๏ ยานี ๏ นาง อ้าย ใจ อาธรรม์ รู้ สำ คัญ นาง เทวี เกิด เปน นาง ปักขี่ นก แขก เต้า งาม โสภา มัน บิน มา หา ท้าว บอก เรื่อง ราว แต่ หลัง มา ตัว กู จะ มระณา เพราะ อาญา พระ ฤา สาย แม้น ว่า อยู่ ไป นาน ความ นี้ ไซ้ จะ วุ่น วาย จะ ฆ่า มัน ให้ ตาย อย่า ให้ เธอ กลับ ทัน มา คิด พลาง ย่าง ขึ้น ไป สู่ ปราง ใน พระ ราชา เตี้ย ค่อม ล้อม ซ้าย ขวา ไม่ สงกา ว่า สิ่ง ไร ครั้น ถึง กรง ทอง พลัน นาง อาธรรม์ ย่าง เข้า ไป จับ เอา บัด เดี๋ยว ใจ คั้น ศอ ไต้ ห่อ ผ้า มา ส่วน ว่า นก แขก เต้า ตัว สั่น เทา ๆ คือ ตี่ ปลา อี่ มาร มัน ริศยา มิ ทัน ช้า พา ลง ไป ส่ง ให้ ยาย เฒ่า ครัว ให้ สับ คั่ว จง ฉับ ไว เร่ง เร็ว หา ฟืน ไฟ สั่ง แล้ว กลับ คืน มา แขก เต้า รู้ แยบ คาย ทำ เปน ตาย ไม่ พริบ ตา มิ ให้ ยาย สงกา ไม่ หาย ใจ ให้ ใคร เหน ยาย ครัว จึ่ง เอา มา กู คิด ว่า มัน ยัง เปน เอา ไว้ แกง ต่อ เย็น จะ หา ไฟ หา ฟืน พลาง มัน ถอน แต่ ขน ปีก มัน จึ่ง ฉีก แต่ ขน หาง วาง ไว้ ที่ นี่ พลาง จะ ไป หา พริก ขิง มา วาง ไว้ ข้าง เตา ไฟ เถ้า จังไร ก็ ไคล คลา ไป หา เครื่อง แกง มา เฒ่า ชะรา ใจ ฉกรรจ์ ยาย เฒ่า แสน จังไร เดิน เข้า ไป ใน เรือน พลัน จับ พร้า แล เขียง นั้น เอา มา พลัน บัด เดี๋ยว ใจ ส่วน นาง นก แขก เต้า เหน ยาย เฒ่า มา คลา ไคล กลิ้ง เกลือก เสือก ตัว ไป ตก ลง ไป มิ ทัน นาน ปล่อง หนู มี อยู่ เล่า นก แขก เต้า เจ้า ค่อย คลาน ลง ไป มิ ได้ นาน จึ่ง เร้น อยู่ ที่ ซอบ กน ยาย ครัว ครั้น กลับ มา เที่ยว แล หา เปน โกลา หน แมว หมา ฤา ว่า คน มา เอา นก ที่ นี่ ไป ครั้น ดู ทุก แห่ง หน เฒ่า ร้อน รน เปน พัน ใจ แม้น รู้ ถึง ทราม ไวย ชีวิตร ไช้ จะ อาสัญ เอา เบี้ย ใส่ ตะกร้า แอบ ออก มา ตลาด พลัน ซื้อ ได้ นก อันชัน แล้ว ผาย ผัน กลับ คืน มา ต้ม แกง แต่ง คั่ว เจียว แล้ว บัด เดี๋ยว ทัน เวลา ยาย ครัว ยก ออก มา ทูล เกษา ถวาย อรไทย นาง อ้าย ก็ ไม่ รู้ ยิบ ชิ้น ดู ก็ ดี ใจ ที่ นี้ มิ่ง บัลไลย กู ตั้ง ใจ กิน เนื้อ มิ่ง กู คิด มา ช้า นาน ปราถนา มา รำพึง กู ได้ กิน เนื้อ มิ่ง หาย โกรธ ขึ้ง ขึ้ง แค้น ใจ ครั้น กิน แล้ว โดย หมาย จึ่ง นาง อ้าย ว่า ลง ไป สั่ง แก่ ยาย ครัว ใน ความ นี้ ไช้ อย่า แพร่ง พราย แม้น ท้าว เธอ ตรัส ถาม อย่า บอก ความ แก่ ท้าว ไทย เขา จะ ฆ่า พา กัน ตาย นก ท้าว หาย จะ ถาม ไถ่ รู้ กัน เอง กับ กู อย่า ให้ รู้ ถึง ผู้ ใด นาง เปลื้อง ผ้า สะไบ โยน ไป ให้ เปน ราง วัน ยาย ครัว รับ ประทาน ก้ม กราบ กราน คลาน รับ พลัน ดี ใจ ได้ รางวัน ยาย ครัว นั้น ก็ ชื่น ชม แล้ว ยก ผ้า ที่ ได้ ทูล ขึ้น ไว้ เหนือ เกล้า ผม ยก มือ ขึ้น ประนม ตั้ง บังคม ลา เทวี ฯะ

