ ให้ เลิก การ กาธรรม ตั้ง อยู่ ใน การ ชอบ ธรรม นั้น แล เหตุ นี้ อังกฤษ จึง มี ความ รุ่ง เรือง สง่า ราศรี เพราะ จัด การ ทำ การ ให้ มี ความ ศุข ทั่ว กัน ท่าน ผู้ มี ปัญญา อย่า หลง จง จำ แต่ อย่า ยก เอา คำ กลาง ของ เจ้า พระยา มหินทร ศักดิ์ ธำรงค์ นั้น มา กด ขี่ คำ สุภาสิต คฤศเตียน เตือน สติ นี้ ว่า เปน คำ เกี่ยว ก่าย ใน ราชการ เลย ขอ ให้ ท่าน เอไดตอร์ เอา คำ เรื่อง นี้ ลง สยาม ไสมย ให้ ผู้ ชอบ อ่าน ๆ ตริ ตรอง ดู ผู้ ที่ ไม่ ชอบ อ่าน ขอ อะไภย เทอญ ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า ได้ อ่าน หนังสือ สยาม ไสมย เล่ม ๔ แผ่น ๒๗ มี เนื้อ ความ ว่า ท่าน เจ้า พระยา มหินทรศักดิ์ ธำรงค์ ลง คำ กลาง มา ใน จดหมาย เหตุ สม เปน สุภาสิตา วาจา จริง แล้ว แต่ ยัง เหน เปน คำ มัว หมอง อยู่ ข้อ หนึ่ง ที่ ว่า ถ้า ผู้ ใด มี ความ เหน เปน การ ดี เปน ผล แก่ บ้าน เมือง จริง ก็ ให้ นำ ความ เหน ขึ้น กราบ บังคม ทูล พระกรุณา คำ นี้ ที่ ติด มา ใน คำ กลาง ของ ท่าน เจ้า พระยา มหินทร ศักดิ์ ธำรงค์ ดู เหมือน เหลือ เกิน ด้วย พระบาท สม เด็จ พระเจ้า อยู่ หัว ยัง ไม่ โปรด ออก พระบรม ราช วะโรภาศ แก่ ราชการ ให้ ราษฎร นำ ความ เหน ของ ราษฎร ขึ้น กราบ บังคม ทูล ข้อ นี้ ยัง หา มี ไม่ เหตุ นี้ จึง ไม่ เข้า ใจ ใน คำ กลาง ของ ท่าน เจ้า พระยา มหินทร ฤา ว่า ท่าน จะ กราบ บังคม ทูล พระกรุณา ขอ พระบรม ราช วะโร กาศ ให้ ราษฎร เรียง ความ เหน ที่ เปน ประโยชน์ แล การ เสื่อม ทรุด แก้ บ้าน เมือง ขึ้น กราบ บังคม ทูล แล้ว จะ ทรง พระกรุณา ประชุม ความ เหน ที่ ราษฎร ยื่น เข้า มา พร้อม ด้วย เจ้า ของ ความ เหน ถ้า เหน ดี จะ เอา ไว้ ใน ทาง ราชการ ๆ ปฤกษา ให้ เปน ยุติธรรม พ้น จาก การ กด ขี่ ถ้า มี เช่น นี้ เปน หลัก ถาน มั่น คง ลง ความ เหน ตั้ง หัว หน้า แห่ง ราษฎร แทน พวก ราษฎร ดัง ประ ประเทศ ยุโรป คง จะ มี ราษฎร ผู้ ฉลาด อาจ ออก ความ เหน ใน การ ดี การ เจริญ ผาสุก แก่ บ้าน เมือง เอา ชื่อ เอา เสียง จำพวก ราษฎร ล่ำ ลือ ไว้ ใน โลกย นี้ บ้าง สินะ ข้าพเจ้า ผู้ ลง ความ เหน ที่ ว่า มา นี้ มี ปัญา เล็ก น้อย พอ พูด กัน ได้ ใน สยาม ไสมย ไม่ ลุ ไม่ ล่วง ไป ตลอด ใน การ บ้าน เมือง นั้น ดอก ข้าพเจ้า มา อาไศรย ใน กรุง สยาม ช้า นาน เหน เขา ลง สยาม ไสมย ขอ พลอย เขา ลง บ้าง ท่าน เอไดตอร์ จง กรุณา แก่ ข้าพเจ้า บ้าง ช่วย เอา เรื่อง ที่ ข้าพเจ้า กล่าว ทั้ง นี้ ลง ใน สยาม ไสมย ด้วย เทญ ๚ะ

