จดหมาย เหตุ ฝรั่ง ครั้ง กรุง เก่า

๏ จดหมาย เหตุ ฝรั่ง ครั้ง กรุง เก่า ตั้ง แต่ คฤษตะ ศักราช ๑๖๘๘ ปี ตรง กับ ปี มี่ จุลศักราช ๘๗๒ ปี ข้าพ เจ้า ครู สมิท ได้ คัด ลอก เนื้อ ความ เรื่อง นี้ เอา มา แต่ ฉบับ ของ เสมี่ยน กุหลาบ ซึ่ง ได้ ตั้ง ไว้ ใน ตู้ ห้อง ที่ ๑๗ ใน โรง เอกซิบิเชอน ณะ ท้อง สนาม หลวง เมื่อ การ สมโภช พระนคร บันจบ ครบ ร้อย ปี มา ลง พิมพ์ ไว้ เพื่อ จะ ให้ เปน หิตานุ หิตะ ประโยชน์ แก่ ชน ชาว สยาม ให้ ทราบ ความ ตาม โบราณ ที่ ล่วง ไป แล้ว หลาย ร้อย ปี ซึ่ง มี ใน จดหมาย เหตุ โบราณ สืบ มา ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า สั่งฆราช ฝรั่งเสศ ชื่อ ยวง ปาเลอกัว บิ ฌอบ ซึ่ง ได้ เข้า มา อยู่ ใน กรุง รัตน์ โกสินทร มหิน ทรา ยุทยา ณประเทศ บางกอก สยาม ใน ครั้ง กลาง แผ่นดิน พระบาท สมเด็จ พระ นั่ง เกล้า เจ้า อยู่ หัว ซึ่ง เปน พระเจ้า แผ่นดิน ใน รัชกาล ที่ ๓ กรุง เทพ ฯ แล อยู่ ตลอด มา จน ถึง แผ่นดิน พระบาท สมเด็จ พระจอม เกล้า เจ้า อยู่ หัว ซึ่ง เปน พระเจ้า แผ่นดิน ใน รัชกาล ที่ ๔ กรุง เทพ ฯ ใน คราว นั้น ท่าน มี พระราช โองการ โปรด เกล้า ฯ ให้ ข้าพเจ้า เชิญ พระราช หัถ เลขา เปน ดั่ง ทูต สยาม ไป ถวาย แก่ ท่าน สังโต ปาปา ปิโว ที่ ๙ ซึ่ง เปน มหา ประธานา ธิบดี ใน มหา นคร โรม ซึ่ง เปน ที่ เคารบ บูชา ของ สมเด็จ พระเจ้า กรุง ฝรั่ง เสศ ณะ กรุง ปารีศ ซึ่ง ทรง พระนาม ว่า ณะโปเลียน ปุนณะปาด อิม เปรอ กรุง ปารีศ ครั้ง นั้น ข้าพเจ้า ได้ เก็บ รวบ รวม จด หมาย เหตุ โบราณ ใน ประเทศ ยุโรบ หลาย ชาติ รวบ รวม มา ถวาย พระบาท สมเด็จ พระ จอม เกล้า เจ้า อยู่ หัว ๆ มี รับ สั่ง โปรด ให้ ข้าพเจ้า แปล เปน ภาษา สยาม ตาม เนื้อ ความ เดิม ของ เขา ไม่ ให้ ดัด แปลง แก้ ไข ถ้อย คำ ข้าพเจ้า ได้ แปล เนื้อ ความ ตาม จดหมาย เหตุ ชาว ยุโรป ออก เปน ภาษา ไทย ได้ ความ ว่า เดิม ใน ปี มี คฤศต ศักราช ๑๕๑๑ ปี ตรง กับ ปี มี่ จุลศักราช ๘๗๒ ปี ครั้ง นั้น พระเจ้า แผ่นดินโปรตุเก็ต โปรดให้ แอศมิรัน ดอน อัน ฟองโซเดอร อัน ยุคฤษ เปน แม่ ทัพ เรือ คุม เรือ รบ ทเล ๓ ลำ มา กรุง สยาม เริ่ม แรก ได้ เปน ทาง พระราช ไมตรี กัน กับ พระเจ้า แผ่นดิน สยาม ซึ่ง ทรง พระนาม ว่า สม เด็จ พระบรม ราชา มหา พุทธาง กูล ซึ่ง เปน พระเจ้า แผ่น ดิน ที่ ๑๑ ใน กรุง ศรี อยุทธยา เสด็จ ออก ทรง รับ รอง ราชทูต โปรตุเก็ต ๆ ได้ เข้า เฝ้า ถวาย พระราช สาสน แล เครื่อง ราช บรรณาการ ปืน เหล็ก คาบ สินลา ปลาย หอก ๑๐๐ บอก กับ ของ อื่น อิก หลาย อย่าง เปน การ ตก ลง โปรด ยอม อนุญาต ให้ พวก โปรตุเก็ต ได้ ท่า ทาง มา ตั้ง ห้าง ค้า ขาย อยู่ ใน กรุง สยาม เปน เดิม ดัง นี้ แล ดัง จะ กล่าว ว่า ด้วย ชาว โปรตุเก็ต ได้ มา อยู่ ใน กรุง สยาม ก็ ช้า นาน จน ได้ จดหมาย เหตุ เรื่อง บ้าน เมือง สยาม ไป ลง พิมพ์ ไว้ ใน เมือง โปรตุคอล มี แจ้ง อยู่ ใน หนังสือ พิมพ์ ของ สะเก็รตารี่ แล ดอกเตอ หะริศ ได้ แต่ง ไว้ แต่ โบราณ ใจ ความ ว่า แผ่นดิน สยาม นั้น อยู่ ใน ทิศ ตวัน ออก เปน ประเทศ ใน ทวีป อาเซีย ใน แผ่นดิน สยาม นั้น มี เมือง หลวง ชื่อ กรุง ศรี อายุทธยา ประเทศ สยาม นั้น มี อะณา เซตร์ กว้าง ขวาง มี พระเจ้า แผ่นดิน มี อำนาจ มาก ได้ ปก ครอง แผ่นดิน สยาม โดย การ เรียบ ร้อย ปรกติ มี ทหาร มาก มี ช้าง เปน พาหะนะ ใหญ่ มี ม้า เปน พาหะนะ ใหญ่ ด้วย แล มี โค ต่าง มี กระบือ เกวียน เปน กำลัง ใช้ สรอย ของ ริ พล มี ทหาร เดิน เท้า ประจำ รักษา พระนคร อยู่ ส่อง หมื่น มี ม้า ประ จำ พระนคร อยู่ พัน หนึ่ง มี ช้าง ประจำ พระนคร อยู่ ร้อย หนึ่ง แล ช้าง อยู่ ตาม อะณาเขตร์ หัว เมือง อีก หก ร้อย เสัศ เมื่อ มี การ ศึก สงคราม มา ติด พระนคร จะ ต้อง เรียก ทหาร เดิน เท้า เพิ่ม เติม อีก เมื่อ ไร่ ก็ ได้ ใน คราว เดียว สิบ หมื่น ช้าง เรียก ได้ พัน หนึ่ง ม้า เรียก ได้ ห้า พัน เข้า ปลา อาหาร ที่ จะ เปน เสบียง กำลัง เลี้ยง ทหาร นั้น มี บริบูรณ์ แล ถูก ราคา ด้วย แผ่นดิน สยาม ตั้ง อยู่ ใน ที่ กลาง แห่ง ประเทศ ที่ นับถือ พุทธสาสนา ด้วย กัน คือ อะณาเขตร์ สยาม ฝ่าย ทิศ เหนือ ติด ต่อ กัน กับ ประเทศ ลาว พุง ดำ ทิศ ตวัน ออก ติด ต่อ กัน กับ ลาว พุง ขาว แล ข่า แล กระเหรี่ยง แล เขมร แล ญวน ทิศ ตวัน ตก เฉียง เหนือ ติด ต่อ กัน กับ พะม่า ทิศ ตวัน ตก เฉียง ใต้ ติด ต่อ กัน กับ มอญ แล อ่าว สยาม นั้น เนื่อง มา แต่ อ่าว เบ็งคอล บังกระหลา แล ฮินดูสตาน แล กรุง สยาม นั้น มี การ ค้า ขาย กับ เมือง จีน แล เมือง ยี่ ปุ่น ทุก ปี แล ญวน บ้าง เปน ครั้ง เปน คราว มี ลูก ค้า เมือง จีน เอา สำเภา จีน มา บันทุก สิน ค้า ของ จีน มา ขาย ใน กรุง สยาม แล้ว พวก จีน เก็บ ซื้อ สิน ค้า ของ ป่า ใน กรุง สยาม บันทุก สำเภา ไป ขาย ที่ เมือง จีน แล เมือง ยี่ปุ่น ด้วย มี ผล ประโยชน์ มาก เหลือ เกิน กรุง สยาม ตั้ง อยู่ ใน ระหว่าง กลาง แห่ง การ ค้า ขาย สมควร จะ เปน ประเทศ สมบูรณ์ ได้ เปน พระมหา นคร ราช ธานี่ มี อะณาจักร กว้าง ขวาง มี ประเทศ ราช ใหญ่ ล้อม รอบ พระราช อะณาเขตร์ พระเจ้า แผ่นดิน สยาม ใน เวลา นั้น มี พระราช อำนาจ มาก เพราะ เหตุ เช่น นั้น ชาว ทเล ยุโรป ทั้งหลาย ใน เวลา โน้น นั้น ไม่ อาจ คิด ที่ จะ ข้าม มา ทำ สงคราม ย่ำ ยี ใน พระราช อะณาเขตร์ สยาม ได้ ครั้ง นั้น ชาว โปรตุเก็ต จึง ได้ คิด มา ทำ ทาง ไมตรี กับ พ่อ ค้า ชาว สยาม หวัง ว่า จะ ได้ ตั้ง การ ค้า ขาย ใน แผ่นดิน สยาม ซึ่ง มี สินค้า อุดม ดี แต่ พ่อ ค้า ชาว สยาม นั้น ไม่ อาจ คบ ค้า กับ พวก ต่าง ประเทศ ได้ เพราะ กลัว ความ ผิด เมื่อ ชาว โปรตุเก็ต ไม่ สม คิด แล้ว จึง ได้ ขอ ต่อ เสนาบดี สยาม ว่า มี น้ำ ใจ จะ ขอ เฝ้า ถวาย ของ เปน อัน มาก แต่ หา ได้ เฝ้า ไม่ ใน ครั้ง แรก ด้วย พระเจ้า แผ่นดิน สยาม ไม่ ยอม ให้ เข้า เฝ้า พวก โปรตุเก็ต ได้ ฝาก สิ่ง ของ ที่ มี ราคา มาก ฝาก ถวาย พระเจ้า แผ่นดิน สยาม เพื่อ ความ ปราถนา จะ เปน ทาง พระราช ไมตรี ใน พระเจ้า แผ่นดิน สยาม จะ ได้ จัด การ ค้า ขาย ใน พระราช อะณาจักร ท่าน ครั้น พระเจ้า แผ่นดิน สยาม ได้ ทรง คุ้น เคย กับ พวก โปรตุเกต แล้ว ไม่ ทรง รังเกียจ ว่า จะ เปน สัตรู แผ่นดิน แน่ แล้ว จึง โปรด ให้ ชาว โปรตุเก็ต ได้ ตั้ง ห้าง ค้า ขาย ใน แผ่นดิน สยาม เปน เดิม แต่ จะ ได้ ทำ หนังสือ สัญญา การ ค้า ขาย ด้วย พระเจ้า แผ่นดิน สยาม ใน ครั้ง ต้น นั้น หา ทราบ ไม่ ครั้น เมื่อ ชาว โปรตุเค็ต ตั้ง ห้าง ค้า ขาย มั่น คง มี่ กำไร มาก แล้ว พวก โปรตุเค็ต ก็ มา อยู่ มาก ด้วย กัน เปน หลาย ห้าง แล้ว พระเจ้า แผ่นดิน กรุง โปรตุคอล ได้ มี หนังสือ พระราช สาสน ฝาก มา ถวาย พระเจ้า กรุง สยาม เปน ทาง พระราช ไมตรี ฝาก ฝัง ใน การ พวก โปรตุเค็ต อยู่ ใน พระราช อะณาเขตร์ ของ ท่าน แล กรุง สยาม ก็ ได้ ฝาก พระราช สาสน์ ตอบ ไป มา ถึง กัน เนือง ๆ ราษฎร ชาว สยาม ได้ คุ้น เคย กัน กับ พวก ชาว โปรตุเค็ต จน ได้ แต่ง งาน มี บุตร หลาน เชื้อ สาย ชาติ โปรตุเค็ต สืบ มา ใน กรุง ศรี อะยุทธยา ตั้ง แต่ โปรตุเค็ต ได้ มี อำนาจ ได้ ตั้ง ห้าง ค้า ขาย มั่น คง แขง แรง อยู่ ใน ประเทศ สยาม แล ประเทศ อินเดีย หลาย ตำบล แล้ว ๚ะ