๏ สุรางคนาง ๏ เมื่อ นั้น พระบาท พรหม ทัต ธิราช อยู่ ใน พงพี่ คล้อง ช้าง ไม่ ได้ พระไทย ภมี่ คือ ดั่ง อัคคี มา ไหม้ เผา ผลาญ ครั้น รุ่ง ขึ้น เช้า สมเด็จ พระ เจ้า มี พระโองการ ตรัส สั่ง เสนา ให้ เกรียม ทหาร ช้าง ม้า อย่า นาน เรา จัก กลับ ไป เสด็จ ทรง ช้าง ต้น กลับ มา บัด ดน รี้ พล ไสว ถึง วัง พระ บาท ยุรยาตร เข้า ไป ขึ้น ปราสาท ไชย แท่น แก้ว รจนา ตรัส สั่ง ข้า หลวง ชาว วัง ทั้งปวง ซาว แม่ ซ้าย ขวา กรง นก แขก เต้า เรา ให้ รักษา ไป ยก ออก มา บัด นี้ อย่านาน สาว ใช้ ทั้งผอง ไป ยก กรง ทอง มา ถวาย ภูบาล เหน แต่ กรง เปล่า ท้าว มี โองการ แขก เต้า เสียง หวาน ของ เรา ไป ไหน ทรง พระ โกรธา โกรธ เกี้ยว เหลียว มา ฉวย พระขรรค์ ไชย กระทืบ พระบาท แผด ผาด เสียง ใส เร็ว รา คลา ไคล หา นก ของ กู มา ถ้า หา มิ ได้ ตัด เกล้า เสียบ ไว้ สิ้น ทั้ง ซ้าย ขวา นก หาย ไป ไหน มึง ไม่ นำ ภา จะ ลง อาญา ไป กว่า จะ ตาย ค่อม เค้า เถ้า แก่ แสน สาว ซาว แม่ เซง แซ่ วุ่น วาย ค้น คว้า หา ดู ให้ รู้ แยบ คาย มี เหน เช่น ตาย สูญ หาย ไป ไหน หา ไหน ก็ ไม่ พบ เที่ยว หา สิ้น จบ กลับ มา ทูล ไทย มิ พบ แขก เต้า ของ เจ้า จอม ไตร อาญา ท้าว ไทย ไม่ พ้น เกษา ท้าว ไทย ได้ ฟัง เนตร แดง แสง ครั่ง กริ้ว โกรธ โกรธา ตรัส สั่ง อำมาตย์ เพ็ชฌาฎ ซ้าย ขวา ให้ ลง อาญา เร็ว รา ฉับ ไว เสด็จ เข้า สู่ ห้อง ท้าว เหน กรง ทอง เศร้า หมอง พระ ไทย คิด ถึง ปักษา โสภา อาไลย พระ องค์ สงไสย หฤไทย คิด หวัง ฤๅ หนึ่ง ว่า แขก เต้า เฉี่ยว ฉิน บิน เคล้า คู่ เจ้า กระมัง หนี ไป แต่ ตัว หา ผัว ใน รัง จะ ค่อย ยับ ยั้ง ฟัง ดู ก่อน รา ค่ำ เช้า เพรา งาย สมเด็จ ฦๅ สาย ออก เกย ชะลา พระ เนตร ผัน แปร เหลียว แล ซ้าย ขวา เรียก นาง ปักษา กลับ มา แล้ว ฦๅ ยัง ท้าว นับ วัน ท่า จน เนิ่น นาน ช้า ไม่ เข้า มา รัง นาง ปักษี แก้ว ตาย แล้ว ฦๅ ยัง หืฤไทย คิด หวัง ถึง นาง ปักษา บท นี้ ยก ไว้ จะ กล่าว บท ไป ถึง นาง ปักษา แขก เต้า เจ้า อยู่ ปล่อง หนู นั้น นา นวล นาง ปักษา รำพึง ถึง ตัว ปีก หาง หา ไม่ กู จะ ออก ไป กลัว ท้าว ยาย ครัว ปีก หาง กู ดี กู นี้ มิ กลัว เกลือก เฒ่า ยาย ครัว เหน ตัว กู นา มา กู จะ ไป อยู่ นี่ มิ ได้ ซัง ไป ดี กว่า คิด แล้ว สั่ง หนู ค่อย อยู่ เถิด รา ข้า เจ้า ขอ ลา พี่ หนู ออก ไป หนู ฟัง คำ นก ยอ กร ซ้อน อก กระ นก ตก ใจ เคย กิน เคย อยู่ เคย คู่ อา ไศรย เจ้า จะ จาก พี่ ไป อย่างไร นะ ปักษี นาง นก ว่า เล่า มิ ใคร่ จาก เจ้า คุณ เท่า ชนนี่ ได้ พึ่ง บุญ ปลอด จึ่ง รอด ชีวี คุณ ของ พระ พี่ ใส่ เกษี ไป อยู่ มิ ได้ แล้ว ทุกข์ ของ น้อง แก้ว นี้ ดั่ง สุม ไฟ อุทร ร้อน รน ทุกข์ ทน พ้น ใจ ฯะ

ข่าว ใน กรุง

๏ ข้าพเจ้า ขอ คำนับ มา ถึง ท่าน เอได เตอร์ เจ้า ของ ผู้ ออก จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย ใน กรุง เทพ ฯ ด้วย ข้าพเจ้า ได้ อ่าน สยาม ไสมย ของ ท่าน ใน แผ่น ที่ ออก เมื่อ ณวัน พุฒ เดือน สี่ ขึ้น สิบสาม ค่ำ ปี ระกา สัปตศก มี ผู้ สงไสย ด้วย การ เรื่อง ภาษี หญิง รับ จ้าง หา เงิน เขา ถาม ว่า มี ภาษี เมื่อ ไร เรียก ว่า ภาษี อาไร ข้า พเจ้า ขอ ตอบ แก่ ผู้ นั้น ว่า ไม่ ใช่ ภาษี อาไร แต่ เดิม นั้น เปน เหตุ ด้วย ผู้ เปน นาย เงิน ของ หญิง รับ จ้าง หา เงิน ฉ้อ โกง แก่ หญิง ทาษ ไม่ แบ่ง เงิน สิบ ลด สาม ให้ แก่ ตัว ทาษ ๆ ได้ ความ เดือด ร้อน จึ่ง ไป ร้อง ทุกข ต่อ เจ้า กระทรวง ๆ จึ่ง คิด จัด การ ทำ ความ เหน ขึ้น กราบ บังคม ทูล พระกรุณา ขอ พระบรม ราชา นุญาต ตั้ง ให้ มี เจ้า พนักงาน แล เสมียน ไป เที่ยว จด บาญชี่ย เปน พยาน ของ หญิง ทาษ ที่ เปน คน รับ จ้าง หา เงิน เพื่อ ประโยชน์ จะ มิ ให้ นาย เงิน ฉ้อ โกง ตัว ทาษ ได้ คือ คืน หนึ่ง วัน หนึ่ง อี นั้น รับ จ้าง หา เงิน ได้ เงิน เท่า ใด ให้ บอก เสมียน จด บาญชี่ย ไว้ ทุก วัน ถึง เดือน ให้ มี เจ้า พนักงาน ไป คิด แบ่ง เงิน สิบ ลด สาม ให้ แก่ ตัว ทาษ ตัว เจ้า พนักงาน ผู้ จัด การ ขอ รับ พระราช ทาน ให้ มี ผล ประโยชน์ สิบ หยิบ หนึ่ง พอ เปน กำลัง แก่ เสมียน ลูก จ้าง ผู้ ทำ การ แล เปน ค่า สมุด ดินสย โปรด เกล้า ฯ พระบรม ราชา นุญาต ท่าน เจ้า กระทรวง กรม กอง ตระเวน ขวา ก็ จัด การ ทำ การ ตาม ขอ พระบรม ราชา นุญาต ให้ มี เสมียน ไป เที่ยว จด บาญชี่ย ราย วัน ถึง เดือน มี เจ้า พนักงาน ไป คิด เงิน เหมือน ต่าง ว่า คน นั้น หา เงิน ใน จำนวน เดือน สี่ ได้ เงิน ๑๐๐ บาท เจ้า พนักงาน ชัก ไว้ เปน ค่า สิบ ลด สิบ บาท ยัง เหลือ เงิน เก้าสิบ แบ่ง เปน สิบ ลด สาม ให้ เปน ส่วน แก่ อี ตัว ทาษ ยี่สิบ เจ็ด บาท เหลือ นั้น เปน ของ นาย เงิน การ เปน ดัง นี้ ๚ะ