๏ ท่าน ทั้งหลาย ทั้งปวง พึง เข้า ใจ ถ้า จะ ตอบ คำ ของ ท่าน ผู้ ลง ชื่อ ของ ท่าน แล้ว ผู้ ตอบ นั้น ต้อง ลง ชื่อ เหมือน กัน จึง จะ ไม่ แพ้ เปรียบ แก่ กัน คน ที่ ปิด บัง ตัว ไม่ ออก น่า คง เปน คน ขี้ ขลาด อย่าง หนึ่ง ถ้า ไม่ เช่น นั้น คง เปน คน ไม่ ซื่อ สุจริต จึง กลัว ต้อง ซ่อน ซุ่ม ปิด บัง ชื่อ เอา รัด เอา เปรียบ แก่ กัน ถ้า คน เขียน ลอย มา ไม่ ออก ชื่อ จะ ตอบ เปน คน ลอย ไม่ ออก ชื่อ ก็ ได้ ถ้า เขา ออก ชื่อ แล้ว ตัว จะ ตอบ ตัว ต้อง ออก ชื่อ ถ้า ไม่ ลง ชื่อ แล บอก ชื่อ ตัว ด้วย อย่า เขียน ตอบ อย่า ทิ้ง ไปรสนีย ทิ้ง เขียน เปล่า ทิ้ง เสีย อัฐ เปล่า ๆ ลง ให้ ไม่ ได้ ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า นาย อากาศ ธาตุ ได้ อ่าน สยาม ไสมย เล่ม ๕ แผ่น ๒๘ มี ความ ว่า เจ้า พระยา มหินทรศักดิ์ ธำรงค์ ลง พิมพ์ ห้าม ไม่ ให้ ผู้ ได ผู้ หนึ่ง ลง พิมพ์ จดหมาย เหตุ ว่า ด้วย เรื่อง สาสนา แล ห้าม มิ ให้ ผู้ ใด ๆ ลง พิมพ์ ว่า เกี่ยว ก่าย ถึง เรื่อง ราชการ บ้าน เมือง คำ ห้าม สอง ประการ นี้ ข้าพเจ้า ผู้ เปน ไพร่ สติ ปัญา ยัง หา เหน ด้วย ไม่ ยัง สงไสย หนัก หนา เพราะ ได้ ยิน ได้ ฟัง ใน พระ บาท ว่า พระ ผู้ มี พระ ภาคย์ ตรัส เทศนา เปน พุทธ ภาลิต วิจิตร ส่อง สว่าง ดัง ดวง ประทีป ทั่ว โลกย์ ควร จะ ลง พิมพ์ เรื่อง สาสนา ให้ ปรากฏ ไว้ ใน จดหมาย เหตุ เปน ข้อ เทศนา ต่อ ๆ ไป ให้ พุทธ ศาสนา รุ่ง เรือง ไม่ ใช่ ฤา อนึ่ง ซึ่ง ห้าม ไม่ ให้ ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด ลง พิมพ์ ใน จดหมาย เหตุ ว่า เกี่ยว ก่าย ถึง เรื่อง ราชการ บ้าน เมือง นี้ ก็ ยัง มี ข้อ สงไสย อยู่ หลาย ประการ เพราะ ผู้ จัด การ ทำ การ ใน ราชการ ไม่ สม ดั่ง ทาง พระราช ประสงค์ ของ พระเจ้า อยู่ หัว นั้น จึ่ง เปน การ ร้อน รน แก่ ชาว ไพร่ ครั้น ไพร่ จะ ทำ ฎีกา ทูล เกล้า ฯ ถวาย ด้วย ข้อ ทุกข์ ร้อน แห่ง ไพร่ ที่ ไหน เลย ฝ่า ลออง ธุลี พระบาท พระเจ้า อยู่ หัว นั้น จะ มี เวลา พอ จะ ทรง ตัดสิน ความ ให้ แก่ ไพร่ นั้น ได้ เล่า จำ เปน ความ แห่ง ไพร่ จะ ต้อง ตก มา ให้ ผู้ จัด การ ทำ การ ใน ราชการ พิจารณา ตัดสิน แม้น ตัดสิน ไกล ถลาก นอก จาก พระราช ประสงค์ ใบ เหตุ นี้ ไช้ ราษฎร ไพร่ เหลือ ทน เขา จึ่ง ได้ ส่ง คำร้อน รน มา ให้ ครู สมิท ลง พิมพ์ จดหมาย เหตุ พอ ให้ คลาย หาย แน่น จุก ใจ แห่ง ไพร่ เท่านั้น เอง ข้าพเจ้า มา เหน ว่า ผู้ จัด การ ทำ การ ใน ราชการ อย่า เท็จ แล ผู้ ลง พิมพ์ จดหมาย เหตุ ก็ อย่า ลง เปน คำ เท็จ ควร จะ กล่าว ตาม แต่ ความ จริง นี้ เปน การ ดี ข้าพเจ้า ก็ เปน แต่ ไพร่ ใน ตระกูล ที่ ปรับ ว่า ต่ำ ช้า ตระกูล เดิม ความ เห็น ของ ไพร่ ขอ อโภย โทษ เถิด แต่ ข้าพเจ้า เปน ไพร่ ของ พระเจ้า อยู่ หัว ก็ มี ความ ไว้ ใจ ว่า พระ องค์ คง ไม่ ละ ไม่ ทิ้ง พวก ข้าพเจ้า ที่ เปน ไพร่ ของ พระองค์ แต่ ข้าพเจ้า สังเกต การ ที่ ทรง พระ กรุณา ตั้ง ท่าน ผู้ จัด การ ทำ การ ใน ราชการ บ้าน เมือง ช่วย ฝ่า ลออง ธุลี พระบาท นั้น ก็ ไม่ เหน ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด มี ใจ กรุณา แก่ ไพร่ ของ พระองค์ เลย คำ ที่ ข้าพเจ้า ร้อง ทุกข์ มา ให้ ลง พิมพ์ ทั้ง นี้ ท่าน ก็ จะ ว่า ร้อง ทุกข์ เกี่ยว ก่าย ถึง เรื่อง ราชการ นั้น อีก ละ ท่าน เจ้า คุณ มหินทร์ ก็ เปน ที่ ปฤกษา ราชการ แผ่นดิน จง กรุณา คิด อ่าน ให้ พวก ไพร่ เปน ศุข โดย กระแส พระราช ประสงค์ ก็ คง จะ ไม่ มี ผู้ ใด ร้อง ทุกข์ มา ลง พิมพ์ เปน คำ เกี่ยว ก่าย ถึง เรื่อง ราชการ เลย ขอ เจ้า คุณ มหินทร์ ได้ ทราบ เถิด ชาติ ไพร่ ที่ ลง พิมพ์ จดหมาย เหตุ นั้น เขา เปน ขุนนาง ไม่ ได้ ดอก เพราะ เขา เปน ชาติ ไพร่ ๆ เขา แน่น อก จุก ใจ เขา ๆ ก็ ลง พิมพ์ ร้อง เพ้อ ไป เหมือน เขา เที่ยว เขียน เรื่อง ทุกข์ ของ เขา ไว้ ตาม ฝา ถาน แล ฝา ผนัง ดั่ง เจ้า คุณ มหินทร์ ว่า ไว้นั้น และ เขา ไม่ อาจ ออก ชื่อ ของ เขา เพราะ เขา เปนไพร่ ไม่ มี กำลัง ท่าน เจ้า คุณ มหินทร์ ก็ ทราบ อยู่ แล้ว ไม่ ใช่ ฤา ถ้า เปน ขุนนาง ขึ้น เมื่อ ใด ก็ มี กำลัง ขึ้น เมื่อ นั้น และ ขอ ท่าน เอไดเตอร โปรฎ กรุณา ข้าพเจ้า ด้วย ช่วย เอา คำ ร้อง ทุกข์ นี้ ตอบ เรียน แก่ เจ้า คุณ มหินทร์ ให้ ถวาย ด้วย ข้าพเจ้า ก็ ทราบ ว่า ท่าน เจ้า ของ สยาม ไส่มย ไม่ สู้ จะ มี กำไร ใน การ ลง จด หมาย เหตุ นี้ แต่ ท่าน มา อยู่ เมือง ไทย นาน ปราถนา จะ ให้ ไทย เจริญ ดัง ประเทศ ฝรั่ง ข้าง นอก แต่ ข้าพเจ้า อ่าน ทราบ ความ ใน หนังสือ พิมพ์ เปน ถ้อย คำ ของ เจ้า คุณ มหินทร์ ล้ำ เลิศ บุญ คุณ ว่า ได้ ช่วย ท่าน ใน การ สยาม ไส่มย นี้ เปน เนื้อ ความ หลาย ข้อ ดู เหมือน สยาม ไส่มย ของ ท่าน จะ ไม่ ยืน นาน ไป ได้ ข้าพเจ้า ก็ เสีย น้ำ ใจ หนัก ขอ ให้ สิ่ง ซึ่ง เปน ใหญ่ ใน สกล โลกย์ บำรุง ให้ สยาม ไส่มย ของ ท่าน เจริญ ยิ่ง ๆ ขึ้น ไป เถิด ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า นาย อาโย ได้ อ่าน สยาม ไส่มย เล่ม ๔ แผ่น ๒๗ ซึ่ง ท่าน เจ้า พระยา มหินทรศักดิ์ ธำรงค ว่า เปน คำ กลาง นั้น ก็ ชอบ อยู่ แต่ ข้าพเจ้า ได้ อ่าน สยาม ไส่มย ได้ ฟัง ความ ปลาด หลาย อย่าง แล้ว ข้าพเจ้า ได้ พิเคราะห์ สอบ ดู การ เหน ด้วย ตา ก็ สม กับ คำ ที่ เขา ลง สยาม ไส่มย เปน หลาย ข้อ หลาย ประการ ท่าน ก็ เปน ผู้ ปฤกษา ราชการ แผ่นดิน เหตุ ใด ท่าน ถึง ไม่ ตรวจ การ สืบ การ แผ่นดิน ฉลอง พระเดช พระคุณ พระบาท สมเด็จ พระเจ้า อยู่ หัว ให้ เปน ยุติ ธรรม สม ด้วย พระราช หฤไทย จึ่ง จะ ควร ก็ จะ เปน การ ควร งาม หนัก หนา ท่าน จะ สืบ ดู ตาม ถนน และ ท้อง น้ำ และ โรง ศาล ศีศะ เมือง ใน พระราช อณา เขตร ก็ จะ ได้ ทราบ ทุก ประการ ขอ ท่าน เอดิเตอร์ โปรด เอา คำ ของ ข้าพเจ้า ทั้ง นี้ ลง ใน สยาม ไส่มย ให้ จง ได้ ๚ะ

