๏ หนึ่ง การ ที่ เปลี่ยน แปลง แผ่นดิน ของ ชาติ ทั้งหลาย นั้น เขา ทุก ชาติ นั้น เขา คง จะ มี จดหมาย เหตุ ใหญ่ แล น้อย ไว้ โดย การ ปก ครอง ของ เขา แต่ ข้าพเจ้า ไม่ ทราบ การ บ้าน เมือง โดย เลอียด ของ ชาติ อื่น ถึง ดัง นั้นใน จดหมาย เหตุ ของ คน ที่ ฉลาด ใน ชาติ นั้น คง จะ มี เปน แน่ ไว้ ว่า ผู้ ไก ไก้ ทำ การ ต่าง ๆ เปน ผู้ มี ชื่อ เสียง ปรากฎ ใน กิจ การ ดี สัก อย่างหนึ่ง แน่ เว้น เสีย แต่ จะ ไม่ สืบ ดู ก็ ไม่ ทราบ การ โบราณ ได้ โดย เลอียด แต่ ข้าพเจ้า ผู้ แต่ง หนังสือ พิมพ์ ฉบับ นี้ ได้ พิจารณา หนังสือ คำ โคลง ของ ชาว สยาม ทำ ไว้ แต่ โบราณ ที่ สรรเสริญ พวก โปรตุเก็ต ที่ ได้ มา อยู่ กรุง ศรีอยุทธยา แต่ แผ่นดิน เดิม นั้น คือ มิศเตอ อันละปูคอต ๑ มิศเตอ ดาคามาศ ๑ มิศเตอ เดอ กาศโดรศ ๑ มิศเตอ ปาทิโกศ ๑ ๔ คน นี้ เปน ผู้ มี อุส่าห์ มา ตั้ง การ ค้า ขาย อยู่ ใน แผ่นดิน สยาม ก่อน ชาว ยุโรป ทั้งปวง แล้ว ภายหลัง ต่อ มา คน ทั้ง สี่ นี้ ได้ มี เชื้อ สาย บุตร หลาน เหลน เนื่อง ต่อ มา ปรากฎ อยู่ ใน แผ่นดิน สยาม เปน อัน มาก แล คน โปรตุเกศ ทั้ง สี่ นี้ ที่ ออก ชื่อ มา แล้ว นั้น เขา ทั้ง สี่ คน ได้ ทำ ความ ดี มี ชื่อ เสียง โด่ง ดัง ปรากฎ ใน จดหมาย เหตุ ของ ชน ที่ ทราบ ทั่ว โลกย แล ชาว สยาม ใน เวลา ก่อน นั้น ได้ ทำ คำ โคลง สรรเสริญ คน ทั้ง สี่ มี ปรากฎ ใน หนังสือ คำ โคลง บท หนึ่ง ว่า ๚ะ

๏ เขา หวัง ตั้ง จิตร ข้าม เขตร มหา สมุท แฮ ทาง เปลี่ยว เหลี่ยว หลัง มา ว่าง ว้าง จาก ลุศติ เนียนา วา ว่าย ว่อง แฮ ว้า เหว่ ทเล กว้าง กว่า ร้อย แสนไมล ๚ะ

๏ มาดลจน ล่วง เข้า ฝั่ง สา เรศ แฮ ชื่อตะโปร บานา น่าน น้ำ พบ ถิ่น ประเทศ พา รา ราช มาก แฮ ต่าง ประเทศ ต่าง ชาติ์ ล้ำ หลาก ล้วน เมืองไกล

๏ ควร ยก ควร เชิด ชี้ สรรเสิญ เขา ก่อ การ เจริญ มาก ไว้ แผ่ เกียรติยศ เกิน กว่า ก่อน กาล นา ปรากฏ สืบ มา ได้ ตราบ เบื้อง ประจุบัน ๚ะ

๏ อนึ่ง ที่ เรื่อง โปรตุเกศ อีก เรื่อง หนึ่ง ใน จดหมาย เหตุ ชาว ยุโรป ว่า มิศเตอ การ์มน ชาว โปรตุเกศ ได้ ทำ หนังสือ เรื่อง ราว ถวาย พระเจ้า แผ่นดิน โปรตุคอล ขอ พระราช ทาน ให้ พระองค์ ทรง พระราช ดำหริ ใน พระ ราช อำนาจ โดย ทาง พระ มหา กรุณา ให้ พวก โปรตุ เกศ มี ผล ประโยชน ใน การ ค้า ขาย ที่ เมือง ฝ่าย ตะวัน ออก ใน ทวีป อาเซีย ต่อ ไป นาน แล ขอ พระราช อำนาจ พระเจ้า แผ่นดิน โปรตุคอล ได้ ทรง พระราช ดำหริ อย่า ได้ ยอม ให้ พวก เยอรมัน ฝรั่งเสศ อิตาเลียน อังกฤษ แล ชาว ยุโรป ชาติ อื่น อีก ไป ค้า ขาย ใน ทวีป อะเซีย ที่ โปรตุเกศ ได้ ไป อยู่ แล้ว กับ ว่า การ ที่ พวก โปรตุเกศ ได้ ทำ ลง มือ ไว้ แล้ว หา บังคับ ได้ ไม่ แล ไม่ ยอม ให้ พวก โปรตุเกศ ทำ การ ค้า ขาย อยู่ ใน อำนาจ ชาติ อื่น ความ ที่ ข้อ นี้ ขอ ให้ พระเจ้า แผ่นดิน โปรตุคอล เอา เปน พระราช ธุระ ช่วย ใน การ ที่ เขา ได้ ทูล ข้อ นี้ แล ขอ พระ บาระมี ได้ โปรด ให้ มี อำนาจ เตม ตาม พระ เกียรติยศ กรุง ลิศบอล ของ ชาติ โปรตุเกศ ด้วย แล้ว เขา ทูล ขอ ต่อ พระเจ้า กรุง โปรตุคอล ว่า ขอ ให้ พระองค์ ทรง พระ ดำหริ แผ่ พระราช อำนาจ ให้ ชาติ ยุโรป ทั้งปวง เหน ว่า การ สิ่ง ใด ที่ พวก ชาว โปรตุเกศ ได้ ทำ ลง ก่อน คน ทั้งปวง แล้ว ก็ ไม่ ยอม ให้ ผู้ อื่น แล ชาติ อื่น ทำ เหนือ อำนาจ กรุง โปรตุกอล ถ้า แล ชาติ อื่น จะ ทำ การ ค้า ขาย ตาม พวก โปรตุเกศ บ้าง ก็ ได้ แต่ ว่า ต้อง อยู่ ใน อำนาจ พวก โปรตุเกศ ๚ะ

๏ อนึ่ง เรื่อง ราว ที่ กล่าว ว่า ด้วย ชาติ โปรตุเกศ ได้ มี ไมตรี กัน กับ กรุง สยาม ก่อน นั้น มี แจ้ง อยู่ ใน หนังสือ ของ ดอกเตอ ซาริศ แต่ง ไว้ แต่ โบราณ แต่ ข้า พเจ้า สังฆราช ยวง ปาเลอกัว บิดฉอบ ได้ เกบ เอา เนื้อ ความ ตาม ภาษา โปรตุเกศ นั้น มา แปล เปน ภาษา สยาม ไว้ ใน นี้ จะ กล่าว ต่อ ไป ข้าง ล่าง นี้ ๚ะ