๏ คราว นี้ จะ กล่าว ด้วย ความ ฉ้อ โกง ของ นาย เงิน ครั้น เจ้า พนักงาน ผู้ คิด แบ่ง สิบ ลด ไป จาก เรือน แล้ว ก็ เรียก คืน เงิน จาก อี ตัว ทาษ โดย อำนาจ กด ขี่ ตัว ทาษ เกรง กลัว ต้อง ยอม คืน เงิน ให้ อย่าง นี้ จำพวก หนึ่ง อีก จำพวก หนึ่ง บังคับ กด ขี่ ตัว ทาษ มิ ให้ ซื้อ สิ่ง ของ ผู้ อื่น เปน อัน ขาด ถ้า จะ ต้อง การ สิ่ง ใด ให้ บอก นาย เงิน ๆ ซ้อ มา ให้ ของ ราคา บาท หนึ่ง คิด เอา กึ่ง ตำลึง บ้าง สาม บาท บ้าง กู้ เงิน นาย เงิน ตำลึง หนึ่ง ถึง เดือน หัก เอา เงิน สอง ตำลึง ใน เงิน สิบ ลด สาม ที่ เปน ส่วน ของ ตัว ทาษ จะ ได้ ก็ ไม่ ได้ หัก หาย ไป ใน ค่า ของ ต่าง ๆ บาง พวก ตัว ทาษ หา เงิน ได้ คืน หนึ่ง แปด บาท สอน ให้ ตัว ทาษ บอก เสมี๋ยน แต่ สี่ บาท ฦๅ กึ่ง ตำลึง ฉ้อ ตัว ทาษ ๆ ได้ ความ เดือด ร้อน หนี ไป ฟ้อง ร้อง ทุกข ต่อ เจ้า กระ ทรวง ๆ ชำระ ได้ ความ จริง ปรับ เงิน ให้ แก่ ตัว ทาษ บาง เรื่อง ตัว ทาษ ได้ ปรับ ไหม รอด ค่า ตัว จาก ทาษ

๏ การ เรื่อง นี้ ครั้น การ ต่อ มา ผู้ ที่ รับ เปน เจ้า พนักงาน แบ่ง เงิน สิบ ลด ได้ ผล ประโยชน์ มี กำไร มาก มี ผู้ แย่ง ชิง กัน ทำ ทำ เรื่อง ราว ยื่น ต่อ เจ้า กระทรวง ขึ้น เงิน ให้ เปน ผล ประโยชน์ แก่ เจ้า กระทรวง ปี หนึ่ง เท่า นั้น ทูล เกล้า ฯ ถวาย เงิน ราย นี้ เปน เงิน สำหรับ บำรุง ถนน หน ทาง ปี หนึ่ง เปน เงิน เท่า นั้น แต่ เดิม เปน เงิน ไม่ มาก เพียง ๒๐ ฦๅ ๗๐ ชั่ง เท่า นั้น ครั้น การ ทวี มาก ขึ้น ผู้ รับ เปน พนักงาน ทำ เงิน ก็ ขึ้น ไป ทุก ปี ๆ เงิน ราย นี้ ส่ง หอรัศฎา กรพิพัฒน์ ไม่ ได้ ส่ง เปน เงิน ภาษี ส่ง ฝาก พระคลัง ไว้ เปน เงิน สำ หรับ จ่าย ทำ การ ถนน หน ทาง ไม่ ได้ จ่าย ใช้ ราช การ อย่าง อื่น ๚ะ

๏ การ ทุก วัน นี้ ผู้ ที่ รับ ทำ การ เปน พนักงาน แบ่ง เงิน สิบ ลด การ เรื่อง นี้ แต่ เดิม โปรด เกล้า ฯ พระ บรม ราชา นุญาต ให้ ทำ การ เพื่อ ประโยชน์ จะ มิ ให้ นาย เงิน ฉ้อ โกง เงิน ลด ของ ตัว ทาษ เพราะ การ เรื่อง นี้ ไม่ ใช่ เปน ภาษี เปน แต่ เพียง ผู้ จัด การ ไม่ ให้ นาย เงิน ฉ้อ โกง ตัว ทาษ เท่า นั้น ก็ นาย เงิน กับ ตัว ทาษ เขา ปรองดอง ตก ลง กัน โดย ชื่น ตา ต้อง ปรับ ไหม มี โทษ แก่ เขา ด้วย เหตุ ใด ทำ การ ชั่ว แอบ แฝง บิด บัง ภาษี ทำ ให้ พระราช ทรัพย ขาด ไป ซึ่ง เจ้า พนักงาน กล่าว การ ดั่ง นี้ ไม่ แต่ เท่า นั้น ทุก วัน นี้ ตั้ง สินบน จับ ถ้า หญิง คน ใด เที่ยว ซุก ซน ทำ ชู้ รับ จ้าง หา เงิน แก่ จีน ไทย จับ ตัว ได้ ว่า เปน คน เถื่อน หนี ภาษี ทำ ให้ พระราช ทรัพย ขาด ปรับ เอา เงิน หลาย ชั่ง จริง ดั่ง ผู้ กล่าว ใน สยาม ไสมัย ที่ ออก ไป แล้ว นั้น ถ้า ท่าน ผู้ ใด ไม่ เชื่อ อยาก จะ ทราบ ความ จริง แน่ นอน จง เชิญ สืบ ถาม แต่ เรื่อง ความ ต่าง ๆ ใน โรง ศาล ต่าง ๆ นั้น มี หลาย ราย ที่ บ่าว ทาษ ผู้ ใหญ่ หลาย นาย ถูก ปรับ แล้ว นั้น ซึ่ง ผู้ ประพฤติ การ ดั่ง นี้ ไม่ ซื่อ ตรง สุจริต ต่อ ใน ใต้ ฝ่า ลออง ธุลี พระบาท สมเด็จ พระเจ้า อยู่ หัว จึ่ง ไม่ รักษา พระเกียรติยศ ของ พระบาท สมเด็จ พระเจ้า อยู่ หัว รักษา แต่ ลาภ ผล ประโยชน์ ที่ ได้ ใน ตัว ไม่ สมควร เลย ๚ะ

๏ ซึ่ง ข้าพเจ้า กล่าว การ เรื่อง นี้ เปน การ หยาบ คาย ไม่ สมควร ต้อง ขอ อะไภย โทษ แก่ ท่าน ทั้งหลาย ทั้งปวง กล่าว เปน คำ ตอบ ความ สงไสย ของ ผู้ ที่ เขา ถาม มา ใน สยาม ไสมัย ว่า มี ภาษี จริง ฦๅ เรียก ว่า ภาษี อะไร ออก ท้อง ตรา ว่า อย่าง ไร ข้าพเจ้า ขอ ตอบ ว่า ไม่ ใช่ ภาษี อะไร ไม่ ได้ ออก ท้อง ตรา ว่า กระไร ความ เปน ประการ ใด แจ้ง อยู่ ใน ความ ตาม ที่ ข้าพเจ้า กล่าว อธิบาย ไว้ ข้าง ต้น นั้น ทุก ประการ ขอ ท่าน อย่า มี ความสงไสย ต่อ ไป เลย ฃอ จบ ยุติการะ แต่ เพียง นี้ ๚ะ