๏ ด้วย มี พระ บรมราช โองการ สั่ง ว่า วัด ราชประ ดิษฐ สถิตย มหา สีมาราม ซึ่ง พระบาท สมเดจ พระ จอม เกล้า ฯ เจ้า อยู่ หัว ได้ ทรง พระราช ศรัทธา สร้าง ขึ้น ใน กาล ก่อน แต่ ยัง หา ได้ โปรด เกล้า ฯ ให้ มี การ ฉลอง ไม่ บัด นี้ พระบาท สมเด็จ พระเจ้า อยู่ หัว ได้ ทรง ปฏิสังขรณ์ เพิ่ม เติม แล ตก แต่ง พระ อาราม นั้น แล้ว สำเร็จ จบ บริบูรณ ตาม สมควร ทุก อย่าง จึง ทรง พระ กรุณา โปรด เกล้า ฯ ให้ กำหนด ตั้ง การ ฉลอง วัด ราช ประดิษฐ สถิตย มหา สีมาราม ณวัน อังคาร เดือน สี่ ขึ้น สิบสอง ค่ำ ปี ระกา สัปตศก เวลา บ่าย พระสงฆ ๒๐๑ รูป จะ ได้ เจริญ พระ พุทธมนต์ ครั้น รุ่ง ขึ้น วัน พุฒ เดือน สี่ ขึ้น สิบสาม ค่ำ เวลา เช้า รับ พระ ราชทาน ฉัน ทุก วัน ไป จน ถึง ณวัน จันทร เดือน สี่ แรม สาม ค่ำ ปี ระกา สัปตศก นั้น เวลา เช้า พระสงฆ รับ พระ ราชทาน ฉัน อีก วัน หนึ่ง เปน ที่ สุด แล มี พระธรรม เทศนา วัน ละ ๕ กัณฑ์ ทั้ง ๗ วัน ใน วัน แรม ๑ ค่ำ ๒ ค่ำ ๓ ค่ำ นี้ เวลา บ่าย เจ้า พนักงาน จะ ได้ ตั้ง บาย ศรี เวียน เทียน สมโภช ทั้ง ๓ วัน แล มี ทิ้ง ทาน ผล กัลป พฤกษ วัน ละ ๘ ต้น ทั้ง ๓ วัน ด้วย มี หนัง ดอก ไม้ เพลิง รำโคม สิงโต มังกร ไม้ ลอย ไม้ ๓ ต่อ ญวน หก ไป ตั้ง แต่ ณวัน ๑๒ ค่ำ จน ถึง ณวัน แรม ๓ ค่ำ ๗ วัน ๗ คืน แล มี โขน หุ่น งิ้ว ลคร ตั้ง แต่ วัน ขึ้น ๑๓ ค่ำ ไป จน วัน แรม ๓ ค่ำ ๚ะ

๏ อนึ่ง กำหนด จะ ได้ เชิญ พระ พุทธรูป ฉลอง พระ องค์ ใน พระบาท สมเดจ พระจอม เกล้า ฯ เจ้า อยู่ หัว แล พระ พุทธรูป ฉลอง พระองค์ พระเจ้า บรมวงษ เธอ กรม พระ ปวเรศ วริยา ลง กรณ์ ไป ประดิษ ฐาน ใน พระ วิหาร เก๋ง วัด บวร นิเวศ วิหาร พร้อม กับ งาน ฉลอง วัด ราชประดิษฐ ด้วย กำหนด จะ ได้ เชิญ ไป วัน ศุกร เดือน สี่ ขึ้น สิบห้า ค่ำ ปี ระกา สัปตศก มี พระสงฆ สวด พระ พุทธมนต์ วัน หนึ่ง รุ่ง ขึ้น วัน เสาร์ เดือน สี่ แรม ค่ำหนึ่ง พระสงฆ รับ พระ ราชทาน ฉัน เปน เสร็จ การ ตาม กำหนด ดัง นี้ ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า ผู้ มี ชื่อ ได้ ไป หา ผู้ มี ชื่อ ซึ่ง เปน มิศ หาย ตั้ง บ้าน เรือน อยู่ ที่ คลอง มหานาค ได้ พูด กัน ถึง การ ต่าง ๆ ยัง มี แขก คน หนึ่ง ก็ ไป หา ผู้ มี ชื่อ ที่ ข้าพเจ้า ไป หา แขก มี ชื่อ ผู้ นั้น พูด ว่า ตัว ของ เขา ออก ไป อยู่ เมือง ตะนี่ ๑๖ ปี กลับ เข้า มา กรุง เทพ ฯ ได้ โดย สาน รถ เมล์ ลง ไป เที่ยว เล่น จน เกือบ ถนน ตก และ ได้ เข้า ไป เที่ยว เล่น ใน กำแพง พระนคร กับ ได้ ลง เรือ ไป เที่ยว ตั้ง แต่ ปาก คลอง ผดุง ล่าง ถึง สามเสน เหน ผู้ คน หญิง ชาย ตึก ราม รั้ว วัง บ้าน เรือน อุ่น หนา ฝา คั่ง คึก คัก งาม ดี เจริญ ขึ้น กว่า แต่ ก่อน มาก การ อื่น ๆ ใน กรุง เทพ ฯ การ สิ่ง ใด จะ เปน การ เจริญ ขึ้น บ้าง ๚ะ

๏ ผู้ มี ชื่อ เจ้า ของ บ้าน จึ่ง ตอบ ว่า ใน กรุง เทพ ฯ ทุก วัน นี้ การ ต่าง ๆ ดี เจริญ ขึ้น ยิ่ง กว่า แต่ ก่อน มาก นัก เหลือ ที่ จะ พรรณา เปน ต้น ว่า คน ที่ เกิด ขึ้น ใหม่ ชาย หญิง มาก ขึ้น แล คน ต่าง ประเทศ ชาติ ต่าง ๆ ที่ เข้า มา พึ่ง พระ บรมโพธิ สมภาร กรุง เทพ ฯ มาก ขึ้น กว่า แต่ ก่อน สินค้า ต่าง ประเทศ ก็ บริบูรณ เครื่อง ไทยทาน ของ ชายก ที่ จะ ให้ แก่ พระสงฆ์ ทุก วัน นี้ ผิด กว่า แต่ ก่อน ล้วน ของ ดี ๆ มี ราคา ราษฎร ก็ เจริญ สมบูรณ ไป ด้วย ทรัพย์ สิน เงิน ทอง เครื่อง ภาชน ใช้ สอย แล เครื่อง แต่ง ตัว นุ่ง ห่ม สอาด งด งาม เงิน ภาชี อากร บ่อน เบี้ย ซึ่ง เปน พระราช ทรัพย์ เจริญ ขึ้น กว่า แต่ ก่อน หลาย สิบ เท่า หลาย ร้อย เท่า กับ ทุก วัน นี้ คน ที่ สมคบ โจร ให้ กำลัง แก่ โจร คือ ตั้ง โรง รับ จำนำ เปน ที่ รับ ซื้อ ของ โจร ตั้ง ร้าน จำหน่าย แล เกิด โจร ผู้ ร้าย ฉก ลัก ตี ชิง วิ่ง ราว ปล้น บ้าน เรือน อึก ทึก ถ้อย ความ ของ พวก ราษฎร ที่ ตระลาการ ไม่ ชำระ ให้ แล้ว ค้าง คา โรง ศาล อยู่ ก็ พลอย เจริญ บริบรุณ ขึ้น กว่า แต่ ก่อน มาก ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า ซึ่ง เปน ผู้ พั้ง ถ้อย คำ ของ คน ทั้ง สอง พุด กัน ตาม ที่ กล่าว มา แล้ว นี้ เหน ว่า เปน คำ จริง คำ แปลก ปลาด แล เปน คำ ขัน ๆ สมควร แก่ คน ทั้ง หลาย จะ พั้ง เล่น ข้าพเจ้า จึ่ง ส่ง มา คำนับ ท่าน หมอ สมิท ขอ ท่าน ได้ เอา คำ อัน นี้ เรื่อง นี้ ใส่ ใน จด หมาย เหตุ ของ ท่าน เปน การ สมควร แก่ จด หมาย เหตุ สยาม ไสมย ข้าพเจ้า ขอ คำนับ มา ถึง ท่าน ด้วย ความ ยินดี ๚ะ