๏ ภาย หลัง มา ช้า นาน ชาว ฮอลันดา ได้ มี อำนาจ ข้าม ทะเล มา ตั้ง ห้าง ค้า ขาย อยู่ ใน ประเทศ อินเดี่ย หลาย แห่ง ด้วย พวก ฮอลันดา คิด กัน อำนาจ พวก โปร ตุเค็ต ไม่ ให้ ตั้ง การ ค้า ขาย อยู่ ใน ประเทศ อินเดีย เปน การ แก้ แค้น ทด แทน พวก โปรตุเค็ต ที่ ทำ ก่อน เมื่อ เวลา หลัง ต่อ มา พวก ฮอลันดา มี กำลัง อำนาจ แข แรง มาก ขึ้น จึ่ง ได้ เกียจ กัน การ ค้า ขาย พวก โปรตุ เค็ต ให้ ตก ไป ที่ ละ น้อย ๆ อนึ่ง บาท หลวง ฝรั่ง เข้า มา ณะ ประเทศ สยาม แต่ เดิม เมื่อ ได ใจ ความ ว่า มิศ เตอร์ ยี่ฮอน ชาติ โปรตุเค็ต ได้ เข้า มา ตั้ง ห้าง ค้า ขาย อยู่ ใน ประเทศ สยาม เปน ครั้ง ที่ ๒ ครั้ง แผ่นดิน สมเด็จ พระไชยราชาธิราช เจ้า แผ่นดิน ที่ ๑๓ ใน กรุง ศรี อยุทธ ยา ครั้ง นั้น มิศเตอร์ ยี่ฮอน ตั้ง ห้าง อยู่ ที่ หัว ถนน ตลาด ตึก ยี่ปุ่น ใกล้ วัด นางชี่ย์ อยู่ ที่ ฝั่ง ตะวัน ออก นอก พระ นคร มิศเตอร์ ยี่ฮอน ได้ จดหมาย เหตุ เรื่อง กรุง ศรี อยุทธยา ใน คราว นั้น ที่ เขา ได้ เข้า มา อยู่ ใน กรุง สยาม มี เหตุ การ อย่าง ไร เขา ได้ เอา ใจ ใส่ จด จำ รวบ รวม ข้อ ความ ไว้ มาก เขา ได้ ส่ง เรื่อง ที่ เขา แต่ง เปน จดหมาย เหตุ กรุง สยาม ตาม ที่ เขา ได้ ทัน เหน แล รู้ ส่ง ไป ลง พิมพ์ ที่ เมือง โปรตุคอล แล้ว ภาย หลัง ข้าพ เจ้า สังฆราช ฝรั่งเสศ ชื่อ ยวง ปาเลอกัว บินอบ ได้ แปล จดหมาย เหตุ ของ มิศเตอร์ ยี่ฮอน ที่ ส่ง ไป ลง พิมพ์ ณเมือง โปรตุคอล แปล ออก เปน ภาษา ไทย ใจ ความ โดย พิสดาน แจ้ง อยู่ ใน ฉบับ พิสดาน ๑๙ เล่ม สมุด ไทย นั้น แล้ว ๚ะ