๏ ความ ที่ ว่า มา นี้ พิเคราะห์ ดู การ ก็ เปน ด้วย บิดา มารดา เอา บุตร ไป ขาย เปน ทาษ เขา บิดา มาร ดา มิ ได้ ประพฤติ การ ให้ ตัว ดี ขึ้น แล มิ ได้ สั่ง สอน ให้ บุตร มี วิชา ทำ มา หา กิน ด้วย ความ ซื่อ สุจริต แต่ บิดา มารดา เปน นักเลง เล่น การ พนัน ต่าง ๆ เสีย เงิน ลง ก็ ต้อง ขาย บุตร หญิง ให้ เปน ทาษ เขา ให้ เข้า รับ ใช้ การ งาน ต่าง ดอก เบี้ย บาง ที่ นาย เงิน หา กิน อัน ทาง ไม่ ดี นั้น เหน แต่ จะ ได้ ท่า นั้น ไม่ มี ความ เมตา เพื่อน มนุศย์ ด้วย กัน เกลี่ย กล่อม หญิง ทาษ นั้น ให้ ไป ตี ตรา เปน คน ชั่ว ไป แล้ว ว่า ทาษ หญิง สมัค ไป ตี ตรา เอง การ เปน เช่น นี้ ชุก ชุม ขึ้น มาก กว่า แต่ ก่อน ฝ่า ฝืน ขืน พระราช บัญญัติ ห้าม มิ ให้ ซื้อ ขาย เด็ก ชาย หญิง เกิด ตั้ง แต่ ปี มะโรง สำฤทธิศก เปน ต้น ไป ทรง พระกรุณา โปรด เกล้า ฯ จะ ให้ ทาษ ยุบ น้อย ถอย ลง การ ทาษ หญิง ชั่ว นั้น จะ ได้ สูญ หาย ไป ด้วย เอไดตอร์ ๚ะ

๏ จะ ขอ กล่าว ความ จริง ข้าพเจ้า ผู้ เปน คน กลาง ได้ อ่าน จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย ได้ เอา ปัญญา อัน ละเอียด ตฤก ตรอง เหน ว่า จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย มี คุณ ต่อ แผ่นดิน คือ ราษฎร มี สาระทุกข ศุข ดิบ ไป ขอ ลง จดหมาย เหตุ ครู สมิท เหน ว่า เปน แต่ เพียง คำ ร้อง ทุกข แล้ว ก็ ช่วย ลง ให้ ประสงค์ จะ ให้ ทราบ ถึง ท่าน ผู้ เปน เจ้า พนักงาน จัด การ ให้ ราษฎร ได้ ความ ศุข ครู สมิท คน นี้ เปน นักปราช ฉลาด รู้ ใน คะดี โลกย์ ธรรม ซึ่ง คิด อ่าน ออก จดหมาย เหตุ นั้น ประสงค์ จะ ให้ บ้าน เมือง ประ เทศ สยาม ไป วัน น่า จะ ได้ มี ความ เจริญ ถาวร ถ้า ความ ดี ทวี มาก ขึ้น แล้ว สิวีไล ก็ คง บังเกิด ข้าพเจ้า ผู้ สัง ชื่อ คน กลาง คิด เหน อย่าง นี้ จึ่ง ได้ แต่ง เปน ใจ ความ มา ขอ ลง จดหมาย เหตุ ท่าน ทั้งหลาย ได้ อ่าน อย่า อ่าน เปล่า ต้อง เอา ปัญญา อัน เลอียด ตฤก ตรอง ดู ให้ หลาย ชั้น จึ่ง จะ รู้ ว่า จดหมาย เหตุ เปน ของ ดี วิเศศ ได้ รู้ เหตุ ต่าง ต่าง ซึ่ง มี ผู้ แต่ง เรื่อง ขอ ลง ใน จดหมาย เหตุ ว่า ด้วย พุทธจักร อาณาจักร ห้าม ไม่ ให้ ครู สมิท รับ ลง ใน จดหมาย เหตุ ข้าพเจ้า ผู้ เปน คน กลาง เหน ว่า ไม่ ควร จะ ห้าม ซึ่ง ท่าน จะ ห้าม เสีย แล้ว ทำ อย่าง ไร คน ทั้งหลาย จะ ได้ รู้ ต่าง ๆ จะ รู้ ดี แล ชั่ว ผิด แล ชอบ บุญ แล บาป ซึ่ง มนุศย์ ทั้ง โลกย์ จะ ได้ ผิด ชอบ เอง ก็ หา มิ ได้ จำ จะ ต้อง ได้ เล่า เรียน คะดี โลกย์ ธรรม จึ่ง จะ รู้ ผิด แล ชอบ การ สาศนา นั้น เปน ของ ดี วิเสส ผู้ ดี ได้ เล่า เรียน ต้อง เอา ปัญญา อัน ละเอียด ตฤก ตรอง คือ คำ สอน นั้น ฟัง ได้ ฤๅ ไม่ ได้ ต่าง คน ทั้งหลาย ฟัง ได้ จึ่ง จะ จัด ว่า ถูก เปรียบ ดุจ ดัง กฎหมาย ผู้ พิภากษา ต้อง คง กะ เรียน รู้ จริง ตัก สิน ความ ของ ราษฎร ถึง แพ้ แล ชะนะ คน นา ๆ ประเทศ ต่าง ชาติ ต่าง ภาษา เหน ว่า ตัด สิน ถูก ต้อง จึ่ง จะ เรียก ว่า คน นั้น เปน คน จริง เที่ยง แท้ ถ้า ตัก สิน เหน แก่ สินบล สินจ้าง มิ ความ เกรง ใจ ยัง เหน แก่ หน้า กัน จะ จัด เอา เปน ยุติธรรม ก็ ไม่ ได้ ซึ่ง มี บาง คน แต่ง เรื่อง ลง จดหมาย เหตุ ว่า ถึง พุทธจักร อาณาจักร ข้าพเจ้า ผู้ เปน คน กลาง ได้ อ่าน แล้ว เหน ว่า สอง ข้อ นี้ ไม่ ต้อง การ ห้าม ผู้ ใด มี น้ำ ใจ รัก ใน พระเจ้า ผู้ นั้น ก็ ได้ ไป สวรรค์ ผู้ ใด เกลียด ชัง พระเจ้า ผู้ นั้น ก็ ต้อง ไป ตก นรก ซึ่ง เขา กล่าว ใน สาสนา เขา ประสงค จะ ให้ คน ทั้งหลาย รู้ ผิด แล ชอบ เขา กล่าว ถึง เรื่อง ความ ผู้ ตัด สิน ความ ของ ราษฎร ไม่ เปน ยุติธรรม บ้าง เขา ปราถนา จะ สมเคราะห เพื่อน มนุศย์ ด้วย กัน ให้ ได้ ความ ศุข ซึ่ง ทรง พระ กรุณา โปรด ให้ มี ศาล ยุติธรรม ก็ สม ความ ปราถนา ของ จดหมาย เหตุ เมื่อ ครั้ง พระบาท สมเด็จ พระนั่ง เกล้า เจ้า อยู่ หัว เจ้า เมือง กรมการ ต้อง อาณา อุทธ มี ตรา พระ ราชสี้ห โปรด เกล้า ฯ ขึ้น ไป ถึง เจ้า เมือง กรมการ ๆ ถึง แก่ เปน ใช้ จับ ทุก วัน นี้ เจ้า เมือง กรมการ ต้อง อาญา อุทธ สัก ๑๐๐ เรื่อง มี ตรา พระ ราชสี้ห์ โปรด เกล้า ฯ ขึ้น ไป ถึง เจ้า เมือง กรมการ ๑๐๐ ฉบับ เจ้า เมือง กรมการ ก็ ไม่ มี ความ วิตก ธรรมเนียม คน ชาว ยูโรป ถ้า เขา ได้ เปน ตระลาการ แล้ว ต้อง รักษา การ ยุติธรรม เขา หมาย จะ ได้ เลื่อน ที่ เปน คน โต ขึ้น ไป ทุก วัน ถ้ารับ สินบล แล้ว เขา กลัว ชาม ที่ เขา กิน อยู่ ทุก วัน จะ แตก ถ้า คน ไร ไม่ ดี ต้อง ตำหนิ มลทิน แล้ว เขา ก็ ไม่ ใช้ บ้าน เมือง เขา จึ่ง มี ความ จำเริญ สึวิไล แล้ว ตาม บันดา ขุนนาง ของ เขา มี แต่ คิด จะ บำรุง ราษฎร ไม่ ให้ ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด กด ขี่ เบียด เบียน ราษฎร เปน กำลัง ของ แผ่นดิน ถ้า ไม่ มี ราษฎร ทำ เงิน ได้ ฤๅ ราษฎร ยาก จน เคอเวินแมนต์ จะ ไป เก็บ เงิน ภาษี เอา กับ ใคร จะ ได้ มา ใช้ สอย ใน การ แผ่นดิน เรื่อง ความ เปน หัว ใจ แผ่นดิน ราษฎร เปน กำลัง แผ่นดิน ความ สอง ข้อ นี้ ชาว กรุง สยาม เหน จะ ตรอง ไม่ เหน ถ้า แม้น ตรอง ไป เหน ตาม บันดา ขุนนาง เจ้า นาย ที่ โต ๆ ต้อง มี กำหนด เวลา ออก มา รับ ทุกข ของ ราษฎร ซึ่ง ราษฎร จะ มา ร้อง ทุกข ยาก เย็น เขน ใจ ต้อง รอ คอย วัน หนึ่ง แล้ว ก็ วัน หนึ่ง อีก เรื่อง ราว ยื่น เข้า ไป ได้ แล้ว ที่ ต้อง รอ คอย เดือน หนึ่ง บ้าง สอง เดือน บ้าง สาม เดือน บ้าง ท่าน ไม่ มี จิตร คิด เมตา แก่ เพื่อน มนุศย์ ด้วย กัน คน ที่ ยาก จน จะ หา ได้ แต่ ละ เฟื้อง แต่ ละ สลึง แสน ที่ จะ ลำบาก ความ ยาก จน ของ ราษฎร ที่ หนึ่ง ต้อง หา ใส่ ปาก ใส่ ท้อง ที่ สอง ถูก ต้อง ซะโมย ที่ สาม จับ ซะโมย ได้ ต้อง เปน ความ กับ ซะโมย ซะโมย ใน บ้าน ซะโมย นอก บ้าน ซะโมย มี ทั่ว บ้าน ทั่ว เมือง สุด แต่ ซะโมย ไป ได้ ก็ เอา เข้า โรง จำนำ ก็ มี ทั่ว บ้าน ทั่ว เมือง เคาน ซิล ก็ มิ ควร จะ ต้อง ชุมนุม ปฤกษา ต่อ ว่า ฃาน ให้ เลิก โรง จำนำ เสีย บ้าง ถ้า จะ นิ่ง ทิ้ง เฉย ไว้ อย่าง นี้ นาน ไป วัน ข้าง น่า ราษฎร ก็ เหน จะ ต้อง ยับ เยิน ๚ะ