๏ ทุก วัน นี้ ได้ ยิน ข่าว เล่า ฦๅ กัน ว่า พวก สัตรี ที่ เปน นี่ เปน ทาษ เปน คน จน เปน คน นักเลง ที่ เขา ไม่ เข้า ใจ ทำ มา หา กิน ซื้อ ขาย ประกอบ ทรัพย์ เลี้ยง ชีวิตร เขา ไม่ มี ทุน รอน เขา มี ของ ใน กาย ตัว ของ เขา เที่ยว รับ จ้าง หา กิน เลี้ยง ชีวิตร เขา แล้ว มี ผู้ รับ สินบล จับ เอา ตัว ไป ชำระ ว่า เปน คน เถื่อน ทำ ให้ พระราช ทรัพย์ ของ หลวง ขาด ไป แล้ว มี ผู้ ตัด สิน ให้ ปรับ ไหม คน หนึ่ง เปน เงิน ปรับ ไหม ค่า สินบน หลาย ชั่ง ทำ กัน ดัง นี้ จน ถึง หญิง คน หนึ่ง ติด เงิน ชาย คน หนึ่ง หญิง คน นั้น ทวง เงิน ที่ ติร ชาย คน นั้น ๆ บอก ว่า ให้ ไป ตาม เอา เงิน ที่ โรง นั้น จะ ใช้ ให้ เสรจ หญิง คน นั้น ก็ เดิน ตาม มา ชาย คน นั้น ก็ เดิน เข้า ไป ใน โรง แห่ง หนึ่ง ซึ่ง เปน โรง ที่ ภัก ของ พวก หญิง รับ จ้าง หา เงิน จร หนี ภาษี่ แล้ว ชาย ผู้ นั้น ก็ ร้อง เรียก หญิง คน นั้น เข้า ไป เอา เงิน ใน โรง หญิง เจ้า นี่ ไม่ รู้ อุบาย ก็ เข้า ไป ใน โรง ยัง มี ชาย ผู้ หนึ่ง ก็ จับ เอา ตัว หญิง คน นั้น ว่า เปน คน รับ จ้าง หา เงิน หนี ภาษี่ จับ ตัว หญิง นั้น มา ส่ง ให้ นาย โปลิศ ฝ่าย ชาย เจ้า ผัว ของ หญิง คน นั้น ทราบ การ ดัง นั้น ก็ มา ตาม ภรรยา ๆ ก็ เล่า ความ ตาม จริง ให้ ผัว พั้ง ชาย ผัว ก็ จะ ขอ รับ เอา ภรรยา ไป พวก โปลิศ ไม่ ยอม ให้ ว่า หญิง นี้ เปน คน หา เงิน เถื่อน ไม่ ได้ เสีย ภาษี่ แล อ้าง ว่า ทำ ให้ พระราช ทรัพย์ ของ หลวง ขาด ไป จะ ต้อง เอา ตัว ไป ส่ง ตาม กระ ทรวง จะ ต้อง ถูก ปรับ เสีย เงิน หลาย ชั่ง ฝ่าย ชาย เจ้า ผัว นั้น คิด ว่า ถ้า ยอม ให้ เขา ส่ง ไป ตาม กระทรวง ถึง โรง ศาล เปน ความ กัน ก็ จะ ได้ ความ อัปรยศ อดสู ป่วย การ ทำ มา หา กิน ต้อง เสีย ค่า ฤชา ธรรม เนียม มาก ๆ จึ่ง พูด อ้อน วอน โปลิศ ขอ เสี่ย เงิน ให้ เสี่ย เล็ก น้อย แล้ว ก็ รับ ตัว ภรรยา ไป ได้ ยิน ข่าว เล่า ฦๅ กัน เซง แซ่ ดัง นี้ และ จะ เปน การ จริง ฤๅ มี่ ภาษี่ จริง ฤๅ มี่ ภาษี่ เมื่อ ไร่ เรียก ว่า ภาษี่ อาไร ออก ท้อง ตรา ว่า อย่าง ไร ราษฎร มิ ได้ รู้ เหน ด้วย เลย ชรอย จะ มี ผู้ แอบ อ้าง ว่า มี ภาษี นึก ก็ น่า สังเวช นึก ก็ น่า อัปรยศ นึก ก็ น่า ขัน จริง ๆ หนา นี่ แล เรา เกิด มา ที่ หลัง แปลก กว่า คน บุราณ ได้ ยิน ได้ ฟัง การ ต่าง ๆ เกิน กว่า บุราณ ขอ ให้ ท่าน เอไดเตอร์ ช่วย เอา ความ ทั้ง นี้ ลง ใน จด หมาย เหตุ สยาม ไสมย ของ ท่าน ด้วย ๚ะ

๏ มี บาง คน ช่าง พูด นัก ขยัน แต่ง เรื่อง ต่าง ๆ ให้ เขา อ่าน เล่น สนุกนิ์ ใจ แก้ รำคาน ใจ มี บาง คน เกลี่ยด ของ ไม่ จริง ไม่ ภอ ใจ อ่าน ไม่ ภอ ใจ ฟัง เลย บาง คน ว่า ของ อย่าง นี้ ถึง ไม่ จริง ก็ เปน ที่ ได้ เตือน ปัญา ผู้ มี ความ คิด ระวัง ตัว มาก อย่า ให้ ความ น่า ชัง นั้น เกิด เปน ความ จริง ไป ได้ ของ ที่ คน ปรกติ เลง เหน ว่า ไม่ ดี คน เช่น นั้น คง ระวัง อย่า ให้ มี ขึ้น ใน สันดาน ของ ตัว ได้ การ เช่น ว่า มา ใน ข้อ บน นี้ ถ้า มี ใน ประเทศ สยาม จริง ควร ที่ เจ้า พนักงาน ข้าง ขา ห้าม การ เช่น นี้ จะ ใช้ ปัญา แล กำลัง จน สิ้น เชิง ปราบ การ เช่น นี้ อย่า ให้ กำเริบ ได้ ใน บ้าน เมือง แต่ ให้ ทรุด โทรม หาย ไป จน ได้ เอไดเตอร์ ๚ะ