ข่าว ใน กรุง

๏ ความ เรื่อง ที่ ว่า มี ผู้ ซื้อ เด็ก ส่ง ออก ไป นอก นั้น ควร ที่ ให้ พ่อ แม่ ฤๅ ญาติ พี่ น้อง ของ เด็ก ที่ ถูก ขาย ไป นั้น ต้อง สืบ สวน ให้ ได้ ความ แน่ ชัด ว่า ใคร เปน ผู้ พา มา ขาย คน ซื้อ นั้น คือ ใคร เปน คน ขึ้น อยู่ ใน ไทย ฤๅ สับเยกต์ ต่าง ประเทศ ถ้า สืบ ได้ ความ แน่ ชัด เช่น นี้ แล้ว ก็ ให้ เอา เนื้อ ความ ไป ร้อง ฟ้อง ว่า กล่าว ตาม กระทรวง นั้น ๆ เถิด ผู้ ที่ เปน คอเวอนแมนต์ ใน ที่ นั้น ก็ คง ชำระ ตัดสิน ให้ โดย ยุติ ธรรม์ คง ไม่ เข้า ด้วย คน พาล เช่น นี้ เลย ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า พวก ราษฎร ใน สับเยก สยาม ส่ง ความ เสีย น้ำ ใจ มา ให้ ท่าน ครู สมิท ลง จดหมาย เหตุ สยาม ไสมัย ใจ ความ ที่ เสีย น้ำ ใจ นั้น ว่า พวก ข้าพเจ้า เหน คน ใน สับเยกต์ ต่าง ประเทศ เขา ขาย น้ำ สุรา จีน ที่ มา มาก ต่าง ประเทศ ที่ เสีย ภาษี ร้อย ชัก สาม แล้ว นั้น ได้ ดัง ใจ เขา ปราถนา หา กำไร เลี้ยง ชีวิตร เขา เพราะ เหล้า ต่าง ประเทศ ครั้น พวก ข้าพเจ้า ที่ เปน คน ใน ร่ม ธง สยาม ซื้อ น้ำ เหล้า จีน ต่าง ประเทศ ที่ เสีย ภาษี ร้อย ชัก สาม แล้ว นั้น มา ขาย บ้าง เหมือน อย่าง คน ใน ร่ม ธง ต่าง ประเทศ นั้น บ้าง เจ้า ภาษี น้ำ สุรา ก็ จับ เอา แต่ คน ใน ร่ม ธง สยาม หา จับ เอา คน ใน ร่ม ธง ต่าง ประเทศ นั้น ไม่ ดู ๆ ก็ เหมือน ส่ง เคราะห์ คน ใน ร่ม ธง ต่าง ประเทศ กด ขี่ คน ใน ร่ม ธง สยาม ดู เหมือน เจ้า ภาษี น้ำ สุรา บังอาจ ข่มเหง แต่ ราษฎร ของ พระเจ้า อยู่ หัว ให้ ได้ ความ เดือด ร้อน เจ้า ภาษี น้ำ สุรา เปน ใจ ยอม ให้ แต่ คน ใน ร่ม ธง ต่าง ประเทศ ขาย น้ำ สุรา จีน ต่าง ประเทศ ได้ โดย สดวก การ ที่ เจ้า ภาษี น้ำ สุรา ทำ การ จับ คน ขาย น้ำ สุรา เปน การ ลำเอียง ดัง ที่ ว่า มา นี้ ช่าง กระ ไร ไม่ มี ผู้ กราบ บังคม ทูล พระกรุณา นั้น บ้าง เลย ขอ ให้ เทพยุดา บันดาล ให้ ใจ เจ้า ภาษี สุรา อย่า จับ คน ให้ เปน การ ลำเอียง ถ้า จะ จับ ก็ จง จับ ทั้งสอง ฝ่าย อย่า จับ แต่ ฝ่าย เดียว นั้น เลย ขอ ท่าน เอไดตอร์ โปรด เอา ความ เสีย ใจ ของ พวก ข้าพเจ้า ลง สยาม ไสมัย ด้วย เทิญ ๚ะ