๏ แผ่นดิน สยาม นั้น อยู่ ใน ทิศ ตะวัน ออก เปน ประ เทศ ใน ทวีป อาเซีย ใน แผ่นดิน สยาม นั้น มี เมือง หลวง ชื่อ กรุง ศรี อยุทธยา ประเทศ สยาม นั้น มี อะนา เขตร กว้าง ขวาง มี พระเจ้า แผ่นดิน มี อำนาจ มาก ได้ ปก ครอง แผ่นดิน สยาม โดย การ เรียบ ร้อย ปรกติ มี ทหาร มาก มี ช้าง เปน พาหะ นะ ใหญ่ มี ม้า เปน พาหะ นะ ใหญ่ ด้วย แล มี โค ต่าง มี กระบือ เกวียน เปน กำลัง ใช้ สอย ของ รี้ พล มี ทหาร เดิน เท้า ประจำ รักษา พระ นคร อยู่ สอง หมื่น มี ม้า ประจำ พระ นคร อยู่ พัน หนึ่ง มี ช้าง ประจำ พระ นคร อยู่ ร้อย หนึ่ง แล ช้าง อยู่ ตาม อานา เขตร หัว เมือง อีก หก ร้อย เสศ เมื่อ มี การ ศึก สงคราม มา ติด พระ นคร จะ ต้อง เรียก ทหาร เดิน เท้า เพิ่ม เติม อีก เมื่อ ไร ก็ ได้ ใน คราว เดียว สิบ หมื่น ช้าง เรียก ได้พัน หนึ่ง ม้า เรียก ห้า พัน เข้า ปลา อาหาร ที่ จะ เปน สะเบียง กำลัง เลี้ยง ทหาร นั้น มี บริบูรณ แล ถูก ราคา ด้วย แผ่นดิน สยาม ตั้ง อยู่ ใน กลาง แห่ง ประเทศ ที่ นับถือ พุทธ สาสนา ด้วย กัน คือ อานา เขตร สยาม ฝ่าย ทิศ เหนือ ติด ต่อ กับ ประเทศ ลาว พุง ดำ ทิศ ตะ วัน ออก ติด ต่อ กัน กับ ลาว พุง ขาว แล คำ แล กระเหรี่ยง แล เขมร แล ญวน ทิศ ตะวัน ตก เฉียง เหนือ ติด ต่อ กัน กับ พม่า ทิศ ตวัน ตก เฉียง ใต้ ติด ต่อ กัน มอญ แล อ่าว สยาม นั้น เนื่อง มา แต่ อ่าว เบงคอล บางกระล่า แล ฮินดุสตาน แล กรุง สยาม นั้น มี การ ค้า ขาย กับ เมือง จีน แล เมือง ญี่ปุ่น ทุก ปี แล ญวน บ้าง เปน ครั้ง เปน คราว มี ลูก ค้า เมือง จีน เอา สำเภา จีน มา บันทุก สินค้า ของ จีน มา ขาย ใน กรุง สยาม แล้ว พวก จีน เกบ ซื้อ สินค้า ของ ป่า ใน กรุง สยาม บันทุก สำเภา ไป ขาย ที่ เมือง จีน แล เมือง ญี่ปุ่น ด้วย มี ผล ประโยชน มาก เหลือ เกิน กรุง สยาม ตั้ง อยู่ ใน ระหว่าง กลาง แห่ง การ ค้า ขาย สม ควร จะ เปน ประเทศ สมบูรณ ได้ เปน พระ มหา นคร ราช ธานี มี อานา จักร กว้าง ขวาง มี ประเทศ ราช ใหญ่ ล้อม รอบ พระราช อานา เขตร พระเจ้า แผ่นดิน สยาม ใน เวลา นั้น มี พระราช อำนาจ มาก เพราะ เหตุ เช่น นั้น ชาว ยุโรป ทั้ง หลาย ใน เวลา โน้น นั้น ไม่ อาจ จะ คิด ที่ จะ ข้าม ทเล มา ทำ สงคราม ย่ำ ยี่ ใน พระราช อาณา เขตร สยาม ได้ ครั้ง นั้น ชาว โปรตุเกศ จึ่ง ได้ คิด มา ทำ ทาง ไมตรี กับ พ่อ ค้า ชาว สยาม หวัง ว่า จะ ได้ ตั้ง การ ค้า ขาย ใน แผ่น ดิน สยาม ซึ่ง มี สินค้า อุดม ดี แต่ พ่อ ค้า ชาว สยาม นั้น ไม่ อาจ จะ คบ ค้า กับ พวก ต่าง ประเทศ ได้ เพราะ กลัว ความ ผิด เมื่อ ชาว โปรตุเกศ ไม่ สม คิด แล้ว จึ่ง ได้ ขอ ต่อ เสนา บดี สยาม ว่า มี น้ำ ใจ จะ ขอ เฝ้า ถวาย ของ เปน อัน มาก แต่ หา ให้ เฝ้า ไม่ ใน ครั้ง แรก ด้วย พระเจ้า แผ่นดิน สยาม ไม่ ยอม ให้ เข้า เฝ้า พวก โปรตุ เกศ ได้ ฝาก สิ่ง ของ ที่ มี ราคา มาก ฝาก ถวาย พระเจ้า แผ่นดิน สยาม เพื่อ ความ ปราถนา จะ เปน ทาง พระราช ไมตรี ใน พระเจ้า แผ่นดิน สยาม จะ ได้ จัด การ ค้า ขาย ใน พระราช อาณา จักร ท่าน ครั้น พระเจ้า แผ่นดิน สยาม ได้ ทรง คุ้น เคย กับ พวก โปรตุเกศ แล้ว ไม่ ทรง รังเกียจ ว่า จะ เปน สัตรู แผ่นดิน แน่ แล้ว จึ่ง โปรดให้ชาว โปรตุเกศ ได้ ตั้ง ห้าง ค้า ขาย ใน แผ่นดิน สยาม เปน เดิม แต่ จะ ได้ ทำ หนัง สือ สัญญา การ ค้า ขาย ด้วย พระเจ้า แผ่นดิน สยาม ใน ครั้ง ต้น นั้น หา ไม่ ครั้น เมื่อ ชาว โปรตุเกศ ได้ ตั้ง ห้าง ค้า ขาย มั่น คง มี กำไร มาก แล้ว พวก โปรตุเกศ ก็ มา อยู่ มาก ด้วย กัน เปน หลาย ห้าง แล้ว พระเจ้า แผ่นดิน กรุง โปรตุคอล มี หนัง สือ พระราช สาสน ฝาก มา ถวาย พระ เจ้า กรุง สยาม เปน ทาง ราช ไมตรี ฝาก ฝัง ใน การ พวก โปรตุเกศ อยู่ ใน พระราช อาณา เขตร ของ ท่าน แล กรุง สยาม ก็ ได้ ฝาก พระราช สาสน ตอบ ไป มา ถึง กัน เนือง ๆ ราษฎร แล ชาว สยาม ได้ คุ้น เคย กัน กับ พวก ชาว โปรตุเกศ จน ได้ แต่ง งาน มี บุตร หลาน เชื้อ สาย ชาติ โปรตุเกศ สืบ มา ใน กรุง ศรี อยุธยา ตั้ง แต่ โปรตุ เกศ ได้ มี อำนาจ ได้ ตั้ง ห้าง ค้า ขาย มั่น คง แขง แรง อยู่ ใน กรุง สยาม แล ประเทศ อินเดี่ย หลาย ตำบล แล้ว