๏ ข่าว เลื่อง ลือ กัน จะ เปน การ เทจ ฤา จริง ไม่ ทราบ ท่าน ผู้ ที่ ได้ รับ หนังสือ สยาม ไสมย เหมือน กัน สืบ ถาม ดู ก็ คง รู้ ความ เลอียด ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า คำนับ มา ยัง ท่าน เอไดเตอร์ ให้ ทราบ มี ข่าว เลื่อง ลือ กัน ว่า พวก จีน อั๊งยี่ เกิด วิวาท กัน ใน สอง จำ พวก ๆ หนึ่ง ถัด บ้าน ทวาย ลง ไป บ้าง อยู่ ที่ อื่น ๆ บ้าง จำพวก หนึ่ง อยู่ แถว ข้าง บน บ้าง ที่ สำ เพง บ้าง ฤา ที่ อื่น ๆ บ้าง เปน การ ยาก ที่ จะ บอก ตำ แหน่ง ที่ อยู่ ได้ ท่าน ผู้ อ่าน ผู้ ฟัง จง พิเคราะห์ ดู เถิด ถ้า พวก อั๊งยี่ แถว บน ลง มา ธุระ สิ่ง หนึ่ง สิ่ง ใด ที่ แถว ถนน ล่าง ขี่ รถ มา ก็ ดี เดิน มา ก็ ดี ตาม ถนน หน ทาง ตรอก เล็ก ตรอก น้อย พวก จีน อั๊งยี่ ที่ อยู่ ถัด บ้าน ทวาย ลง ไป มี อำนาจ มาก ที่ จะ จับ รถ ให้ หยุด แล ฉุด ลาก คน จีน ที่ ขี่ รถ มา ดี ๆ ไม่ รู้ เนื้อ รู้ ตัว เอา ทุบ ตี แล ฆ่า ใส่ กระ สอบ ถ่วง น้ำ บ้าง ฝัง ใน ขี้ เท่า ที่ โรง สี ไฟ บ้าง แล กด ลง ใน โคลน บ้าง ประมาณ ๗ คน ๘ คน แล้ว ๆ นอก กว่า นั้น ที่ ถูก เจ็บ หลาย คน ที่ วิ่ง หนี ไป ทัน บ้าง ก็ มี ถ้า พวก แถว ล่าง ขึ้น ไป บน พวก บน ก็ ตี บ้าง ฟัน แทง บ้าง แต่ ยัง ไม่ เหน ปรากฏ ที่ ทุบ ตี ฟัน แทง ตาย แต่ เจ็บ ไป นั้น หลาย คน ข้าพเจ้า ขอ ท่าน ผู้ อ่าน ผู้ ฟัง จง ระวัง ตัว อย่า ไป ทำ พูดจา แขง แรง กับ พวก จีน เลย ถ้า ทำ แขง แรง แล้ว ตัว ก็ จะ เจ็บ ความ อาย ก็ จะ มี ขอ ให้ ท่าน มี ความ อัชฌา ไสย์ ต่อ พวก เขา เถิด แต่ พวก เขา เปน จีน ภาษา เดียว กัน เขา ก็ ยัง ฆ่า กัน เลย เขา จะ เหน อะไร กับ พวก ไทย เล่า ถ้า ท่าน ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด จะ ไป ธุระ แถว ล่าง ถัด บ้าน ทวาย ลง ไป ก็ เดิน ไป ดี ๆ อย่า วอ แว กับ พวก จีน แถว ล่าง นั้น เลย ประ เดี๋ยว เขา จะ ทำ อาจ หาญ ให้ ดู ท่าน ผู้ อ่าน ผู้ ฟัง ก็ คง รู้ ว่า พวก จีน อั้งยี่ แถว ล่าง มี ชื่อ ปรากฏ มา ตั้ง แต่ เดิม มา หลาย ปี แล้ว จน โรง บ่อน ถัด บ้าน ทวาย ลง ไป โรง หนึ่ง ต้อง ยก หนี มา ตั้ง ที่ แถว ล่าง ลง ไป แต่ อย่าง นั้น ก็ ลง ไป ตาม ข่ม เหง ถึง ที่ โรง บ่อน แขวง บาง ขวาง มี ความ ยืด ยาว มาก เรื่อง แต่ ข้าพเจ้า กล่าว แต่ คำ สั้น ๆ ให้ ท่าน ผู้ รับ สยาม ไสมัย เหมือน กัน ระวัง ตัว ครั้น จะ นิ่ง อยู่ ก็ มี ความ สมเพช เพื่อน มนุษย์ เหมือน กัน จึ่ง อุส่าห์ สู้ เสีย เวลา เขียน แล เสีย อัฐ สาม อัฐ ค่า ตรา ทิ้ง ไปรสนีย์ ไป ถึง ครู สมิท เจ้า ของ สยาม ไสมัย ให้ ลง ข่าว บอก ไป ถึง ท่าน ด้วย กัน ทั้ง หมด ที่ ได้ รับ หนังสือ สยาม ไสมัย ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า ได้ อ่าน สยาม ไสมัย เล่ม ๔ แผ่น ๒๗ มี ความ ว่า ผู้ หนึ่ง ลง จดหมาย เหตุ เรื่อง การ ที่ ทรง พระ มหา กรุณา โปรด จะ ให้ เลิก การ ทาษ นั้น นี้ เปน พระ ราช กุศล อย่าง ยิ่ง สม พระ บรมราช ปัญญา ของ สม เด็จ พระเจ้า อยู่ หัว ของ เรา ท่าน ใน ปัจุบัน นี้ ควร ที่ เจ้า กระทรวง อำเภอ ผู้ ทำ สาร กรม ธรรม์ นั้น ทำ การ ฉลอง พระ เดช พระ คุณ ให้ สม ทาง พระราช ประสงค ดัง เขา ลง พิมพ์ จดหมาย เหตุ นั้น ทุก ประการ แต่ ข้าพเจ้า เหน ความ จริง อีก อย่าง หนึ่ง นั้น คือ โรง หญิง ชั่ว ที่ หา เงิน ใน ตัว นั้น ดู อายุศม์ สม แต่ ๑๖ ปี ๑๗ ปี ๑๘ ปี บ้าง เปน ทาษ ใน ท่า กลาง อายุศม์ ที่ ต้อง ห้าม นาย เงิน บังคับ ให้ หา เงิน ใน ตัว ด้วย ทำ ชั่ว ดู ๆ ก็ น่า สมเพช เสีย จริง ๆ เพราะ ความ จน โอ้ อะนิจา ถึง เขา จน ก็ ไม่ ควร ข่ม ขี่ บังคับ ให้ เขา ทำการ ชั่ว เลย ข้า พเจ้า เหน ท่าน ผู้ มั่ง มี ใน กรุง สยาม บาง คน ก็ พูดจา อวด อ้าง ว่า ตน ตั้ง อยู่ ใน ธรรมะ ธรรมโม แต่ ยัง ข่ม ขี่ เฆี่ยน ตี บังคับ ทาษ ให้ ทำ การ ชั่ว อ้าย อี ที่ มัน ซื้อ เอา เพื่อน มนุษย์ มา ข่ม ขี่ ให้ ทำ ชั่ว นั้น ถึง มัน จะ อวด ตัว มัน มา เปน อุบาสก อุบาสิกา ก็ ไม่ ควร อย่า เชื่อ ถือ เขา เลย และ ไม่ ควร ที่ จะ ให้ เขา เข้า วัดวา สมาคม อ้าย อี ที่ เขา ข่ม ขี่ ให้ เพื่อน หญิง มนุศย ทำ ชั่ว ดัง กล่าว มา นั้น เลย เพราะ พระ ผู้ มี พระภาคย เจ้า ตรัส ธรรม เทศนา ว่า อย่า คบ คน ชั่ว ๆ จะ ภา ไป หา ผิด ให้ คิด คบ แต่ ท่าน ที่ เปน ปราช คน ดี จึ่ง จะ มี ผลา อานิสงษ มาก ดูกร ท่าน ผู้ มี ปัญา จง ดู เถิด อ้าย อี พวก ที่ เขา บังอาจ ซื้อ เอา หญิง ที่ มี อายุศม ๑๖ ปี ๑๗ ปี ๑๘ ปี นี้ มา เปน ทาษ แล้ว ข่ม ขี่ ให้ หญิง มี อายุศม ที่ ทรง พระ มหา กรุณา โปรด ไม่ ให้ เปน ทาษ มา เปน ทาษ แล้ว มิ หนำ ซ้ำ บังคับ ให้ ทำ การ เปน คน ชั่ว หา เงิน ใน ตัว นี้ ควร ที่ เอา ใส่ คุก ให้ ตลอด วัน ตาย ของ คน นั้น จึ่ง ควร สม ที่ ไม่ เกรง พระ บรม ราช โองการ ฤๅ อ้าย อี ที่ เลี้ยง ทาษ ให้ ทำ ชั่ว หา เงิน ใน ตัว นั้น เขา จะ แก้ ตัว ว่า หญิง ทาษ เต็ม ใจ หา เงิน เอง เรา จะ ว่า สัก คำ หนึ่ง ถ้า เอง เปน ใจ อย่าง มนุษย์ แท้ แล้ว ถ้า เหน ผู้ ใด นำ ความ ชั่ว ควร เตือน ให้ เขา ละ การ ชั่ว ถ้า ผู้ ใด สอน ให้ เพื่อน มนุศย ทำ การ ชั่ว ต้อง ปรับ ว่า กิริยา อย่าง เดระฉาน แท้ ขอ ให้ ท่าน เอิดเตอร เอา คำ นี้ ลง สยาม ไสมย ด้วย เถิด เผื่อ จะ ทราบ ถึง ฝ่าละออง ธุ ลี พระบาท ของ พระเจ้า อยู่ หัว ของ เรา นั้น บ้าง ข้าพเจ้า ไว้ใจ ว่า ถ้า ทรง ทราบ คง จะ โปรด ให้ ชำระ คน ที่ ซื้อ เอา คน เกิด ใน ปี ที่ ทรง ห้าม ไม่ ให้ เปน ทาษ นั้น แน่ ละ ฯะ