๏ การ เรื่อง น้ำ สุรา นี้ ก็ เปน ของ ไม่ ดี แต่ ควร ที่ คอเวอนแมนต์ สยาม จะ ต้อง จัด แจง อย่า ให้ คน ที่ แอบ อ้าง ว่า คน ร่วม ธง ใน ต่าง ประเทศ เอา รัด เอา เปรียบ ข่มเหง แก่ คน ชาว สยาม ได้ แล อย่า ให้ ชาว สยาม เอา รัด เอา เปรียบ แก่ คน ซึ่ง อ้าง ว่า ร่วม ธง ต่าง ประเทศ เมื่อ จะ จัด การ ให้ เหมือน กัน ทั้งสอง ฝ่าย จึ่ง จะ เปน การ งาม เรียบ ร้อย เจริญ ใน ทาง ค้า ขาย ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า ขอ ส่ง ความ ยินดี มา ให้ ท่าน เอไดเตอร์ ลง จดหมายเหตุ สยาม ไสมัย ด้วย ได้ ยิน คำ อำเภอ พูด ว่า มี พระบรม ราช โองการ โปรด เกล้า ฯ บังคับ เจ้า กระทรวง อำเภอ ประกาศ ให้ อำเภอ ระวัง เมื่อ จะ ทำ สาร กรมธรรม์ นั้น อย่า ให้ คน ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด ซื้อ ขาย คน ที่ เกิด ปี มะโรง สำฤทธิศก ที่ ทรง พระ มหา กรุณา โดย พระบรม ราช มหา ปัญญา ใน ทาง มหา กุศล อย่าง ยิ่ง อย่าง เอก ที่ ผ่อน ให้ มนุศย ชาว สยาม พ้น ทาษ นั้น ถ้า การ นี้ ตลอด ไป ได้ ควร เรา ท่าน ที่ เปน พล ไพร่ ของ พระเจ้า อยู่ หัว ใน ปัตยุบัน นี้ สาธุการ โมทนา สรรเสริญ ว่า บุตร ลูก บุตร หลาน ของ เรา ท่าน ต่อ ไป นี้ คง จะ พ้น ทาษ เปน แน่ ควร เรา ท่าน ทั้ง หลาย สอด ส่อง ความ คิด ความ เหน ของ ตน ดู ไป ถึง เดิม ตั้ง แต่ ตั้ง เปน ประเทศ สยาม มา แต่ ก่อน ๆ ก็ ยัง ตก อยู่ ใน ถาน ที่ เช่น ทาษ ช้า นาน มา คราว นี้ ก็ มี ความ มหา อัศจรรย์ นักหนา เพราะ ทรง พระปัญญา สว่าง ใน ทาง กุศล ที่ จริง ที่ แท้ จึง ทรง ผ่อน ให้ ชาว สยาม เสื่อม สิ้น จาก ชาติ แห่ง ทาษ ควร เรา ท่าน ถวาย พระ พร แด่ พระเจ้า อยู่ หัว ของ เรา ใน ปัตยุบัน นี้ ทุก ๆ เวลา เพราะ ชาติ ของ เรา ท่าน ที่ ต่อ ๆ มา คง จะ ได้ พ้น ชาติ ทาษ เปน ไทย แท้ ขอ ให้ สิ่ง ซึ่ง เปน ใหญ่ เปน ประธาน แห่ง โลกย์ ทำนุ บำรุง ความ พระราช ประ สงค์ ให้ สำเร็จ ด้วย เทิญ ท่าน เอไดเตอร์ โปรด ลง คำ ยินดี นี้ ใน สยาม ไสมัย ให้ จง ได้ ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า ได้ ทราบ ข่าว ประเทศ ใน ทวีป อะเมริกา เปน ประเทศ แปลก ประ หลาด นัก หนา ตั้ง แต่ สร้าง เมือง มา หา ได้ ตั้ง กระษัตร ครอบ ครอง บ้าน เมือง นั้น ไม่ เลย เปน แต่ เขา บ้าน เขา เมือง ประชุม กัน ตั้ง เปรไซเดนต์ ให้ เปน หัว หน้า เขา บ้าน เขา เมือง แต่ ตำ แหน่ง เปรไซเดนต์ นั้น เปน ผู้ ครอง หัว หน้า แก่ เขา บ้าน เมือง ๔ ปี บ้าง ๘ ปี บ้าง ตาม สัญญา ของ เขา บ้าน เขา เมือง แล้ว ก็ กลับ เปน ราษฎร ไป ตาม เดิม ครั้น พิเคราะห์ ดู บ้าน เมือง ใน ทวีป ยุโรป แล บ้าน เมือง ใน ทวีป อินเดีย แล บ้าน เมือง ใน ทวีป แอฟฟะริกา ทั้ง สาม เมือง นี้ มี แต่ มหา จักระพัตร แล กระษัตร ครอบ ครอง บ้าน เมือง แต่ พิเคราะห์ ดู บ้าน เมือง ที่ มี มหา จักระพัตร แล กระษัตร นั้น เล่า ก็ ไม่ ดี กว่า ไม่ เจริญ กว่า ประเทศ ใน ทวีป อะเมริกา ที่ ไม่ มี มหา จักระพัตร แล กระษัตร ครอบ ครอง นั้น เลย ครั้น พิเคราะห์ ดู บ้าน เมือง อะเมริกา ที่ ไม่ มี มหา จักระพัตร แล กระษัตร ครอบ ครอง นั้น ดู เหมือน จะ เจริญ รุ่ง เรือง แขง แรง ยิ่ง ๆ ขึ้น ไม่ ชั่ว ไม่ ถอย เลย ข้าพเจ้า เหน ความ จริง ว่า การ เจริญ ผาศุข แก่ บ้าน เมือง นั้น เพราะ ทำ การ ดี สำหรับ บ้าน เมือง ๆ จึ่ง เจริญ รุ่ง เรือง ดี บาง นัก ปราช จะ สอน สาศนา เข้า มา ว่า บ้าน เมือง จะ เจริญ ก็ เพราะ บุญ ของ มหา จักระพัตร แล กระษัตร ปก ป้อง รักษา บ้าน เมือง จึ่ง มี ความ ผาศุก แต่ ข้าพเจ้า ผู้ ไพร่ ปัญญา มา แล เหน ว่า บ้าน เมือง ที่ ไม่ มี มหา จักระ พัตร แล กระษัตร นั้น เล่า บ้าน เมือง เขา ก็ เจริญ รุ่ง เรือง งาม ดี ยิ่ง ๆ ขึ้น ไม่ เสื่อม ไม่ ถอย เลย เหน จะ เปน เพราะ จัด การ ทำ การ ดี สำหรับ เมือง ๆ จึ่ง รุ่ง เรือง ผาศุก แท้ จริง ชี้ เอา ประเทศ อะเมริกา นั้น เปน พญาณ ว่า เปน เพราะ จัด การ ทำ การ สำหรับ บ้าน เมือง ๆ จึ่ง ดี ทุก ประการ ความ เหน อยาบ ๆ ของ ข้าพเจ้า ทั้ง นี้ แม้น ท่าน ผู้ มี ปัญญา ได้ ยิน ได้ ฟัง ท่าน อย่า ปรับ ว่า ข้าพเจ้า อวด ดี หฤา อวด รู้ นั้น เลย ขอ พูด ไป ตาม ความ เหน อยาบ ๆ ที่ เปน ไพร่ มนุษย์ ถ้า ไม่ พูด สิ่ง ใด บ้าง เลย ลง ไว้ ใน สยาม ไสมย ก็ จะ ไม่ พ้น กิริยา แห่ง สัตว เดรฉาน ขอ รับ ประทาน พูด บ้าง ให้ พ้น จาก กิริยา แห่ง สัตว เดรฉาน เท่า นั้น เพราะ ข้าพเจ้า มา แล เหน ว่า กิริยา แห่ง สัตว เดรฉาน กิน อิ่ม แล้ว นอน ไม่ เหน ความ ดี แล ความ ชั่ว ขอ ท่าน เอดิเตอร์ โปรด เอา ความ เหน ของ ข้าพเจ้า ลง สยาม ไสมย์ ให้ ข้าพเจ้า พ้น จาก กิริยา แห่ง สัตว เดร ฉาน นั้น เถิด ท่าน เอดิเตอร์ อย่า ลืม สงเคราะห์ แก่ ไพร่ ความ เหน ด้วย เถิด ๚ะ

เงิน ไปรเวศ สาม เดือน ๓ ชิลิง ๔ เปนซ์ ๑ อัฏ ค่า ซอวริน ทอง คำ ถึง ๖ เหรียน ๘ เซนต