๏ นก เหยี่ยว ตัว หนึ่ง ได้ บิน ร่อน รา เคียง โรง เลี้ยง นก พิราบ หลาย วัน แต่ มิ ได้ การ เพราะ นก พิราบ นั้น ฉลาด ไว เกิน อ้าย เหยี่ยว อ้าย เหยี่ยว จึง คิด มารยา เททุบาย หา คราว เหมาะ แส้ดง ความ แก่ นก พิราบ พูด ถึง ความ ดี ความ ซื่อ ตรง ของ ตัว ว่า มี แต่ ความ หมาย ใน ใจ อย่าง เดียว ว่า จะ ป้อง กัน รักษา นก พิราบ นั้น มิ ให้ ใคร มา เบียด เบียน ข่ม แห่ง ธรรมเนียม โบราณ การ ควร ได้ ควร มี แก่ ตัว แล แสดง ความ ว่า มี ใจ ร้อน ถึง มี ความวิตก กลัว แล ความ อิจฉา ซึ่ง เขา กลัว ว่า พวก อื่น จะ มา ล้อม มา รบ เขา แล ความ เสีย ใจ ว่า นก พิราบ เมื่อ ไม่ มี เหตุ ไม่ ควร มา กิน แหนง ส่งไสย ตัว ทำ เหมือน ตัว หมาย ใจ จะ มา ข่ม ขืน หัก หาญ ให้ ธรรมเนียม ของ นก พิราบ เสีย ไป แล มา ครอง นก พิราบ ด้วย น้ำ แรง ข่ม ขี่ ด้วย อำนาจ เพื่อ จะ ให้ สิ้น ความ ส่งไสย ความ วิตก ดัง นี้ อย่า ให้ มี ต่อ ไป ให้ นก พิราบ มี ความ เย็น ใจ ต่อ ไป จึ่ง คิด อ่าน ให้ ทำ สัญญา เปน ทาง ไมตรี ต่อ กัน ให้ เจริญ ความ ศุข ความ ดี ใจ ความ ไว้ ใจ ต่อ ไป ทั้ง สอง ฝ่าย เปน การ ยั่ง ยืน ถาวร ข้าง น่า ข้อ ใหญ่ ข้อ สำคัญ ว่า ควร จะ รับ ให้ เหยี่ยว เปน เจ้า เปน กระ ษัตร ให้ มี อำนาจ เต็ม ส่ม กับ กระษัตร จะ ได้ จัด การ ของ นก พิราบ ด้วย กำลัง ซื่อ ปัญา คิด ไม่ ทัน อ้าย เหยี่ยว ก็ ยอม ตาม มัน มา เกลี้ย กล่อม ไว้ นั้น ฝ่าย นก เหยี่ยว นั้น ก็ รับ สบถ สาบาล อัน ควร กับ การ ราชา ภิเศก เปน การ เรียบ ร้อย ส่ม เปน เจ้า ฝ่าย นก พิราบ นั้น ก็ ถือ น้ำ สัจจา ถวาย ตัว รับ ประ พฤติ การ ส่ม ราษฎร ครั้น การ เสร็จ ดี เรียบ แล้ว เวลา มิ ได้ ล่วง ไป ขี่ ปี นัก หนา เจ้า เหยี่ยว มา แสดง ความ ว่า เปน เจ้า แล้ว จะ กิน นก พิราบ ตัว หนึ่ง ก็ ได้ ตาม แต่ อยาก ได้ ตาม แต่ ชอบ ใจ ตัว เอง ก็ ทำ ดัง นี้ แล้ว มิ หนำ ซ้ำ บังคับ ให้ วงษา วาน พวก หลวง ให้ ทำ ตาม ทำนอง กระษัตร ครั้น นก พิราบ ต้อง ความ ยาก ลำบาก ดัง นี้ แล้ว ต่าง ตัว ต่าง พูดจา กัน ว่า พุทโธ พุทธัง สม น้ำ หน้า แล้ว ทำ ไม จึ่ง ได้ ยอม ให้ มัน เข้า มา เปน เจ้า เล่า ๚ะ