๏ ขอ เพิ่ม เติม คำ อีก สัก ข้อ หนึ่ง คือ ข้าพเจ้า ได้ ไป ถึง ประเทศ ยุโรบ แล อะเมริกา หญิง เมือง นั้น ที่ หา เงิน ใน ตัว นั้น เขา ไม่ อยู่ ใน บังคับ ผู้ ใด ๆ ที่ จะ ข่ม ขี่ ให้ เขา ทำ การ ชั่ว หา เงิน ใน ตัว แห่ง เขา นั้น เลย เปน แต่ เขา ทำ ตาม ใจ เขา เอง การ นี้ ก็ หา สม กับ ตัว เขา ที่ ทำ การ ชั่ว ใน ตัว เขา หา มี ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด จะ ข่ม ขี่ ให้ เขา ทำ การ ชั่ว ไม่ มี แต่ นักปราช จะ เตือน สติ แห่ง เขา ให้ ละ การ ชั่ว การ เช่น นี้ ก็ สม ว่า เขา รัก ชาติ แห่ง เขา จริง ๆ ควร เรา ท่าน คิด ละ คิด เว้น การ ชั่ว ทุก อย่าง ละ ชั่ว แล้ว คง ถึง การ ดี แน่ ละ นะ ท่าน เอ๋ย

ข่าว โทรเลข นอก

๏ กรุง ลันดัน วัน พุฒ เดือน สาม แรม สิบสอง ค่ำ มิศ เตอร์ แลคดซะโตน ได้ แจ้ง ความ ว่า ด้วย ประเทศ อิยิบต คอเวินเมนต์ บริติช ถ้า เปน อัน ทำ ได้มี ความ ปราถนา จะ ให้ ปอไลซิ พวก ก่อน เข้า ติด ต่อ ตาม กัน ไป

๏ เมือง กอนซแตนไตโนเปล วัน พฤหัษบดี เดือน สาม แรม สิบสี่ ค่ำ พวก เซอรเวีย แล พวก บัลแคเรีย ได้ ลง มือ ไซน หนังสือ สัญญา ต่อ กัน ทั้งสอง ฝ่าย ฯะ

๏ กรุง ลันดัน วัน พฤหัศบดี เดือน สาม แรม สิบสี่ ค่ำ คอเวินเมนต์ จีน ร้อง หา ให้ มี อินเดมไนต์ ค่า ยาก ค่า ลำบาก ค่า ของ เสีย ซึ่ง เกิด เพราะ การ เบียด เบียน รังแก พวก จีน ใน ประเทศ ยุไนเตดซเตศะ เปรไซเดนท์ กลิวแลนด์ ไม่ ยอม รับ คิด ปฤกษา ความ ซึ่ง คอเวิน เมนต์ จีน ร้อง หา นั้น ท่าน เจ้า เมือง กวาง ตุ้ง ส่ง ข่าว ตาม สาย โทรเลข ถึง ราชทูต จีน ที่ เมือง วอชิงตัน ว่า ราษฎร จีน เคือง เต็ม แก่ กลัว จะ แก้ แค้น ทำ ตาม อย่าง พวก อะเมริกัน ทำนั้น ฯะ

๏ ๙ อนึ่ง ฝัน ว่า ประชาชน ขน น้ำ ช่วย กัน ปล้า เท ล่ง ลง ตุ่ม ใหญ่ ตุ่ม น้อย ร้อย พัน เรียง กัน ไป หา มี ใคร เท ใส่ แต่ สัก คน พระ วรญาณ โปรด ประ ทาน ประ กา สิต แนะ นิมิตร ทาย เข็ญ ให้ เหน ผล ว่า ภาย น่า เสนา เปน นาย พล ราษ จะ ปล้น ทรัพย์ ไล่ ใน ตุ่ม โต ยิ่ง มี ก็ ยิ่งได้ ออก เหลือ ล้น ยิ่ง ยา อน ยับ หนัก ลง อักโข จะ รุ่ง งาน ตระ การ หน้า แต่ พาโล ที่ ซื่อ ก็ จะโซ คัง ตุ่ม น้อย ๚ะ

๏ ๑๐ อนึ่ง ฝัน ว่า สระ ประทุมมา มี หมู่ กุ้ง กุม ภา มัจฉา หอย วารี่ รอบ ขอบ ไส มิใช่ น้อย กลาง กลับ ถอย ข้น ขุ่น ล่นุน มี่ พระ ทรง ญาณ บรหาร ให้ เหน เหตุ ว่า ประเทศ ที่ ศุภข์ เกษม ศรี่ กระษัตร ทรง สืบ พงษ ประเพณี เปน บุรี ที่ ประชุม ประชากร จะ แรม ร้าง วาง รา เปน ป่า แขม ทั้ง คา แฝก แพรก แซม ขึ้น สลอน ทาง ชล วิก ล กลาย เปน ชาย ดอน ราษ จะ ร้อน แรม ศุภข์ ทุก เดือน ปี ด้วย กำม์ แห่ง สัตว วิบัด เปน ไม่ เคย เหน ก็ ได้ เหน ไป ถ้วน ถี่ น้ำ กลาง ขุ่น ครื่อ มนตรี่ จะ ย่ำ ยี บี่ฑา ประชาชน จะ รุก ราน แก่ ไพร่ ใช้ ระดม คิด ขี่ ข่ม เอา ทรัพย์ อยู่ สับ สน ใน เดือน นอก เดือน ใช้ เบื้อง ปน สุด ทน ที่ จะ ทาน ด้วย การ รุม การ หลวง แล้ว ก็ ได้ ทำ การ นาย พวก ไพร่ ราษ พรัด พราย เข้า ศร้อง สุม จะ หลบ ลี้ หนี หน้า เข้า ป่า ชุ่ม ประคอง คุม พวก เข็ญ ค่อย เย็น ใจ ๚ะ