ข่าว โทรเลข นอก

๏ เมือง สิดนี่ วัน ศุกร เดือน เจ็ด แรม สอง ค่ำ พวก ฝรั่งเศศ ได้ ให้ พล รบ ขึ้น ที่ หมู่ เกาะ นุเฮบไรดีศ แล ได้ ยก ธง ฝรั่งเศศ ที่ เกาะ เหล่า นั้น พวก ที่ เกาะ ออศแตร เลีย ตื่น มี ความ ร้อน ใจ เปน อัน มาก ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อาทิตย เดือน เจ็ด แรม สี่ ค่ำ มองซิ เออ คะ เฟรซิเนต ได้ ฝาก ข่าว โทรเลข ถึง นุเมีย ว่า ถ้า กอง ทัพ ฝรั่งเศศ จะ เอา หมู่ เกาะ นุเฮบไรดีศ ไว้ การ เช่น นั้น ต้อง ให้ เลิก ตั้ง แต่ นี้ ไป ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน จันทร เดือน เจ็ด แรม ห้า ค่ำ เมื่อ ลอรด์ ซอลิศบะรี่ กำลัง พูด เปน สปีจ อยู่ ที่ เมือง ลีดศะ ท่าน ได้ ว่า พวก กอนเซอเวติฟ คง ช่วย หนุน พวก ยูนิอันอิสตะ ๚ะ

๏ ลอวต์ แรนดอลฟ ชัชชิล ได้ จัด แสดง ความ ติเตียน มิศเตอร แกลดซะโตน ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน เจ็ด แรม หก ค่ำ หนังสือ จดหมาย เหตุ ไตมซ์ ได้ ลง พิมพ์ เนื้อ ความ หนังสือ แสดง ความ ของ พวก พีเนียน ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน พุฒ เดือน เจ็ด แรม เจ็ด ค่ำ จะ จับ การ อิเลกเซอน คือ จัด ตั้ง พวก ปฤกษา ราชการ ณวัน พฤหัศ บดี เดือน แปด ขึ้น ค่ำ หนึ่ง ๚ะ

๏ มิศเตอร แกลดซะโตน ได้ ไป เยี่ยม เมือง เอดินเบิก แล คน ที่ เมือง นั้น เบน ฝูง ๆ ใหญ่ ได้ ต้อน รับ ท่าน ด้วย ความ ยินดี เปน อัน มาก ๚ะ

๏ ปารีศ วัน พุฒ เดือน เจ็ด แรม เจ็ด ค่ำ พวก เซเนต ได้ ตั้ง บิล ให้ ขับ ไล่ พวก เจ้า ฝรั่งเศศ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน พหัสบดี เดือน เจ็ด แรม แปด ค่ำ กอม มะโดร์ ฝูง กำปั่น รบ สำหรับ ตะเวน เกาะ ออศแตรเลี่ย ส่ง ริโปด แจ้ง ความ ว่า พวก ฝรั่ง ได้ เอา หมู่ เกาะ นุฮบไร ดีศ ได้ แล้ว ใน หนังสือ นั้น ก็ แจ้ง ความ ด้วย การ หยาบ ช้า การ ข่มเหง คน ใน ร่ม ธง ฝรั่งเศศ ใน เกาะ เหล่า นั้น ด้วย

๏ เมือง ปารีศ วัน ศุกร เดือน เจ็ด แรม เก้า ค่ำ กอมต์ ดะ ปารีศ มา ถึง เมือง โดเวอร แล้ว ได้ ทำ หนังสือ ประกาศ แจ้ง ความ ว่า การ ซึ่ง จะ มี เจ้า เปน แต่ ทาง เดี่ยว ซึ่ง จะ แก้ ความ เดือด ร้อน ของ พวก ฝรั่งเศศ ท่าน ก็ คง เพียร อุษาห์ กระทำ การ ให้ ฝรั่งเศศ สำเร็จ ความ รอด มา ให้ ได้ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน เสาร์ เดือน เจ็ด แรม สิบ ค่ำ ใน ค่ำ สปีจ ของ ส่มเด็จ พระบรม ราชินี ควิน วัน นี้ ให้ ปาเลี่ย เมนต์ เลิก แจ้ง ความ ว่า ได้ ตก ลง กัน ให้ ปาเลี่ยเมนต์ เลิก เพื่อ จะ ได้ รู้ ว่า คน ทั้งปวง ใน ประเทศ อังกฤษ นั้น เหน อย่าง ไร ด้วย ข้อ ที่ ตั้ง ให้ มี ไอริช ปาเลี่ยเมนต์ ขึ้น

๏ กรุง ลันดัน วัน จันทร์ เดือน เจ็ด แรม สิบ สอง ค่ำ พวก ออศเตรีย แล พวก เยอร์แมนี ได้ แสดง ความ แก่ พวก รุ เซี่ย ว่า ทั้งสอง พวก นั้น คง ไม่ ชอบ ถ้า พวก หนึ่ง พวก เดี่ยว จะ ทำ การ ฝ่าย ประเทศ บัลแกเรีย นั้น ๚ะ

๏ มิศเตอร แฮช อี วุดเฮาช์ ได้ รับ เครื่อง ราช อิศริยยศ เปน กำปะนีอัน ออฟ แซนต์ ไมเคล แอน แซนต ชอชะ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน เจ็ด แรม สิบสาม ค่ำ ปาเลี่ยแมนต ใหม่ จะ ชุมนุม สำหรับ ระดู ออตัม ณวัน พฤหัษบดี เดือน เก้า ขึ้์น หก ค่ำ ๚ะ

๏ เดิม จึ่ง ตั้ง เปน บ้าน เปน เมือง ขึ้น ใน เหล่า นั้น ก่อน เกิด ขึ้น ใน อาเชี่ย ฝ่าย ข้าง ตวัน ตก ไป ตั้ง บ้าน เมือง ขึ้น ก่อน แล้ว จึ่ง กระจัด กระจาย ไป เที่ยว อยู่ ใน เมือง อินเดีย เมือง จีน เมือง อาหรับ แล เมือง ต่าง ๆ ใน ประเทศ ยุโรป แล อาเชี่ย แล ประเทศ ทวีป อะเมริกัน ใน เวลา โบราณ ๆ มา จน ทุก วัน นี้ แล ประเทศ อัฟริกา แล ใน เกาะ ใน ทะเล ต่าง ๆ นั้น ที่ มี มาก ตั้ง หมื่น แสน ๚ะ

๏ บันดา มนุศย ที่ เกิด ก่อน นั้น ควร ที่ จะ เปน คน ประกอบ ไป ด้วย สติ ปัญญา แล ความ เฉลี่ยว ฉลาด รู้ ใน สรรพ การ ทั้งปวง ที่ จะ ให้ มนุศย เปน ใหญ่ ดี ขึ้น แล มี อำนาจ มาก จึ่ง จะ ควร ขะณะ นั้น บังเกิด น้ำ ท่วม ใหญ่ มา มนุศย แล สัตว ทั้งหลาย ตาย เปน อันมาก ที่ ยัง เหลือ อยู่ จึ่ง ได้ คิด ตั้ง เปน บ้าน เมือง ขึ้น ใหม่ คล้าย กัน กับ ที่ ตั้ง มา แต่ ต้น เดิม นั้น ตั้ง แต่ นั้น มา มนุศย ก็ ค่อย เจริญ ทวี มาก ขึ้น คิด แต่ กระทำ การ ศึก สงคราม รบ พุ่ง กัน เนื่อง ๆ จน ไพร่ บ้าน พล เมือง ได้ ความ เดือด ร้อน แล สาศนา ที่ เขา ถือ ใน คราว นั้น เปน สาศนา เท็จ เทียม ซึ่ง จะ ทำ ร้าย แก่ มนุศย แล ผู้ ครอง เมือง นั้น ก็ มิได้ ประพฤติ ตาม ราช ประเพณี มี แต่ กด ขี่ ข่มเหง ราษฎร ที่ พึ่ง จะ ตั้ง ตัว ขึ้น ใหม่ นั้น มิ ให้ เจริญ ขึ้น ได้ ใน สรรพ การ งาน ทั้งปวง ที่ เปน ของ ที่ จะ ให้ รุ่ง เรือง แก่ บ้าน เมือง ดุจ โบราณ ๆ นั้น ไม่ ๚ะ