๏ เรื่อง นิทาน นี้ จะ สอน ว่า ถ้า เจ้า จะ ไว้ ใจ เมื่อ ยัง มิ ได้ ทด ลอง ก่อน เจ้า คง มี ความ โทมนัศ เจบ ใจ ก่อน ตาย นั้น และ ๚ะ

๏ คำ นี้ เตือน ให้ รู้ ตัว ว่า คน รับ เอา คน อื่น เปน เพื่อน แล เรียน วิชา การ ผิด ไป เนือง ๆ บ้าง ไป ไว้ ใจ ใน คน อัน เปน คน ไม่ ควร จะ ไว้ ใจ นน ภา ให้ ตัว เอง ได้ ความ ยาก ลำบาก แล ความ ฉิบหาย เปน อัน มาก ถ้า วาง ใจ เปน การ รีบ เรว มัก ได้ ความ ทุข โทมนัศ เจบ ใจ เสีย ใจ เปน การ รีบ เรว ด้วย ๚ะ

ข่าว โทรเลข นอก

๏ กรุง ลันดัน วัน อาทิตย์ เดือน สี่ แรม สอง ค่ำ เวลา ค่ำ วัน เสาร์ มิศเตอร แฮนริ ริจาด น่า เรื่อง ๆ หนึ่ง ร้อง โปรเตศ ห้าม ว่า ไม่ ควร คอเวินแมนต์ บอก ทำ สงคราม ทำ หนังสือ สัญญา ฤๅ จะ เพิ่ม เติม บ้าน เมือง เข้า ใน อณา เขตร ก่อน ปาเลี่ยเมนต์ ยิง ยอม ให้ ทำ ข้อ นี้ มิ ได้ รับ ๑๑๕ นายโวด ไม่ ชอบ ไม่ เหน ด้วย ๑๐๘ นายโวด ชอบ เหน ดี ด้วย ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน จันทร เดือน สี่ แรม สาม ค่ำ มิศ เตอร แจมเบอร์เลน แล มิศเตอร แตรวิลยัน ยัง ทำ ราช การ ตาม ตำแหน่ง ใน กรม ของ ตัว จะ คอย เข้า น่า บิน ว่า ด้วย โฮม รูล ๚ะ

๏ เมือง กอนซแตนไตโนเปล วัน พุฒ เดือน สี่ แรม ห้า ค่ำ พวก กรีก จัด การ จะ รบ ไม่ หยุด เลย ๚ะ

๏ ปรินซอะเลกซันเดอร์ แจ้ง ความ ถึง โปด เจ้า ประ เทศ เตอรกี ซึ่ง จะ รับ ครอบ ครอง รูมี่เลี่ย ตะวัน ออก นั้น ห้า ปี เช่น พวก รุเซี่ย จะ ให้ ทำ นั้น เปน อัน รับ ไม่ ได้ ๚ะ

๏ เพราะ มิศเตอร แอลเบิด ยุเกอร ซึ่ง เปน ที่ รัก เปน อัน มาก ถึง แก่ ก่าม์ แล้ว การ ของ

๏ ตั้ง แต่ วัน ศุกร เดือน อ้าย แรม สิบเอ็ด ค่ำ จุลศัก ราช ๑๒๔๗ ปี ระกา สัปตศก ผู้ มี ชื่อ ข้าง ท้าย หนังสือ นี้ จะ จัด ทำ แต่ ฝ่าย เดียว ๚ะ

๏ แจ้ง ความ มา ณวัน อังคาร เดือน สี่ แรม สิบเอ็ด ค่ำ จุลศักราช ๑๒๔๗ ปี ระกา สัปตศก (ห ๑) ๚ะ

๏ วัน พุฒ เดือน สี่ แรม สิบสองค่ำ ปี ระกา สัปตศก ศักราช ๑๒๔๗ ขอ แจ้ง ความ มา ยัง ท่าน เอไดเตอร ครู สมิท เจ้า ของ สยาม ไสมย ทราบ ด้วย ข้าพเจ้า ได้ อ่าน หนังสือ สยาม ไสมย ของ ท่าน หลาย ฉบับ แล้ว มี เนื้อ ความ ว่า เจ้า พนักงาน เมือง นคร เขื่อนขันธ์ เอา เงิน ค่า ปิด ทำนบ กับ เรือ เข้า ออก เปน เงิน ตรา ปี ละ สิบชั่ง น้ำ เค็ม ก็ ค่อย คลาย ภอ รับ ประทาน ได้ เพราะ ท่าน ครู สมิท ลง ใน สยาม ไสมย ราษฎร จึ่ง ได้ ความ ศุข เพราะ ได้ กิน น้ำ จืด มา บัด นี้ เจ้า พนักงาน ผู้ ปิด ทำนบ เก็บ เงิน กับ ชาว เรือ วัน ละ หลาย ร้อย ลำ ได้ เงิน วัน ละ มาก ๆ ทำนบ ก็ พัง น้ำ เค็ม ก็ ไหล เข้า มา ได้ ราษฎร กรุง เทพ ได้ ความ ทุกข์ ขึ้น อีก เพราะ น้ำ เค็ม ขึ้น เต็ม ฝั่ง น้ำ เค็ม ล้น เข้า มา ได้ ขอ ท่าน เอไดเตอร เอนดู กับ สัตว ผู้ ยาก ช่วย โปรด ลง ใน หนังสือ พิมพ์ ให้ ด้วย เทอญ ๚ะ

คราว แรก ๑๐ บันทัด ฤา น้อย กว่า ๑๐ บันทัด ๗ บาท ๒ สลึง คราว แรก ทุก บันทัด เกิน ๑๐ บันทัด คิด เอา บันทัด ละ ๓ สลึง ถ้า จะ ลง กว่า หน หนึ่ง จะ เรียก เอา ครึ่ง ราคา ที่ ว่า มา แล้ว นั้น

แถว เท่า แถว น่า ใน แถว หนึ่ง จะ เรียก เอา ปี ละ ๒๐๐ บาท ซีก แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๑๒๐ บาท เสี้ยว แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๘๐ บาท

เรือน แล ที่ สำหรับ เช่า

๏ ท่าน ทั้งปวง อัน อยาก เช่า บ้าน ฤา ที่ สำหรับ ปลูก เรือน ฤา ที่ สำหรับ จอด แพ ริม ฝั่ง แม่ น้ำ ฤา จะ ทำ ท่า เรือ จ้าง มา หา เอไดตอร เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย ก็ คง ได้ ความ ยิ่ง เลอียด ที่ เหล่า นี้ อยู่ ตาม แนว ถนน เจริญ กรุง ตาม ถนน ลง ท่า ตรง ข้าม คลอง ดาว ขะนอง ลง แม่ น้ำ ฤา ออก ถนน ใหญ่ ได้ โดย สดวก ( จ ห ) ๚ะ