คราว แรก ๑๐ บันทัด ฤๅ น้อย กว่า ๑๐ บันทัด ๗ บาท ๒ สลึง คราว แรก ทุก บันทัด เกิน ๑๐ บันทัด คิด เอา บันทัด ละ ๓ สลึง ถ้า จะ ลง กว่า หน หึ่ง จะเรียก เอา ครึ่ง ราคา ที่ ว่า มา แล้ว นั้น

แถว เท่า แถว น่า ใน แถว หนึ่ง จะ เรียก เอา ปี ละ ๒๐๐ บาท ซีก แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๑๒๐ บาท เซี่ยว แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๘๐ บาท

๏ กำปั่น ไฟ เมล จะ ออก จาก ท่า นาย ห้าง โคติ ที่ กรุง ฯ ไป เมือง เพ็ชร์บุรี ทุก วัน เสาร์ เวลา บ่าย แล จะ กลับ ออก จาก บ้าน แหลม ทุก วัน อาทิตย เวลา กลาง คืน ฤๅ วัน จันทร์ เช้า แล้ว แต่ น้ำ จะ ออก ได้ ๚ะ

๏ ถ้า จะ ส่ง สินค้า ขา ไป ขา มา แล้ว แต่ จะ ตก ลง กัน กับ นาย ห้าง โคติ ฤา กัปตัน กำปั่น นั้น ๚ะ

๏ วัน อังคาร เวลา เที่ยง ทุก วัน จะ มี กำปั่น ไฟ เมล ลำ หนึ่ง ออก จาก ท่า ห้าง โคติ จะ ไป เมือง จันทบุรี ด้วย ๚ะ

๏ แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน สาม ขึ้น สิบ สี่ ค่ำ จุล ศักราช ๑๒๔๗ ปี ระกา สัปตศก ( จ ห ) ๚ะ

๏ แจ้ง ความ ให้ ท่าน ทั้งหลาย ทราบ ทั่ว กัน ว่า ต้น ทาง เดิน ไป ที่ ถนน สีลม ที่ ตึก คุณ เวต เก่า มี ห้อง ที่ น่า ตึก เปิด สำหรับ รักษา คน เจ็บ ที่ เปน โรค ต่าง ต่าง ถ้า ท่าน ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด อยาก จะ เข้า ไป ข้าง ใน รักษา เชิญ ถาม แล ไป ได้ ทุก ๆ เวลา เมื่อ ต้อง การ ยา ฤา จะ ให้ ดู โรค ที่ เจ้า พนักงาน หมอ อยู่ ที่ ตึก นั้น แล ค่า ธรรมเนียม ยา แล รักษา โรค จะ คิด เอา แต่ ราคา ภอ สมควร กับ คน ที่ มี อัน จะ กิน แต่ คน จน นั้น จะ ให้ ทาน ๚ะ

๏ จะ เปิด โรง ยา ทุก ๆ วัน ตั้ง แต่ เวลา เช้า โมง ๑ จน ถึง ๓ โมง เช้า ท่าน ที่ ไม่ อยาก จะ ให้ รักษา ที่ โรง ฮอสบิตเตล ( คือ โรง ยา ) ให้ คน มา บอก อาการ ที่ เปน โรค แล ขอ ยา ก็ ได้ จะ คิด เอา ราคา กับ ท่าน ผู้ มี อัน จะ กิน ค่า ยา แล รักษา บ้าง เล็ก น้อย แต่ คน จน นั้น จะ ไม่ คิด เอา ให้ เปน ทาน ๚ะ

๏ จะ ปลูก ฝี ทุก ๆ วัน เสาร์ ขอ เชิญ ท่าน ผู้ อยาก ปลูก ฝี มา หา ตั้ง แต่ เวลา เช้า โมง ๑ จน ถึง เวลา ๓ โมง เช้า แล จะ คิด เอา คน หนึ่ง แต่ ราคา สอง สลึง เว้น แต่ คน จน จะ ไม่ คิด เอา เลย ๚ะ

๏ ถ้า อยาก จะ รู้ ความ เลอียด ขอ เชิญ ท่าน มา หา มิศเตอร์ ดาวิน ผู้ เปน คน จัด แจง ดู แล ใน โรง ยา นี้ เถิด ( จ ห ) ๚ะ

๏ เปน ภาษา อังคริษ บอก วัน เดือน ฝรั่ง จีน ไทย บอก ให้ รู้ เลอียด ว่า ดวง อาทิตย์ อยู่ เหนือ ฤา ใต้กลาง โลกย ทุก วัน เท่าไร ตลอด ปี ให้ รู้ ว่า สูน ไส้ กลาง ดวง อา ทิตย์ ดู โต เล็ก เท่าไร ทุก วัน ให้ รู้ ว่า เวลา เที่ยง แล เวลา ตาม เงา แดด คลาด กัน วัน ละ เท่าไร ให้ รู้ ว่า เว ลา น้ำ ขึ้น น้ำ ลง ที่ กรุง เทพ ทุก วัน แจ้ง ให้ รู้ ถึง การ อื่น เปน อัน มาก อัน ควร คน ทั้งปวง จะ รู้ ถ้า ไม่ รู้ เขา จะ นินทา ว่า คน โง่ ประนินทิน นี้ ราคา แยก เล่ม ละ สี่ บาท เท่า นั้น เชิญ มา ซื้อ ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม มี ถึง เก้า เล่ม ถ้า ต้อง การ ได้ ตั้ง แต่ คริศ ศักราช ๑๘๗๘ ถึง ๑๘๘๖ ครบ เก้า ปี ( จ ห ) ๚ะ

๏ เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย มี ความ ปราถนา จะ ให้ ออก สอง อย่าง อย่าง หนึ่ง จะ ให้ ออก ทก วัน เว้น แต่ วัน อาทิตย อีก อย่าง หนึ่ง ให้ ออก เจด วัน ครั้ง หนึ่ง เสมอ มิ ให้ ขาด เมื่อ คน ทั้ง ปวง ตั้ง ใจ ซื้อ เปน อัน มาก คง สำ เร็จ การ คง ได้ อ่าน หนังสือ จดหมาย เหตุ ราคา ถูก ๆ ด้วย แล ตั้ง แต่ นี้ ไป จะ ออก จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย นี้ เดือน ละ สี่ คราว ไป ก่อน ๚ะ

๏ สยาม ไสมย ที่ จะ ออก พลาง เดือน ละ ๔ หน นั้น จะ ขาย ปลีก ฉบับ ละ สลึง

๏ ถ้า รับ เอา ตลอด ปี แล้ว ใช้ เงิน ล่วง น่า ราคา ปี ละ หก บาท คือ ห้า สิบ สอง ฉบับ ถ้า มา รับ ไป จาก โรง พิมพ์ ถ้า จะ ให้ ส่ง ถึง บ้าน อาไศรย ไปรสนีย์ ต้อง เสีย ปี ละ หก บาท สาม สลึง สี่ อัฐ ๚ะ