๏ ภายหลัง มา ช้า นาน ชาว ฮอลันดา ได้ มี อำนาจ ข้าม ทเล มา ตั้ง ห้าง ค้า ขาย อยู่ ใน ประเทศ อินเดี่ย หลาย แห่ง ด้วย พวก ฮอลันดา คิด กัน อำนาจ พวก โปรตุเกศ ไม่ ให้ ตั้ง การ ค้า ขาย อยู่ ใน ประเทศ อินเดี่ย เปน การ แก้ แค้น ทด แทน พวก โปรตุเกศ ที่ ทำ ก่อน เมื่อ เวลา หลัง ต่อ มา พวก ฮอลันดา มี กำลัง อำนาจ แขง แรง มาก ขึ้น จึ่ง ได้ เกี่ยจ กัน การ ค้า คาย พวก โปรตุเกศ ให้ ตก ลง ไป ที่ ละ น้อย ๆ ๚ะ

ข่าว ใน กรุง

๏ ข้าพเจ้า ได้ อ่าน หนังสื้อ สยาม ไสมย เมื่อ วัน พุฒ เดือน แปด แรม สิบสาม ค่ำ ก็ ได้ ทราบ ความ ชัด ว่า ท่าน ครู สํมิท จะ เลิก ไม่ ทำ หนังสื้อ พิมพ์ จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย แล สยาม วิก ลี่ แอดเวอรไตเซอร อีก ต่อ ไป เปน แน่ แล้ว ข้าพเจ้า มี ความ เสีย ใจ เปน อัน มาก ด้วย เหน ว่า ตั้ง แต่ นี้ ไป จะ ไม่ มี ผู้ ใด ที่ จะ คิด ทำ จดหมาย เหตุ ต่อ ไป อีก แล้ว ด้วย ใคร ทำ ไม่ ช้า นาน ก็ ต้อง เลิก ทุก แห่ง ร่ำ ไป หลาย ราย มา แล้ว ๚ะ

๏ ๑ คือ หนังสื้อ จดหมาย เหตุ พวก มิศเซอนแนรี ได้ คิด ทำ ขึ้น เปน ครั้ง แรก เมื่อ กฤศ ศักราช ๑๘๔๕ ทำ ไป ได้ ปี หนึ่ง ก็ ต้อง เลิก ๚ะ

๏ ๒ ครั้น มา เมื่อ ปี มะเมีย สํมฤทธิ ศก ศักราช ๑๒๒๐ ใน ราชการ แผ่นดิด พระบาท สํมเด็จ พระจอมเกล้า เจ้า อยู่ หัว ได้ ทรง พระ กรุณา โปรด ให้ ทำ หนังสื้อ ราชกิจานุเบกษา ขึ้น เปน หนังสื้อ แสดง ข่าว ราชการ เหมือน หนังสื้อ คอเวินแมนต์ คาเซต สิบห้า วัน ออก ครั้ง หนึ่ง ทำ ไป ได้ ปี เสศ หนังสื้อ นั้น ก็ หยุด เลิก ไป ๚ะ

๏ ๓ ครั้น เมื่อ ปี ฉลู สัปตศก ศักราช ๑๒๒๗ หมอ บรัดเล ได้ ทำ หนังสื้อ จดหมาย เหตุ ชื่อ บางกอก ริคอ เดอร ขึ้น ได้ สอง ปี ก็ เลิก ไป อีก ๚ะ

๏ ๔ ครั้น มา เมื่อ ปี จอ ฉอศก ศักราช ๑๒๓๒ ทรง พระ กรุณา โปรด เกล้า ให้ เจ้า พนักงาน กรม อักษร พิมพ์ การ ทำ หนังสื้อ ราชกิจานุเบกษา ขึ้น ตาม กระแส พระราช ดำริห์ ใน พระบาท สํมเด็จ พระจอมเกล้า เจ้า อยู่ หัว ต่อ ไป อีก แต่ ให้ ออก เจ็ด วัน ครั้ง หนึ่ง หนังสื้อ ราชกิจานุเบกษา ใน ปี จอ ฉอศก นั้น เจ้า พนักงาน ก็ ได้ ทำ แล เก็บ ความ ดี เสมอ ด้วย หนังสื้อ ราชกิจา นุเบกษา ใน แผ่นดิน พระบาท สํมเด็จ พระจอมเกล้า เจ้า อยู่ หัว แล สํม เปน หนังสื้อ คอเวินแมนต์ คาเซต แท้ ครั้น ปี ต่อ ๆ มา เนื้อ ความ ก็ เสื่อม ซา ไป จน ถึง ปี เถาะ เอกศก ก็ หยุด เลิก ไป ครั้น เมื่อ ปี มะเสง ตรี ศก จับ ทำ ขึ้น อีก ใหม่ ถึง ปี ขาล นั้น ก็ สงบ ไป อีก มา เมื่อ ปี วอก ฉอศก ได้ ลง มือ ทำ มา อีก จน ถึง ทุก วัน นี้ ๚ะ

๏ ๕ กับ เมื่อ ปี จอ ฉอศก นั้น โรง พิมพ์ พระเจ้า น้อง ยาเธอ กรม หมื่น พรหม วรานุรักษ ได้ ทรง ทำ จด หมาย เหตุ ชื่อ ดะรุโณ วาท ขึ้น ด้วย อีก เรื่อง หนึ่ง ทำ ได้ ปี เดียว ก็ ต้อง เลิก ไม่ ทำ ต่อ ไป อีก ๚ะ

๏ ๖ ครั้น มา เมื่อ ปี ฉลู นพศก ท่าน พระยา ภาษ กระวงษ ได้ ทำ หนังสื้อ มิวเซี่ยม ขึ้น ออก สาม เดือน ครั้ง หนึ่ง หนังสื้อ นั้น ก็ เปน หนังสื้อ น่า อ่าน แล มี ประ โยชน์ มาก ด้วย แต่ เหน ออก มา ได้ สาม เล่ม ก็ เลิก หาย ไป ๚ะ

๏ ๗ กับ เมื่อ ปี ขาล สัมฤทธิ ศก ท่าน ได้ ทำ หนัง สือ ชื่อ ธรรม วินยาน ศาสน เล่ม หนึ่ง แล้ว ท่าน ได้ กล่าว ใน อารม ภกถา ว่า ท่าน จะ ทำ ตอน ๒ ต่อ ไป เปน เรื่อง ปาติโมค ตัว บาฬี แปล ความ ตอน ๓ เปน เรื่อง อนุบุพ สิกขา พิศถาน ๑๕ ผูก ของ พระอัมรา รัก คิด ใน ตอน ๔ เรื่อง สวด มนต์ ฝ่าย ธรรม ยุติกา ฝ่าย มหา นิกาย แปล ตอน ๕ เรื่อง บท มาลา ที่ เปน ยากรณ์ สำหรับ กลบุตร เรียน ภาษา มคธ กับ หนัง สือ ดิกเชอนแนรี ภาษา มคธ ตอน ๑ สัง สกฤต ตอน ๑ ไทย ตอน ๑ แล อังกฤษ ตอน ๑ การ หนังสือ นี้ ออก แต่ ธรรม วินยานุ ศาสน ตอน ๑ เล่ม เดียว เท่า นั้น ตอน ๒ จน ถึง ดิกเชอนแนรี นั้น หา เหน ออก ต่อ ไป ไม่ ซะ