๏ กำปั่น ไฟ เมล จะ ออก จาก ท่า นาย ห้าง โคติ ที่ กรุง ฯ ไป เมือง เพ็ชรบุรี ทุก วัน เสาร์ เวลา บ่าย แล จะ กลับ ออก จาก บ้าน แหลม ทุก วัน อาทิตย เวลา กลาง คืน ฤา วัน จันทร์ เช้า แล้ว แต่ น้ำ จะ ออก ได้ ๚ะ

๏ ถ้า จะ ส่ง สินค้า ขา ไป ขา มา แล้ว แต่ จะ ตก ลง กัน กับ นาย ห้าง โคติ ฤา กัปตัน กำปั่น นั้น ฯะ

๏ วัน อังคาร เวลา เที่ยง ทุก วัน จะ มี กำปั่น ไฟ เมล ลำ หนึ่ง ออก จาก ท่า ห้าง โคติ จะ ไป เมือง จันทบุรี ด้วย ฯะ

๏ แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน สาม ขึ้น สิบ สี่ ค่ำ จุล ศักราช ๑๒๔๗ ปี ระกา สัปตศก ( จ ห ) ฯะ

๏ แจ้ง ความ ให้ ท่าน ทั้งหลาย ทราบ ทั่ว กัน ว่า ต้น ทาง เดิน ไป ที่ ถนน สี่ลม ที่ ตึก คุณ เวต เก่า มี ห้อง ที่ น่า ตึก เบิด สำหรับ รักษา คน เจ็บ ที่ เปน โรค ต่าง ต่าง ถ้า ท่าน ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด อยาก จะ เข้า ไป ข้าง ใน รักษา เชิญ ถาม แล ไป ได้ ทุก ๆ เวลา เมื่อ ต้อง การ ยา ฤา จะ ให้ ดู โรค ที่ เจ้า พนักงาน หมอ อยู่ ที่ ตึก นั้น แล ค่า ธรรมเนียม ยา แล รักษา โรค จะ คิด เอา แต่ ราคา ภอ สมควร กับ คน ที่ มี อัน จะ กิน แต่ คน จน นั้น จะ ให้ ทาน ๚ะ

๏ จะ เบิด โรง ยา ทุก ๆ วัน ตั้ง แต่ เวลา เช้า โมง ๑ จน ถึง ๓ โมง เช้า ท่าน ที่ ไม่ อยาก จะ ให้ รักษา ที่ โรง ฮอสปิตแตล ( คือ โรง ยา ) ให้ คน มา บอก อาการ ที่ เปน โรค แล ขอ ยา ก็ ได้ จะ คิด เอา ราคา กับ ท่าน ผู้ มี อัน จะ กิน ค่า ยา แล รักษา บ้าง เล็ก น้อย แต่ คน จน นั้น จะ ไม่ คิด เอา ให้ เปน ทาน ฯะ

๏ จะ ปลูก ฝี ทุก ๆ วัน เสาร์ ขอ เชิญ ท่าน ผู้ อยาก ปลูก ฝี มา หา ตั้ง แต่ เวลา เช้า โมง ๑ จน ถึง เวลา ๓ โมง เช้า แล จะ คิด เอา คน หนึ่ง แต่ ราคา ส่อง สลึง เว้น แต่ คน จน จะ ไม่ คิด เอา เลย ฯะ

๏ ถ้า อยาก จะ รู้ ความ เลอียด ขอ เชิญ ท่าน มา หา มิสเตอร์ ดาวิน ผู้ เปน คน จัด แจง ดู แล ใน โรง ยา นี้ เถิด ( จ ห ) ฯะ

๏ เปน ภาษา อังคริษ บอก วัน เดือน ฝรั่ง จีน ไทย บอก ให้ รู้ เลอียด ว่า ดวง อาทิตย์ อยู่ เหนือ ฤา ใต้กลาง โลกย ทุก วัน เท่าไร ตลอด ปี ให้ รู้ ว่า สุน ไส้ กลาง ดวง อา ทิตย์ ดู โต เล็ก เท่าไร ทุก วัน ให้ รู้ ว่า เวลา เที่ยง แล เวลา ตาม เงา แดด คลาด กัน วัน ละ เท่าไร ให้ รู้ ว่า เว ลา น้ำ ขึ้น น้ำ ลง ที่ กรุง เทพ ทุก วัน แจ้ง ให้ รู้ ถึง การ อื่น เปน อัน มาก อัน ควร คน ทั้งปวง จะ รู้ ถ้า ไม่ รู้ เขา จะ นินทา ว่า คน โง่ ประนินทิน นี้ ราคา ถูก เล่ม ละ สี่ บาท เท่า นั้น เชิญ มา ซื้อ ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม มี ถึง เก้า เล่ม ถ้า ต้อง การ ได้ ตั้ง แต่ คริศ ศักราช ๑๘๗๘ ถึง ๑๘๘๖ ครบ เก้า ปี ( จ ห ) ๚ะ

๏ เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย มี ความ ปราถนา จะ ให้ ออก สอง อย่าง อย่าง หนึ่ง จะ ให้ ออก ทก วัน เว้น แต่ วัน อาทิตย อีก อย่าง หนึ่ง ให้ ออก เจด วัน ครั้ง หนึ่ง เสมอ มิ ให้ ขาด เมื่อ คน ทั้ง ปวง ตั้ง ใจ ซื้อ เปน อัน มาก คง สำ เร็จ การ คง ได้ อ่าน หนังสือ จดหมาย เหตุ ราคา ถูก ๆ ด้วย แล ตั้ง แต่ นี้ ไป จะ ออก จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย นี้ เดือน ละ สี่ คราว ไป ก่อน ๚ะ

๏ สยาม ไสมย ที่ จะ ออก พลาง เดือน ละ ๔ หน นั้น จะ ขาย ปลีก ฉบับ ละ สลึง

๏ ถ้า รับ เอา ตลอด ปี แล้ว ใช้ เงิน ล่วง น่า ราคา ปี ละ หก บาท คือ ห้า สิบ สอง ฉบับ ถ้า มา รับ ไป จาก โรง พิมพ์ ถ้า จะ ให้ ส่ง ถึง บ้าน อาไศรย ไปรสนีย์ ต้อง เสีย ปี ละ หก บาท สาม สลึง สี่ อัฐ ๚ะ

๏ ค่า บอก ถึง คน เกิด คน ตาย ฤา ทิ้ง ห้าง ขาย ของ ถึง การ เลล้ง แล ของ ซึ่ง จะ ขาย นั้น ฤา บอก ความ ของ คน ซึ่ง จะ หา การ ฤา แจ้ง ความ ต้อง การ ของ ตัว จะ คิด ค่า ลง ตาม ว่า แล้ว นั้น ๚ะ