๏ มี การ เปลี่ยน ไป เปลี่ยน มา บ่อย ๆ ตลอด ใน แผ่นดิน เมือง ต่าง ๆ ตลอด พิภพ บาง เมือง ก็ มี คน แกล้ว กล้า อาจ หาญ ชำนาญ ใน การ ศึก สงคราม ไม่ มี ใคร สู้ รบ เที่ยว รบ พุ่ง ได้ เงิน ทอง แล้ว ก็ มิ ได้ ประพฤติ ใน การ ที่ เปน ประโยชน์ หา แต่ ความ ศุข สบาย ของ ตัว แต่ ที่ จะ เลี้ยง โต๊ะ กัน แล แต่ง ตัว ให้ สวย ๆ เที่ยว เล่น ให้ เปลือง เงิน เปลือง ทอง เสีย กำลัง แล ชื่อ เสียง จน เมือง อื่น ๆ มา รบ พุ่ง เอา ไชย ชะนะ ได้ เขา เอา เปน เมือง ขึ้น ของ เขา ก็ ต้อง เปน ผู้ ไร้ ที่ อยู่ แล ชื่อ เสียง ใน เมือง อื่น ๆ ต่าง ๆ ประ พฤติ ดั่ง ว่า มา นี้ ก็ จำ ต้อง เปน เช่น นี้ เหมือน กัน ๚ะ

๏ สิงหโต ตัว หนึ่ง หิว ด้วย กำ ลัง แดด กล้า แล เหนื่อย เพราะ เที่ยว หา สัตว กิน เอน ตัว นอน ลง ลับ ไป ใน ร่ม ใต้ ต้น ไม้ กิ่ง ก้าน โต ใหญ่ เมื่อ กำลัง ลับ อยู่ ฝูง หนู เล็ก หมู่ หนึ่ง ต่าย ลง มา ตาม จมูก สิงหโต ตื่น พอ ลุก เอา ขา น่า ทัพ ตัว หนู ไว้ ตัว หนึ่ง จะ ประหาร ชีวิตร มัน แต่ หนู เล็ก นั้น อ้อน วอน ขอ น่า สมเพช นัก ว่า อย่า เสีย เกรียติยศ ด้วย เลือด สัตว เล็ก สัตว อยาบ เช่น ตัว มัน ครั้น สิงหโต ตรึก ตรอง ดู การ ก็เหน ชอบ ที่ จะ โปรด ตาม มัน ขอ นั้น จึ่ง ปล่อย ใน ทัน ใด นั้น เอง อ้าย หนู เล็ก ที่ ตัว เดิน อยู่ นั้น ล่วง เวลา ไป ไม่ สู้ ช้า นาน นัก วัน หนึ่ง สิงหโต นั้น ก็ เที่ยว ป่า หา ของ กิน ก็ ไป ติด บ่วง นาย พราน ก็ เหลือ ปัญา กำลัง ที่ จะ หลุด เอา ตัว รอด ไป ได้ จึ่ง กระทำ เสียง โห ร้อง ดัง ขึ้น นัก พอ หนู ได้ ยิน เสียง ก็ รู้ ว่า เสียง สิงหโต นั้น จึ่ง รีบ ไป ถึง ที่ ก็ บอก ว่า อย่า กลัว เลย ฉัน เปน เพื่อน รัก ใน ทัน ใด นั้น เอง อ้าย หนู นั้น จับ การ ด้วย ฟัน เล็ก ฟัน แหลม นั้น กัด เชือก บ่วง จน ขาด ปล่อย ให้ สิงหโต สง่า ใหญ่ นั้น หลุด เอา ตัว รอด ไป ได้ ๏ เรื่อง นิทาน นี้ จะ ส่อน ว่า ผู้ เล็ก ที่ สุด ช่วย ผู้ ใหญ่ ที่ สุด ได้ ๚ะ

๏ เรื่อง นี้ เตือน ปัญา ว่า ถึง จะ จน สัก เท่า ไร ยัง ทำ คุณ แก่ เขา ได้ ถึง จะ สูง วาศนา มาก สัก เท่า ไร บาง คราว ต้อง พึ่ง อาไศรย เพื่อน รัก เพื่อน บ้าน จึ่ง เปน ควร การ งาม สำหรับ ตัว ที่ จะ มี ความ อัชฌา ไศรย ทำ คุณ การ ดี ต่อ เขา ด้วย ๚ะ

๏ มิสเตอร์ ลอเรนซ์ แต่ ห้าง ลอเรนซ์ แอน เมโย เปน หมอ ชำนาญ ช่วย ตา ให้ เหน คือ ออฟ ธาลมิก ออปติ เชียนซ์ ตั้ง ห้าง อยู่ ใน กรุง ลันดัน ใน เมือง กาลกัตตะ เมือง แรงกูน แล เมือง บอมเบ จะ หยุด พัก อยู่ ใน กรุง เทพ ฯ ประมาณ ณวัน ศุกร เดือน แปด แรม ค่ำ หนึ่ง จะ พัก อยู่ ไม่ กี่ วัน เพื่อ จะ ช่วย คน อัน เหน ไม่ ถนัด ให้ ได้ แว่น ตา อัน ถูก ต้อง ช่วย ตา ได้ ตาม ตำรา ๚ะ

๏ การ ควร คน ทั่ว กัน จะ จำ ไว้ ว่า ๚ะ

๏ แว่น ตา ดี อัน จัด ให้ ถูก ต้อง ตาม ตำรา จะช่วย การ เหน แล เปน พาหะนะ กำลัง แก่ ตา แต่ แก้ว อัน ไม่ ดี ฤๅ แก้ว ดี ถ้า ไม่ จัด เลือก ให้ ถูก ต้อง จะ ทำ ให้ ตา เสีย แล บาง ที ล้าง ผลาญ กำลัง ที่ จะ เหน ได้ ๚ะ

๏ แก้ว หิน สำหรับ แว่น ตา ของ มิสเตอร์ ลอเรนซ แอน เมโย เปน หิน อัน เลอียด หมด จด แจ่ม ใส เย็น แก่ ตา แล รักษา ทาง เหน ของ ตา ด้วย ๚ะ

เรือน แล ที่ สำหรับ เช่า

๏ ท่าน ทั้งปวง อัน อยาก เช่า บ้าน ฤา ที่ สำหรับ ปลูก เรือน ฤา ที่ สำหรับ จอด แพ ริม ฝั่ง แม่ น้ำ ฤา จะ ทำ ท่า เรือ จ้าง มา หา เอไดตอร เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไส่มย ก็ คง ได้ ความ ยิ่ง เลอียด ที่ เหล่า นี้ อยู่ ตาม แนว ถนน เจริญ กรุง ตาม ถนน ลง ท่า ตรง ข้าม คลอง ดาวขะนอง ถง แม่ น้ำ ฤา ออก ถนน ใหญ่ ได้ โดย สดวก ( จ ห ) ฯะ