๏ ๘ ครั้น เมื่อ ปี วอก ฉอศก ใน หอ พระ สมุท วชิร ญาน ได้ ทำ หนังสือ ออก เจ็ด วัน ครั้ง หนึ่ง เปน หนังสือ สำหรับ พวก แมมเบอร์ ใน หอ พระ สมุท นั้น หา ได้ แพร่ หลาย ไป กับ พวก อื่น ๆ ไม่ หนังสือ นั้น ก็ ยัง เจริญ อยู่ จน ทุก วัน นี้ แต่ หนังสือ วชิรญาน นั้น หา ได้ เปน หนังสือ บอก ข่าว ไม่ เปน แต่ หนังสือ ของ เก่า แล ผู้ แต่ง ใหม่ บ้าง เท่า นั้น ถ้า ท่าน ครู จะ เลิก หนัง สือ สยาม ไสมย เสีย แล้ว ใน เมือง ไทย ก็ จะ คง ยัง เหลือ แต่ หนังสือ ราชกิจานุเบกษา กับ หนังสือ วชิรญาณ สอง อย่าง เท่า นั้น ดู ก็ เปน การ น่า เสีย ใจ นัก หนา ด้วย ทุก วัน นี้ ท่าน ทั้งหลาย ก็ ย่อม ทราบ ว่า การ วิชา หนังสือ เปน ต้น เปน สิ่ง สำคัญ ซึ่ง จะ ให้ ก่อ ความ รู้ แล เกิด วิชา การ ต่าง ๆ ขึ้น เปน ที่ เจริญ แห่ง ชาติ แล บ้าน เมือง จึ่ง ได้ ทรง พระ กรุณา โปรด เกล้า ให้ ตั้ง โรง เรียน เปน ทาน แก่ เด็ก ทั้งหลาย เพื่อ จะ ให้ ได้ ความ รู้ ความ เจริญ ขึ้น พระเดช พระคุณ เปน ที่ ยิ่ง แต่ บัด นี้ หนังสือ จดหมาย เหตุ ซึ่ง เปน เครื่อง นำ ข่าว ทาง ไกล ให้ มา ประจักษ์ ใน บ้าน ใน เมือง นั้น จะ หมด จะ สิ้น ไป ก็ ดู เปน การ น่า เสีย ดาย นัก ถึง มาท ว่า เด็ก จะ เล่า เรียน หนังสือ ดี แล้ว แต่ ไม่ มี หนังสือ ซึ่ง เปน เครื่อง ชัก นำ ปัญญา แล แสดง ความ รู้ ให้ เกิด ขึ้น นั้น ก็ ไม่ อาจ สามาถ ที่ จะ ให้ รู้ วิชา แล มี ปัญา กว้าง ขวาง ใหญ่ ยิ่ง ขึ้น ไป ได้ ข้าพเจ้า จึ่ง ตั้ง ใจ บ่น เพ้อ เจ้อ มา เผื่อ ว่า ท่าน ผู้ ได ที่ มี กำลัง แล ทรัพย เหน ชอบ ด้วย จะ ตั้ง ทำ ขึ้น เมื่อ จะ เรี่ย ราย ฤๅ จะ ให้ ช่วย รับ ซื้อ ข้าพเจ้า ก็ จะ มี ความ ยินดี ช่วย ตาม กำลัง ซึ่ง จะ เปน ได้ ความ ซึ่ง ข้าพเจ้า กล่าว มา นี้ ใช้ จะ อวด ดิบ อวด ดี ฤๅ จะ ติเตียน ท่าน ผู้ หนึ่ง ผู้ ได นั้น เปน ความ สัจ ความ จริง ไม่ ได้ นึก เลย เปน แต่ เหน ว่า เปน การ ดี มี คุณ กับ เด็ก ทั้งหลาย แล ตัว ข้าพเจ้า ซึ่ง เปน คน มี ความ รู้ น้อย ก็ ภอ จะ ได้ ทราบ การ อะไร ๆ ต่าง ๆ ออก ไป บ้าง แล อีก อย่าง หนึ่ง จะ ได้ มี หนังสือ อ่าน ต่อ ไป อีก ด้วย ๆ ตัว ข้าพเจ้า เปน โรค ให้ ชอบ อ่าน หนังสือ แล ชอบ ฟัง หนังสือ ต่าง ๆ จึ่ง จะ มี ความ สบาย เพราะ ช่วย จักษุ แล ปัญญา ให้ มี ทุระ ขึ้น บ้าง ถ้า ไม่ มี หนังสือ อ่าน ก็ ให้ มี ความ กระวน กระวาย ไป เปรียบ เหมือน คน เคย รับ ประทาน อาหาร ถ้า ขาด ไป มื้อ หนึ่ง มื้อ ใด ก็ ให้ มี ความ กระสับ กะส่าย ขึ้น ดัง นั้น ครั้น ข้าพเจ้า จะ จ้าง เขา แปล หนังสือ พิมพ์ ฤๅ หนังสือ วิชา แล เรื่อง อ่าน เล่น ของ ยุโรป กำลัง แล ทรัพย ไม่ ภอ จะ ทำ ได้ แล้ว ก็ มี ประโยชน์ แต่ ตัว ผู้ เดียว หา เปน ประโยชน์ แพร่ หลาย ออก ไป ทั่ว กัน ไม่ จึ่ง ได้ กล่าว พรรณา มา ทั้ง นี้ เผื่อ ว่า ท่าน ผู้ ใด จะ เหน ชอบ จะ ตั้ง ทำ ขึ้น ข้าพเจ้า ก็ จะ ได้ ช่วย รับ ซื้อ ฤๅ ช่วย อุต หนุน ตาม กำลัง ภอ จะ ทำ ได้ ถ้า คำ ที่ ข้าพเจ้า กล่าว มา ทั้ง นี้ จะ ผิด พลั้ง เหลือ เกิน ประการ ใด ขอ ได้ โปรด อาไภย แห่ง ข้าพเจ้า ด้วย เทอญ ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า ผู้ มี ชื่อ ท้าย หนังสือ นี้ อยู่ บางรัก ณกรุง เทพ ฯ คำนับ มา ยัง ท่าน ครู สมิท เอไดเตอรเจ้า ของ สยาม ไสมย ๚ะ