๏ ค่า บอก ถึง คน เกิด คน ตาย ฤา ทิ้ง ห้าง ขาย ของ ถึง การ เลล้ง แล ของ ซึ่ง จะ ขาย นั้น ฤา บอก ความ ของ คน ซึ่ง จะ หา การ ฤา แจ้ง ความ ต้อง การ ของ ตัว จะ คิด ค่า ลง ตาม ว่า แล้ว นั้น ๚ะ

๏ ถ้า คน จะ เข้า กัน ซื้อ ถึง หก ฉบับ จะ คิด เอา แต่ ค่า ห้า ฉบับ คือ จะ ยก ให้ หนึ่ง ใน หก ๚ะ

๏ จดหมาย เหตุ นี้ เจ้า ของ จะ ส่ง แต่ เพียง เปน แห่ง ๆ ผู้ ซื้อ ต้อง ไป รับ ใน ตำบล ต่าง ๆ ซึ่ง จะ หมาย ไว้ นั้น

๏ ที่ บ้าน แม่ เปรม ที่ วัด เกาะ แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ แพ นาย เทพ ตรง ข้าม ปาก คลอง บางหลวง ที่ ขาย เครื่อง แก้ว แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ ตึก แม่ แพ ที่ สี่กัก เหนือ เสา ชิงช้า แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ โรง พิมพ์ บาง คอแหลม แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ จะ ส่ง ทาง ไปรสนีย์ ถึง บ้าน ถ้า บ้าน อยู่ ใน เขตร ทาง ไปรสนีย์ นั้น แต่ ผู้ ซื้อ หนังสือ นี้ ต้อง เสีย เงิน ค่า หนังสือ ค่า ไปรสนีย เสร็จ ก่อน จึ่ง จะ ส่ง ทาง นั้น ได้ แต่ ต้อง บอก ชื่อ ตำ บล บ้าน ถนน แล คลอง นัมเบอ ที่ อยู่ นั้น ให้ แน่ ด้วย ฯะ

๏ เพราะ คน ที่ ซื้อ อ่าน นั้น มาก เจ้า ของ รับ ส่ง ทุก แห่ง ไม่ ได้ จะ ส่ง เปน แห่ง ๆ ไป พลาง ให้ ผู้ ซื้อ นั้น ไป รับ ทุก คราว ออก ณะ ตำบล อัน อยู่ ใกล้ เคียง บ้าน ผู้ ซื้อ นั้น เถิด หนังสือ นี้ จะ ออก ทุก วัน พุฒ ตลอด ปี เมื่อ จัด ส่ง ถึง ตำบล อื่น แล้ว จะ บอก ให้ รู้ ด้วย ฯะ

๏ หนังสือ ต่าง ๆ อัน มี ขาย ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม ฯะ

๏ มี หนังสือ เปน เรื่อง พระเยซูศาสนา แล หนังสือ ต่าง ๆ สำหรับ สอน เด็ก ให้ อ่าน หนังสือ ไท แล หนังสือ อังกฤษ ออก มี หนังสือ สำหรับ สอน วิชา คิด เลข สอน ให้ รู้ ถึง ตำรา ดาว แล มี หนังสือ สำหรับ สอน ใจ ให้ รู้ ขนบ ธรรมเนียม จะ ได้ เปน คน เรียบ ร้อย แล จะ ได้ เปน คน แต่ง หนังสือ เปน เรื่อง ราว เปน บท กลอน หนังสือ อ่าน เล่น ก็ มี มาก หลาย อย่าง หนังสือ ต่าง ๆ นั้น คือ ฯะ

๏ ก ข ก กา ปถม ก กา ไท กา กับ สุนักข์ แล นกยาง กากี คำ ฉันท์ แล คำ กลอน กฤษนา สอน น้อง ขันธ วิภังค์ นี่ ตำรา ยา เกล็ด พระ คริษวงษ ตาม มัดธาย แล ตาม โยฮัน เปน เรื่อง ใน พระ คัมภีร์ พระ เยซู สาสนา จันทะ โครพ จินดามณี พระยาฉัททัน ซุยถัง ตำราดาว ตำรา คิด เลข อย่าง ใหม่ ทิพสังวาล นิราศ เกาะ จาน นิราศ เมือง แกลง นิราศ โคราช นิราศ ฉถาง นิราศ ชม ตลาด นิราศ วัด เจ้า ฟ้า นิราศ เดือน นิราศ พระ แท่น ดง รัง นิราศ ทวาราวดี นิราศ นรินทร์ นิราศ พระ บาท นิราศ พระ ปถม นิราศ เมือง เพ็ชร นิราศ อิเหนากับนิราศภูเขา ทอง นกกระ จาบ เบญมาศทอง ปถม มาดา อัง กฤษ บุจฉา แล วิสัชนา ใน ศาสนา แท้ จริง เพ็ชพงกุฏ พระยไภยมณี พระ สมุท ราชาธิราช มงคลทิปนี่ แปลเปน สุภาสิต สอน หญิง มายา สัตรี ลักษณวงษ สวัสดิ รักษา บัญญัติพระ ร่วง ภาลี สอน น้อง ลักษณ ภรรยา เจ็ด สถาน กฤษนา สอน น้อง ลักษณ บุตร สาม สถาน วงษสวรรค์ เสภา คือ ขุนช้าง ขุนแผน สิงหไกรภพ สังข ทอง คือ เจ้าเงาะ สิบ สอง เหลี่ยม สุภาสิต ต่าง ๆ คือ โลกนิตย ขงจู มงคลทิปนแปล สุภาสิต สอน หญิง แม่ ม่าย สอน ลูก สุภาสิต สอน เด็ก สุภาสิต พระร่วง สุภาสิต โคลง สมุท จะ หัด อังกฤษ อุณรุท อิเหนา รามเกียรติ พงษาวดาร ขุนหลวงหาวัด ถม อากาศ ทำนาย ฝัน ตราซูทอง คำ เตือน สติ พงษาวดาร บูราณ พระ สี่ เสาร อุไทย จดหมายเหตุ เมือง พม่า

๏ หนังสือ ภาษาสยาม ต่าง ๆ มี ขาย ที่ โรงพิมพ์ บางคอแหลม นี้ เมื่อ ขาย ปลีก มี ราคา ตี พิมพ์ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม ธรรมเนียม นั้น คือ ว่า ถ้า สมุดไทย เล่ม ๑ เปน อักษร พิมพ์ เล็ก คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ บาท ถ้า เปน อักษร พิมพ์ ใหญ่ คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง เฟื้อง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ หก สลึง ถ้า ใบ ปก แขง คิด ราคา ใบ ปก อีก เล่ม ละ บาท ถ้า ท่าน ทั้ง หลาย จะ ซื้อ หนังสือ ที่ ละ มาก ๆ จบ ทุก เรื่อง ที่ มี ใน โรง พิมพ ฤา ถ้า ลูกค้า วานิช จะ ซื้อ ที่ ละ มาก ๆ สำ หรับ จะ ตั้ง โรง ขาย หนังสือ จะ ลด ราคา ร้อย ยี่สิบ บาท จะ คิด เอา แต่ ร้อย บาท ถ้า ไม่ ถึง เพียง นี้ จะ จัด ว่า ซอ ปลีก กัน ก็ คง ขาย ตาม ราคา ปลีก อัน บอก ไว้ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม นั้น แล ถ้า จะ มา ซื้อ หนังสือ ที่ โรงพิมพ์ นี้ ต้อง ใช้ เงิน สด ขาย เชื่อ ไม่ ได้ ตั้ง แต่ นี้ ไป เปน อัน ขาด