๏ กำปั้น ไฟ เมล จะ ออก จาก ท่า นาย ห้าง โคติ ที่ กรุง ฯ ไป เมือง เพ็ชร์บุรี ทุก วัน เสาร์ เวลา บ่าย แล จะ กลับ ออก จาก บ้าน แหลม ทุก วัน อาทิตย เวลา กลาง คืน ฤา วัน จันทร์ เช้า แล้ว แต่ น้ำ จะ ออก ได้ ๚ะ

๏ ถ้า จะ ส่ง สินค้า ขา ไป ขา มา แล้ว แต่ จะ ตก ลง กัน กับ นาย ห้าง โคติ ฤา กัปตัน กำปั้น นั้น ๚ะ

๏ วัน อังคาร เวลา เที่ยง ทุก วัน จะ มี กำปั้น ไฟ เมล ลำ หนึ่ง ออก จาก ท่า ห้าง โคติ จะ ไป เมือง จันทบุรี ด้วย ฯะ

๏ แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน สาม ขึ้น สิบ สี่ ค่ำ จุล ศักราช ๑๒๔๗ ปี ระกา สัปตศก (จ ห) ๚ะ

คราว แรก ๑๐ บันทัด ฤา น้อย กว่า ๑๐ บันทัด ๗ บาท ๒ สลึง คราว แรก ทุก บันทัด เกิน ๑๐ บันทัด คิด เอา บันทัด ละ ๓ สลึง ถ้า จะ ลง กว่า หน หนึ่ง จะ เรียก เอา ครึ่ง ราคา ที่ ว่า มา แล้ว นั้น

แถว เท่า แถว น่า ใน แถว หนึ่ง จะ เรียก เอา ปี ละ ๒๐๐ บาท ซีก แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๑๒๐ บาท เชี่ยวแถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๘๐ บาท

๏ แจ้ง ความ ให้ ทาน ทั้งหลาย ทราบ ทั่ว กัน ว่า ต้น ทาง เดิน ไป ที่ ถนน สีลม ที่ ตึก คอน เวด เก่า มี ห้อง ที่ น่า ตึก เบ็ด สำหรับ รักษา คน เจ็บ ที่ เปน โรค ต่าง ต่าง ถ้า ท่าน ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด อยาก จะ เข้า ไป ข้าง ใน รักษา เชิญ ถาม แล ไป ได้ ทุก ๆ เวลา เมื่อ ต้อง การ ยา ฤๅ จะ ให้ ดู โรค ที่ เจ้า พนักงาน หมอ อยู่ ที่ ตึก นั้น แล ค่า ธรรมเนียม ยา แล รักษา โรค จะ คิด เอา แต่ ราคา ภอ สมควร กับ คน ที่ มี อัน จะ กิน แต่ คน จน นั้น จะ ให้ ทาน ๚ะ

๏ จะ เปิด โรง ยา ทุก ๆ วัน ตั้ง แต่ เวลา เช้า โมง ๑ จน ถึง ๓ โมง เช้า ท่าน ที่ ไม่ อยาก จะ ให้ รักษา ที่ โรง ฮอส์บิตแตล ( คือ โรง ยา ) ให้ คน มา บอก อาการ ที่ เปน โรค แล ขอ ยา ก็ ได้ จะ คิด เอา ราคา กับ ท่าน ผู้ มี อัน จะ กิน ค่า ยา แล รักษา บ้าง เล็ก น้อย แต่ คน จน นั้น จะ ไม่ คิด เอา ให้ เปน ทาน ๚ะ

๏ จะ ปลูก ฝี ทุก ๆ วัน เสาร์ ขอ เชิญ ท่าน ผู้ อยาก ปลูก ฝี มา หา ตั้ง แต่ เวลา เช้า โมง ๑ จน ถึง เวลา ๓ โมง เช้า แล จะ คิด เอา คน หนึ่ง แต่ ราคา ส่อง สลึง เว้น แต่ คน จน จะ ไม่ คิด เอา เลย ๚ะ

๏ ถ้า อยาก จะ รู้ ความ เลอื่ยด ขอ เชิญ ท่าน มา หา มิศเตอร์ ดาวิน ผู้ เปน คน จัด แจง ดู แล ใน โรง ยา นี้ เถิด ( จ ห ) ๚ะ

๏ เปน ภาษา อังคริษ บอก วัน เดือน ฝรั่ง จีน ไทย บอก ให้ รู้ เลอืยด ว่า ดวง อาทิตย์ อยู่ เหนือ ฤๅ ใต้ กลาง โลกย ทุก วัน เท่าไร ตลอด ปี ให้ รู้ ว่า สูน ไล้ กลาง ดวง อา ทิตย์ ดู โต เล็ก เท่าไร ทุก วัน ให้ รู้ ว่า เวลา เที่ยง แล เวลา ตาม เงา แดด คลาด กัน วัน ละ เท่าไร ให้ รู้ ว่า เว ลา น้ำ ขึ้น น้ำ ลง ที่ กรุง เทพ ทุก วัน แจ้ง ให้ รู้ ถึง การ อื่น เปน อัน มาก อัน ควร คน ทั้งปวง จะ รู้ ถ้า ไม่ รู้ เขา จะ นินทา ว่า คน โง่ ประนินทิน นี้ ราคาถูก เล่ม ละ สี่ บาท เท่า นั้น เชิญ มา ซื้อ ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม มี ถึง เก้า เล่ม ถ้า ต้อง การ ได้ ตั้ง แต่ คริศ ศักราช ๑๘๗๗ ถึง ๑๘๘๖ ครบ เก้า ปี ( จ ห ) ๚ะ

๏ เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย มี ความ ปราถนา จะ ให้ ออก สอง อย่าง อย่าง หนึ่ง จะ ให้ ออก ทก วัน เว้น แต่ วัน อาทิตย อีก อย่าง หนึ่ง ให้ ออก เจด วัน ครั้ง หนึ่ง เสมอ มิ ให้ ขาด เมื่อ คน ทั้ง ปวง ตั้ง ใจ ซื้อ เปน อัน มาก คง สำ เร็จ การ คง ได้ อ่าน หนังสือ จดหมาย เหตุ ราคา ถูก ๆ ด้วย แล ตั้ง แต่ นี้ ไป จะ ออก จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย นี้ เดือน ละ สี่ คราว ไป ก่อน ๚ะ

๏ สยาม ไสมย ที่ จะ ออก พลาง เดือน ละ ๔ หน นั้น จะ ขาย ปลีก ฉบับ ละ สลึง

๏ ถ้า รับ เอา ตลอด ปี แล้ว ใช้ เงิน ล่วง น่า ราคา ปี ละ หก บาท คือ ห้า สิบ สอง ฉบับ ถ้า มา รับ ไป จาก โรง พิมพ์ ถ้า จะ ให้ ส่ง ถึง บ้าน อาไศรย ไปรสนีย์ ต้อง เสีย ปี ละ หก บาท สาม สลึง สี่ อัฐ ๚ะ

๏ ค่า บอก ถึง คน เกิด คน ตาย ฤา ทิ้ง ห้าง ขาย ของ ถึง การ เลล้ง แล ของ ซึ่ง จะ ขาย นั้น ฤา บอก ความ ของ คน ซึ่ง จะ หา การ ฤา แจ้ง ความ ต้อง การ ของ ตัว จะ คิด ค่า ลง ตาม ว่า แล้ว นั้น ๚ะ