๏ ข้าพเจ้า ได้ รู้ เหตุ อย่าง หนึ่ง ขอ ชี้ แจง ให้ ท่าน ครู ทราบ เพราะ คิด ว่า ถ้า ท่าน ครู ทราบ แล้ว คง จะ เรียบ เรียง ใส่ ลง ใน สยาม ไสมย วิก น่า เปน แท้ ตาม ความ จริง ไป ดัง นี้ เดิม ณวัน เดือน แปด ขึ้น สิบสาม ค่ำ ปี จอ อัฐศก เวลา เช้า ข้าพเจ้า เดิน ตาม ถนน เจริญ กรุง ถึง ตำบล ตะพาน คลอง ศาล เจ้า ภุม เมต เหน ผู้ มี ชื่อ แล คน โทษ ประชุม กัน อยู่ บน เรือน อำเภอ ชุ่ม หลาย คน ข้าพเจ้า ขึ้น ไป ถาม ดู ได้ ความ ว่า แหม่ม มี ชื่อ ผู้ หนึ่ง มา พัก อยู่ ที่ ห้าง สูง ริม ห้าง ไดซุน แอนด์ ซั้น มี ใจ เลื่อม ใส อยาก จะ ออก เงิน ช่วย ทุกข คน ที่ เปน แต่ ต้อง จำ ตรวน เร่ง เงิน มิ ได้ เกี่ยว ข้อง ด้วย คดี อัน ใด แหม่ม ขอ ให้ กงสุล อังกฤษ เปน ทุระ ช่วย จัดแจง กงสุล อังกฤษ จึ่ง ให้ ไทย มี ชื่อ หนึ่ง จีน มี ชื่อ หนึ่ง ถือ เงิน มา หา อำเภอ ชุ่ม ข้าพเจ้า นั่ง ฟัง อยู่ จน วาง เงิน กัน เสรจ การ ที่ วาง เงิน ผู้ ต้อง อายัด นั้น เปน ดัง นี้ ราย หนึ่ง นาย จัน ผู้ ขาย ตัว ทาษ หนี ไป เงิน ๔๗ บาท ค่า ธรรมเนียม ๓ บาท รวม เงิน ๕๐ บาท ราย หนึ่ง นาย หลง รับ เงิน ล่วง น่า จะ เปน กะลาสี แล้ว หนี ผู้ ประกัน จับ ได้ เงิน ๒๙ บาท ๓ สลึง เฟื้อง ค่า ธรรมเนียม ๖ บาท รวม เงิน ๓๕ บาท ๓ สลึง เฟื้อง ราย หนึ่ง นาย แสง ขาย ตัว ส่อง เจ้า เงิน รวม เงิน ๗๖ บาท แล้ว หนี ค่า โปลิศ จับ ค่า ธรรมเนียม ๘ บาท สลึง เฟื้อง รวม เงิน ๘๔ บาท สลึง เฟื้อง ราย หนึ่ง อำแดง ฮัน กู้ เงิน ต้น ๔๐ บาท ดอก เบี้ย ๒๖ บาท สลึง สินบล ๘ บาท ค่า ธรรมเนียม ๓ บาท สอง สลึง รวม เงิน ๗๗ บาท สาม สลึง ๔ ราย เปน เงิน ๒๔๗ บาท ซึ่ง ค่า ธรรมเนียม ไม่ เท่า กัน นั้น เพราะ อำเภอ ลด ให้ บ้าง ผู้ อายัต และ อำเภอ ได้ รับ เงิน แล้ว ก็ มอบ หนังสือ หลัก ทรัพย์ แล ถอด ตรวน ๔ คน นี้ มอบ ให้ แก่ ไทย จีน มี ชื่อ ที่ ถือ เงิน มา นั้น ไป ครั้น เวลา บ่าย ใน วัน เดียว นั้น ข้าพเจ้า พบ นาย แสง ที่ พ้น ทุกข นี้ ไต่ ถาม ดู ได้ ความ ว่า ไทย จีน มี ชื่อ นั้น ได้ พา ๔ คน ที่ พ้น ทุกข นี้ ไป ถึง บ้าน กงซุล อังกฤษ เวลา นั้น แหม่ม ผู้ ออก เงิน มา คอย อยู่ ที่ นั้น ด้วย ไทย จีน มี ชื่อ ก็ แจ้ง ความ ต่อ กงซุล แล แหม่ม ๆ ก็ ปราไสย ไต่ ถาม แก่ ๔ คน ที่ พ้น ทุกข นั้น โดย ความ ยิ้ม หัว เปน อัน ดี แล้ว และ ให้ โอวาท เตือน สะติ ให้ คิด ทำ มา หา กิน อย่า ประพฤติ การ เช่น เปน มา แล้ว ต่อ ไป เลย หนัง สือ หลัก ทรัพย์ นั้น แหม่ม ก็ คืน ให้ แก่ ๔ คน นี้ ไป แล้ว ยัง ซ้ำ ให้ ผ้า ลาย คน ละ ผืน เสื้อ ผ้า ขาว คน ณะ ตัว รวม ราคา ๖ บาท คน ซึ่ง พ้น ทุก ก็ กราบ ไหว้ แสดง ความ ขอบ คุณ แล ให้ ภร แก่ แหม่ม เปน อัน มาก ๚ะ

๏ อายุศม์ ข้าพเจ้า ๔๐ เลศ แล้ว ยัง ไม่ เหน ข่าว ยุโรป ผู้ ใด ทำ คุณ แก่ เพื่อน มนุศย เช่น แหม่ม ผู้ นี้ เลย เพราะ ฉะนี้ ข้าพเจ้า จึ่ง เรียบ เรียง ความ ดี ของ แหม่ม บีต สะแตมป ส่ง มา ให้ ท่าน ครู ทราบ ถ้า ท่าน ครู จะ ลง ใน สยาม ไสมย แล้ว ขอ ได้ โปรด ลง แต่ ต้น จน จบ หนังสือ ฉบับ นี้ ของ ข้าพเจ้า ด้วย เทอญ ๚ะ

๏ อนึ่ง ข้าพเจ้า ขอ แสดง ความ เสี่ย ใจ มา ให้ ท่าน ครู ทราบ ด้วย ได้ ยิน ว่า ท่าน ครู จะ เลิก สยาม ไสมย เสี่ย ไม่ ออก ต่อ ไป นั้น ข้าพเจ้า มี ความ เสี่ย ใจ แล เสี่ย ดาย ยิ่ง นัก ดุจ หนึ่ง ได้ ยิน ข่าว ว่า พระ อาทิตย จะ ไม่ ส่อง โลกย์ นี้ ต่อ ไป ด้วย ความ ดี ของ สยาม ไสมย นั้น ผู้ ที่ ได้ อ่าน ย่อม เหน อยู่ ทุก ท่าน ทุก นาย ทั่ว ไป ๚ะ

๏ ขอ แจ้ง ความ มา ยัง ท่าน ครู สมิท ด้วย ข้าพเจ้า ได้ อ่าน หนังสือ สยาม ไสมย ของ ท่าน เมื่อ ณวัน พุฒ เดือน แปด แรม เจ็ด ค่ำ มี เนื้อ ความ ว่า ด้วย คน สับเยกต์ ใน ร่ม ธง ชาย เหล่า จีน ได้ แต่ ฝ่าย ไทย ขาย ไม่ ได้ นั้น ข้าพเจ้า ฟัง ดู เปน การ ประหลาด ใจ นัก จำ เปน ต้อง ขอ ตอบ สัก สอง สาม คำ ด้วย ท่าน ผู้ ที่ เขียน มา ลง พิมพ์ นั้น จะ ฝัน ไป ฤา อย่าง ไร จึง พึ่ง มา ลง พิมพ์ เดี๋ยว นี้ ด้วย การ ที่ คน ไทย เสี่ย เปรียบ คน ใน ร่ม ธง นั้น เขา รู้ กัน มา ช้า นาน แล้ว เปน ต้น ว่า ถ้า คน ใน ร่ม ธง เปน หนี้ คน ไทย ถ้า ห้าง ล้ม เขา ก็ เหล้ง ขาย ของ ให้ ตาม แต่ จะ ได้ ครั้น ฝ่าย คน ไทย เปน นี่ คน ใน ร่ม ธง เขา ฟ้อง ขึ้น มา ก็ เอา ตัว มา เร่ง รัด ถ้า ไม่ มี เงิน ให้ ก็ ต้อง ขาย บุตร ภรรยา ถ้า ขาย บุตร ภรรยา ไม่ ภอ ก็ ต้อง ติด ตรวน เร่ง เงิน ตาม กฎหมาย จน ตาย ใน ทิม ใน ตาราง อีก อย่าง หนึ่ง ถ้า จิ่น ใน ร่ม ธง ก็ ไม่ ต้อง ผูก ปี้ ถ้า จิ่น ใน ไทย ต้อง ผูก ปี้ การ ไม่ เสมอ กัน ดั่ง นี้ มา ช้า นาน แล้ว ท่าน ไม่ เ ห น ดอก ฤๅ ถ้า การ เสมอ กัน แล้ว จิ่น จะ อยาก เข้า เปน คน ร่ม ธง ทำไม ที่ ข้าพเจ้า กล่าว มา นี้ เปน แต่ ชี้ ให้ เ ห น ส่อง อย่าง ที่ ยัง ไม่ ได้ กล่าว นั้น ยัง จะ มี อีก สัก กี่ ร้อย อย่าง เล่า ท่าน ก็ รู้ อยู่ ทั่ว นั้น ๚ะ