๏ ถ้า คน จะ เข้า กัน ซื้อ ถึง หก ฉบับ จะ คิด เอา แต่ ค่า ห้า ฉบับ คือ จะ ยก ให้ หนึ่ง ใน หก ๚ะ

๏ จดหมาย เหตุ นี้ เจ้า ของ จะ ส่ง แต่ เพียง เปน แห่ง ๆ ผู้ ซื้อ ต้อง ไป รับ ใน ตำบล ต่าง ๆ ซึ่ง จะ หมาย ไว้ นั้น

๏ ที่ บ้าน แม่ เปรม ที่ วัด เกาะ แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ แพ นาย เทพ ตรง ข้าม ปาก คลอง บางหลวง ที่ ขาย เครื่อง แก้ว แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ ตึก แม่ แพ ที่ สี่กัก เหนือ เสา ชิงช้า แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ โรง พิมพ์ บาง คอแหลม แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ จะ ส่ง ทาง ไปรสนีย์ ถึง บ้าน ถ้า บ้าน อยู่ ใน เขตร ทาง ไปรสนีย์ นั้น แต่ ผู้ ซื้อ หนังสือ นี้ ต้อง เสีย เงิน ค่า หนังสือ ค่า ไปรสนีย เสร็จ ก่อน จึ่ง จะ ส่ง ทาง นั้น ได้ แต่ ต้อง บอก ชื่อ ตำ บล บ้าน ถนน แล คลอง นัมเบอ ที่ อยู่ นั้น ให้ แน่ ด้วย ฯะ

๏ เพราะ คน ที่ ซื้อ อ่าน นั้น มาก เจ้า ของ รับ ส่ง ทุก แห่ง ไม่ ได้ จะ ส่ง เปน แห่ง ๆ ไป พลาง ให้ ผู้ ซื้อ นั้น ไป รับ ทุก คราว ออก ณะ ตำบล อัน อยู่ ใกล้ เคียง บ้าน ผู้ ซื้อ นั้น เถิด หนังสือ นี้ จะ ออก ทุก วัน พุฒ ตลอด ปี เมื่อ จัด ส่ง ถึง ตำบล อื่น แล้ว จะ บอก ให้ รู้ ด้วย ฯะ

๏ หนังสือ ต่าง ๆ อัน มี ขาย ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม ฯะ

๏ มี หนังสือ เปน เรื่อง พระเยซูศาสนา แล หนังสือ ต่าง ๆ สำหรับ สอน เด็ก ให้ อ่าน หนังสือ ไท แล หนังสือ อังกฤษ ออก มี หนังสือ สำหรับ สอน วิชา คิด เลข สอน ให้ รู้ ถึง ตำรา ดาว แล มี หนังสือ สำหรับ สอน ใจ ให้ รู้ ขนบ ธรรมเนียม จะ ได้ เปน คน เรียบ ร้อย แล จะ ได้ เปน คน แต่ง หนังสือ เปน เรื่อง ราว เปน บท กลอน หนังสือ อ่าน เล่น ก็ มี มาก หลาย อย่าง หนังสือ ต่าง ๆ นั้น คือ ฯะ

๏ ก ข ก กา ปถม ก กา ไท กา กับ สุนักข์ แล นกยาง กากี คำ ฉันท์ แล คำ กลอน กฤษนา สอน น้อง ขันธ วิภังค์ นี่ ตำรา ยา เกล็ด พระ คริษวงษ ตาม มัดธาย แล ตาม โยฮัน เปน เรื่อง ใน พระ คัมภีร์ พระ เยซู สาสนา จันทะ โครพ จินดามณี พระยาฉัททัน ซุยถัง ตำราดาว ตำรา คิด เลข อย่าง ใหม่ ทิพสังวาล นิราศ เกาะ จาน นิราศ เมือง แกลง นิราศ โคราช นิราศ ฉถาง นิราศ ชม ตลาด นิราศ วัด เจ้า ฟ้า นิราศ เดือน นิราศ พระ แท่น ดง รัง นิราศ ทวาราวดี นิราศ นรินทร์ นิราศ พระ บาท นิราศ พระ ปถม นิราศ เมือง เพ็ชร นิราศ อิเหนากับนิราศภูเขา ทอง นกกระ จาบ เบญมาศทอง ปถม มาดา อัง กฤษ บุจฉา แล วิสัชนา ใน ศาสนา แท้ จริง เพ็ชพงกุฏ พระยไภยมณี พระ สมุท ราชาธิราช มงคลทิปนี่ แปลเปน สุภาสิต สอน หญิง มายา สัตรี ลักษณวงษ สวัสดิ รักษา บัญญัติพระ ร่วง ภาลี สอน น้อง ลักษณ ภรรยา เจ็ด สถาน กฤษนา สอน น้อง ลักษณ บุตร สาม สถาน วงษสวรรค์ เสภา คือ ขุนช้าง ขุนแผน สิงหไกรภพ สังข ทอง คือ เจ้าเงาะ สิบ สอง เหลี่ยม สุภาสิต ต่าง ๆ คือ โลกนิตย ขงจู มงคลทิปนแปล สุภาสิต สอน หญิง แม่ ม่าย สอน ลูก สุภาสิต สอน เด็ก สุภาสิต พระร่วง สุภาสิต โคลง สมุท จะ หัด อังกฤษ อุณรุท อิเหนา รามเกียรติ พงษาวดาร ขุนหลวงหาวัด ถม อากาศ ทำนาย ฝัน ตราซูทอง คำ เตือน สติ พงษาวดาร บูราณ พระ สี่ เสาร อุไทย จดหมายเหตุ เมือง พม่า

๏ หนังสือ ภาษาสยาม ต่าง ๆ มี ขาย ที่ โรงพิมพ์ บางคอแหลม นี้ เมื่อ ขาย ปลีก มี ราคา ตี พิมพ์ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม ธรรมเนียม นั้น คือ ว่า ถ้า สมุดไทย เล่ม ๑ เปน อักษร พิมพ์ เล็ก คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ บาท ถ้า เปน อักษร พิมพ์ ใหญ่ คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง เฟื้อง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ หก สลึง ถ้า ใบ ปก แขง คิด ราคา ใบ ปก อีก เล่ม ละ บาท ถ้า ท่าน ทั้ง หลาย จะ ซื้อ หนังสือ ที่ ละ มาก ๆ จบ ทุก เรื่อง ที่ มี ใน โรง พิมพ ฤา ถ้า ลูกค้า วานิช จะ ซื้อ ที่ ละ มาก ๆ สำ หรับ จะ ตั้ง โรง ขาย หนังสือ จะ ลด ราคา ร้อย ยี่สิบ บาท จะ คิด เอา แต่ ร้อย บาท ถ้า ไม่ ถึง เพียง นี้ จะ จัด ว่า ซอ ปลีก กัน ก็ คง ขาย ตาม ราคา ปลีก อัน บอก ไว้ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม นั้น แล ถ้า จะ มา ซื้อ หนังสือ ที่ โรงพิมพ์ นี้ ต้อง ใช้ เงิน สด ขาย เชื่อ ไม่ ได้ ตั้ง แต่ นี้ ไป เปน อัน ขาด