๏ ถ้า คน จะ เข้า กัน ซื้อ ถึง หก ฉบับ จะ คิด เอา แต่ ค่า ห้า ฉบับ คือ จะ ยก ให้ หนึ่ง ใน หก ๚ะ

๏ จดหมาย เหตุ นี้ เจ้า ของ จะ ส่ง แต่ เพียง เปน แห่ง ๆ ผู้ ซื้อ ต้อง ไป รับ ใน ตำบล ต่าง ๆ ซึ่ง จะ หมาย ไว้ นั้น

๏ ที่ บ้าน แม่ เปรม ที่ วัด เกาะ แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ แพ นาย เทพ ตรง ข้าม ปาก คลอง บางหลวง ที่ ขาย เครื่อง แก้ว แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ ตึก แม่ แพ ที่ สี่กัก เหนือ เสา ชิงช้า แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ โรง พิมพ์ บาง คอแหลม แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ จะ ส่ง ทาง ไปรสนีย์ ถึง บ้าน ถ้า บ้าน อยู่ ใน เขตร ทาง ไปรสนีย์ นั้น แต่ ผู้ ซื้อ หนังสือ นี้ ต้อง เสีย เงิน ค่า หนังสือ ค่า ไปรสนีย เสร็จ ก่อน จึ่ง จะ ส่ง ทาง นั้น ได้ แต่ ต้อง บอก ชื่อ ตำ บล บ้าน ถนน แล คลอง นัมเบอ ที่ อยู่ นั้น ให้ แน่ ด้วย ฯะ

๏ เพราะ คน ที่ ซื้อ อ่าน นั้น มาก เจ้า ของ รับ ส่ง ทุก แห่ง ไม่ ได้ จะ ส่ง เปน แห่ง ๆ ไป พลาง ให้ ผู้ ซื้อ นั้น ไป รับ ทุก คราว ออก ณะ ตำบล อัน อยู่ ใกล้ เคียง บ้าน ผู้ ซื้อ นั้น เถิด หนังสือ นี้ จะ ออก ทุก วัน พุฒ ตลอด ปี เมื่อ จัด ส่ง ถึง ตำบล อื่น แล้ว จะ บอก ให้ รู้ ด้วย ฯะ

๏ หนังสือ ต่าง ๆ อัน มี ขาย ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม ฯะ

๏ มี หนังสือ เปน เรื่อง พระเยซูศาสนา แล หนังสือ ต่าง ๆ สำหรับ สอน เด็ก ให้ อ่าน หนังสือ ไท แล หนังสือ อังกฤษ ออก มี หนังสือ สำหรับ สอน วิชา คิด เลข สอน ให้ รู้ ถึง ตำรา ดาว แล มี หนังสือ สำหรับ สอน ใจ ให้ รู้ ขนบ ธรรมเนียม จะ ได้ เปน คน เรียบ ร้อย แล จะ ได้ เปน คน แต่ง หนังสือ เปน เรื่อง ราว เปน บท กลอน หนังสือ อ่าน เล่น ก็ มี มาก หลาย อย่าง หนังสือ ต่าง ๆ นั้น คือ ฯะ

๏ ก ข ก กา ปถม ก กา ไท กา กับ สุนักข์ แล นกยาง กากี คำ ฉันท์ แล คำ กลอน กฤษนา สอน น้อง ขันธ วิภังค์ นี่ ตำรา ยา เกล็ด พระ คริษวงษ ตาม มัดธาย แล ตาม โยฮัน เปน เรื่อง ใน พระ คัมภีร์ พระ เยซู สาสนา จันทะ โครพ จินดามณี พระยาฉัททัน ซุยถัง ตำราดาว ตำรา คิด เลข อย่าง ใหม่ ทิพสังวาล นิราศ เกาะ จาน นิราศ เมือง แกลง นิราศ โคราช นิราศ ฉถาง นิราศ ชม ตลาด นิราศ วัด เจ้า ฟ้า นิราศ เดือน นิราศ พระ แท่น ดง รัง นิราศ ทวาราวดี นิราศ นรินทร์ นิราศ พระ บาท นิราศ พระ ปถม นิราศ เมือง เพ็ชร นิราศ อิเหนากับนิราศภูเขา ทอง นกกระ จาบ เบญมาศทอง ปถม มาดา อัง กฤษ บุจฉา แล วิสัชนา ใน ศาสนา แท้ จริง เพ็ชพงกุฏ พระยไภยมณี พระ สมุท ราชาธิราช มงคลทิปนี่ แปลเปน สุภาสิต สอน หญิง มายา สัตรี ลักษณวงษ สวัสดิ รักษา บัญญัติพระ ร่วง ภาลี สอน น้อง ลักษณ ภรรยา เจ็ด สถาน กฤษนา สอน น้อง ลักษณ บุตร สาม สถาน วงษสวรรค์ เสภา คือ ขุนช้าง ขุนแผน สิงหไกรภพ สังข ทอง คือ เจ้าเงาะ สิบ สอง เหลี่ยม สุภาสิต ต่าง ๆ คือ โลกนิตย ขงจู มงคลทิปนแปล สุภาสิต สอน หญิง แม่ ม่าย สอน ลูก สุภาสิต สอน เด็ก สุภาสิต พระร่วง สุภาสิต โคลง สมุท จะ หัด อังกฤษ อุณรุท อิเหนา รามเกียรติ พงษาวดาร ขุนหลวงหาวัด ถม อากาศ ทำนาย ฝัน ตราซูทอง คำ เตือน สติ พงษาวดาร บูราณ พระ สี่ เสาร อุไทย จดหมายเหตุ เมือง พม่า

๏ หนังสือ ภาษาสยาม ต่าง ๆ มี ขาย ที่ โรงพิมพ์ บางคอแหลม นี้ เมื่อ ขาย ปลีก มี ราคา ตี พิมพ์ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม ธรรมเนียม นั้น คือ ว่า ถ้า สมุดไทย เล่ม ๑ เปน อักษร พิมพ์ เล็ก คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ บาท ถ้า เปน อักษร พิมพ์ ใหญ่ คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง เฟื้อง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ หก สลึง ถ้า ใบ ปก แขง คิด ราคา ใบ ปก อีก เล่ม ละ บาท ถ้า ท่าน ทั้ง หลาย จะ ซื้อ หนังสือ ที่ ละ มาก ๆ จบ ทุก เรื่อง ที่ มี ใน โรง พิมพ ฤา ถ้า ลูกค้า วานิช จะ ซื้อ ที่ ละ มาก ๆ สำ หรับ จะ ตั้ง โรง ขาย หนังสือ จะ ลด ราคา ร้อย ยี่สิบ บาท จะ คิด เอา แต่ ร้อย บาท ถ้า ไม่ ถึง เพียง นี้ จะ จัด ว่า ซอ ปลีก กัน ก็ คง ขาย ตาม ราคา ปลีก อัน บอก ไว้ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม นั้น แล ถ้า จะ มา ซื้อ หนังสือ ที่ โรงพิมพ์ นี้ ต้อง ใช้ เงิน สด ขาย เชื่อ ไม่ ได้ ตั้ง แต่ นี้ ไป เปน อัน ขาด