๏ ความ เรื่อง นี้ ข้าพเจ้า เ ห น ว่า ผู้ ที่ กล่าว มา นั้น ไม่ รู้ ถึง สัญญา เดิม เพราะ หนังสือ สัญญา นั้น มิ ได้ กด ขี่ ให้ คน ไทย เสีย เปรียบ แก่ คน ใน สับเยกต์ มิ ให้ คน ใน สับเยกต์ เสีย เปรียบ แก่ คน ไทย ก็ ที่ พูด ว่า คน ไม่ มี เงิน ใช้ นี่ ต้อง ขาย บุตร ภรรยา เปน นี่ เปน ค่า เขา นั้น เปน เพราะ คน ไทย กระทำ ตัว เข้า เอง และ จัด แจง กัน เอง อย่าง ธรรมเนียม ของ ต่าง ประเทศ ที่ จะ บังคับ ให้ ขาย บุตร แล ภรรยา นั้น ไม่ มี ๚ะ

เงิน โปรเวศ สาม เดือน ๓ ชิลิง ๓ เปนซ์ ค่า ซอวริน ทอง คำ ถึง ๖ เหรียน ๒๐ เซนต

ข่าว โทรเลข นอก

๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน แปด แรม สิบสอง ค่ำ เปน ที่ เชื่อ กัน เปน อัน มาก ว่า ลอด แรนดอลฟ ชัชชิล คง ได้ ตำแหน่ง เปน แจนเซลลอร ออฟ เอกซ์เจเกอร์ แล เปน ผู้ นำ น่า ใน ที่ ประชุม ปฤกษา ราชการ คือ เฮาช ออฟ กอมมันช์ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน อังคาร เดือน แปด แรม สิบสอง ค่ำ ราชทูท จิ่น คือ มากวิศ ตเซง ไป เมื้อง กิซเชนเกน แล้ว จะ ไป เยี่ยม เยียน ปรินซ บิศมาก ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน พุฒ เดือน แปด แรม สิบสาม ค่ำ มากวิศ ลันดันเดรี ได้ ตำแหน่ง เปน ลอด ลุเตนนันต์ ที่ เมือง ไอเออรแลนด์ ๚ะ

๏ เซอร ไมเคล ฮิกซบีจ ได้ ตำแหน่ง เปน จีฟ เซกรีแตรี ที่ เมือง ไอเออรแลนด์ ๚ะ

๏ ลอด แรนดอลฟ ชัชชิล ได้ ตำแหน่ง เปน แจนเซลลอร ออฟ เอกซเชกเกอร์

๏ ลอด ไอดเดซลี่ ได้ เปน ตำแหน่ง เซกรี่เตอรี่ ออฟ ซเตต ว่า การ ต่าง ประเทศ ๚ะ

๏ กรุง ลันดัน วัน พฤหัศบดี์ เดือน แปด แรม สิบสี่ ค่ำ ลอด ซอลซบะรี่ ได้ รับ ตำแหน่ง เปน ลอด ไฮ แจน เซลลอร์ ๚ะ

๏ มิศเตอร ดับเบลยู แฮซ สมิท ได้ รับ ตำแหน่ง เปน เซกรี่เตอรี่ ออฟ วอร์ ว่า ข้าง ขา รบ ๚ะ

๏ ลอด ยอจะ แฮมิลตัน ได้ รับ ตำแหน่ง เปน เฟอซต ลอด ออฟ อัดมิรัลติ ๚ะ

๏ คอเวินแมนต จีน รับ เปน การ ราชการ ว่า พวก บริติช ได้ เอา ประเทศ พม่า เปน เมือง ขึ้น ของ เขา แล้ว ๚ะ

แบงกอก ฮอสปิตแตล

๏ แจ้ง ความ ให้ รู้ ทั่ว กัน ว่า เมื่อ สิบสี่ วัน ล่วง มา แล้ว มี คน ชาว กรุง สยาม สอง คน มา รักษา ตัว ที่ โรง หมอ ด้วย เปน การ เคราะห์ ร้าย ๚ะ

๏ มี เด็ก คน หนึ่ง อายุศม ๕ ขวบ วิ่ง แล กระโดด เล่น ที่ ท้อง ร่อง แล้ว ลื่น ไถล ลง ที่ ริม ท้อง ร่อง ถูก กระเบื้อง แตก ที่ ปัก อยู่ กับ โคลน บาด เอา ที่ ท้อง น้อย เข้า ภุก ไส้ พุง ไหล รั่ว ออก มา ๚ะ

๏ แล้ว ได้ พา มา ที่ โรง หมอ สาม ชั่ว โมง เมื่อ ถูก เจ็บ แล้ว แผล ยาว ประมาณ ๖ นิ้ว ฝรั่ง ภุก ถึง ๑ นิ้ว ฝรั่ง เจ็บ โดย ฉกรรจ์ หมอ จึง ได้ จัด แจง ยัด เข้า ไป แล้ว เย็บ ที่ แผล นั้น เดี๋ยว นี้ เด็ก นั้น หาย สบาย ดี กลับ ไป อยู่ ที่ บ้าน เขา ได้ ๚ะ

๏ อีก เรื่อง หนึ่ง คน หนุ่ม อายุศม ๒๒ ปี ควาย ชน เอา ที่ ริม โคน ขา เข้า ฉีก ตลอด เปน ทาง ไป แล เส้น เลือด สำคัญ นั้น เฉียด ถลาก เข้า ไป ปาก แผล อ้า แล เส้น นั้น เต้น กระตุก เมื่อ ขณะ หมอ ตรวจ ดู เขา ยัง รักษา อยู่ ที่ โรง หมอ เปน การ ค่อย ทุเลา เจ็บ ปวด นั้น ถ้า ท่าน ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด เกิด เหตุ ขึ้น อย่าง นี้ ฤๅ เปน บาด แผล แล โรค ต่าง ๆ ขอ เชิญ มา หา หมอ โดย เร็ว อย่า ช้า โรค นั้น จะ ได้ ระงับ เบา บาง จะ ไม่ ได้ เจ็บ ไป มาก แล ลำบาก ๚ะ

๏ ถ้า ท่าน ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด อยาก จะ รู้ ความ เลอียด ขอ เชิญ ท่าน มา หา มิศเตอร ดาวิน จะ ได้ ชี้ แจง แล ดู อาการ ที่ เปน โรค แล บาด แผล นั้น ๚ะ

เรือน แล ที่ สำหรับ เช่า

๏ ท่าน ทั้งปวง อัน อยาก เช่า บ้าน ฤา ที่ สำหรับ ปลูก เรือน ฤา ที่ สำหรับ จอด แพ ริม ฝั่ง แม่ น้ำ ฤา จะ ทำ ท่า เรือ จ้าง มา หา เอไดตอร เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไส่มย ก็ คง ได้ ความ ยิ่ง เลอียด ที่ เหล่า นี้ อยู่ ตาม แนว ถนน เจริญ กรุง ตาม ถนน ลง ท่า ตรง ข้าม คลอง ดาวขะนอง ถง แม่ น้ำ ฤา ออก ถนน ใหญ่ ได้ โดย สดวก ( จ ห ) ฯะ

๏ กำปั้น ไฟ เมล จะ ออก จาก ท่า นาย ห้าง โคติ ที่ กรุง ฯ ไป เมือง เพ็ชร์บุรี ทุก วัน เสาร์ เวลา บ่าย แล จะ กลับ ออก จาก บ้าน แหลม ทุก วัน อาทิตย เวลา กลาง คืน ฤา วัน จันทร์ เช้า แล้ว แต่ น้ำ จะ ออก ได้ ๚ะ

๏ ถ้า จะ ส่ง สินค้า ขา ไป ขา มา แล้ว แต่ จะ ตก ลง กัน กับ นาย ห้าง โคติ ฤา กัปตัน กำปั้น นั้น ๚ะ

๏ วัน อังคาร เวลา เที่ยง ทุก วัน จะ มี กำปั้น ไฟ เมล ลำ หนึ่ง ออก จาก ท่า ห้าง โคติ จะ ไป เมือง จันทบุรี ด้วย ฯะ

๏ แจ้ง ความ มา ณวัน พุฒ เดือน สาม ขึ้น สิบ สี่ ค่ำ จุล ศักราช ๑๒๔๗ ปี ระกา สัปตศก (จ ห) ๚ะ

คราว แรก ๑๐ บันทัด ฤา น้อย กว่า ๑๐ บันทัด ๗ บาท ๒ สลึง คราว แรก ทุก บันทัด เกิน ๑๐ บันทัด คิด เอา บันทัด ละ ๓ สลึง ถ้า จะ ลง กว่า หน หนึ่ง จะ เรียก เอา ครึ่ง ราคา ที่ ว่า มา แล้ว นั้น

แถว เท่า แถว น่า ใน แถว หนึ่ง จะ เรียก เอา ปี ละ ๒๐๐ บาท ซีก แถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๑๒๐ บาท เชี่ยวแถว จะ เรียก เอา ปี ละ ๘๐ บาท

๏ แจ้ง ความ ให้ ทาน ทั้งหลาย ทราบ ทั่ว กัน ว่า ต้น ทาง เดิน ไป ที่ ถนน สีลม ที่ ตึก คอน เวด เก่า มี ห้อง ที่ น่า ตึก เบ็ด สำหรับ รักษา คน เจ็บ ที่ เปน โรค ต่าง ต่าง ถ้า ท่าน ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด อยาก จะ เข้า ไป ข้าง ใน รักษา เชิญ ถาม แล ไป ได้ ทุก ๆ เวลา เมื่อ ต้อง การ ยา ฤๅ จะ ให้ ดู โรค ที่ เจ้า พนักงาน หมอ อยู่ ที่ ตึก นั้น แล ค่า ธรรมเนียม ยา แล รักษา โรค จะ คิด เอา แต่ ราคา ภอ สมควร กับ คน ที่ มี อัน จะ กิน แต่ คน จน นั้น จะ ให้ ทาน ๚ะ

๏ จะ เปิด โรง ยา ทุก ๆ วัน ตั้ง แต่ เวลา เช้า โมง ๑ จน ถึง ๓ โมง เช้า ท่าน ที่ ไม่ อยาก จะ ให้ รักษา ที่ โรง ฮอส์บิตแตล ( คือ โรง ยา ) ให้ คน มา บอก อาการ ที่ เปน โรค แล ขอ ยา ก็ ได้ จะ คิด เอา ราคา กับ ท่าน ผู้ มี อัน จะ กิน ค่า ยา แล รักษา บ้าง เล็ก น้อย แต่ คน จน นั้น จะ ไม่ คิด เอา ให้ เปน ทาน ๚ะ

๏ จะ ปลูก ฝี ทุก ๆ วัน เสาร์ ขอ เชิญ ท่าน ผู้ อยาก ปลูก ฝี มา หา ตั้ง แต่ เวลา เช้า โมง ๑ จน ถึง เวลา ๓ โมง เช้า แล จะ คิด เอา คน หนึ่ง แต่ ราคา ส่อง สลึง เว้น แต่ คน จน จะ ไม่ คิด เอา เลย ๚ะ

๏ ถ้า อยาก จะ รู้ ความ เลอื่ยด ขอ เชิญ ท่าน มา หา มิศเตอร์ ดาวิน ผู้ เปน คน จัด แจง ดู แล ใน โรง ยา นี้ เถิด ( จ ห ) ๚ะ

๏ เปน ภาษา อังคริษ บอก วัน เดือน ฝรั่ง จีน ไทย บอก ให้ รู้ เลอืยด ว่า ดวง อาทิตย์ อยู่ เหนือ ฤๅ ใต้ กลาง โลกย ทุก วัน เท่าไร ตลอด ปี ให้ รู้ ว่า สูน ไล้ กลาง ดวง อา ทิตย์ ดู โต เล็ก เท่าไร ทุก วัน ให้ รู้ ว่า เวลา เที่ยง แล เวลา ตาม เงา แดด คลาด กัน วัน ละ เท่าไร ให้ รู้ ว่า เว ลา น้ำ ขึ้น น้ำ ลง ที่ กรุง เทพ ทุก วัน แจ้ง ให้ รู้ ถึง การ อื่น เปน อัน มาก อัน ควร คน ทั้งปวง จะ รู้ ถ้า ไม่ รู้ เขา จะ นินทา ว่า คน โง่ ประนินทิน นี้ ราคาถูก เล่ม ละ สี่ บาท เท่า นั้น เชิญ มา ซื้อ ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม มี ถึง เก้า เล่ม ถ้า ต้อง การ ได้ ตั้ง แต่ คริศ ศักราช ๑๘๗๗ ถึง ๑๘๘๖ ครบ เก้า ปี ( จ ห ) ๚ะ

๏ เจ้า ของ หนังสือ สยาม ไสมย มี ความ ปราถนา จะ ให้ ออก สอง อย่าง อย่าง หนึ่ง จะ ให้ ออก ทก วัน เว้น แต่ วัน อาทิตย อีก อย่าง หนึ่ง ให้ ออก เจด วัน ครั้ง หนึ่ง เสมอ มิ ให้ ขาด เมื่อ คน ทั้ง ปวง ตั้ง ใจ ซื้อ เปน อัน มาก คง สำ เร็จ การ คง ได้ อ่าน หนังสือ จดหมาย เหตุ ราคา ถูก ๆ ด้วย แล ตั้ง แต่ นี้ ไป จะ ออก จดหมาย เหตุ สยาม ไสมย นี้ เดือน ละ สี่ คราว ไป ก่อน ๚ะ

๏ สยาม ไสมย ที่ จะ ออก พลาง เดือน ละ ๔ หน นั้น จะ ขาย ปลีก ฉบับ ละ สลึง

๏ ถ้า รับ เอา ตลอด ปี แล้ว ใช้ เงิน ล่วง น่า ราคา ปี ละ หก บาท คือ ห้า สิบ สอง ฉบับ ถ้า มา รับ ไป จาก โรง พิมพ์ ถ้า จะ ให้ ส่ง ถึง บ้าน อาไศรย ไปรสนีย์ ต้อง เสีย ปี ละ หก บาท สาม สลึง สี่ อัฐ ๚ะ

๏ ค่า บอก ถึง คน เกิด คน ตาย ฤา ทิ้ง ห้าง ขาย ของ ถึง การ เลล้ง แล ของ ซึ่ง จะ ขาย นั้น ฤา บอก ความ ของ คน ซึ่ง จะ หา การ ฤา แจ้ง ความ ต้อง การ ของ ตัว จะ คิด ค่า ลง ตาม ว่า แล้ว นั้น ๚ะ

๏ ถ้า คน จะ เข้า กัน ซื้อ ถึง หก ฉบับ จะ คิด เอา แต่ ค่า ห้า ฉบับ คือ จะ ยก ให้ หนึ่ง ใน หก ๚ะ

๏ จดหมาย เหตุ นี้ เจ้า ของ จะ ส่ง แต่ เพียง เปน แห่ง ๆ ผู้ ซื้อ ต้อง ไป รับ ใน ตำบล ต่าง ๆ ซึ่ง จะ หมาย ไว้ นั้น

๏ ที่ บ้าน แม่ เปรม ที่ วัด เกาะ แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ แพ นาย เทพ ตรง ข้าม ปาก คลอง บางหลวง ที่ ขาย เครื่อง แก้ว แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ ตึก แม่ แพ ที่ สี่กัก เหนือ เสา ชิงช้า แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ ที่ โรง พิมพ์ บาง คอแหลม แห่ง หนึ่ง ๚ะ

๏ จะ ส่ง ทาง ไปรสนีย์ ถึง บ้าน ถ้า บ้าน อยู่ ใน เขตร ทาง ไปรสนีย์ นั้น แต่ ผู้ ซื้อ หนังสือ นี้ ต้อง เสีย เงิน ค่า หนังสือ ค่า ไปรสนีย เสร็จ ก่อน จึ่ง จะ ส่ง ทาง นั้น ได้ แต่ ต้อง บอก ชื่อ ตำ บล บ้าน ถนน แล คลอง นัมเบอ ที่ อยู่ นั้น ให้ แน่ ด้วย ฯะ

๏ เพราะ คน ที่ ซื้อ อ่าน นั้น มาก เจ้า ของ รับ ส่ง ทุก แห่ง ไม่ ได้ จะ ส่ง เปน แห่ง ๆ ไป พลาง ให้ ผู้ ซื้อ นั้น ไป รับ ทุก คราว ออก ณะ ตำบล อัน อยู่ ใกล้ เคียง บ้าน ผู้ ซื้อ นั้น เถิด หนังสือ นี้ จะ ออก ทุก วัน พุฒ ตลอด ปี เมื่อ จัด ส่ง ถึง ตำบล อื่น แล้ว จะ บอก ให้ รู้ ด้วย ฯะ

๏ หนังสือ ต่าง ๆ อัน มี ขาย ที่ โรง พิมพ์ บางคอแหลม ฯะ

๏ มี หนังสือ เปน เรื่อง พระเยซูศาสนา แล หนังสือ ต่าง ๆ สำหรับ สอน เด็ก ให้ อ่าน หนังสือ ไท แล หนังสือ อังกฤษ ออก มี หนังสือ สำหรับ สอน วิชา คิด เลข สอน ให้ รู้ ถึง ตำรา ดาว แล มี หนังสือ สำหรับ สอน ใจ ให้ รู้ ขนบ ธรรมเนียม จะ ได้ เปน คน เรียบ ร้อย แล จะ ได้ เปน คน แต่ง หนังสือ เปน เรื่อง ราว เปน บท กลอน หนังสือ อ่าน เล่น ก็ มี มาก หลาย อย่าง หนังสือ ต่าง ๆ นั้น คือ ฯะ

๏ ก ข ก กา ปถม ก กา ไท กา กับ สุนักข์ แล นกยาง กากี คำ ฉันท์ แล คำ กลอน กฤษนา สอน น้อง ขันธ วิภังค์ นี่ ตำรา ยา เกล็ด พระ คริษวงษ ตาม มัดธาย แล ตาม โยฮัน เปน เรื่อง ใน พระ คัมภีร์ พระ เยซู สาสนา จันทะ โครพ จินดามณี พระยาฉัททัน ซุยถัง ตำราดาว ตำรา คิด เลข อย่าง ใหม่ ทิพสังวาล นิราศ เกาะ จาน นิราศ เมือง แกลง นิราศ โคราช นิราศ ฉถาง นิราศ ชม ตลาด นิราศ วัด เจ้า ฟ้า นิราศ เดือน นิราศ พระ แท่น ดง รัง นิราศ ทวาราวดี นิราศ นรินทร์ นิราศ พระ บาท นิราศ พระ ปถม นิราศ เมือง เพ็ชร นิราศ อิเหนากับนิราศภูเขา ทอง นกกระ จาบ เบญมาศทอง ปถม มาดา อัง กฤษ บุจฉา แล วิสัชนา ใน ศาสนา แท้ จริง เพ็ชพงกุฏ พระยไภยมณี พระ สมุท ราชาธิราช มงคลทิปนี่ แปลเปน สุภาสิต สอน หญิง มายา สัตรี ลักษณวงษ สวัสดิ รักษา บัญญัติพระ ร่วง ภาลี สอน น้อง ลักษณ ภรรยา เจ็ด สถาน กฤษนา สอน น้อง ลักษณ บุตร สาม สถาน วงษสวรรค์ เสภา คือ ขุนช้าง ขุนแผน สิงหไกรภพ สังข ทอง คือ เจ้าเงาะ สิบ สอง เหลี่ยม สุภาสิต ต่าง ๆ คือ โลกนิตย ขงจู มงคลทิปนแปล สุภาสิต สอน หญิง แม่ ม่าย สอน ลูก สุภาสิต สอน เด็ก สุภาสิต พระร่วง สุภาสิต โคลง สมุท จะ หัด อังกฤษ อุณรุท อิเหนา รามเกียรติ พงษาวดาร ขุนหลวงหาวัด ถม อากาศ ทำนาย ฝัน ตราซูทอง คำ เตือน สติ พงษาวดาร บูราณ พระ สี่ เสาร อุไทย จดหมายเหตุ เมือง พม่า

๏ หนังสือ ภาษาสยาม ต่าง ๆ มี ขาย ที่ โรงพิมพ์ บางคอแหลม นี้ เมื่อ ขาย ปลีก มี ราคา ตี พิมพ์ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม ธรรมเนียม นั้น คือ ว่า ถ้า สมุดไทย เล่ม ๑ เปน อักษร พิมพ์ เล็ก คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ บาท ถ้า เปน อักษร พิมพ์ ใหญ่ คิด เอา ราคา เล่ม ละ สลึง เฟื้อง ถ้า รวม สี่ เล่ม ใบ ปก อ่อน เล่ม ละ หก สลึง ถ้า ใบ ปก แขง คิด ราคา ใบ ปก อีก เล่ม ละ บาท ถ้า ท่าน ทั้ง หลาย จะ ซื้อ หนังสือ ที่ ละ มาก ๆ จบ ทุก เรื่อง ที่ มี ใน โรง พิมพ ฤา ถ้า ลูกค้า วานิช จะ ซื้อ ที่ ละ มาก ๆ สำ หรับ จะ ตั้ง โรง ขาย หนังสือ จะ ลด ราคา ร้อย ยี่สิบ บาท จะ คิด เอา แต่ ร้อย บาท ถ้า ไม่ ถึง เพียง นี้ จะ จัด ว่า ซอ ปลีก กัน ก็ คง ขาย ตาม ราคา ปลีก อัน บอก ไว้ ใน หนังสือ ทุก ๆ เล่ม นั้น แล ถ้า จะ มา ซื้อ หนังสือ ที่ โรงพิมพ์ นี้ ต้อง ใช้ เงิน สด ขาย เชื่อ ไม่ ได้ ตั้ง แต่ นี้ ไป เปน อัน ขาด